Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਧਮਨੀਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो धमनीव्याकरणं शारीरं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
9. dhamanīvyākaraṇaśārīram
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਧਮਨ੍ਯੋ ਨਾਭਿਪ੍ਰਭਵਾ ਅਭਿਹਿਤਾਃ | ਤਤ੍ਰ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ- ਸਿਰਾਧਮਨੀਸ੍ਰੋਤਸਾਮਵਿਭਾਗਃ, ਸਿਰਾਵਿਕਾਰਾ ਏਵ ਹਿ ਧਮਨ੍ਯਃ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਚੇਤਿ | ਤਤ੍ਤੁ ਨ ਸਮ੍ਯਕ੍, ਅਨ੍ਯਾ ਏਵ ਹਿ ਧਮਨ੍ਯਃ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਚ ਸਿਰਾਭ੍ਯਃ; ਕਸ੍ਮਾਤ੍? ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍, ਮੂਲਸਨ੍ਨਿਯਮਾਤ੍, ਕਰ੍ਮਵੈਸ਼ੇਸ੍ਯਾਤ੍, ਆਗਮਾਚ੍ਚ; ਕੇਵਲਂ ਤੁ ਪਰਸ੍ਪਰਸਨ੍ਨਿਕਰ੍ਸਾਤ੍ ਸਦਸ਼ਾਗਮਕਰ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵਿਭਕ੍ਤਕਰ੍ਮਣਾਮਪ੍ਯਵਿਭਾਗ ਇਵ ਕਰ੍ਮਸੁ ਭਵਤਿ ||੩||
View original
चतुर्विंशतिर्धमन्यो नाभिप्रभवा अभिहिताः | तत्र केचिदाहुः- सिराधमनीस्रोतसामविभागः, सिराविकारा एव हि धमन्यः स्रोतांसि चेति | तत्तु न सम्यक्, अन्या एव हि धमन्यः स्रोतांसि च सिराभ्यः; कस्मात्? व्यञ्जनान्यत्वान्, मूलसन्नियमात्, कर्मवैशेष्यात्, आगमाच्च; केवलं तु परस्परसन्निकर्षात् सदृशागमकर्मत्वात् सौक्ष्म्याच्च विभक्तकर्मणामप्यविभाग इव कर्मसु भवति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਾਸਾਂ ਤੁ ਖਲੁ ਨਾਭਿਪ੍ਰਭਵਾਣਾਂ ਧਮਨੀਨਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਾ ਦਸ਼, ਦਸ਼ ਚਾਧੋਗਾਮਿਨ੍ਯਃ, ਚਤਸ੍ਰਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਾਃ ||੪||
View original
तासां तु खलु नाभिप्रभवाणां धमनीनामूर्ध्वगा दश, दश चाधोगामिन्यः, चतस्रस्तिर्यग्गाः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 6
ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਾਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਰਸਗਨ੍ਧਪ੍ਰਸ਼੍ਵਾਸੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਜਮ੍ਭਿਤਕ੍ਸੁਦ੍ਧਸਿਤਕਥਿਤਰੁਦਿਤਾਦੀਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨਭਿਵਹਨ੍ਤ੍ਯਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ | ਤਾਸ੍ਤੁ ਹਦਯਮਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ, ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ | ਤਾਸਾਂ ਤੁ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸ਼ੋਣਿਤਰਸਾਨ੍ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਵਹਤਸ੍ਤਾ ਦਸ਼, ਸ਼ਬ੍ਦਰੂਪਰਸਗਨ੍ਧਾਨਸ੍ਟਾਭਿਰ੍ਗਹ੍ਣੀਤੇ, ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਭਾਸਤੇ, ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਘੋਸਂ ਕਰੋਤਿ, ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਪਿਤਿ, ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਤੇ, ਦ੍ਵੇ ਚਾਸ਼੍ਰੁਵਾਹਿਨ੍ਯੌ, ਦ੍ਵੇ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਵਹਤਃ ਸ੍ਤਨਸਂਸ਼੍ਰਿਤੇ, ਤੇ ਏਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਨਰਸ੍ਯ ਸ੍ਤਨਾਭ੍ਯਾਮਭਿਵਹਤਃ, ਤਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਸਵਿਭਾਗਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ | ਏਤਾਭਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਾਭੇਰੁਦਰਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠੋਰਃਸ੍ਕਨ੍ਧਗ੍ਰੀਵਾਬਾਹਵੋ ਧਾਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚ ||੫|| ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਊਰ੍ਧ੍ਵਙ੍ਗਮਾਸ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ |੬|
