6. dundubhisvanīyakalpaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતો દુન્દુભિસ્વનીયં કલ્પં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

Adhikarana 2 (3-7) · Śloka 7

ધવાશ્વકર્ણશિરીષતિનિશપલાશપિચુમર્દપાટલિપારિભદ્રકામ્રોદુમ્બરકરહાટકાર્જુનકકુભસર્જ- કપીતનશ્લેષ્માતકાઙ્કોઠામલકપ્રગ્રહકુટજશમીકપિત્થાશ્મન્તકાર્કચિરબિલ્વમહાવૃક્ષારુષ્કરારલુ- મધુકમધુશિગ્રુશાકગોજીમૂર્વાભૂર્જતિલ્વકેક્ષુરકગોપઘોણ્ટારિમેદાનાં ભસ્માન્યાહૃત્ય ગવાં મૂત્રેણ ક્ષારકલ્પેન પરિસ્રાવ્ય વિપચેત્, દદ્યાચ્ચાત્ર પિપ્પલીમૂલતણ્ડુલીયકવરાઙ્ગચોચમઞ્જિષ્ઠાકરઞ્જિકાહસ્તિપિપ્પલીમરિચવિડઙ્ગગૃહધૂમાનન્તા- સોમસરલાબાહ્લીકગુહાકોશામ્રશ્વેતસર્ષપવરુણલવણપ્લક્ષનિચુલકવઞ્જુલવક્રાલવર્ધમાનપુત્રશ્રેણી- સપ્તપર્ણટુણ્ટુકૈલવાલુકનાગદન્ત્યતિવિષાભયાભદ્રદારુકુષ્ઠહરિદ્રાવચાચૂર્ણાનિ લોહાનાં ચ સમભાગાનિ, તતઃ ક્ષારવદાગતપાકમવતાર્ય લોહકુમ્ભે નિદધ્યાત્ ||૩|| અનેન દુન્દુભિં લિમ્પેત્ પતાકાં તોરણાનિ ચ | શ્રવણાદ્દર્શનાત્ સ્પર્શાત્ વિષાત્ સમ્પ્રતિમુચ્યતે ||૪|| એષ ક્ષારાગદો નામ શર્કરાસ્વશ્મરીષુ ચ | અર્શઃસુ વાતગુલ્મેષુ કાસશૂલોદરેષુ ચ ||૫|| અજીર્ણે ગ્રહણીદોષે ભક્તદ્વેષે ચ દારુણે | શોફે સર્વસરે ચાપિ દેયઃ શ્વાસે ચ દારુણે ||૬|| સદા સર્વવિષાર્તાનાં સર્વથૈવોપયુજ્યતે | એષ તક્ષકમુખ્યાનામપિ દર્પાઙ્કુશોઽગદઃ ||૭||

Adhikarana 3 (8-11) · Śloka 11

વિડઙ્ગત્રિફલાદન્તીભદ્રદારુહરેણવઃ | તાલીશપત્રમઞ્જિષ્ઠાકેશરોત્પલપદ્મકમ્ ||૮|| દાડિમં માલતીપુષ્પં રજન્યૌ સારિવે સ્થિરે | પ્રિયઙ્ગુસ્તગરં કુષ્ઠં બૃહત્યૌ ચૈલવાલુકમ્ ||૯|| સચન્દનગવાક્ષીભિરેતૈઃ સિદ્ધં વિષાપહમ્ | સર્પિઃ કલ્યાણકં હ્યેતદ્ગ્રહાપસ્મારનાશનમ્ ||૧૦|| પાણ્ડ્વામયગરશ્વાસમન્દાગ્નિજ્વરકાસનુત્ | શોષિણામલ્પશુક્રાણાં વન્ધ્યાનાં ચ પ્રશસ્યતે ||૧૧||

Adhikarana 4 (12-13) · Śloka 13

અપામાર્ગસ્ય બીજાનિ શિરીષસ્ય ચ માષકાન્ | શ્વેતે દ્વે કાકમાચીં ચ ગવાં મૂત્રેણ પેષયેત્ ||૧૨|| સર્પિરેતૈસ્તુ સંસિદ્ધં વિષસંશમનં પરમ્ | અમૃતં નામ વિખ્યાતમપિ સઞ્જીવયેન્મૃતમ્ ||૧૩||

