Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ದುನ್ದುಭಿಸ್ವನೀಯಂ ಕಲ್ಪಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो दुन्दुभिस्वनीयं कल्पं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
6. dundubhisvanīyakalpaḥ
Adhikarana 2 (3-7) · Śloka 7
ಧವಾಶ್ವಕರ್ಣಶಿರೀಷತಿನಿಶಪಲಾಶಪಿಚುಮರ್ದಪಾಟಲಿಪಾರಿಭದ್ರಕಾಮ್ರೋದುಮ್ಬರಕರಹಾಟಕಾರ್ಜುನಕಕುಭಸರ್ಜ- ಕಪೀತನಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಾಙ್ಕೋಠಾಮಲಕಪ್ರಗ್ರಹಕುಟಜಶಮೀಕಪಿತ್ಥಾಶ್ಮನ್ತಕಾರ್ಕಚಿರಬಿಲ್ವಮಹಾವೃಕ್ಷಾರುಷ್ಕರಾರಲು- ಮಧುಕಮಧುಶಿಗ್ರುಶಾಕಗೋಜೀಮೂರ್ವಾಭೂರ್ಜತಿಲ್ವಕೇಕ್ಷುರಕಗೋಪಘೋಣ್ಟಾರಿಮೇದಾನಾಂ ಭಸ್ಮಾನ್ಯಾಹೃತ್ಯ ಗವಾಂ ಮೂತ್ರೇಣ ಕ್ಷಾರಕಲ್ಪೇನ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯ ವಿಪಚೇತ್, ದದ್ಯಾಚ್ಚಾತ್ರ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲತಣ್ಡುಲೀಯಕವರಾಙ್ಗಚೋಚಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಕರಞ್ಜಿಕಾಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀಮರಿಚವಿಡಙ್ಗಗೃಹಧೂಮಾನನ್ತಾ- ಸೋಮಸರಲಾಬಾಹ್ಲೀಕಗುಹಾಕೋಶಾಮ್ರಶ್ವೇತಸರ್ಷಪವರುಣಲವಣಪ್ಲಕ್ಷನಿಚುಲಕವಞ್ಜುಲವಕ್ರಾಲವರ್ಧಮಾನಪುತ್ರಶ್ರೇಣೀ- ಸಪ್ತಪರ್ಣಟುಣ್ಟುಕೈಲವಾಲುಕನಾಗದನ್ತ್ಯತಿವಿಷಾಭಯಾಭದ್ರದಾರುಕುಷ್ಠಹರಿದ್ರಾವಚಾಚೂರ್ಣಾನಿ ಲೋಹಾನಾಂ ಚ ಸಮಭಾಗಾನಿ, ತತಃ ಕ್ಷಾರವದಾಗತಪಾಕಮವತಾರ್ಯ ಲೋಹಕುಮ್ಭೇ ನಿದಧ್ಯಾತ್ ||೩|| ಅನೇನ ದುನ್ದುಭಿಂ ಲಿಮ್ಪೇತ್ ಪತಾಕಾಂ ತೋರಣಾನಿ ಚ | ಶ್ರವಣಾದ್ದರ್ಶನಾತ್ ಸ್ಪರ್ಶಾತ್ ವಿಷಾತ್ ಸಮ್ಪ್ರತಿಮುಚ್ಯತೇ ||೪|| ಏಷ ಕ್ಷಾರಾಗದೋ ನಾಮ ಶರ್ಕರಾಸ್ವಶ್ಮರೀಷು ಚ | ಅರ್ಶಃಸು ವಾತಗುಲ್ಮೇಷು ಕಾಸಶೂಲೋದರೇಷು ಚ ||೫|| ಅಜೀರ್ಣೇ ಗ್ರಹಣೀದೋಷೇ ಭಕ್ತದ್ವೇಷೇ ಚ ದಾರುಣೇ | ಶೋಫೇ ಸರ್ವಸರೇ ಚಾಪಿ ದೇಯಃ ಶ್ವಾಸೇ ಚ ದಾರುಣೇ ||೬|| ಸದಾ ಸರ್ವವಿಷಾರ್ತಾನಾಂ ಸರ್ವಥೈವೋಪಯುಜ್ಯತೇ | ಏಷ ತಕ್ಷಕಮುಖ್ಯಾನಾಮಪಿ ದರ್ಪಾಙ್ಕುಶೋಽಗದಃ ||೭||
View original