View original
ऊर्ध्वगाः शब्दस्पर्शरूपरसगन्धप्रश्वासोच्छ्वासजृम्भितक्षुद्धसितकथितरुदितादीन् विशेषानभिवहन्त्यः शरीरं धारयन्ति | तास्तु हृदयमभिप्रपन्नास्त्रिधा जायन्ते, तास्त्रिंशत् | तासां तु वातपित्तकफशोणितरसान् द्वे द्वे वहतस्ता दश, शब्दरूपरसगन्धानष्टाभिर्गृह्णीते, द्वाभ्यां भाषते, द्वाभ्यां घोषं करोति, द्वाभ्यां स्वपिति, द्वाभ्यां प्रतिबुध्यते, द्वे चाश्रुवाहिन्यौ, द्वे स्तन्यं स्त्रिया वहतः स्तनसंश्रिते, ते एव शुक्रं नरस्य स्तनाभ्यामभिवहतः, तास्त्वेतास्त्रिंशत् सविभागा व्याख्याताः | एताभिरूर्ध्वं नाभेरुदरपार्श्वपृष्ठोरःस्कन्धग्रीवाबाहवो धार्यन्ते याप्यन्ते च ||५|| भवति चात्र- ऊर्ध्वङ्गमास्तु कुर्वन्ति कर्माण्येतानि सर्वशः |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 8
ਅਧੋਗਮਾਸ੍ਤੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਕਰ੍ਮ ਚਾਸਾਂ ਯਥਾਯਥਮ੍ ||੬|| ਅਧੋਗਮਾਸ੍ਤੁ ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਾਦੀਨ੍ਯਧੋ ਵਹਨ੍ਤਿ | ਤਾਸ੍ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਾਸ਼ਯਮਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਮੇਵਾਨ੍ਨਪਾਨਰਸਂ ਵਿਪਕ੍ਵਮੌਸ੍ਣ੍ਯਾਦ੍ਵਿਵੇਚਯਨ੍ਤ੍ਯੋਭਿਵਹਨ੍ਤ੍ਯਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ, ਅਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਗਾਨਾਂ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਾਣਾਂ ਚ, ਰਸਸ੍ਥਾਨਂ ਚਾਭਿਪੂਰਯਨ੍ਤਿ, ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਸ੍ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਵੇਚਯਨ੍ਤਿ; ਆਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਚ ਤ੍ਰਿਧਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ, ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍; ਤਾਸਾਂ ਤੁ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸ਼ੋਣਿਤਰਸਾਨ੍ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਵਹਤਸ੍ਤਾ ਦਸ਼, ਦ੍ਵੇ ਅਨ੍ਨਵਾਹਿਨ੍ਯਾਵਨ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿਤੇ, ਤੋਯਵਹੇ ਦ੍ਵੇ, ਮੂਤ੍ਰਬਸ੍ਤਿਮਭਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨੇ ਮੂਤ੍ਰਵਹੇ ਦ੍ਵੇ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਹੇ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਾਯ, ਦ੍ਵੇ ਵਿਸਰ੍ਗਾਯ, ਤੇ ਏਵ ਰਕ੍ਤਮਭਿਵਹਤੋ ਵਿਸਜਤਸ਼੍ਚ ਨਾਰੀਣਾਮਾਰ੍ਤਵਸਞ੍ਜ੍ਞਂ, ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍ਚੋਨਿਰਸਨ੍ਯੌ ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧੇ, ਅਸ੍ਟਾਵਨ੍ਯਾਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਾਮਿਨੀਨਾਂ ਧਮਨੀਨਾਂ ਸ੍ਵੇਦਮਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ; ਤਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਸਵਿਭਾਗਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ | ਏਤਾਭਿਰਧੋਨਾਭੇਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਕਟੀਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਗੁਦਬਸ੍ਤਿਮੇਢ੍ਰਸਕ੍ਥੀਨਿ ਧਾਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚ ||੭|| ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਅਧੋਗਮਾਸ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ |੮|