Adhikarana 5 (14-27) · Śloka 27

ચન્દનાગુરુણી કુષ્ઠં તગરં તિલપર્ણિકમ્ | પ્રપૌણ્ડરીકં નલદં સરલં દેવદારુ ચ ||૧૪|| ભદ્રશ્રિયં યવફલાં ભાર્ગી નીલીં સુગન્ધિકામ્ | કાલેયકં પદ્મકં ચ મધુકં નાગરં જટામ્ ||૧૫|| પુન્નાગૈલૈલવાલૂનિ ગૈરિકં ધ્યામકં બલામ્ | તોયં સર્જરસં માંસીં શતપુષ્પાં હરેણુકામ્ ||૧૬|| તાલીશપત્રં ક્ષુદ્રૈલાં પ્રિયઙ્ગું સકુટન્નટમ્ | શિલાપુષ્પં સશૈલેયં પત્રં કાલાનુસારિવામ્ ||૧૭|| કટુત્રિકં શીતશિવં કાશ્મર્યં કટુરોહિણીમ્ | સોમરાજીમતિવિષાં પૃથ્વિકામિન્દ્રવારુણીમ્ ||૧૮|| ઉશીરં વરુણં મુસ્તં કુસ્તુમ્બુરુ નખં તથા | શ્વેતે હરિદ્રે સ્થૌણેયં લાક્ષાં ચ લવણાનિ ચ ||૧૯|| કુમુદોત્પલપદ્માનિ પુષ્પં ચાપિ તથાઽર્કજમ્ | ચમ્પકાશોકસુમનસ્તિલ્વકપ્રસવાનિ ચ ||૨૦|| પાટલીશાલ્મલીશૈલુશિરીષાણાં તથૈવ ચ | કુસુમં તૃણમૂલ્યાશ્ચ સુરભીસિન્ધુવારજમ્ ||૨૧|| ધવાશ્વકર્ણપાર્થાનાં પુષ્પાણિ તિનિશસ્ય ચ | ગુગ્ગુલું કુઙ્કુમં બિમ્બીં સર્પાક્ષીં ગન્ધનાકુલીમ્ ||૨૨|| એતત્ સમ્ભૃત્ય સમ્ભારં સૂક્ષ્મચૂર્ણાનિ કારયેત્ | ગોપિત્તમધુસર્પિર્ભિર્યુક્તં શૃઙ્ગે નિધાપયેત્ ||૨૩|| ભગ્નસ્કન્ધં વિવૃતાક્ષં મૃત્યોર્દંષ્ટ્રાન્તરં ગતમ્ | અનેનાગદમુખ્યેન મનુષ્યં પુનરાહરેત્ ||૨૪|| એષોઽગ્નિકલ્પં દુર્વારં ક્રુદ્ધસ્યામિતતેજસઃ | વિષં નાગપતેર્હન્યાત્ પ્રસભં વાસુકેરપિ ||૨૫|| મહાસુગન્ધિનામાઽયં પઞ્ચાશીત્યઙ્ગસંયુતઃ | રાજાઽગદાનાં સર્વેષાં રાજ્ઞો હસ્તે ભવેત્ સદા ||૨૬|| સ્નાતાનુલિપ્તસ્તુ નૃપો ભવેત્ સર્વજનપ્રિયઃ | ભ્રાજિષ્ણુતાં ચ લભતે શત્રુમધ્યગતોઽપિ સન્ ||૨૭||

Adhikarana 6 (28) · Śloka 28

ઉષ્ણવર્જ્યો વિધિઃ કાર્યો વિષાર્તાનાં વિજાનતા | મુક્ત્વા કીટવિષં તદ્ધિ શીતેનાભિપ્રવર્ધતે ||૨૮||

Adhikarana 7 (29-31) · Śloka 31

અન્નપાનવિધાવુક્તમુપધાર્ય શુભાશુભમ્ | શુભં દેયં વિષાર્તેભ્યો વિરુદ્ધેભ્યશ્ચ વારયેત્ ||૨૯|| ફાણિતં શિગ્રુસૌવીરમજીર્ણાધ્યશનં તથા | વર્જયેચ્ચ સમાસેન નવધાન્યાદિકં ગણમ્ ||૩૦|| દિવાસ્વપ્નં વ્યવાયં ચ વ્યાયામં ક્રોધમાતપમ્ | સુરાતિલકુલત્થાંશ્ચ વર્જયેદ્ધિ વિષાતુરઃ ||૩૧||

Adhikarana 8 (32) · Śloka 32

પ્રસન્નદોષં પ્રકૃતિસ્થધાતુમન્નાભિકાઙ્ક્ષં સમસૂત્રજિહ્વમ્ | પ્રસન્નવર્ણેન્દ્રિયચિત્તચેષ્ટં વૈદ્યોઽવગચ્છેદવિષં મનુષ્યમ્ ||૩૨||

Adhikarana puShpikA · Śloka 6

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં કલ્પસ્થાને દુન્દુભિસ્વનીયકલ્પો નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ ||૬||