7. mūṣikakalpaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

అథాతో మూషికకల్పం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||

Adhikarana 2 (3-6) · Śloka 6

పూర్వం శుక్రవిషా ఉక్తా మూషికా యే సమాసతః | నామలక్షణభైషజ్యైరష్టాదశ నిబోధ మే ||3|| లాలనః పుత్రకః కృష్ణో హంసిరశ్చిక్వి(క్కి)రస్తథా | ఛుచ్ఛుందరోఽలసశ్చైవ కషాయదశనోఽపి చ ||4|| కులింగశ్చాజితశ్చైవ చపలః కపిలస్తథా కోకిలోఽరుణసంజ్ఞశ్చ మహాకృష్ణస్తథోందురః ||5|| శ్వేతేన మహతా సార్ధం కపిలేనాఖునా తథా | మూషికశ్చ కపోతాభస్తథైవాష్టాదశ స్మృతాః ||6||

Adhikarana 3 (7) · Śloka 7

శుక్రం పతతి యత్రైషాం శుక్రస్పృష్టైః స్పృశంతి వా | నఖదంతాదిభిస్తస్మిన్ గాత్రే రక్తం ప్రదుష్యతి ||7||

Adhikarana 4 (8-9) · Śloka 10

జాయంతే గ్రంథయః శోఫాః కర్ణికా మండలాని చ | పీడకోపచయశ్చోగ్రో విసర్పాః కిటిభాని చ ||8|| పర్వభేదో రుజస్తీవ్రా మూర్చ్ఛాఽంగసదనం జ్వరః | దౌర్బల్యమరుచిః శ్వాసో వమథుర్లోమహర్షణం ||9|| దష్టరూపం సమాసోక్తమేతద్వ్యాసమతః శృణు |10|

Adhikarana 5 (10) · Śloka 11

లాలాస్రావో లాలనేన హిక్కా ఛర్దిశ్చ జాయతే ||10|| తండులీయకకల్కం తు లిహ్యాత్తత్ర సమాక్షికం |11|

Adhikarana 6 (11-12) · Śloka 12

పుత్రకేణాంగసాదశ్చ పాండువర్ణశ్చ జాయతే ||11|| చీయతే గ్రంథిభిశ్చాంగమాఖుశావకసన్నిభైః | శిరీషేంగుదకల్కం తు లిహ్యాత్తత్ర సమాక్షికం ||12||

Adhikarana 7 (13) · Śloka 13

కృష్ణేన దంశే శోఫోఽసృక్ఛర్దిః ప్రాయశ్చ దుర్దినే | శిరీషఫలకుష్ఠం తు పిబేత్ కింశుకభస్మనా ||13||

Adhikarana 8 (14) · Śloka 14

హంసిరేణాన్నవిద్వేషో జృంభా రోమ్ణాం చ హర్షణం | పిబేదారగ్వధాదిం తు సువాంతస్తత్ర మానవః ||14||

Adhikarana 9 (15) · Śloka 16

చిక్వి(క్కి)రేణ శిరోదుఃఖం శోఫో హిక్కా వమిస్తథా | జాలినీమదనాంకోఠకషాయైర్వామయేత్తు తం ||15|| యవనాలర్షభీక్షారం బృహత్యోశ్చాత్ర దాపయేత్ |16|

Adhikarana 10 (16-17) · Śloka 18

ఛుచ్ఛుందరేణ తృట్ ఛర్దిర్జ్వరో దౌర్బల్యమేవ చ ||16|| గ్రీవాస్తంభః పృష్ఠశోఫో గంధాజ్ఞానం విసూచికా | చవ్యం హరీతకీ శుంఠీ విడంగం పిప్పలీ మధు ||17|| అంకోఠబీజం చ తథా పిబేదత్ర విషాపహం |18|

Adhikarana 11 (18-20) · Śloka 21

గ్రీవాస్తంభోఽలసేనోర్ధ్వవాయుర్దంశే రుజా జ్వరః ||18|| మహాగదం ససర్పిష్కం లిహ్యాత్తత్ర సమాక్షికం | నిద్రా కషాయదంతేన హృచ్ఛోషః కార్శ్యమేవ చ ||19|| క్షౌద్రోపేతాః శిరీషస్య లిహ్యాత్ సారఫలత్వచః | కులింగేన రుజః శోఫో రాజ్యశ్చ దంశమండలే ||20|| సహే ససింధువారే చ లిహ్యాత్తత్ర సమాక్షికే |21|

Adhikarana 12 (21) · Śloka 22

అజితేనాంగకృష్ణత్వం ఛర్దిర్మూర్చ్ఛా చ హృద్గ్రహః ||21|| స్నుక్క్షీరపిష్టాం పాలిందీం మంజిష్ఠాం మధునా లిహేత్ |22|

Adhikarana 13 (22) · Śloka 23

చపలేన భవేచ్ఛర్దిర్మూర్చ్ఛా చ సహ తృష్ణయా ||22|| క్షౌద్రేణ త్రిఫలాం లిహ్యాద్భద్రకాష్ఠజటాన్వితాం |23|