View original
अधोगमास्तु वक्ष्यामि कर्म चासां यथायथम् ||६|| अधोगमास्तु वातमूत्रपुरीषशुक्रार्तवादीन्यधो वहन्ति | तास्तु पित्ताशयमभिप्रपन्नास्तत्रस्थमेवान्नपानरसं विपक्वमौष्ण्याद्विवेचयन्त्योऽभिवहन्त्यः शरीरं तर्पयन्ति, अर्पयन्ति चोर्ध्वगानां तिर्यग्गाणां च, रसस्थानं चाभिपूरयन्ति, मूत्रपुरीषस्वेदांश्च विवेचयन्ति; आमपक्वाशयान्तरे च त्रिधा जायन्ते, तास्त्रिंशत्; तासां तु वातपित्तकफशोणितरसान् द्वे द्वे वहतस्ता दश, द्वे अन्नवाहिन्यावन्त्राश्रिते, तोयवहे द्वे, मूत्रबस्तिमभिप्रपन्ने मूत्रवहे द्वे, शुक्रवहे द्वे शुक्रप्रादुर्भावाय, द्वे विसर्गाय, ते एव रक्तमभिवहतो विसृजतश्च नारीणामार्तवसञ्ज्ञं, द्वे वर्चोनिरसन्यौ स्थूलान्त्रप्रतिबद्धे, अष्टावन्यास्तिर्यग्गामिनीनां धमनीनां स्वेदमर्पयन्ति; तास्त्वेतास्त्रिंशत् सविभागा व्याख्याताः | एताभिरधोनाभेः पक्वाशयकटीमूत्रपुरीषगुदबस्तिमेढ्रसक्थीनि धार्यन्ते याप्यन्ते च ||७|| भवति चात्र- अधोगमास्तु कुर्वन्ति कर्माण्येतानि सर्वशः |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 9
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਾਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਕਰ੍ਮ ਚਾਸਾਂ ਯਥਾਯਥਮ੍ ||੮|| ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਾਣਾਂ ਤੁ ਚਤਸਣਾਂ ਧਮਨੀਨਾਮੇਕੈਕਾ ਸ਼ਤਧਾ ਸਹਸ੍ਰਧਾ ਚੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਂ ਵਿਭਜ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਾਃ, ਤਾਭਿਰਿਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਗਵਾਕ੍ਸਿਤਂ ਵਿਬਦ੍ਧਮਾਤਤਂ ਚ, ਤਾਸਾਂ ਮੁਖਾਨਿ ਰੋਮਕੂਪਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨਿ, ਯੈਃ ਸ੍ਵੇਦਮਭਿਵਹਨ੍ਤਿ ਰਸਂ ਚਾਭਿਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਸ਼੍ਚ , ਤੈਰੇਵ ਚਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਾਲੇਪਨਵੀਰ੍ਯਾਣ੍ਯਨ੍ਤਃਸ਼ਰੀਰਮਭਿਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤ੍ਵਚਿ ਵਿਪਕ੍ਵਾਨਿ, ਤੈਰੇਵ ਚ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਸੁਖਮਸੁਖਂ ਵਾ ਗਹ੍ਣੀਤੇ, ਤਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਧਮਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਗਤਾਃ ਸਵਿਭਾਗਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ||੯||
View original
तिर्यग्गाः सम्प्रवक्ष्यामि कर्म चासां यथायथम् ||८|| तिर्यग्गाणां तु चतसृणां धमनीनामेकैका शतधा सहस्रधा चोत्तरोत्तरं विभज्यन्ते, तास्त्वसङ्ख्येयाः, ताभिरिदं शरीरं गवाक्षितं विबद्धमाततं च, तासां मुखानि रोमकूपप्रतिबद्धानि, यैः स्वेदमभिवहन्ति रसं चाभितर्पयन्त्यन्तर्बहिश्च , तैरेव चाभ्यङ्गपरिषेकावगाहालेपनवीर्याण्यन्तःशरीरमभिप्रतिपद्यन्ते त्वचि विपक्वानि, तैरेव च स्पर्शं सुखमसुखं वा गृह्णीते, तास्त्वेताश्चतस्रो धमन्यः सर्वाङ्गगताः सविभागा व्याख्याताः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ਯਥਾ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ ਖਾਨਿ ਮਣਾਲੇਸੁ ਬਿਸੇਸੁ ਚ | ਧਮਨੀਨਾਂ ਤਥਾ ਖਾਨਿ ਰਸੋ ਯੈਰੁਪਚੀਯਤੇ ||੧੦||
View original