धवाश्वकर्णशिरीषतिनिशपलाशपिचुमर्दपाटलिपारिभद्रकाम्रोदुम्बरकरहाटकार्जुनककुभसर्ज- कपीतनश्लेष्मातकाङ्कोठामलकप्रग्रहकुटजशमीकपित्थाश्मन्तकार्कचिरबिल्वमहावृक्षारुष्करारलु- मधुकमधुशिग्रुशाकगोजीमूर्वाभूर्जतिल्वकेक्षुरकगोपघोण्टारिमेदानां भस्मान्याहृत्य गवां मूत्रेण क्षारकल्पेन परिस्राव्य विपचेत्, दद्याच्चात्र पिप्पलीमूलतण्डुलीयकवराङ्गचोचमञ्जिष्ठाकरञ्जिकाहस्तिपिप्पलीमरिचविडङ्गगृहधूमानन्ता- सोमसरलाबाह्लीकगुहाकोशाम्रश्वेतसर्षपवरुणलवणप्लक्षनिचुलकवञ्जुलवक्रालवर्धमानपुत्रश्रेणी- सप्तपर्णटुण्टुकैलवालुकनागदन्त्यतिविषाभयाभद्रदारुकुष्ठहरिद्रावचाचूर्णानि लोहानां च समभागानि, ततः क्षारवदागतपाकमवतार्य लोहकुम्भे निदध्यात् ||३|| अनेन दुन्दुभिं लिम्पेत् पताकां तोरणानि च | श्रवणाद्दर्शनात् स्पर्शात् विषात् सम्प्रतिमुच्यते ||४|| एष क्षारागदो नाम शर्करास्वश्मरीषु च | अर्शःसु वातगुल्मेषु कासशूलोदरेषु च ||५|| अजीर्णे ग्रहणीदोषे भक्तद्वेषे च दारुणे | शोफे सर्वसरे चापि देयः श्वासे च दारुणे ||६|| सदा सर्वविषार्तानां सर्वथैवोपयुज्यते | एष तक्षकमुख्यानामपि दर्पाङ्कुशोऽगदः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (8-11) · Śloka 11
ವಿಡಙ್ಗತ್ರಿಫಲಾದನ್ತೀಭದ್ರದಾರುಹರೇಣವಃ | ತಾಲೀಶಪತ್ರಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಕೇಶರೋತ್ಪಲಪದ್ಮಕಮ್ ||೮|| ದಾಡಿಮಂ ಮಾಲತೀಪುಷ್ಪಂ ರಜನ್ಯೌ ಸಾರಿವೇ ಸ್ಥಿರೇ | ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಸ್ತಗರಂ ಕುಷ್ಠಂ ಬೃಹತ್ಯೌ ಚೈಲವಾಲುಕಮ್ ||೯|| ಸಚನ್ದನಗವಾಕ್ಷೀಭಿರೇತೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ವಿಷಾಪಹಮ್ | ಸರ್ಪಿಃ ಕಲ್ಯಾಣಕಂ ಹ್ಯೇತದ್ಗ್ರಹಾಪಸ್ಮಾರನಾಶನಮ್ ||೧೦|| ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಗರಶ್ವಾಸಮನ್ದಾಗ್ನಿಜ್ವರಕಾಸನುತ್ | ಶೋಷಿಣಾಮಲ್ಪಶುಕ್ರಾಣಾಂ ವನ್ಧ್ಯಾನಾಂ ಚ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೧೧||
View original
विडङ्गत्रिफलादन्तीभद्रदारुहरेणवः | तालीशपत्रमञ्जिष्ठाकेशरोत्पलपद्मकम् ||८|| दाडिमं मालतीपुष्पं रजन्यौ सारिवे स्थिरे | प्रियङ्गुस्तगरं कुष्ठं बृहत्यौ चैलवालुकम् ||९|| सचन्दनगवाक्षीभिरेतैः सिद्धं विषापहम् | सर्पिः कल्याणकं ह्येतद्ग्रहापस्मारनाशनम् ||१०|| पाण्ड्वामयगरश्वासमन्दाग्निज्वरकासनुत् | शोषिणामल्पशुक्राणां वन्ध्यानां च प्रशस्यते ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (12-13) · Śloka 13
