5. śarīrasaṁkhyāvyākaraṇaśārīram

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತಃ ಶರೀರಸಙ್ಖ್ಯಾವ್ಯಾಕರಣಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಂ ಗರ್ಭಾಶಯಸ್ಥಮಾತ್ಮಪ್ರಕೃತಿವಿಕಾರಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಂ ‘ಗರ್ಭ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ | ತಂ ಚೇತನಾವಸ್ಥಿತಂ ವಾಯುರ್ವಿಭಜತಿ, ತೇಜ ಏನಂ ಪಚತಿ, ಆಪಃ ಕ್ಲೇದಯನ್ತಿ, ಪೃಥಿವೀ ಸಂಹನ್ತಿ, ಆಕಾಶಂ ವಿವರ್ಧಯತಿ; ಏವಂ ವಿವರ್ಧಿತಃ ಸ ಯದಾ ಹಸ್ತಪಾದಜಿಹ್ವಾಘ್ರಾಣಕರ್ಣನಿತಮ್ಬಾದಿಭಿರಙ್ಗೈರುಪೇತಸ್ತದಾ ‘ಶರೀರಂ’ ಇತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ಲಭತೇ | ತಚ್ಚ ಷಡಙ್ಗಂ- ಶಾಖಾಶ್ಚತಸ್ರೋ, ಮಧ್ಯಂ ಪಞ್ಚಮಂ, ಷಷ್ಠಂ ಶಿರ ಇತಿ ||೩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ಅತಃ ಪರಂ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ- ಮಸ್ತಕೋದರಪೃಷ್ಠನಾಭಿಲಲಾಟನಾಸಾಚಿಬುಕಬಸ್ತಿಗ್ರೀವಾ ಇತ್ಯೇತಾ ಏಕೈಕಾಃ, ಕರ್ಣನೇತ್ರಭ್ರೂಶಙ್ಖಾಂಸಗಣ್ಡಕಕ್ಷಸ್ತನವಙ್ಕ್ಷಣವೃಷಣಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಫಿಗ್ಜಾನುಕೂರ್ಪರಬಾಹೂರುಪ್ರಭೃತಯೋ ದ್ವೇ ದ್ವೇ, ವಿಂಶತಿರಙ್ಗುಲಯಃ, ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನಿ , ಏಷ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗವಿಭಾಗ ಉಕ್ತಃ ||೪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ತಸ್ಯ ಪುನಃ ಸಙ್ಖ್ಯಾನಂ - ತ್ವಚಃ ಕಲಾ ಧಾತವೋ ಮಲಾ ದೋಷಾ ಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹಾನೌ ಫುಪ್ಫುಸ ಉಣ್ಡುಕೋ ಹೃದಯಮಾಶಯಾ ಅನ್ತ್ರಾಣಿ ವೃಕ್ಕೌ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಕಣ್ಡರಾ ಜಾಲಾನಿ ಕೂರ್ಚಾ ರಜ್ಜವಃ ಸೇವನ್ಯಃ ಸಙ್ಘಾತಾಃ ಸೀಮನ್ತಾ ಅಸ್ಥೀನಿ ಸನ್ಧಯಃ ಸ್ನಾಯವಃ ಪೇಶ್ಯೋ ಮರ್ಮಾಣಿ ಸಿರಾ ಧಮನ್ಯೋ ಯೋಗವಹಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಚ ||೫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

ತ್ವಚಃ ಸಪ್ತ, ಕಲಾಃ ಸಪ್ತ, ಆಶಯಾಃ ಸಪ್ತ, ಧಾತವಃ ಸಪ್ತ, ಸಪ್ತ ಸಿರಾಶತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಪೇಶೀಶತಾನಿ, ನವ ಸ್ನಾಯುಶತಾನಿ, ತ್ರೀಣ್ಯಸ್ಥಿಶತಾನಿ, ದ್ವೇ ದಶೋತ್ತರೇ ಸನ್ಧಿಶತೇ, ಸಪ್ತೋತ್ತರಂ ಮರ್ಮಶತಂ, ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರ್ಧಮನ್ಯಃ, ತ್ರಯೋ ದೋಷಾಃ, ತ್ರಯೋ ಮಲಾಃ, ನವ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ, (ಷೋಡಶ ಕಣ್ಡರಾಃ, ಷೋಡಶ ಜಾಲಾನಿ, ಷಟ್ ಕೂರ್ಚಾಃ, ಚತಸ್ರೋ ರಜ್ಜವಃ, ಸಪ್ತ ಸೇವನ್ಯಃ, ಚತುರ್ದಶ ಸಙ್ಘಾತಾಃ, ಚತುರ್ದಶ ಸೀಮನ್ತಾಃ, ದ್ವಾವಿಂಶತಿರ್ಯೋಗವಹಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ, ದ್ವಿಕಾನ್ಯನ್ತ್ರಾಣಿ ) ಚೇತಿ ಸಮಾಸಃ ||೬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

