7. mūṣikakalpaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതോ മൂഷികകല്പം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

Adhikarana 2 (3-6) · Śloka 6

പൂര്വം ശുക്രവിഷാ ഉക്താ മൂഷികാ യേ സമാസതഃ | നാമലക്ഷണഭൈഷജ്യൈരഷ്ടാദശ നിബോധ മേ ||൩|| ലാലനഃ പുത്രകഃ കൃഷ്ണോ ഹംസിരശ്ചിക്വി(ക്കി)രസ്തഥാ | ഛുച്ഛുന്ദരോऽലസശ്ചൈവ കഷായദശനോऽപി ച ||൪|| കുലിങ്ഗശ്ചാജിതശ്ചൈവ ചപലഃ കപിലസ്തഥാ കോകിലോऽരുണസഞ്ജ്ഞശ്ച മഹാകൃഷ്ണസ്തഥോന്ദുരഃ ||൫|| ശ്വേതേന മഹതാ സാര്ധം കപിലേനാഖുനാ തഥാ | മൂഷികശ്ച കപോതാഭസ്തഥൈവാഷ്ടാദശ സ്മൃതാഃ ||൬||

Adhikarana 3 (7) · Śloka 7

ശുക്രം പതതി യത്രൈഷാം ശുക്രസ്പൃഷ്ടൈഃ സ്പൃശന്തി വാ | നഖദന്താദിഭിസ്തസ്മിന് ഗാത്രേ രക്തം പ്രദുഷ്യതി ||൭||

Adhikarana 4 (8-9) · Śloka 10

ജായന്തേ ഗ്രന്ഥയഃ ശോഫാഃ കര്ണികാ മണ്ഡലാനി ച | പീഡകോപചയശ്ചോഗ്രോ വിസര്പാഃ കിടിഭാനി ച ||൮|| പര്വഭേദോ രുജസ്തീവ്രാ മൂര്ച്ഛാऽങ്ഗസദനം ജ്വരഃ | ദൌര്ബല്യമരുചിഃ ശ്വാസോ വമഥുര്ലോമഹര്ഷണമ് ||൯|| ദഷ്ടരൂപം സമാസോക്തമേതദ്വ്യാസമതഃ ശൃണു |൧൦|

Adhikarana 5 (10) · Śloka 11

ലാലാസ്രാവോ ലാലനേന ഹിക്കാ ഛര്ദിശ്ച ജായതേ ||൧൦|| തണ്ഡുലീയകകല്കം തു ലിഹ്യാത്തത്ര സമാക്ഷികമ് |൧൧|

Adhikarana 6 (11-12) · Śloka 12

പുത്രകേണാങ്ഗസാദശ്ച പാണ്ഡുവര്ണശ്ച ജായതേ ||൧൧|| ചീയതേ ഗ്രന്ഥിഭിശ്ചാങ്ഗമാഖുശാവകസന്നിഭൈഃ | ശിരീഷേങ്ഗുദകല്കം തു ലിഹ്യാത്തത്ര സമാക്ഷികമ് ||൧൨||

Adhikarana 7 (13) · Śloka 13

കൃഷ്ണേന ദംശേ ശോഫോऽസൃക്ഛര്ദിഃ പ്രായശ്ച ദുര്ദിനേ | ശിരീഷഫലകുഷ്ഠം തു പിബേത് കിംശുകഭസ്മനാ ||൧൩||

Adhikarana 8 (14) · Śloka 14

ഹംസിരേണാന്നവിദ്വേഷോ ജൃമ്ഭാ രോമ്ണാം ച ഹര്ഷണമ് | പിബേദാരഗ്വധാദിം തു സുവാന്തസ്തത്ര മാനവഃ ||൧൪||

