6. dundubhisvanīyakalpaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതോ ദുന്ദുഭിസ്വനീയം കല്പം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

Adhikarana 2 (3-7) · Śloka 7

ധവാശ്വകര്ണശിരീഷതിനിശപലാശപിചുമര്ദപാടലിപാരിഭദ്രകാമ്രോദുമ്ബരകരഹാടകാര്ജുനകകുഭസര്ജ- കപീതനശ്ലേഷ്മാതകാങ്കോഠാമലകപ്രഗ്രഹകുടജശമീകപിത്ഥാശ്മന്തകാര്കചിരബില്വമഹാവൃക്ഷാരുഷ്കരാരലു- മധുകമധുശിഗ്രുശാകഗോജീമൂര്വാഭൂര്ജതില്വകേക്ഷുരകഗോപഘോണ്ടാരിമേദാനാം ഭസ്മാന്യാഹൃത്യ ഗവാം മൂത്രേണ ക്ഷാരകല്പേന പരിസ്രാവ്യ വിപചേത്, ദദ്യാച്ചാത്ര പിപ്പലീമൂലതണ്ഡുലീയകവരാങ്ഗചോചമഞ്ജിഷ്ഠാകരഞ്ജികാഹസ്തിപിപ്പലീമരിചവിഡങ്ഗഗൃഹധൂമാനന്താ- സോമസരലാബാഹ്ലീകഗുഹാകോശാമ്രശ്വേതസര്ഷപവരുണലവണപ്ലക്ഷനിചുലകവഞ്ജുലവക്രാലവര്ധമാനപുത്രശ്രേണീ- സപ്തപര്ണടുണ്ടുകൈലവാലുകനാഗദന്ത്യതിവിഷാഭയാഭദ്രദാരുകുഷ്ഠഹരിദ്രാവചാചൂര്ണാനി ലോഹാനാം ച സമഭാഗാനി, തതഃ ക്ഷാരവദാഗതപാകമവതാര്യ ലോഹകുമ്ഭേ നിദധ്യാത് ||൩|| അനേന ദുന്ദുഭിം ലിമ്പേത് പതാകാം തോരണാനി ച | ശ്രവണാദ്ദര്ശനാത് സ്പര്ശാത് വിഷാത് സമ്പ്രതിമുച്യതേ ||൪|| ഏഷ ക്ഷാരാഗദോ നാമ ശര്കരാസ്വശ്മരീഷു ച | അര്ശഃസു വാതഗുല്മേഷു കാസശൂലോദരേഷു ച ||൫|| അജീര്ണേ ഗ്രഹണീദോഷേ ഭക്തദ്വേഷേ ച ദാരുണേ | ശോഫേ സര്വസരേ ചാപി ദേയഃ ശ്വാസേ ച ദാരുണേ ||൬|| സദാ സര്വവിഷാര്താനാം സര്വഥൈവോപയുജ്യതേ | ഏഷ തക്ഷകമുഖ്യാനാമപി ദര്പാങ്കുശോऽഗദഃ ||൭||

Adhikarana 3 (8-11) · Śloka 11

വിഡങ്ഗത്രിഫലാദന്തീഭദ്രദാരുഹരേണവഃ | താലീശപത്രമഞ്ജിഷ്ഠാകേശരോത്പലപദ്മകമ് ||൮|| ദാഡിമം മാലതീപുഷ്പം രജന്യൌ സാരിവേ സ്ഥിരേ | പ്രിയങ്ഗുസ്തഗരം കുഷ്ഠം ബൃഹത്യൌ ചൈലവാലുകമ് ||൯|| സചന്ദനഗവാക്ഷീഭിരേതൈഃ സിദ്ധം വിഷാപഹമ് | സര്പിഃ കല്യാണകം ഹ്യേതദ്ഗ്രഹാപസ്മാരനാശനമ് ||൧൦|| പാണ്ഡ്വാമയഗരശ്വാസമന്ദാഗ്നിജ്വരകാസനുത് | ശോഷിണാമല്പശുക്രാണാം വന്ധ്യാനാം ച പ്രശസ്യതേ ||൧൧||

Adhikarana 4 (12-13) · Śloka 13

അപാമാര്ഗസ്യ ബീജാനി ശിരീഷസ്യ ച മാഷകാന് | ശ്വേതേ ദ്വേ കാകമാചീം ച ഗവാം മൂത്രേണ പേഷയേത് ||൧൨|| സര്പിരേതൈസ്തു സംസിദ്ധം വിഷസംശമനം പരമ് | അമൃതം നാമ വിഖ്യാതമപി സഞ്ജീവയേന്മൃതമ് ||൧൩||