ವಿಸ್ತಾರೋಽತ ಊರ್ಧ್ವಂ- ತ್ವಚೋಽಭಿಹಿತಾಃ ಕಲಾ ಧಾತವೋ ಮಲಾ ದೋಷಾ ಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹಾನೌ ಫುಪ್ಫುಸ ಉಣ್ಡುಕೋ ಹೃದಯಂ ವೃಕ್ಕೌ ಚ ||೭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

ಆಶಯಾಸ್ತು- ವಾತಾಶಯಃ, ಪಿತ್ತಾಶಯಃ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶಯೋ, ರಕ್ತಾಶಯ, ಆಮಾಶಯಃ, ಪಕ್ವಾಶಯೋ, ಮೂತ್ರಾಶಯಃ , ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಗರ್ಭಾಶಯೋಽಷ್ಟಮ ಇತಿ ||೮||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

ಸಾರ್ಧತ್ರಿವ್ಯಾಮಾನ್ಯನ್ತ್ರಾಣಿ ಪುಂಸಾಂ, ಸ್ತ್ರೀಣಾಮರ್ಧವ್ಯಾಮಹೀನಾನಿ ||೯||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

ಶ್ರವಣನಯನವದನಘ್ರಾಣಗುದಮೇಢ್ರಾಣಿ ನವ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ನರಾಣಾಂ ಬಹಿರ್ಮುಖಾನಿ, ಏತಾನ್ಯೇವ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಪರಾಣಿ ಚ ತ್ರೀಣಿ ದ್ವೇ ಸ್ತನಯೋರಧಸ್ತಾದ್ರಕ್ತವಹಂ ಚ ||೧೦||

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

ಷೋಡಶ ಕಣ್ಡರಾಃ- ತಾಸಾಂ ಚತಸ್ರಃ ಪಾದಯೋಃ, ತಾವತ್ಯೋ ಹಸ್ತಗ್ರೀವಾಪೃಷ್ಠೇಷು; ತತ್ರ ಹಸ್ತಪಾದಗತಾನಾಂ ಕಣ್ಡರಾಣಾಂ ನಖಾ ಅಗ್ರಪ್ರರೋಹಾಃ, ಗ್ರೀವಾಹೃದಯನಿಬನ್ಧಿನೀನಾಮಧೋಭಾಗಗತಾನಾಂ ಮೇಢ್ರಂ, ಶ್ರೋಣಿಪೃಷ್ಟನಿಬನ್ಧಿನೀನಾಮಧೋಭಾಗಗತಾನಾಂ ಬಿಮ್ಬಂ , ಮೂರ್ಧೋರುವಕ್ಷೋಂಽಸಪಿಣ್ಡಾದೀನಾಂ ಚ ||೧೧||

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಜಾಲಾನಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಚತ್ವಾರಿ; ತಾನಿ ಮಣಿಬನ್ಧಗುಲ್ಫಸಂಶ್ರಿತಾನಿ ಪರಸ್ಪರನಿಬದ್ಧಾನಿ ಪರಸ್ಪರಗವಾಕ್ಷಿತಾನಿ ಚೇತಿ, ಯೈರ್ಗವಾಕ್ಷಿತಮಿದಂ ಶರೀರಮ್ ||೧೨||

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

ಷಟ್ ಕೂರ್ಚಾಃ, ತೇ ಹಸ್ತಪಾದಗ್ರೀವಾಮೇಢ್ರೇಷು; ಹಸ್ತಯೋರ್ದ್ವೌ, ಪಾದಯೋರ್ದ್ವೌ, ಗ್ರೀವಾಮೇಢ್ರಯೋರೇಕೈಕಃ ||೧೩||

Adhikarana 13 (14-15) · Śloka 15

ಮಹತ್ಯೋ ಮಾಂಸರಜ್ಜವಶ್ಚತಸ್ರಃ- ಪೃಷ್ಠವಂಶಮುಭಯತಃ ಪೇಶೀನಿಬನ್ಧನಾರ್ಥಂ ದ್ವೇ ಬಾಹ್ಯೇ, ಆಭ್ಯನ್ತರೇ ಚ ದ್ವೇ ||೧೪|| ಸಪ್ತ ಸೇವನ್ಯಃ ; ಸಿರಸಿ ವಿಭಕ್ತಾಃ ಪಞ್ಚ, ಜಿಹ್ವಾಶೇಫಸೋರೇಕೈಕಾ; ತಾಃ ಪರಿಹರ್ತವ್ಯಾಃ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ||೧೫||