Adhikarana 9 (15) · Śloka 16

ചിക്വി(ക്കി)രേണ ശിരോദുഃഖം ശോഫോ ഹിക്കാ വമിസ്തഥാ | ജാലിനീമദനാങ്കോഠകഷായൈര്വാമയേത്തു തമ് ||൧൫|| യവനാലര്ഷഭീക്ഷാരം ബൃഹത്യോശ്ചാത്ര ദാപയേത് |൧൬|

Adhikarana 10 (16-17) · Śloka 18

ഛുച്ഛുന്ദരേണ തൃട് ഛര്ദിര്ജ്വരോ ദൌര്ബല്യമേവ ച ||൧൬|| ഗ്രീവാസ്തമ്ഭഃ പൃഷ്ഠശോഫോ ഗന്ധാജ്ഞാനം വിസൂചികാ | ചവ്യം ഹരീതകീ ശുണ്ഠീ വിഡങ്ഗം പിപ്പലീ മധു ||൧൭|| അങ്കോഠബീജം ച തഥാ പിബേദത്ര വിഷാപഹമ് |൧൮|

Adhikarana 11 (18-20) · Śloka 21

ഗ്രീവാസ്തമ്ഭോऽലസേനോര്ധ്വവായുര്ദംശേ രുജാ ജ്വരഃ ||൧൮|| മഹാഗദം സസര്പിഷ്കം ലിഹ്യാത്തത്ര സമാക്ഷികമ് | നിദ്രാ കഷായദന്തേന ഹൃച്ഛോഷഃ കാര്ശ്യമേവ ച ||൧൯|| ക്ഷൌദ്രോപേതാഃ ശിരീഷസ്യ ലിഹ്യാത് സാരഫലത്വചഃ | കുലിങ്ഗേന രുജഃ ശോഫോ രാജ്യശ്ച ദംശമണ്ഡലേ ||൨൦|| സഹേ സസിന്ധുവാരേ ച ലിഹ്യാത്തത്ര സമാക്ഷികേ |൨൧|

Adhikarana 12 (21) · Śloka 22

അജിതേനാങ്ഗകൃഷ്ണത്വം ഛര്ദിര്മൂര്ച്ഛാ ച ഹൃദ്ഗ്രഹഃ ||൨൧|| സ്നുക്ക്ഷീരപിഷ്ടാം പാലിന്ദീം മഞ്ജിഷ്ഠാം മധുനാ ലിഹേത് |൨൨|

Adhikarana 13 (22) · Śloka 23

ചപലേന ഭവേച്ഛര്ദിര്മൂര്ച്ഛാ ച സഹ തൃഷ്ണയാ ||൨൨|| ക്ഷൌദ്രേണ ത്രിഫലാം ലിഹ്യാദ്ഭദ്രകാഷ്ഠജടാന്വിതാമ് |൨൩|

Adhikarana 14 (23-24) · Śloka 25

കപിലേന വ്രണേ കോഥോ ജ്വരോ ഗ്രന്ഥ്യുദ്ഗമഃ സതൃട് ||൨൩|| ലിഹ്യാന്മധുയുതാം ശ്വേതാം ശ്വേതാം ചാപി പുനര്നവാമ് | ഗ്രന്ഥയഃ കോകിലേനോഗ്രാ ജ്വരോ ദാഹശ്ച ദാരുണഃ ||൨൪|| വര്ഷാഭൂനീലിനീക്വാഥകല്കസിദ്ധം ഘൃതം പിബേത് |൨൫|

