Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో దుందుభిస్వనీయం కల్పం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो दुन्दुभिस्वनीयं कल्पं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
6. dundubhisvanīyakalpaḥ
Adhikarana 2 (3-7) · Śloka 7
ధవాశ్వకర్ణశిరీషతినిశపలాశపిచుమర్దపాటలిపారిభద్రకామ్రోదుంబరకరహాటకార్జునకకుభసర్జ- కపీతనశ్లేష్మాతకాంకోఠామలకప్రగ్రహకుటజశమీకపిత్థాశ్మంతకార్కచిరబిల్వమహావృక్షారుష్కరారలు- మధుకమధుశిగ్రుశాకగోజీమూర్వాభూర్జతిల్వకేక్షురకగోపఘోంటారిమేదానాం భస్మాన్యాహృత్య గవాం మూత్రేణ క్షారకల్పేన పరిస్రావ్య విపచేత్, దద్యాచ్చాత్ర పిప్పలీమూలతండులీయకవరాంగచోచమంజిష్ఠాకరంజికాహస్తిపిప్పలీమరిచవిడంగగృహధూమానంతా- సోమసరలాబాహ్లీకగుహాకోశామ్రశ్వేతసర్షపవరుణలవణప్లక్షనిచులకవంజులవక్రాలవర్ధమానపుత్రశ్రేణీ- సప్తపర్ణటుంటుకైలవాలుకనాగదంత్యతివిషాభయాభద్రదారుకుష్ఠహరిద్రావచాచూర్ణాని లోహానాం చ సమభాగాని, తతః క్షారవదాగతపాకమవతార్య లోహకుంభే నిదధ్యాత్ ||3|| అనేన దుందుభిం లింపేత్ పతాకాం తోరణాని చ | శ్రవణాద్దర్శనాత్ స్పర్శాత్ విషాత్ సంప్రతిముచ్యతే ||4|| ఏష క్షారాగదో నామ శర్కరాస్వశ్మరీషు చ | అర్శఃసు వాతగుల్మేషు కాసశూలోదరేషు చ ||5|| అజీర్ణే గ్రహణీదోషే భక్తద్వేషే చ దారుణే | శోఫే సర్వసరే చాపి దేయః శ్వాసే చ దారుణే ||6|| సదా సర్వవిషార్తానాం సర్వథైవోపయుజ్యతే | ఏష తక్షకముఖ్యానామపి దర్పాంకుశోఽగదః ||7||
View original
धवाश्वकर्णशिरीषतिनिशपलाशपिचुमर्दपाटलिपारिभद्रकाम्रोदुम्बरकरहाटकार्जुनककुभसर्ज- कपीतनश्लेष्मातकाङ्कोठामलकप्रग्रहकुटजशमीकपित्थाश्मन्तकार्कचिरबिल्वमहावृक्षारुष्करारलु- मधुकमधुशिग्रुशाकगोजीमूर्वाभूर्जतिल्वकेक्षुरकगोपघोण्टारिमेदानां भस्मान्याहृत्य गवां मूत्रेण क्षारकल्पेन परिस्राव्य विपचेत्, दद्याच्चात्र पिप्पलीमूलतण्डुलीयकवराङ्गचोचमञ्जिष्ठाकरञ्जिकाहस्तिपिप्पलीमरिचविडङ्गगृहधूमानन्ता- सोमसरलाबाह्लीकगुहाकोशाम्रश्वेतसर्षपवरुणलवणप्लक्षनिचुलकवञ्जुलवक्रालवर्धमानपुत्रश्रेणी- सप्तपर्णटुण्टुकैलवालुकनागदन्त्यतिविषाभयाभद्रदारुकुष्ठहरिद्रावचाचूर्णानि लोहानां च समभागानि, ततः क्षारवदागतपाकमवतार्य लोहकुम्भे निदध्यात् ||३|| अनेन दुन्दुभिं लिम्पेत् पताकां तोरणानि च | श्रवणाद्दर्शनात् स्पर्शात् विषात् सम्प्रतिमुच्यते ||४|| एष क्षारागदो नाम शर्करास्वश्मरीषु च | अर्शःसु वातगुल्मेषु कासशूलोदरेषु च ||५|| अजीर्णे ग्रहणीदोषे भक्तद्वेषे च दारुणे | शोफे सर्वसरे चापि देयः श्वासे च दारुणे ||६|| सदा सर्वविषार्तानां सर्वथैवोपयुज्यते | एष तक्षकमुख्यानामपि दर्पाङ्कुशोऽगदः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (8-11) · Śloka 11
విడంగత్రిఫలాదంతీభద్రదారుహరేణవః | తాలీశపత్రమంజిష్ఠాకేశరోత్పలపద్మకం ||8|| దాడిమం మాలతీపుష్పం రజన్యౌ సారివే స్థిరే | ప్రియంగుస్తగరం కుష్ఠం బృహత్యౌ చైలవాలుకం ||9|| సచందనగవాక్షీభిరేతైః సిద్ధం విషాపహం | సర్పిః కల్యాణకం హ్యేతద్గ్రహాపస్మారనాశనం ||10|| పాండ్వామయగరశ్వాసమందాగ్నిజ్వరకాసనుత్ | శోషిణామల్పశుక్రాణాం వంధ్యానాం చ ప్రశస్యతే ||11||