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

ಚತುರ್ದಶಾಸ್ಥ್ನಾಂ ಸಙ್ಘಾತಾಃ; ತೇಷಾಂ ತ್ರಯೋ ಗುಲ್ಫಜಾನುವಙ್ಕ್ಷಣೇಷು, ಏತೇನೇತರಸಕ್ಥಿ ಬಾಹೂ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೌ, ತ್ರಿಕಶಿರಸೋರೇಕೈಕಃ ||೧೬||

Adhikarana 15 (17) · Śloka 17

ಚತುರ್ದಶೈವ ಸೀಮನ್ತಾಃ; ತೇ ಚಾಸ್ಥಿಸಙ್ಘಾತವದ್ಗಣನೀಯಾಃ, ಯತಸ್ತೈರ್ಯುಕ್ತಾ ಅಸ್ಥಿಸಙ್ಘಾತಾಃ; ಯೇ ಹ್ಯುಕ್ತಾಃ ಸಙ್ಘಾತಾಸ್ತೇ ಖಲ್ವಷ್ಟಾದಶೈಕೇಷಾಮ್ ||೧೭||

Adhikarana 16 (18) · Śloka 18

ತ್ರೀಣಿ ಸಷಷ್ಟಾನ್ಯಸ್ಥಿಶತಾನಿ ವೇದವಾದಿನೋ ಭಾಷನ್ತೇ; ಶಲ್ಯತನ್ತ್ರೇಷು ತು ತ್ರೀಣ್ಯೇವ ಶತಾನಿ | ತೇಷಾಂ ಸವಿಂಶಮಸ್ಥಿಶತಂ ಶಾಖಾಸು, ಸಪ್ತದಶೋತ್ತರಂ ಶತಂ ಶ್ರೋಣಿಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠೋರಃಸು, ಗ್ರೀವಾಂ ಪ್ರತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿಃ, ಏವಮಸ್ಥ್ನಾಂ ತ್ರೀಣಿ ಶತಾನಿ ಪೂರ್ಯನ್ತೇ ||೧೮||

Adhikarana 17 (19) · Śloka 19

ಏಕೈಕಸ್ಯಾಂ ತು ಪಾದಾಙ್ಗುಲ್ಯಾಂ ತ್ರೀಣಿ ತ್ರೀಣಿ ತಾನಿ ಪಞ್ಚದಶ, ತಲಕೂರ್ಚಗುಲ್ಫಸಂಶ್ರಿತಾನಿ ದಶ, ಪಾರ್ಷ್ಣ್ಯಾಮೇಕಂ, ಜಙ್ಘಾಯಾಂ ದ್ವೇ, ಜಾನುನ್ಯೇಕಮ್, ಏಕಮೂರಾವಿತಿ, ತ್ರಿಂಶದೇವಮೇಕಸ್ಮಿನ್ ಸಕ್ಥ್ನಿ ಭವನ್ತಿ, ಏತೇನೇತರಸಕ್ಥಿ ಬಾಹೂ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೌ; ಶ್ರೋಣ್ಯಾಂ ಪಞ್ಚ, ತೇಷಾಂ ಗುದಭಗನಿತಮ್ಬೇಷು ಚತ್ವಾರಿ, ತ್ರಿಕಸಂಶ್ರಿತಮೇಕಂ, ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದೇಕಸ್ಮಿನ್ , ದ್ವಿತೀಯೇಽಪ್ಯೇವಂ, ಪೃಷ್ಠೇ ತ್ರಿಂಶತ್, ಅಷ್ಟಾವುರಸಿ , ದ್ವೇ ಅಂಸಫಲಕೇ ; ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ನವ, ಕಣ್ಠನಾಡ್ಯಾಂ ಚತ್ವಾರಿ, ದ್ವೇ ಹನ್ವೋಃ , ದನ್ತಾ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್, ನಾಸಾಯಾಂ ತ್ರೀಣಿ, ಏಕಂ ತಾಲುನಿ, ಗಣ್ಡಕರ್ಣಶಙ್ಖೇಷ್ವೇಕೈಕಂ, ಷಟ್ ಶಿರಸೀತಿ ||೧೯||