Adhikarana 14 (23-24) · Śloka 25

కపిలేన వ్రణే కోథో జ్వరో గ్రంథ్యుద్గమః సతృట్ ||23|| లిహ్యాన్మధుయుతాం శ్వేతాం శ్వేతాం చాపి పునర్నవాం | గ్రంథయః కోకిలేనోగ్రా జ్వరో దాహశ్చ దారుణః ||24|| వర్షాభూనీలినీక్వాథకల్కసిద్ధం ఘృతం పిబేత్ |25|

Adhikarana 15 (25-31) · Śloka 32

అరుణేనానిలః క్రుద్ధో వాతజాన్ కురుతే గదాన్ ||25|| మహాకృష్ణేన పిత్తం చ శ్వేతేన కఫ ఏవ చ | మహతా కపిలేనాసృక్ కపోతేన చతుష్టయం ||26|| భవంతి చైషాం దంశేషు గ్రంథిమండలకర్ణికాః | పిడకోపచయశ్చోగ్రః శోఫశ్చ భృశదారుణః ||27|| దధిక్షీరఘృతప్రస్థాస్త్రయః ప్రత్యేకశో మతాః | కరంజారగ్వధవ్యోషబృహత్యంశుమతీస్థిరాః ||28|| నిష్క్వాథ్య చైషాం క్వాథస్య చతుర్థోంఽశః పునర్భవేత్ | త్రివృద్గోజ్యమృతావక్రసర్పగంధాః సమృత్తికాః ||29|| కపిత్థదాడిమత్వక్ చ శ్లక్ష్ణపిష్టాః ప్రదాపయేత్ | తత్ సర్వమేకతః కృత్వా శనైర్మృద్వగ్నినా పచేత్ ||30|| పంచానామరుణాదీనాం విషమేతద్వ్యపోహతి | కాకాదనీకాకమాచ్యోః స్వరసేష్వథవా కృతం ||31|| సిరాశ్చ స్రావయేత్ ప్రాప్తాః కుర్యాత్ సంశోధనాని చ |32|

Adhikarana 16 (32) · Śloka 32

సర్వేషాం చ విధిః కార్యో మూషికాణాం విషేష్వయం ||32||

Adhikarana 17 (33) · Śloka 33

దగ్ధ్వా విస్రావయేద్దంశం ప్రచ్ఛితం చ ప్రలేపయేత్ | శిరీషరజనీకుష్ఠకుంకుమైరమృతాయుతైః ||33||

Adhikarana 18 (34) · Śloka 34

ఛర్దనం జాలినీక్వాథైః శుకాఖ్యాంకోఠయోరపి ||34||

Adhikarana 19 (34-36) · Śloka 36

శుకాఖ్యాకోషవత్యోశ్చ మూలం మదన ఏవ చ | దేవదాలీఫలం చైవ దధ్నా పీత్వా విషం వమేత్ | సర్వమూషికదష్టానామేష యోగః సుఖావహః ||35|| ఫలం వచా దేవదాలీ కుష్ఠం గోభూత్రపేషితం | పూర్వకల్పేన యోజ్యాః స్యుః సర్వోందురువిషచ్ఛిదః ||36||

Adhikarana 20 (37) · Śloka 37

విరేచనే త్రివృద్దంతీత్రిఫలాకల్క ఇష్యతే |37|

Adhikarana 21 (37) · Śloka 38

శిరోవిరేచనే సారః శిరీషస్య ఫలాని చ ||37|| హితస్త్రికటుకాఢ్యశ్చ గోమయస్వరసోఽంజనే |38|

Adhikarana 22 (38-40) · Śloka 40

కపిత్థగోమయరసౌ లిహ్యాన్మాక్షికసంయుతౌ ||38|| రసాంజనహరిద్రేంద్రయవకట్వీషు వా కృతం | ప్రాతః సాతివిషం కల్కం లిహ్యాన్మాక్షికసంయుతం ||39|| తండులీయకమూలేషు సర్పిః సిద్ధం పిబేన్నరః | ఆస్ఫోతమూలసిద్ధం వా పంచకాపిత్థమేవ వా ||40||

Adhikarana 23 (41) · Śloka 41

మూషికాణాం విషం ప్రాయః కుప్యత్యభ్రేష్వనిర్హృతం | తత్రాప్యేష విధిః కార్యో యశ్చ దూషీవిషాపహః ||41||

Adhikarana 24 (42) · Śloka 42

స్థిరాణాం రుజతాం వాఽపి వ్రణానాం కర్ణికాం భిషక్ | పాటయిత్వా యథాదోషం వ్రణవచ్చాపి శోధయేత్ ||42||

Adhikarana 25 (43-45) · Śloka 46

శ్వశృగాలతరక్ష్వృక్షవ్యాఘ్రాదీనాం యదాఽనిలః | శ్లేష్మప్రదుష్టో ముష్ణాతి సంజ్ఞాం సంజ్ఞావహాశ్రితః ||43|| తదా ప్రస్రస్తలాంగూలహనుస్కంధోఽతిలాలవాన్ | అత్యర్థబధిరోఽంధశ్చ సోఽన్యోన్యమభిధావతి ||44|| తేనోన్మత్తేన దష్టస్య దంష్ట్రిణా సవిషేణ తు | సుప్తతా జాయతే దంశే కృష్ణం చాతిస్రవత్యసృక్ ||45|| దిగ్ధవిద్ధస్య లింగేన ప్రాయశశ్చోపలక్షితః |46|

Adhikarana 26 (46) · Śloka 47

యేన చాపి భవేద్దష్టస్తస్య చేష్టాం రుతం నరః ||46|| బహుశః ప్రతికుర్వాణః క్రియాహీనో వినశ్యతి |47|

Adhikarana 27 (47) · Śloka 48

దంష్ట్రిణా యేన దష్టశ్చ తద్రూపం యస్తు పశ్యతి ||47|| అప్సు వా యది వాఽఽదర్శేఽరిష్టం తస్య వినిర్దిశేత్ |48|

Adhikarana 28 (48) · Śloka 49

త్రస్యత్యకస్మాద్యోఽభీక్ష్ణం దృష్ట్వా స్పృష్ట్వాఽపి వా జలం ||48|| జలత్రాసం తు విద్యాత్తం రిష్టం తదపి కీర్తితం |49|

Adhikarana 29 (49) · Śloka 50

అదష్టో వా జలత్రాసీ న కథంచన సిధ్యతి ||49|| ప్రసుప్తోఽథోత్థితో వాఽపి స్వస్థస్త్రస్తో న సిధ్యతి |50|

Adhikarana 30 (50-52) · Śloka 53

దంశం విస్రావ్య తైర్దష్టే సర్పిషా పరిదాహితం ||50|| ప్రదిహ్యాదగదైః, సర్పిః పురాణం పాయయేత చ | అర్కక్షీరయుతం హ్యస్య దద్యాచ్చాపి విశోధనం ||51|| శ్వేతాం పునర్నవాం చాస్య దద్యాద్ధత్తూరకాయుతాం | పలలం తిలతైలం చ రూపికాయాః పయో గుడః ||52|| నిహంతి విషమాలర్కం మేఘవృందమివానిలః |53|

Adhikarana 31 (53-58) · Śloka 59

మూలస్య శరపుంఖాయాః కర్షం ధత్తూరకార్ధికం ||53|| తండులోదకమాదాయ పేషయేత్తండులైః సహ | ఉన్మత్తకస్య పత్రైస్తు సంవేష్ట్యాపూపకం పచేత్ ||54|| ఖాదేదౌషధకాలే తమలర్కవిషదూషితః | కరోతి శ్వవికారాంస్తు తస్మింజీర్యతి చౌషధే ||55|| వికారాః శిశిరే యాప్యా గృహే వారివివర్జితే | తతః శాంతవికారస్తు స్నాత్వా చైవాపరేఽహని ||56|| శాలిషష్టికయోర్భక్తం క్షీరేణోష్ణేన భోజయేత్ | దినత్రయే పంచమే వా విధిరేషోఽర్ధమాత్రయా ||57|| కర్తవ్యో భిషజాఽవశ్యమలర్కవిషనాశనః | కుప్యేత్ స్వయం విషం యస్య న స జీవతి మానవః ||58|| తస్మాత్ ప్రకోపయేదాశు స్వయం యావత్ ప్రకుప్యతి |59|

Adhikarana 32 (59-61) · Śloka 62

బీజరత్నౌషధీగర్భైః కుంభైః శీతాంబుపూరితైః ||59|| స్నాపయేత్తం నదీతీరే సమంత్రైర్వా చతుష్పథే | బలిం నివేద్య తత్రాపి పిణ్యాకం పలలం దధి ||60|| మాల్యాని చ విచిత్రాణి మాంసం పక్వామకం తథా | అలకాధిపతే యక్ష సారమేయగణాధిప ! ||61|| అలర్కజుష్టమేతన్మే నిర్విషం కురు మాచిరాత్ |62|

Adhikarana 33 (62) · Śloka 63

దద్యాత్ సంశోధనం తీక్ష్ణమేవం స్నాతస్య దేహినః ||62|| అశుద్ధస్య సురూఢేఽపి వ్రణే కుప్యతి తద్విషం |63|

Adhikarana 34 (63-64) · Śloka 64

శ్వాదయోఽభిహితా వ్యాలా యేఽత్ర దంష్ట్రావిషా మయా ||63|| అతః కరోతి దష్టస్తు తేషాం చేష్టాం రుతం నరః | బహుశః ప్రతికుర్వాణో న చిరాన్మ్రియతే చ సః ||64||

Adhikarana 35 (65) · Śloka 65

నఖదంతక్షతం వ్యాలైర్యత్కృతం తద్విమర్దయేత్ | సించేత్తైలేన కోష్ణేన తే హి వాతప్రకోపకాః ||65||

Adhikarana puShpikA · Śloka 7

ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం కల్పస్థానే మూషికకల్పో నామ సప్తమోఽధ్యాయః ||7||