Adhikarana 15 (25-31) · Śloka 32

അരുണേനാനിലഃ ക്രുദ്ധോ വാതജാന് കുരുതേ ഗദാന് ||൨൫|| മഹാകൃഷ്ണേന പിത്തം ച ശ്വേതേന കഫ ഏവ ച | മഹതാ കപിലേനാസൃക് കപോതേന ചതുഷ്ടയമ് ||൨൬|| ഭവന്തി ചൈഷാം ദംശേഷു ഗ്രന്ഥിമണ്ഡലകര്ണികാഃ | പിഡകോപചയശ്ചോഗ്രഃ ശോഫശ്ച ഭൃശദാരുണഃ ||൨൭|| ദധിക്ഷീരഘൃതപ്രസ്ഥാസ്ത്രയഃ പ്രത്യേകശോ മതാഃ | കരഞ്ജാരഗ്വധവ്യോഷബൃഹത്യംശുമതീസ്ഥിരാഃ ||൨൮|| നിഷ്ക്വാഥ്യ ചൈഷാം ക്വാഥസ്യ ചതുര്ഥോംऽശഃ പുനര്ഭവേത് | ത്രിവൃദ്ഗോജ്യമൃതാവക്രസര്പഗന്ധാഃ സമൃത്തികാഃ ||൨൯|| കപിത്ഥദാഡിമത്വക് ച ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടാഃ പ്രദാപയേത് | തത് സര്വമേകതഃ കൃത്വാ ശനൈര്മൃദ്വഗ്നിനാ പചേത് ||൩൦|| പഞ്ചാനാമരുണാദീനാം വിഷമേതദ്വ്യപോഹതി | കാകാദനീകാകമാച്യോഃ സ്വരസേഷ്വഥവാ കൃതമ് ||൩൧|| സിരാശ്ച സ്രാവയേത് പ്രാപ്താഃ കുര്യാത് സംശോധനാനി ച |൩൨|

Adhikarana 16 (32) · Śloka 32

സര്വേഷാം ച വിധിഃ കാര്യോ മൂഷികാണാം വിഷേഷ്വയമ് ||൩൨||

Adhikarana 17 (33) · Śloka 33

ദഗ്ധ്വാ വിസ്രാവയേദ്ദംശം പ്രച്ഛിതം ച പ്രലേപയേത് | ശിരീഷരജനീകുഷ്ഠകുങ്കുമൈരമൃതായുതൈഃ ||൩൩||

Adhikarana 18 (34) · Śloka 34

ഛര്ദനം ജാലിനീക്വാഥൈഃ ശുകാഖ്യാങ്കോഠയോരപി ||൩൪||

Adhikarana 19 (34-36) · Śloka 36

ശുകാഖ്യാകോഷവത്യോശ്ച മൂലം മദന ഏവ ച | ദേവദാലീഫലം ചൈവ ദധ്നാ പീത്വാ വിഷം വമേത് | സര്വമൂഷികദഷ്ടാനാമേഷ യോഗഃ സുഖാവഹഃ ||൩൫|| ഫലം വചാ ദേവദാലീ കുഷ്ഠം ഗോഭൂത്രപേഷിതമ് | പൂര്വകല്പേന യോജ്യാഃ സ്യുഃ സര്വോന്ദുരുവിഷച്ഛിദഃ ||൩൬||

Adhikarana 20 (37) · Śloka 37

വിരേചനേ ത്രിവൃദ്ദന്തീത്രിഫലാകല്ക ഇഷ്യതേ |൩൭|

Adhikarana 21 (37) · Śloka 38

ശിരോവിരേചനേ സാരഃ ശിരീഷസ്യ ഫലാനി ച ||൩൭|| ഹിതസ്ത്രികടുകാഢ്യശ്ച ഗോമയസ്വരസോऽഞ്ജനേ |൩൮|

Adhikarana 22 (38-40) · Śloka 40

കപിത്ഥഗോമയരസൌ ലിഹ്യാന്മാക്ഷികസംയുതൌ ||൩൮|| രസാഞ്ജനഹരിദ്രേന്ദ്രയവകട്വീഷു വാ കൃതമ് | പ്രാതഃ സാതിവിഷം കല്കം ലിഹ്യാന്മാക്ഷികസംയുതമ് ||൩൯|| തണ്ഡുലീയകമൂലേഷു സര്പിഃ സിദ്ധം പിബേന്നരഃ | ആസ്ഫോതമൂലസിദ്ധം വാ പഞ്ചകാപിത്ഥമേവ വാ ||൪൦||