Adhikarana 18 (20) · Śloka 20

ಏತಾನಿ ಪಞ್ಚವಿಧಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಕಪಾಲರುಚಕತರುಣವಲಯನಲಕಸಞ್ಜ್ಞಾನಿ | ತೇಷಾಂ ಜಾನುನಿತಮ್ಬಾಂಸಗಣ್ಡತಾಲುಶಙ್ಖಶಿರಃಸು ಕಪಾಲಾನಿ, ದಶನಾಸ್ತು ರುಚಕಾನಿ , ಘ್ರಾಣಕರ್ಣಗ್ರೀವಾಕ್ಷಿಕೋಷೇಷು ತರುಣಾನಿ, ಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠೋರಃಸು ವಲಯಾನಿ , ಶೇಷಾಣಿ ನಲಕಸಞ್ಜ್ಞಾನಿ ||೨೦||

Adhikarana 19 (21-23) · Śloka 23

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಅಭ್ಯನ್ತರಗತೈಃ ಸಾರೈರ್ಯಥಾ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಭೂರುಹಾಃ | ಅಸ್ಥಿಸಾರೈಸ್ತಥಾ ದೇಹಾ ಧ್ರಿಯನ್ತೇ ದೇಹಿನಾಂ ಧ್ರುವಮ್ ||೨೧|| ತಸ್ಮಾಚ್ಚಿರವಿನಷ್ಟೇಷು ತ್ವಙ್ಮಾಂಸೇಷು ಶರೀರಿಣಾಮ್ | ಅಸ್ಥೀನಿ ನ ವಿನಶ್ಯನ್ತಿ ಸಾರಾಣ್ಯೇತಾನಿ ದೇಹಿನಾಮ್ | ಮಾಂಸಾನ್ಯತ್ರ ನಿಬದ್ಧಾನಿ ಸಿರಾಭಿಃ ಸ್ನಾಯುಭಿಸ್ತಥಾ | ಅಸ್ಥೀನ್ಯಾಲಮ್ಬನಂ ಕೃತ್ವಾ ನ ಶೀರ್ಯನ್ತೇ ಪತನ್ತಿ ವಾ ||೨೩||

Adhikarana 20 (24-25) · Śloka 25

ಸನ್ಧಯಸ್ತು ದ್ವಿವಿಧಾಶ್ಚೇಷ್ಟಾವನ್ತಃ , ಸ್ಥಿರಾಶ್ಚ ||೨೪|| ಶಾಖಾಸು ಹನ್ವೋಃ ಕಟ್ಯಾಂ ಚ ಚೇಷ್ಟಾವನ್ತಸ್ತು ಸನ್ಧಯಃ | ಶೇಷಾಸ್ತು ಸನ್ಧಯಃ ಸರ್ವೇ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಹಿ ಸ್ಥಿರಾ ಬುಧೈಃ ||೨೫||

Adhikarana 21 (26) · Śloka 26

ಸಙ್ಖ್ಯಾತಸ್ತು ದಶೋತ್ತರೇ ದ್ವೇ ಶತೇ | ತೇಷಾಂ ಶಾಖಾಸ್ವಷ್ಟಷಷ್ಟಿಃ, ಏಕೋನಷಷ್ಟಿಃ ಕೋಷ್ಠೇ, ಗ್ರೀವಾಂ ಪ್ರತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ತ್ರ್ಯಶೀತಿಃ | ಏಕೈಕಸ್ಯಾಂ ಪಾದಾಙ್ಗುಲ್ಯಾಂ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಯಃ, ದ್ವಾವಙ್ಗುಷ್ಠೇ, ತೇ ಚತುರ್ದಶ; ಜಾನುಗುಲ್ಫವಙ್ಕ್ಷಣೇಷ್ವೇಕೈಕಃ, ಏವಂ ಸಪ್ತದಶೈಕಸ್ಮಿನ್ ಸಕ್ಥ್ನಿ ಭವನ್ತಿ; ಏತೇನೇತರಸಕ್ಥಿ ಬಾಹೂ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೌ; ತ್ರಯಃ ಕಟೀಕಪಾಲೇಷು, ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ ಪೃಷ್ಠವಂಶೇ, ತಾವನ್ತ ಏವ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ, ಉರಸ್ಯಷ್ಟೌ; ತಾವನ್ತ ಏವ ಗ್ರೀವಾಯಾಂ, ತ್ರಯಃ ಕಣ್ಠೇ, ನಾಡೀಷು ಹೃದಯಕ್ಲೋಮನಿಬದ್ಧಾಸ್ವಷ್ಟಾದಶ, ದನ್ತಪರಿಮಾಣಾ ದನ್ತಮೂಲೇಷು, ಏಕಃ ಕಾಕಲಕೇ ನಾಸಾಯಾಂ ಚ, ದ್ವೌ ವರ್ತ್ಮಮಣ್ಡಲಯೋರ್ನೇತ್ರಾಶ್ರಯೌ, ಗಣ್ಡಕರ್ಣಶಙ್ಖೇಷ್ವೇಕೈಕಃ, ದ್ವೌ ಹನುಸನ್ಧೀ, ದ್ವಾವುಪರಿಷ್ಟಾದ್ಭ್ರುವೋಃ ಶಙ್ಖಯೋಶ್ಚ, ಪಞ್ಚ ಶಿರಃಕಪಾಲೇಷು, ಏಕೋ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ||೨೬||