Adhikarana 5 (14-27) · Śloka 27

ചന്ദനാഗുരുണീ കുഷ്ഠം തഗരം തിലപര്ണികമ് | പ്രപൌണ്ഡരീകം നലദം സരലം ദേവദാരു ച ||൧൪|| ഭദ്രശ്രിയം യവഫലാം ഭാര്ഗീ നീലീം സുഗന്ധികാമ് | കാലേയകം പദ്മകം ച മധുകം നാഗരം ജടാമ് ||൧൫|| പുന്നാഗൈലൈലവാലൂനി ഗൈരികം ധ്യാമകം ബലാമ് | തോയം സര്ജരസം മാംസീം ശതപുഷ്പാം ഹരേണുകാമ് ||൧൬|| താലീശപത്രം ക്ഷുദ്രൈലാം പ്രിയങ്ഗും സകുടന്നടമ് | ശിലാപുഷ്പം സശൈലേയം പത്രം കാലാനുസാരിവാമ് ||൧൭|| കടുത്രികം ശീതശിവം കാശ്മര്യം കടുരോഹിണീമ് | സോമരാജീമതിവിഷാം പൃഥ്വികാമിന്ദ്രവാരുണീമ് ||൧൮|| ഉശീരം വരുണം മുസ്തം കുസ്തുമ്ബുരു നഖം തഥാ | ശ്വേതേ ഹരിദ്രേ സ്ഥൌണേയം ലാക്ഷാം ച ലവണാനി ച ||൧൯|| കുമുദോത്പലപദ്മാനി പുഷ്പം ചാപി തഥാऽര്കജമ് | ചമ്പകാശോകസുമനസ്തില്വകപ്രസവാനി ച ||൨൦|| പാടലീശാല്മലീശൈലുശിരീഷാണാം തഥൈവ ച | കുസുമം തൃണമൂല്യാശ്ച സുരഭീസിന്ധുവാരജമ് ||൨൧|| ധവാശ്വകര്ണപാര്ഥാനാം പുഷ്പാണി തിനിശസ്യ ച | ഗുഗ്ഗുലും കുങ്കുമം ബിമ്ബീം സര്പാക്ഷീം ഗന്ധനാകുലീമ് ||൨൨|| ഏതത് സമ്ഭൃത്യ സമ്ഭാരം സൂക്ഷ്മചൂര്ണാനി കാരയേത് | ഗോപിത്തമധുസര്പിര്ഭിര്യുക്തം ശൃങ്ഗേ നിധാപയേത് ||൨൩|| ഭഗ്നസ്കന്ധം വിവൃതാക്ഷം മൃത്യോര്ദംഷ്ട്രാന്തരം ഗതമ് | അനേനാഗദമുഖ്യേന മനുഷ്യം പുനരാഹരേത് ||൨൪|| ഏഷോऽഗ്നികല്പം ദുര്വാരം ക്രുദ്ധസ്യാമിതതേജസഃ | വിഷം നാഗപതേര്ഹന്യാത് പ്രസഭം വാസുകേരപി ||൨൫|| മഹാസുഗന്ധിനാമാऽയം പഞ്ചാശീത്യങ്ഗസംയുതഃ | രാജാऽഗദാനാം സര്വേഷാം രാജ്ഞോ ഹസ്തേ ഭവേത് സദാ ||൨൬|| സ്നാതാനുലിപ്തസ്തു നൃപോ ഭവേത് സര്വജനപ്രിയഃ | ഭ്രാജിഷ്ണുതാം ച ലഭതേ ശത്രുമധ്യഗതോऽപി സന് ||൨൭||

Adhikarana 6 (28) · Śloka 28

ഉഷ്ണവര്ജ്യോ വിധിഃ കാര്യോ വിഷാര്താനാം വിജാനതാ | മുക്ത്വാ കീടവിഷം തദ്ധി ശീതേനാഭിപ്രവര്ധതേ ||൨൮||

Adhikarana 7 (29-31) · Śloka 31

അന്നപാനവിധാവുക്തമുപധാര്യ ശുഭാശുഭമ് | ശുഭം ദേയം വിഷാര്തേഭ്യോ വിരുദ്ധേഭ്യശ്ച വാരയേത് ||൨൯|| ഫാണിതം ശിഗ്രുസൌവീരമജീര്ണാധ്യശനം തഥാ | വര്ജയേച്ച സമാസേന നവധാന്യാദികം ഗണമ് ||൩൦|| ദിവാസ്വപ്നം വ്യവായം ച വ്യായാമം ക്രോധമാതപമ് | സുരാതിലകുലത്ഥാംശ്ച വര്ജയേദ്ധി വിഷാതുരഃ ||൩൧||

Adhikarana 8 (32) · Śloka 32

പ്രസന്നദോഷം പ്രകൃതിസ്ഥധാതുമന്നാഭികാങ്ക്ഷം സമസൂത്രജിഹ്വമ് | പ്രസന്നവര്ണേന്ദ്രിയചിത്തചേഷ്ടം വൈദ്യോऽവഗച്ഛേദവിഷം മനുഷ്യമ് ||൩൨||

Adhikarana puShpikA · Śloka 6

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം കല്പസ്ഥാനേ ദുന്ദുഭിസ്വനീയകല്പോ നാമ ഷഷ്ഠോऽധ്യായഃ ||൬||