Adhikarana 23 (41) · Śloka 41

മൂഷികാണാം വിഷം പ്രായഃ കുപ്യത്യഭ്രേഷ്വനിര്ഹൃതമ് | തത്രാപ്യേഷ വിധിഃ കാര്യോ യശ്ച ദൂഷീവിഷാപഹഃ ||൪൧||

Adhikarana 24 (42) · Śloka 42

സ്ഥിരാണാം രുജതാം വാऽപി വ്രണാനാം കര്ണികാം ഭിഷക് | പാടയിത്വാ യഥാദോഷം വ്രണവച്ചാപി ശോധയേത് ||൪൨||

Adhikarana 25 (43-45) · Śloka 46

ശ്വശൃഗാലതരക്ഷ്വൃക്ഷവ്യാഘ്രാദീനാം യദാऽനിലഃ | ശ്ലേഷ്മപ്രദുഷ്ടോ മുഷ്ണാതി സഞ്ജ്ഞാം സഞ്ജ്ഞാവഹാശ്രിതഃ ||൪൩|| തദാ പ്രസ്രസ്തലാങ്ഗൂലഹനുസ്കന്ധോऽതിലാലവാന് | അത്യര്ഥബധിരോऽന്ധശ്ച സോऽന്യോന്യമഭിധാവതി ||൪൪|| തേനോന്മത്തേന ദഷ്ടസ്യ ദംഷ്ട്രിണാ സവിഷേണ തു | സുപ്തതാ ജായതേ ദംശേ കൃഷ്ണം ചാതിസ്രവത്യസൃക് ||൪൫|| ദിഗ്ധവിദ്ധസ്യ ലിങ്ഗേന പ്രായശശ്ചോപലക്ഷിതഃ |൪൬|

Adhikarana 26 (46) · Śloka 47

യേന ചാപി ഭവേദ്ദഷ്ടസ്തസ്യ ചേഷ്ടാം രുതം നരഃ ||൪൬|| ബഹുശഃ പ്രതികുര്വാണഃ ക്രിയാഹീനോ വിനശ്യതി |൪൭|

Adhikarana 27 (47) · Śloka 48

ദംഷ്ട്രിണാ യേന ദഷ്ടശ്ച തദ്രൂപം യസ്തു പശ്യതി ||൪൭|| അപ്സു വാ യദി വാऽऽദര്ശേऽരിഷ്ടം തസ്യ വിനിര്ദിശേത് |൪൮|

Adhikarana 28 (48) · Śloka 49

ത്രസ്യത്യകസ്മാദ്യോऽഭീക്ഷ്ണം ദൃഷ്ട്വാ സ്പൃഷ്ട്വാऽപി വാ ജലമ് ||൪൮|| ജലത്രാസം തു വിദ്യാത്തം രിഷ്ടം തദപി കീര്തിതമ് |൪൯|

Adhikarana 29 (49) · Śloka 50

അദഷ്ടോ വാ ജലത്രാസീ ന കഥഞ്ചന സിധ്യതി ||൪൯|| പ്രസുപ്തോऽഥോത്ഥിതോ വാऽപി സ്വസ്ഥസ്ത്രസ്തോ ന സിധ്യതി |൫൦|

Adhikarana 30 (50-52) · Śloka 53

ദംശം വിസ്രാവ്യ തൈര്ദഷ്ടേ സര്പിഷാ പരിദാഹിതമ് ||൫൦|| പ്രദിഹ്യാദഗദൈഃ, സര്പിഃ പുരാണം പായയേത ച | അര്കക്ഷീരയുതം ഹ്യസ്യ ദദ്യാച്ചാപി വിശോധനമ് ||൫൧|| ശ്വേതാം പുനര്നവാം ചാസ്യ ദദ്യാദ്ധത്തൂരകായുതാമ് | പലലം തിലതൈലം ച രൂപികായാഃ പയോ ഗുഡഃ ||൫൨|| നിഹന്തി വിഷമാലര്കം മേഘവൃന്ദമിവാനിലഃ |൫൩|