Adhikarana 22 (27) · Śloka 27

ತ ಏತೇ ಸನ್ಧಯೋಽಷ್ಟವಿಧಾಃ- ಕೋರೋಲೂಖಲಸಾಮುದ್ಗಪ್ರತರತುನ್ನಸೇವನೀವಾಯಸತುಣ್ಡಮಣ್ಡಲಶಙ್ಖಾವರ್ತಾಃ | ತೇಷಾಮಙ್ಗುಲಿಮಣಿಬನ್ಧಗುಲ್ಫಜಾನುಕೂರ್ಪರೇಷು ಕೋರಾಃ ಸನ್ಧಯಃ, ಕಕ್ಷಾವಙ್ಕ್ಷಣದಶನೇಷೂಲೂಖಲಾಃ, ಅಂಸಪೀಠಗುದಭಗನಿತಮ್ಬೇಷು ಸಾಮುದ್ಗಾಃ, ಗ್ರೀವಾಪೃಷ್ಠವಂಶಯೋಃ ಪ್ರತರಾಃ, ಶಿರಃಕಟೀಕಪಾಲೇಷು ತುನ್ನಸೇವನ್ಯಃ, ಹನ್ವೋರುಭಯತಸ್ತು ವಾಯಸತುಣ್ಡಾಃ, ಕಣ್ಠಹೃದಯನೇತ್ರಕ್ಲೋಮನಾಡೀಷು ಮಣ್ಡಲಾಃ, ಶ್ರೋತ್ರಶೃಙ್ಗಾಟಕೇಷು ಶಙ್ಖಾವರ್ತಾಃ | ತೇಷಾಂ ನಾಮಭಿರೇವಾಕೃತಯಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ ||೨೭||

Adhikarana 23 (28) · Śloka 28

ಅಸ್ಥ್ನಾಂ ತು ಸನ್ಧಯೋ ಹ್ಯೇತೇ ಕೇವಲಾಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ | ಪೇಶೀಸ್ನಾಯುಸಿರಾಣಾಂ ತು ಸನ್ಧಿಸಙ್ಖ್ಯಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ ||೨೮||

Adhikarana 24 (29) · Śloka 29

ನವ ಸ್ನಾಯುಶತಾನಿ | ತಾಸಾಂ ಶಾಖಾಸು ಷಟ್ಶತಾನಿ, ದ್ವೇ ಶತೇ ತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ಕೋಷ್ಠೇ, ಗ್ರೀವಾಂ ಪ್ರತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ಸಪ್ತತಿಃ | ಏಕೈಕಸ್ಯಾಂ ತು ಪಾದಾಙ್ಗುಲ್ಯಾಂ ಷಣ್ನಿಚಿತಾಸ್ತಾಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ , ತಾವತ್ಯ ಏವ ತಲಕೂರ್ಚಗುಲ್ಫೇಷು, ತಾವತ್ಯ ಏವ ಜಙ್ಘಾಯಾಂ, ದಶ ಜಾನುನಿ, ಚತ್ವಾರಿಂಶದೂರೌ, ದಶ ವಙ್ಕ್ಷಣೇ, ಶತಮಧ್ಯರ್ಧಮೇವಮೇಕಸ್ಮಿನ್ ಸಕ್ಥ್ನಿ ಭವನ್ತಿ; ಏತೇನೇತರಸಕ್ಥಿ ಬಹೂ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೌ; ಷಷ್ಟಿಃ ಕಟ್ಯಾಂ, ಪೃಷ್ಠೇಽಶೀತಿಃ, ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ ಷಷ್ಟಿಃ, ಉರಸಿ ತ್ರಿಂಶತ್; ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದ್ಗ್ರೀವಾಯಾಂ, ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶತ್; ಏವಂ ನವ ಸ್ನಾಯುಶತಾನಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ||೨೯||