View original
विडङ्गत्रिफलादन्तीभद्रदारुहरेणवः | तालीशपत्रमञ्जिष्ठाकेशरोत्पलपद्मकम् ||८|| दाडिमं मालतीपुष्पं रजन्यौ सारिवे स्थिरे | प्रियङ्गुस्तगरं कुष्ठं बृहत्यौ चैलवालुकम् ||९|| सचन्दनगवाक्षीभिरेतैः सिद्धं विषापहम् | सर्पिः कल्याणकं ह्येतद्ग्रहापस्मारनाशनम् ||१०|| पाण्ड्वामयगरश्वासमन्दाग्निज्वरकासनुत् | शोषिणामल्पशुक्राणां वन्ध्यानां च प्रशस्यते ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (12-13) · Śloka 13
అపామార్గస్య బీజాని శిరీషస్య చ మాషకాన్ | శ్వేతే ద్వే కాకమాచీం చ గవాం మూత్రేణ పేషయేత్ ||12|| సర్పిరేతైస్తు సంసిద్ధం విషసంశమనం పరం | అమృతం నామ విఖ్యాతమపి సంజీవయేన్మృతం ||13||
View original
अपामार्गस्य बीजानि शिरीषस्य च माषकान् | श्वेते द्वे काकमाचीं च गवां मूत्रेण पेषयेत् ||१२|| सर्पिरेतैस्तु संसिद्धं विषसंशमनं परम् | अमृतं नाम विख्यातमपि सञ्जीवयेन्मृतम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (14-27) · Śloka 27
చందనాగురుణీ కుష్ఠం తగరం తిలపర్ణికం | ప్రపౌండరీకం నలదం సరలం దేవదారు చ ||14|| భద్రశ్రియం యవఫలాం భార్గీ నీలీం సుగంధికాం | కాలేయకం పద్మకం చ మధుకం నాగరం జటాం ||15|| పున్నాగైలైలవాలూని గైరికం ధ్యామకం బలాం | తోయం సర్జరసం మాంసీం శతపుష్పాం హరేణుకాం ||16|| తాలీశపత్రం క్షుద్రైలాం ప్రియంగుం సకుటన్నటం | శిలాపుష్పం సశైలేయం పత్రం కాలానుసారివాం ||17|| కటుత్రికం శీతశివం కాశ్మర్యం కటురోహిణీం | సోమరాజీమతివిషాం పృథ్వికామింద్రవారుణీం ||18|| ఉశీరం వరుణం ముస్తం కుస్తుంబురు నఖం తథా | శ్వేతే హరిద్రే స్థౌణేయం లాక్షాం చ లవణాని చ ||19|| కుముదోత్పలపద్మాని పుష్పం చాపి తథాఽర్కజం | చంపకాశోకసుమనస్తిల్వకప్రసవాని చ ||20|| పాటలీశాల్మలీశైలుశిరీషాణాం తథైవ చ | కుసుమం తృణమూల్యాశ్చ సురభీసింధువారజం ||21|| ధవాశ్వకర్ణపార్థానాం పుష్పాణి తినిశస్య చ | గుగ్గులుం కుంకుమం బింబీం సర్పాక్షీం గంధనాకులీం ||22|| ఏతత్ సంభృత్య సంభారం సూక్ష్మచూర్ణాని కారయేత్ | గోపిత్తమధుసర్పిర్భిర్యుక్తం శృంగే నిధాపయేత్ ||23|| భగ్నస్కంధం వివృతాక్షం మృత్యోర్దంష్ట్రాంతరం గతం | అనేనాగదముఖ్యేన మనుష్యం పునరాహరేత్ ||24|| ఏషోఽగ్నికల్పం దుర్వారం క్రుద్ధస్యామితతేజసః | విషం నాగపతేర్హన్యాత్ ప్రసభం వాసుకేరపి ||25|| మహాసుగంధినామాఽయం పంచాశీత్యంగసంయుతః | రాజాఽగదానాం సర్వేషాం రాజ్ఞో హస్తే భవేత్ సదా ||26|| స్నాతానులిప్తస్తు నృపో భవేత్ సర్వజనప్రియః | భ్రాజిష్ణుతాం చ లభతే శత్రుమధ్యగతోఽపి సన్ ||27||
View original