यथा स्वभावतः खानि मृणालेषु बिसेषु च | धमनीनां तथा खानि रसो यैरुपचीयते ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ਪਞ੍ਚਾਭਿਭੂਤਾਸ੍ਤ੍ਵਥ ਪਞ੍ਚਕਤ੍ਵਃ ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪਞ੍ਚਸੁ ਭਾਵਯਨ੍ਤਿ | ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪਞ੍ਚਸੁ ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਲੇ ||੧੧||
View original
पञ्चाभिभूतास्त्वथ पञ्चकृत्वः पञ्चेन्द्रियं पञ्चसु भावयन्ति | पञ्चेन्द्रियं पञ्चसु भावयित्वा पञ्चत्वमायान्ति विनाशकाले ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਮੂਲਵਿਦ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | ਤਾਨਿ ਤੁ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਨੋਦਕਰਸਰਕ੍ਤਮਾਂਸਮੇਦੋਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਵਹਾਨਿ, ਯੇਸ੍ਵਧਿਕਾਰਃ; ਏਕੇਸਾਂ ਬਹੂਨਿ; ਏਤੇਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾ ਬਹਵਃ | ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣਵਹੇ ਦ੍ਵੇ, ਤਯੋਰ੍ਮੂਲਂ ਹਦਯਂ ਰਸਵਾਹਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਧਮਨ੍ਯਃ, ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯਾਕ੍ਰੋਸ਼ਨਵਿਨਮਨਮੋਹਨਭ੍ਰਮਣਵੇਪਨਾਨਿ ਮਰਣਂ ਵਾ ਭਵਤਿ; ਅਨ੍ਨਵਹੇ ਦ੍ਵੇ, ਤਯੋਰ੍ਮੂਲਮਾਮਾਸ਼ਯੋਨ੍ਨਵਾਹਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਧਮਨ੍ਯਃ, ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਂ ਸ਼ੂਲੋਨ੍ਨਦ੍ਵੇਸਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਃ ਪਿਪਾਸਾਨ੍ਧ੍ਯਂ ਮਰਣਂ ਚ; ਉਦਕਵਹੇ ਦ੍ਵੇ, ਤਯੋਰ੍ਮੂਲਂ ਤਾਲੁ ਕ੍ਲੋਮ ਚ, ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪਿਪਾਸਾ ਸਦ੍ਯੋਮਰਣਂ ਚ; ਰਸਵਹੇ ਦ੍ਵੇ, ਤਯੋਰ੍ਮੂਲਂ ਹਦਯਂ ਰਸਵਾਹਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਧਮਨ੍ਯਃ, ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼ੋਸਃਪ੍ਰਾਣਵਹਵਿਦ੍ਧਵਚ੍ਚ ਮਰਣਂ ਤਲ੍ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਚ; ਰਕ੍ਤਵਹੇ ਦ੍ਵੇ, ਤਯੋਰ੍ਮੂਲਂ ਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਾਨੌ ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਧਮਨ੍ਯਃ , ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼੍ਯਾਵਾਙ੍ਗਤਾ ਜ੍ਵਰੋ ਦਾਹਃ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾ ਸ਼ੋਣਿਤਾਗਮਨਂ ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਤਾ ਚ; ਮਾਂਸਵਹੇ ਦ੍ਵੇ, ਤਯੋਰ੍ਮੂਲਂ ਸ੍ਨਾਯੁਤ੍ਵਚਂ ਰਕ੍ਤਵਹਾਸ਼੍ਚ ਧਮਨ੍ਯਃ, ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਮਾਂਸਸ਼ੋਸਃ ਸਿਰਾਗ੍ਰਨ੍ਥਯੋ ਮਰਣਂ ਚ; ਮੇਦੋਵਹੇ ਦ੍ਵੇ, ਤਯੋਰ੍ਮੂਲਂ ਕਟੀ ਵਕ੍ਕੌ ਚ, ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਾਗਮਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗਤਾ ਤਾਲੁਸ਼ੋਸਃ ਸ੍ਥੂਲਸ਼ੋਫਤਾ ਪਿਪਾਸਾ ਚ; ਮੂਤ੍ਰਵਹੇ ਦ੍ਵੇ, ਤਯੋਰ੍ਮੂਲਂ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਮੇਢ੍ਰਂ ਚ, ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯਾਨਦ੍ਧਬਸ੍ਤਿਤਾ ਮੂਤ੍ਰਨਿਰੋਧਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਮੇਢ੍ਰਤਾ ਚ; ਪੁਰੀਸਵਹੇ ਦ੍ਵੇ, ਤਯੋਰ੍ਮੂਲਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੋ ਗੁਦਂ ਚ, ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯਾਨਾਹੋ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਤਾ ਗ੍ਰਥਿਤਾਨ੍ਤ੍ਰਤਾ ਚ; ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਹੇ ਦ੍ਵੇ, ਤਯੋਰ੍ਮੂਲਂ ਸ੍ਤਨੌ ਵਸਣੌ ਚ, ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਕ੍ਲੀਬਤਾ ਚਿਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਸੇਕੋ ਰਕ੍ਤਸ਼ੁਕ੍ਰਤਾ ਚ ; ਆਰ੍ਤਵਹੇ ਦ੍ਵੇ, ਤਯੋਰ੍ਮੂਲਂ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯ ਆਰ੍ਤਵਵਾਹਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਧਮਨ੍ਯਃ, ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਧਾਯਾ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਂ ਮੈਥੁਨਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤ੍ਵਮਾਰ੍ਤਵਨਾਸ਼ਸ਼੍ਚ; ਸੇਵਨੀਚ੍ਛੇਦਾਦ੍ਰੁਜਾਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ; ਬਸ੍ਤਿਗੁਦਵਿਦ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਮਿਤਿ | ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਦ੍ਧਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯੋਪਚਰੇਤ੍, ਉਦ੍ਧਤਸ਼ਲ੍ਯਂ ਤੁ ਕ੍ਸਤਵਿਧਾਨੇਨੋਪਚਰੇਤ੍ ||੧੨||
View original
अत ऊर्ध्वं स्रोतसां मूलविद्धलक्षणमुपदेक्ष्यामः | तानि तु प्राणान्नोदकरसरक्तमांसमेदोमूत्रपुरीषशुक्रार्तववहानि, येष्वधिकारः; एकेषां बहूनि; एतेषां विशेषा बहवः | तत्र प्राणवहे द्वे, तयोर्मूलं हृदयं रसवाहिन्यश्च धमन्यः, तत्र विद्धस्याक्रोशनविनमनमोहनभ्रमणवेपनानि मरणं वा भवति; अन्नवहे द्वे, तयोर्मूलमामाशयोऽन्नवाहिन्यश्च धमन्यः, तत्र विद्धस्याध्मानं शूलोऽन्नद्वेषश्छर्दिः पिपासाऽऽन्ध्यं मरणं च; उदकवहे द्वे, तयोर्मूलं तालु क्लोम च, तत्र विद्धस्य पिपासा सद्योमरणं च; रसवहे द्वे, तयोर्मूलं हृदयं रसवाहिन्यश्च धमन्यः, तत्र विद्धस्य शोषःप्राणवहविद्धवच्च मरणं तल्लिङ्गानि च; रक्तवहे द्वे, तयोर्मूलं यकृत्प्लीहानौ रक्तवाहिन्यश्च धमन्यः , तत्र विद्धस्य श्यावाङ्गता ज्वरो दाहः पाण्डुता शोणितागमनं रक्तनेत्रता च; मांसवहे द्वे, तयोर्मूलं स्नायुत्वचं रक्तवहाश्च धमन्यः, तत्र विद्धस्य श्वयथुर्मांसशोषः सिराग्रन्थयो मरणं च; मेदोवहे द्वे, तयोर्मूलं कटी वृक्कौ च, तत्र विद्धस्य स्वेदागमनं स्निग्धाङ्गता तालुशोषः स्थूलशोफता पिपासा च; मूत्रवहे द्वे, तयोर्मूलं बस्तिर्मेढ्रं च, तत्र विद्धस्यानद्धबस्तिता मूत्रनिरोधः स्तब्धमेढ्रता च; पुरीषवहे द्वे, तयोर्मूलं पक्वाशयो गुदं च, तत्र विद्धस्यानाहो दुर्गन्धता ग्रथितान्त्रता च; शुक्रवहे द्वे, तयोर्मूलं स्तनौ वृषणौ च, तत्र विद्धस्य क्लीबता चिरात् प्रसेको रक्तशुक्रता च ; आर्तवहे द्वे, तयोर्मूलं गर्भाशय आर्तववाहिन्यश्च धमन्यः, तत्र विद्धाया वन्ध्यात्वं मैथुनासहिष्णुत्वमार्तवनाशश्च; सेवनीच्छेदाद्रुजाप्रादुर्भावः; बस्तिगुदविद्धलक्षणं प्रागुक्तमिति | स्रोतोविद्धं तु प्रत्याख्यायोपचरेत्, उद्धृतशल्यं तु क्षतविधानेनोपचरेत् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਮੂਲਾਤ੍ ਖਾਦਨ੍ਤਰਂ ਦੇਹੇ ਪ੍ਰਸਤਂ ਤ੍ਵਭਿਵਾਹਿ ਯਤ੍ | ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਸ੍ਤਦਿਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਸਿਰਾਧਮਨਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ||੧੩||
View original
भवति चात्र- मूलात् खादन्तरं देहे प्रसृतं त्वभिवाहि यत् | स्त्रोतस्तदिति विज्ञेयं सिराधमनिवर्जितम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਧਮਨੀਵ੍ਯਾਕਰਣਸ਼ਾਰੀਰਂ ਨਾਮ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां शारीरस्थाने धमनीव्याकरणशारीरं नाम नवमोऽध्यायः ||९||
🔊 Audio coming soon