Adhikarana 25 (30-36) · Śloka 36

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಸ್ನಾಯೂಶ್ಚತುರ್ವಿಧಾ ವಿದ್ಯಾತ್ತಾಸ್ತು ಸರ್ವಾ ನಿಬೋಧ ಮೇ | ಪ್ರತಾನವತ್ಯೋ ವೃತ್ತಾಶ್ಚ ಪೃಥ್ವ್ಯಶ್ಚ ಶುಷಿರಾಸ್ತಥಾ ||೩೦|| ಪ್ರತಾನವತ್ಯಃ ಶಾಖಾಸು ಸರ್ವಸನ್ಧಿಷು ಚಾಪ್ಯಥ | ವೃತ್ತಾಸ್ತು ಕಣ್ಡರಾಃ ಸರ್ವಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ ಕುಶಲೈರಿಹ ||೩೧|| ಆಮಪಕ್ವಾಶಯಾನ್ತೇಷು ಬಸ್ತೌ ಚ ಶುಷಿರಾಃ ಖಲು | ಪಾರ್ಶ್ವೋರಸಿ ತಥಾ ಪೃಷ್ಠೇ ಪೃಥುಲಾಶ್ಚ ಶಿರಸ್ಯಥ ||೩೨|| ನೌರ್ಯಥಾ ಫಲಕಾಸ್ತೀರ್ಣಾ ಬನ್ಧನೈರ್ಬಹುಭಿರ್ಯುತಾ | ಭಾರಕ್ಷಮಾ ಭವೇದಪ್ಸು ನೃಯುಕ್ತಾ ಸುಸಮಾಹಿತಾ ||೩೩|| ಏವಮೇವ ಶರೀರೇಽಸ್ಮಿನ್ ಯಾವನ್ತಃ ಸನ್ಧಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ | ಸ್ನಾಯುಭಿರ್ಬಹುಭಿರ್ಬದ್ಧಾಸ್ತೇನ ಭಾರಸಹಾ ನರಾಃ ||೩೪|| ನ ಹ್ಯಸ್ಥೀನಿ ನ ವಾ ಪೇಶ್ಯೋ ನ ಸಿರಾ ನ ಚ ಸನ್ಧಯಃ | ವ್ಯಾಪಾದಿತಾಸ್ತಥಾ ಹನ್ಯುರ್ಯಥಾ ಸ್ನಾಯುಃ ಶರೀರಿಣಮ್ ||೩೫|| ಯಃ ಸ್ನಾಯೂಃ ಪ್ರವಿಜಾನಾತಿ ಬಾಹ್ಯಾಶ್ಚಾಭ್ಯನ್ತರಾಸ್ತಥಾ | ಸ ಗೂಢಂ ಶಲ್ಯಮಾಹರ್ತುಂ ದೇಹಾಚ್ಛಕ್ನೋತಿ ದೇಹಿನಾಮ್ ||೩೬||

Adhikarana 26 (37-38) · Śloka 38

ಪಞ್ಚ ಪೇಶೀಶತಾನಿ ಭವನ್ತಿ | ತಾಸಾಂ ಚತ್ವಾರಿ ಶತಾನಿ ಶಾಖಾಸು, ಕೋಷ್ಠೇ ಷಟ್ಷಷ್ಟಿಃ, ಗ್ರೀವಾಂ ಪ್ರತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ | ಏಕೈಕಸ್ಯಾಂ ತು ಪಾದಾಙ್ಗುಲ್ಯಾಂ ತಿಸ್ರಸ್ತಿಸ್ರಸ್ತಾಃ ಪಞ್ಚದಶ, ದಶ ಪ್ರಪದೇ, ಪಾದೋಪರಿ ಕೂರ್ಚಸನ್ನಿವಿಷ್ಟಾಸ್ತಾವತ್ಯ ಏವ, ದಶ ಗುಲ್ಫತಲಯೋಃ, ಗುಲ್ಫಜಾನ್ವನ್ತರೇ ವಿಂಶತಿಃ, ಪಞ್ಚ ಜಾನುನಿ, ವಿಂಶತಿರೂರೌ , ದಶ ವಙ್ಕ್ಷಣೇ, ಶತಮೇವಮೇಕಸ್ಮಿನ್ ಸಕ್ಥ್ನಿ ಭವತಿ; ಏತೇನೇತರಸಕ್ಥಿ ಬಾಹೂ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೌ; ತಿಸ್ರಃ ಪಾಯೌ, ಏಕಾ ಮೇಢ್ರೇ, ಸೇವನ್ಯಾಂ ಚಾಪರಾ, ದ್ವೇ ವೃಷಣಯೋಃ , ಸ್ಫಿಚೋಃ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ, ದ್ವೇ ಬಸ್ತಿಶಿರಸಿ, ಪಞ್ಚೋದರೇ , ನಾಭ್ಯಾಮೇಕಾ, ಪೃಷ್ಠೋರ್ಧ್ವಸನ್ನಿವಿಷ್ಟಾಃ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ದೀರ್ಘಾಃ, ಷಟ್ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ, ದಶ ವಕ್ಷಸಿ, ಅಕ್ಷಕಾಂಸೌ ಪ್ರತಿ ಸಮನ್ತಾತ್ ಸಪ್ತ, ದ್ವೇ ಹೃದಯಾಮಾಶಯಯೋಃ, ಷಟ್ ಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹೋಣ್ಡು(ನ್ದು)ಕೇಷು; ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ಚತಸ್ರಃ, ಅಷ್ಟೌ ಹನ್ವೋಃ , ಏಕೈಕಾ ಕಾಕಲಕಗಲಯೋಃ, ದ್ವೇ ತಾಲುನಿ, ಏಕಾ ಜಿಹ್ವಾಯಾಂ , ದ್ವೇ ಓಷ್ಠಯೋಃ, ದ್ವೇ ನಾಸಾಯಾಂ , ದ್ವೇ ನೇತ್ರಯೋಃ, ಗಣ್ಡಯೋಶ್ಚತಸ್ರಃ, ಕರ್ಣಯೋರ್ದ್ವೇ, ಚತಸ್ರೋ ಲಲಾಟೇ, ಏಕಾ ಶಿರಸೀತಿ ; ಏವಮೇತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಪೇಶೀಶತಾನಿ ||೩೭|| ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಪರ್ವಾಣಿ ಸನ್ಧಯಶ್ಚ ಶರೀರಿಣಾಮ್ | ಪೇಶೀಭಿಃ ಸಂವೃತಾನ್ಯತ್ರ ಬಲವನ್ತಿ ಭವನ್ತ್ಯತಃ ||೩೮||