चन्दनागुरुणी कुष्ठं तगरं तिलपर्णिकम् | प्रपौण्डरीकं नलदं सरलं देवदारु च ||१४|| भद्रश्रियं यवफलां भार्गी नीलीं सुगन्धिकाम् | कालेयकं पद्मकं च मधुकं नागरं जटाम् ||१५|| पुन्नागैलैलवालूनि गैरिकं ध्यामकं बलाम् | तोयं सर्जरसं मांसीं शतपुष्पां हरेणुकाम् ||१६|| तालीशपत्रं क्षुद्रैलां प्रियङ्गुं सकुटन्नटम् | शिलापुष्पं सशैलेयं पत्रं कालानुसारिवाम् ||१७|| कटुत्रिकं शीतशिवं काश्मर्यं कटुरोहिणीम् | सोमराजीमतिविषां पृथ्विकामिन्द्रवारुणीम् ||१८|| उशीरं वरुणं मुस्तं कुस्तुम्बुरु नखं तथा | श्वेते हरिद्रे स्थौणेयं लाक्षां च लवणानि च ||१९|| कुमुदोत्पलपद्मानि पुष्पं चापि तथाऽर्कजम् | चम्पकाशोकसुमनस्तिल्वकप्रसवानि च ||२०|| पाटलीशाल्मलीशैलुशिरीषाणां तथैव च | कुसुमं तृणमूल्याश्च सुरभीसिन्धुवारजम् ||२१|| धवाश्वकर्णपार्थानां पुष्पाणि तिनिशस्य च | गुग्गुलुं कुङ्कुमं बिम्बीं सर्पाक्षीं गन्धनाकुलीम् ||२२|| एतत् सम्भृत्य सम्भारं सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत् | गोपित्तमधुसर्पिर्भिर्युक्तं शृङ्गे निधापयेत् ||२३|| भग्नस्कन्धं विवृताक्षं मृत्योर्दंष्ट्रान्तरं गतम् | अनेनागदमुख्येन मनुष्यं पुनराहरेत् ||२४|| एषोऽग्निकल्पं दुर्वारं क्रुद्धस्यामिततेजसः | विषं नागपतेर्हन्यात् प्रसभं वासुकेरपि ||२५|| महासुगन्धिनामाऽयं पञ्चाशीत्यङ्गसंयुतः | राजाऽगदानां सर्वेषां राज्ञो हस्ते भवेत् सदा ||२६|| स्नातानुलिप्तस्तु नृपो भवेत् सर्वजनप्रियः | भ्राजिष्णुतां च लभते शत्रुमध्यगतोऽपि सन् ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (28) · Śloka 28
ఉష్ణవర్జ్యో విధిః కార్యో విషార్తానాం విజానతా | ముక్త్వా కీటవిషం తద్ధి శీతేనాభిప్రవర్ధతే ||28||
View original
उष्णवर्ज्यो विधिः कार्यो विषार्तानां विजानता | मुक्त्वा कीटविषं तद्धि शीतेनाभिप्रवर्धते ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (29-31) · Śloka 31
అన్నపానవిధావుక్తముపధార్య శుభాశుభం | శుభం దేయం విషార్తేభ్యో విరుద్ధేభ్యశ్చ వారయేత్ ||29|| ఫాణితం శిగ్రుసౌవీరమజీర్ణాధ్యశనం తథా | వర్జయేచ్చ సమాసేన నవధాన్యాదికం గణం ||30|| దివాస్వప్నం వ్యవాయం చ వ్యాయామం క్రోధమాతపం | సురాతిలకులత్థాంశ్చ వర్జయేద్ధి విషాతురః ||31||
View original
अन्नपानविधावुक्तमुपधार्य शुभाशुभम् | शुभं देयं विषार्तेभ्यो विरुद्धेभ्यश्च वारयेत् ||२९|| फाणितं शिग्रुसौवीरमजीर्णाध्यशनं तथा | वर्जयेच्च समासेन नवधान्यादिकं गणम् ||३०|| दिवास्वप्नं व्यवायं च व्यायामं क्रोधमातपम् | सुरातिलकुलत्थांश्च वर्जयेद्धि विषातुरः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (32) · Śloka 32
ప్రసన్నదోషం ప్రకృతిస్థధాతుమన్నాభికాంక్షం సమసూత్రజిహ్వం | ప్రసన్నవర్ణేంద్రియచిత్తచేష్టం వైద్యోఽవగచ్ఛేదవిషం మనుష్యం ||32||
View original
प्रसन्नदोषं प्रकृतिस्थधातुमन्नाभिकाङ्क्षं समसूत्रजिह्वम् | प्रसन्नवर्णेन्द्रियचित्तचेष्टं वैद्योऽवगच्छेदविषं मनुष्यम् ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం కల్పస్థానే దుందుభిస్వనీయకల్పో నామ షష్ఠోఽధ్యాయః ||6||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां कल्पस्थाने दुन्दुभिस्वनीयकल्पो नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
🔊 Audio coming soon