Adhikarana 31 (53-58) · Śloka 59

മൂലസ്യ ശരപുങ്ഖായാഃ കര്ഷം ധത്തൂരകാര്ധികമ് ||൫൩|| തണ്ഡുലോദകമാദായ പേഷയേത്തണ്ഡുലൈഃ സഹ | ഉന്മത്തകസ്യ പത്രൈസ്തു സംവേഷ്ട്യാപൂപകം പചേത് ||൫൪|| ഖാദേദൌഷധകാലേ തമലര്കവിഷദൂഷിതഃ | കരോതി ശ്വവികാരാംസ്തു തസ്മിഞ്ജീര്യതി ചൌഷധേ ||൫൫|| വികാരാഃ ശിശിരേ യാപ്യാ ഗൃഹേ വാരിവിവര്ജിതേ | തതഃ ശാന്തവികാരസ്തു സ്നാത്വാ ചൈവാപരേऽഹനി ||൫൬|| ശാലിഷഷ്ടികയോര്ഭക്തം ക്ഷീരേണോഷ്ണേന ഭോജയേത് | ദിനത്രയേ പഞ്ചമേ വാ വിധിരേഷോऽര്ധമാത്രയാ ||൫൭|| കര്തവ്യോ ഭിഷജാऽവശ്യമലര്കവിഷനാശനഃ | കുപ്യേത് സ്വയം വിഷം യസ്യ ന സ ജീവതി മാനവഃ ||൫൮|| തസ്മാത് പ്രകോപയേദാശു സ്വയം യാവത് പ്രകുപ്യതി |൫൯|

Adhikarana 32 (59-61) · Śloka 62

ബീജരത്നൌഷധീഗര്ഭൈഃ കുമ്ഭൈഃ ശീതാമ്ബുപൂരിതൈഃ ||൫൯|| സ്നാപയേത്തം നദീതീരേ സമന്ത്രൈര്വാ ചതുഷ്പഥേ | ബലിം നിവേദ്യ തത്രാപി പിണ്യാകം പലലം ദധി ||൬൦|| മാല്യാനി ച വിചിത്രാണി മാംസം പക്വാമകം തഥാ | അലകാധിപതേ യക്ഷ സാരമേയഗണാധിപ ! ||൬൧|| അലര്കജുഷ്ടമേതന്മേ നിര്വിഷം കുരു മാചിരാത് |൬൨|

Adhikarana 33 (62) · Śloka 63

ദദ്യാത് സംശോധനം തീക്ഷ്ണമേവം സ്നാതസ്യ ദേഹിനഃ ||൬൨|| അശുദ്ധസ്യ സുരൂഢേऽപി വ്രണേ കുപ്യതി തദ്വിഷമ് |൬൩|

Adhikarana 34 (63-64) · Śloka 64

ശ്വാദയോऽഭിഹിതാ വ്യാലാ യേऽത്ര ദംഷ്ട്രാവിഷാ മയാ ||൬൩|| അതഃ കരോതി ദഷ്ടസ്തു തേഷാം ചേഷ്ടാം രുതം നരഃ | ബഹുശഃ പ്രതികുര്വാണോ ന ചിരാന്മ്രിയതേ ച സഃ ||൬൪||

Adhikarana 35 (65) · Śloka 65

നഖദന്തക്ഷതം വ്യാലൈര്യത്കൃതം തദ്വിമര്ദയേത് | സിഞ്ചേത്തൈലേന കോഷ്ണേന തേ ഹി വാതപ്രകോപകാഃ ||൬൫||

Adhikarana puShpikA · Śloka 7

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം കല്പസ്ഥാനേ മൂഷികകല്പോ നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ ||൭||