Adhikarana 27 (39) · Śloka 39

ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ತು ವಿಂಶತಿರಧಿಕಾ | ದಶ ತಾಸಾಂ ಸ್ತನಯೋರೇಕೈಕಸ್ಮಿನ್ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚೇತಿ, ಯೌವನೇ ತಾಸಾಂ ಪರಿವೃದ್ಧಿಃ; ಅಪತ್ಯಪಥೇ ಚತಸ್ರಃ- ತಾಸಾಂ ಪ್ರಸೃತೇ ಅಭ್ಯನ್ತರತೋ ದ್ವೇ, ಮುಖಾಶ್ರಿತೇ ಬಾಹ್ಯೇ ಚ ವೃತ್ತೇ ದ್ವೇ, ಗರ್ಭಚ್ಛಿದ್ರಸಂಶ್ರಿತಾಸ್ತಿಸ್ರಃ, ಶುಕ್ರಾರ್ತವಪ್ರವೇಶಿನ್ಯಸ್ತಿಸ್ರ ಏವ | ಪಿತ್ತಪಕ್ವಾಶಯಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಗರ್ಭಶಯ್ಯಾ, ಯತ್ರ ಗರ್ಭಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ||೩೯||

Adhikarana 28 (40) · Śloka 40

ತಾಸಾಂ ಬಹಲಪೇಲವಸ್ಥೂಲಾಣುಪೃಥುವೃತ್ತಹ್ರಸ್ವದೀರ್ಘಸ್ಥಿರಮೃದುಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಕರ್ಕಶಭಾವಾಃ ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಸಿರಾಸ್ನಾಯುಪ್ರಚ್ಛಾದಕಾ ಯಥಾಪ್ರದೇಶಂ ಸ್ವಭಾವತ ಏವ ಭವನ್ತಿ ||೪೦||

Adhikarana 29 (41) · Śloka 41

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಪುಂಸಾಂ ಪೇಶ್ಯಃ ಪುರಸ್ತಾದ್ಯಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಲಕ್ಷಣಮುಷ್ಕಜಾಃ | ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಾವೃತ್ಯ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಫಲಮನ್ತರ್ಗತಂ ಹಿ ತಾಃ ||೪೧||

Adhikarana 30 (42) · Śloka 42

ಮರ್ಮಸಿರಾಧಮನೀಸ್ರೋತಸಾಮನ್ಯತ್ರ ಪ್ರವಿಭಾಗಃ ||೪೨||

Adhikarana 31 (43-44) · Śloka 44

ಶಙ್ಖನಾಭ್ಯಾಕೃತಿರ್ಯೋನಿಸ್ತ್ರ್ಯಾವರ್ತಾ ಸಾ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ | ತಸ್ಯಾಸ್ತೃತೀಯೇ ತ್ವಾವರ್ತೇ ಗರ್ಭಶಯ್ಯಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ||೪೩|| ಯಥಾ ರೋಹಿತಮತ್ಸ್ಯಸ್ಯ ಮುಖಂ ಭವತಿ ರೂಪತಃ | ತತ್ಸಂಸ್ಥಾನಾಂ ತಥಾರೂಪಾಂ ಗರ್ಭಶಯ್ಯಾಂ ವಿದುರ್ಬುಧಾಃ ||೪೪||