ಅಪಾಮಾರ್ಗಸ್ಯ ಬೀಜಾನಿ ಶಿರೀಷಸ್ಯ ಚ ಮಾಷಕಾನ್ | ಶ್ವೇತೇ ದ್ವೇ ಕಾಕಮಾಚೀಂ ಚ ಗವಾಂ ಮೂತ್ರೇಣ ಪೇಷಯೇತ್ ||೧೨|| ಸರ್ಪಿರೇತೈಸ್ತು ಸಂಸಿದ್ಧಂ ವಿಷಸಂಶಮನಂ ಪರಮ್ | ಅಮೃತಂ ನಾಮ ವಿಖ್ಯಾತಮಪಿ ಸಞ್ಜೀವಯೇನ್ಮೃತಮ್ ||೧೩||
View original
अपामार्गस्य बीजानि शिरीषस्य च माषकान् | श्वेते द्वे काकमाचीं च गवां मूत्रेण पेषयेत् ||१२|| सर्पिरेतैस्तु संसिद्धं विषसंशमनं परम् | अमृतं नाम विख्यातमपि सञ्जीवयेन्मृतम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (14-27) · Śloka 27
ಚನ್ದನಾಗುರುಣೀ ಕುಷ್ಠಂ ತಗರಂ ತಿಲಪರ್ಣಿಕಮ್ | ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಂ ನಲದಂ ಸರಲಂ ದೇವದಾರು ಚ ||೧೪|| ಭದ್ರಶ್ರಿಯಂ ಯವಫಲಾಂ ಭಾರ್ಗೀ ನೀಲೀಂ ಸುಗನ್ಧಿಕಾಮ್ | ಕಾಲೇಯಕಂ ಪದ್ಮಕಂ ಚ ಮಧುಕಂ ನಾಗರಂ ಜಟಾಮ್ ||೧೫|| ಪುನ್ನಾಗೈಲೈಲವಾಲೂನಿ ಗೈರಿಕಂ ಧ್ಯಾಮಕಂ ಬಲಾಮ್ | ತೋಯಂ ಸರ್ಜರಸಂ ಮಾಂಸೀಂ ಶತಪುಷ್ಪಾಂ ಹರೇಣುಕಾಮ್ ||೧೬|| ತಾಲೀಶಪತ್ರಂ ಕ್ಷುದ್ರೈಲಾಂ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಂ ಸಕುಟನ್ನಟಮ್ | ಶಿಲಾಪುಷ್ಪಂ ಸಶೈಲೇಯಂ ಪತ್ರಂ ಕಾಲಾನುಸಾರಿವಾಮ್ ||೧೭|| ಕಟುತ್ರಿಕಂ ಶೀತಶಿವಂ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಂ ಕಟುರೋಹಿಣೀಮ್ | ಸೋಮರಾಜೀಮತಿವಿಷಾಂ ಪೃಥ್ವಿಕಾಮಿನ್ದ್ರವಾರುಣೀಮ್ ||೧೮|| ಉಶೀರಂ ವರುಣಂ ಮುಸ್ತಂ ಕುಸ್ತುಮ್ಬುರು ನಖಂ ತಥಾ | ಶ್ವೇತೇ ಹರಿದ್ರೇ ಸ್ಥೌಣೇಯಂ ಲಾಕ್ಷಾಂ ಚ ಲವಣಾನಿ ಚ ||೧೯|| ಕುಮುದೋತ್ಪಲಪದ್ಮಾನಿ ಪುಷ್ಪಂ ಚಾಪಿ ತಥಾಽರ್ಕಜಮ್ | ಚಮ್ಪಕಾಶೋಕಸುಮನಸ್ತಿಲ್ವಕಪ್ರಸವಾನಿ ಚ ||೨೦|| ಪಾಟಲೀಶಾಲ್ಮಲೀಶೈಲುಶಿರೀಷಾಣಾಂ ತಥೈವ ಚ | ಕುಸುಮಂ ತೃಣಮೂಲ್ಯಾಶ್ಚ ಸುರಭೀಸಿನ್ಧುವಾರಜಮ್ ||೨೧|| ಧವಾಶ್ವಕರ್ಣಪಾರ್ಥಾನಾಂ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ತಿನಿಶಸ್ಯ ಚ | ಗುಗ್ಗುಲುಂ ಕುಙ್ಕುಮಂ ಬಿಮ್ಬೀಂ ಸರ್ಪಾಕ್ಷೀಂ ಗನ್ಧನಾಕುಲೀಮ್ ||೨೨|| ಏತತ್ ಸಮ್ಭೃತ್ಯ ಸಮ್ಭಾರಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಚೂರ್ಣಾನಿ ಕಾರಯೇತ್ | ಗೋಪಿತ್ತಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭಿರ್ಯುಕ್ತಂ ಶೃಙ್ಗೇ ನಿಧಾಪಯೇತ್ ||೨೩|| ಭಗ್ನಸ್ಕನ್ಧಂ ವಿವೃತಾಕ್ಷಂ ಮೃತ್ಯೋರ್ದಂಷ್ಟ್ರಾನ್ತರಂ ಗತಮ್ | ಅನೇನಾಗದಮುಖ್ಯೇನ ಮನುಷ್ಯಂ ಪುನರಾಹರೇತ್ ||೨೪|| ಏಷೋಽಗ್ನಿಕಲ್ಪಂ ದುರ್ವಾರಂ ಕ್ರುದ್ಧಸ್ಯಾಮಿತತೇಜಸಃ | ವಿಷಂ ನಾಗಪತೇರ್ಹನ್ಯಾತ್ ಪ್ರಸಭಂ ವಾಸುಕೇರಪಿ ||೨೫|| ಮಹಾಸುಗನ್ಧಿನಾಮಾಽಯಂ ಪಞ್ಚಾಶೀತ್ಯಙ್ಗಸಂಯುತಃ | ರಾಜಾಽಗದಾನಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ರಾಜ್ಞೋ ಹಸ್ತೇ ಭವೇತ್ ಸದಾ ||೨೬|| ಸ್ನಾತಾನುಲಿಪ್ತಸ್ತು ನೃಪೋ ಭವೇತ್ ಸರ್ವಜನಪ್ರಿಯಃ | ಭ್ರಾಜಿಷ್ಣುತಾಂ ಚ ಲಭತೇ ಶತ್ರುಮಧ್ಯಗತೋಽಪಿ ಸನ್ ||೨೭||
View original
चन्दनागुरुणी कुष्ठं तगरं तिलपर्णिकम् | प्रपौण्डरीकं नलदं सरलं देवदारु च ||१४|| भद्रश्रियं यवफलां भार्गी नीलीं सुगन्धिकाम् | कालेयकं पद्मकं च मधुकं नागरं जटाम् ||१५|| पुन्नागैलैलवालूनि गैरिकं ध्यामकं बलाम् | तोयं सर्जरसं मांसीं शतपुष्पां हरेणुकाम् ||१६|| तालीशपत्रं क्षुद्रैलां प्रियङ्गुं सकुटन्नटम् | शिलापुष्पं सशैलेयं पत्रं कालानुसारिवाम् ||१७|| कटुत्रिकं शीतशिवं काश्मर्यं कटुरोहिणीम् | सोमराजीमतिविषां पृथ्विकामिन्द्रवारुणीम् ||१८|| उशीरं वरुणं मुस्तं कुस्तुम्बुरु नखं तथा | श्वेते हरिद्रे स्थौणेयं लाक्षां च लवणानि च ||१९|| कुमुदोत्पलपद्मानि पुष्पं चापि तथाऽर्कजम् | चम्पकाशोकसुमनस्तिल्वकप्रसवानि च ||२०|| पाटलीशाल्मलीशैलुशिरीषाणां तथैव च | कुसुमं तृणमूल्याश्च सुरभीसिन्धुवारजम् ||२१|| धवाश्वकर्णपार्थानां पुष्पाणि तिनिशस्य च | गुग्गुलुं कुङ्कुमं बिम्बीं सर्पाक्षीं गन्धनाकुलीम् ||२२|| एतत् सम्भृत्य सम्भारं सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत् | गोपित्तमधुसर्पिर्भिर्युक्तं शृङ्गे निधापयेत् ||२३|| भग्नस्कन्धं विवृताक्षं मृत्योर्दंष्ट्रान्तरं गतम् | अनेनागदमुख्येन मनुष्यं पुनराहरेत् ||२४|| एषोऽग्निकल्पं दुर्वारं क्रुद्धस्यामिततेजसः | विषं नागपतेर्हन्यात् प्रसभं वासुकेरपि ||२५|| महासुगन्धिनामाऽयं पञ्चाशीत्यङ्गसंयुतः | राजाऽगदानां सर्वेषां राज्ञो हस्ते भवेत् सदा ||२६|| स्नातानुलिप्तस्तु नृपो भवेत् सर्वजनप्रियः | भ्राजिष्णुतां च लभते शत्रुमध्यगतोऽपि सन् ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (28) · Śloka 28