Adhikarana 32 (45) · Śloka 45

ಆಭುಗ್ನೋಽಭಿಮುಖಃ ಶೇತೇ ಗರ್ಭೋ ಗರ್ಭಾಶಯೇ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ | ಸ ಯೋನಿಂ ಶಿರಸಾ ಯಾತಿ ಸ್ವಭಾವಾತ್ ಪ್ರಸವಂ ಪ್ರತಿ ||೪೫||

Adhikarana 33 (46) · Śloka 46

ತ್ವಕ್ಪರ್ಯನ್ತಸ್ಯ ದೇಹಸ್ಯ ಯೋಽಯಮಙ್ಗವಿನಿಶ್ಚಯಃ | ಶಲ್ಯಜ್ಞಾನಾದೃತೇ ನೈಷ ವರ್ಣ್ಯತೇಽಙ್ಗೇಷು ಕೇಷುಚಿತ್ ||೪೬||

Adhikarana 34 (47-48) · Śloka 48

ತಸ್ಮಾನ್ನಿಃಸಂಶಯಂ ಜ್ಞಾನಂ ಹರ್ತ್ರಾ ಶಲ್ಯಸ್ಯ ವಾಞ್ಛತಾ | ಶೋಧಯಿತ್ವಾ ಮೃತಂ ಸಮ್ಯಗ್ದ್ರಷ್ಟವ್ಯೋಽಙ್ಗವಿನಿಶ್ಚಯಃ ||೪೭|| ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತೋ ಹಿ ಯದ್ದೃಷ್ಟಂ ಶಾಸ್ತ್ರದೃಷ್ಟಂ ಚ ಯದ್ಭವೇತ್ | ಸಮಾಸತಸ್ತದುಭಯಂ ಭೂಯೋ ಜ್ಞಾನವಿವರ್ಧನಮ್ ||೪೮||

Adhikarana 35 (49) · Śloka 49

ತಸ್ಮಾತ್ ಸಮಸ್ತಗಾತ್ರಮವಿಷೋಪಹತಮದೀರ್ಘವ್ಯಾಧಿಪೀಡಿತಮವರ್ಷಶತಿಕಂ ನಿಃಸೃಷ್ಟಾನ್ತ್ರಪುರೀಷಂ ಪುರುಷಮಾವಹನ್ತ್ಯಾಮಾಪಗಾಯಾಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಪಞ್ಜರಸ್ಥಂ ಮುಞ್ಜವಲ್ಕಲಕುಶಶಣಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನಾವೇಷ್ಟಿತಾಙ್ಗಮಪ್ರಕಾಶೇ ದೇಶೇ ಕೋಥಯೇತ್, ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಕುಥಿತಂ ಚೋದ್ಧೃತ್ಯ, ತತೋ ದೇಹಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾದುಶೀರಬಾಲವೇಣುಬಲ್ವಜಕೂರ್ಚಾನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಶನೈಃ ಶನೈರವಘರ್ಷಯಂಸ್ತ್ವಗಾದೀನ್ ಸರ್ವಾನೇವ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಾನಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗವಿಶೇಷಾನ್ ಯಥೋಕ್ತಾನ್ ಲಕ್ಷಯೇಚ್ಚಕ್ಷುಷಾ ||೪೯||

Adhikarana 36 (50) · Śloka 50

ನ ಶಕ್ಯಶ್ಚಕ್ಷುಷಾ ದ್ರಷ್ಟುಂ ದೇಹೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮತಮೋ ವಿಭುಃ | ದೃಶ್ಯತೇ ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುರ್ಭಿಸ್ತಪಶ್ಚಕ್ಷುರ್ಭಿರೇವ ಚ ||೫೦||

Adhikarana 37 (51) · Śloka 51

ಶರೀರೇ ಚೈವ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಚ ದೃಷ್ಟಾರ್ಥಃ ಸ್ಯಾದ್ವಿಶಾರದಃ | ದೃಷ್ಟಶ್ರುತಾಭ್ಯಾಂ ಸನ್ದೇಹಮವಾಪೋಹ್ಯಾಚರೇತ್ ಕ್ರಿಯಾಃ ||೫೧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 5

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಶರೀರಸಙ್ಖ್ಯಾವ್ಯಾಕರಣಶಾರೀರಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೫||