ಉಷ್ಣವರ್ಜ್ಯೋ ವಿಧಿಃ ಕಾರ್ಯೋ ವಿಷಾರ್ತಾನಾಂ ವಿಜಾನತಾ | ಮುಕ್ತ್ವಾ ಕೀಟವಿಷಂ ತದ್ಧಿ ಶೀತೇನಾಭಿಪ್ರವರ್ಧತೇ ||೨೮||
View original
उष्णवर्ज्यो विधिः कार्यो विषार्तानां विजानता | मुक्त्वा कीटविषं तद्धि शीतेनाभिप्रवर्धते ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (29-31) · Śloka 31
ಅನ್ನಪಾನವಿಧಾವುಕ್ತಮುಪಧಾರ್ಯ ಶುಭಾಶುಭಮ್ | ಶುಭಂ ದೇಯಂ ವಿಷಾರ್ತೇಭ್ಯೋ ವಿರುದ್ಧೇಭ್ಯಶ್ಚ ವಾರಯೇತ್ ||೨೯|| ಫಾಣಿತಂ ಶಿಗ್ರುಸೌವೀರಮಜೀರ್ಣಾಧ್ಯಶನಂ ತಥಾ | ವರ್ಜಯೇಚ್ಚ ಸಮಾಸೇನ ನವಧಾನ್ಯಾದಿಕಂ ಗಣಮ್ ||೩೦|| ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಂ ವ್ಯವಾಯಂ ಚ ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಕ್ರೋಧಮಾತಪಮ್ | ಸುರಾತಿಲಕುಲತ್ಥಾಂಶ್ಚ ವರ್ಜಯೇದ್ಧಿ ವಿಷಾತುರಃ ||೩೧||
View original
अन्नपानविधावुक्तमुपधार्य शुभाशुभम् | शुभं देयं विषार्तेभ्यो विरुद्धेभ्यश्च वारयेत् ||२९|| फाणितं शिग्रुसौवीरमजीर्णाध्यशनं तथा | वर्जयेच्च समासेन नवधान्यादिकं गणम् ||३०|| दिवास्वप्नं व्यवायं च व्यायामं क्रोधमातपम् | सुरातिलकुलत्थांश्च वर्जयेद्धि विषातुरः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (32) · Śloka 32
ಪ್ರಸನ್ನದೋಷಂ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಧಾತುಮನ್ನಾಭಿಕಾಙ್ಕ್ಷಂ ಸಮಸೂತ್ರಜಿಹ್ವಮ್ | ಪ್ರಸನ್ನವರ್ಣೇನ್ದ್ರಿಯಚಿತ್ತಚೇಷ್ಟಂ ವೈದ್ಯೋಽವಗಚ್ಛೇದವಿಷಂ ಮನುಷ್ಯಮ್ ||೩೨||
View original
प्रसन्नदोषं प्रकृतिस्थधातुमन्नाभिकाङ्क्षं समसूत्रजिह्वम् | प्रसन्नवर्णेन्द्रियचित्तचेष्टं वैद्योऽवगच्छेदविषं मनुष्यम् ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ದುನ್ದುಭಿಸ್ವನೀಯಕಲ್ಪೋ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां कल्पस्थाने दुन्दुभिस्वनीयकल्पो नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
🔊 Audio coming soon