Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ പ്രത്യേകമര്മനിര്ദേശം ശാരീരം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातः प्रत्येकमर्मनिर्देशं शारीरं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
6. pratyēkamarmanirdēśaśārīram
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
സപ്തോത്തരം മര്മശതമ് | താനി മര്മാണി പഞ്ചാത്മകാനി ഭവന്തി; തദ്യഥാ- മാംസമര്മാണി, സിരാമര്മാണി, സ്നായുമര്മാണി, അസ്ഥിമര്മാണി, സന്ധിമര്മാണി ചേതി | ന ഖലു മാംസസിരാസ്നായ്വസ്ഥിസന്ധിവ്യതിരേകേണാന്യാനി മര്മാണി ഭവന്തി, യസ്മാന്നോപലഭ്യന്തേ ||൩||
View original
सप्तोत्तरं मर्मशतम् | तानि मर्माणि पञ्चात्मकानि भवन्ति; तद्यथा- मांसमर्माणि, सिरामर्माणि, स्नायुमर्माणि, अस्थिमर्माणि, सन्धिमर्माणि चेति | न खलु मांससिरास्नाय्वस्थिसन्धिव्यतिरेकेणान्यानि मर्माणि भवन्ति, यस्मान्नोपलभ्यन्ते ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
തത്രൈകാദശ മാംസമര്മാണി, ഏകചത്വാരിംശത് സിരാമര്മാണി, സപ്തവിംശതിഃ സ്നായുമര്മാണി, അഷ്ടാവസ്ഥിമര്മാണി, വിംശതിഃ സന്ധിമര്മാണി ചേതി | തദേതത് സപ്തോത്തരം മര്മശതമ് ||൪||
View original
तत्रैकादश मांसमर्माणि, एकचत्वारिंशत् सिरामर्माणि, सप्तविंशतिः स्नायुमर्माणि, अष्टावस्थिमर्माणि, विंशतिः सन्धिमर्माणि चेति | तदेतत् सप्तोत्तरं मर्मशतम् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
തേഷാമേകാദശൈകസ്മിന് സക്ഥ്നി ഭവന്തി, ഏതേനേതരസക്ഥി ബാഹൂ ച വ്യാഖ്യാതൌ, ഉദരോരസോര്ദ്വാദശ, ചതുര്ദശ പൃഷ്ഠേ, ഗ്രീവാം പ്രത്യൂര്ധ്വം സപ്തത്രിംശത് ||൫||
View original
तेषामेकादशैकस्मिन् सक्थ्नि भवन्ति, एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ, उदरोरसोर्द्वादश, चतुर्दश पृष्ठे, ग्रीवां प्रत्यूर्ध्वं सप्तत्रिंशत् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
തത്ര സക്ഥിമര്മാണി ക്ഷിപ്രതലഹൃദയകൂര്ചകൂര്ചശിരോഗുല്ഫേന്ദ്രബസ്തിജാന്വാണ്യുര്വിലോഹിതാക്ഷാണി വിടപം ചേതി, ഏതേനേതരത്സക്ഥി വ്യാഖ്യാതമ് | ഉദരോരസോസ്തു ഗുദബസ്തിനാഭിഹൃദയസ്തനമൂലസ്തനരോഹിതാപലാപാന്യപസ്തമ്ഭൌ ചേതി | പൃഷ്ഠമര്മാണി തു കടീകതരുണകുകുന്ദരനിതമ്ബപാര്ശ്വസന്ധിബൃഹത്യംസഫലകാന്യംസൌ ചേതി | ബാഹുമര്മാണി തു ശിപ്രതലഹൃദയകൂര്ചകൂര്ചശിരോമണിബന്ധേന്ദ്രബസ്തികൂര്പരാണ്യുര്വീലോഹിതാക്ഷാണി കക്ഷധരം ചേതി; ഏതേനേതരോ ബാഹുര്വ്യാഖ്യാതഃ | ജത്രുണ ഊര്ധ്വം ചതസ്രോ ധമന്യോऽഷ്ടൌ മാതൃകാ ദ്വേ കൃകാടികേ ദ്വേ വിധുരേ ദ്വേ ഫണേ ദ്വാവപാങ്ഗൌ ദ്വാവാവര്തൌ ദ്വാവുത്ക്ഷേപൌ ദ്വൌ ശങ്ഖാവേകാ സ്ഥപനീ പഞ്ച സീമന്താശ്ചത്വാരി ശൃങ്ഗാടകാന്യേകോऽധിപതിരിതി ||൬||
View original
तत्र सक्थिमर्माणि क्षिप्रतलहृदयकूर्चकूर्चशिरोगुल्फेन्द्रबस्तिजान्वाण्युर्विलोहिताक्षाणि विटपं चेति, एतेनेतरत्सक्थि व्याख्यातम् | उदरोरसोस्तु गुदबस्तिनाभिहृदयस्तनमूलस्तनरोहितापलापान्यपस्तम्भौ चेति | पृष्ठमर्माणि तु कटीकतरुणकुकुन्दरनितम्बपार्श्वसन्धिबृहत्यंसफलकान्यंसौ चेति | बाहुमर्माणि तु शिप्रतलहृदयकूर्चकूर्चशिरोमणिबन्धेन्द्रबस्तिकूर्पराण्युर्वीलोहिताक्षाणि कक्षधरं चेति; एतेनेतरो बाहुर्व्याख्यातः | जत्रुण ऊर्ध्वं चतस्रो धमन्योऽष्टौ मातृका द्वे कृकाटिके द्वे विधुरे द्वे फणे द्वावपाङ्गौ द्वावावर्तौ द्वावुत्क्षेपौ द्वौ शङ्खावेका स्थपनी पञ्च सीमन्ताश्चत्वारि शृङ्गाटकान्येकोऽधिपतिरिति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
തത്ര തലഹൃദയേന്ദ്രബസ്തിഗുദസ്തനരോഹിതാനി മാംസമര്മാണി, നീലധമനീമാതൃകാശൃങ്ഗാടകാപാങ്ഗസ്ഥപനീഫണസ്തനമൂലാപലാപാപസ്തമ്ഭഹൃദയനാഭിപാര്ശ്വസന്ധിബൃഹതീലോഹിതാക്ഷോര്വ്യഃ സിരാമര്മാണി, ആണീ(ണി)വിടപകക്ഷധരകൂര്ചകൂര്ചശിരോബസ്തിക്ഷിപ്രാംസവിധുരോത്ക്ഷേപാഃ സ്നായുമര്മാണി, കടീകതരുണനിതമ്ബാംസഫലകശങ്ഖാസ്ത്വസ്ഥിമര്മാണി, ജാനുകൂര്പരസീമന്താധിപതിഗുല്ഫമണിബന്ധകുകുന്ദരാവര്തകൃകാടികാശ്ചേതി സന്ധിമര്മാണി ||൭||
View original
तत्र तलहृदयेन्द्रबस्तिगुदस्तनरोहितानि मांसमर्माणि, नीलधमनीमातृकाशृङ्गाटकापाङ्गस्थपनीफणस्तनमूलापलापापस्तम्भहृदयनाभिपार्श्वसन्धिबृहतीलोहिताक्षोर्व्यः सिरामर्माणि, आणी(णि)विटपकक्षधरकूर्चकूर्चशिरोबस्तिक्षिप्रांसविधुरोत्क्षेपाः स्नायुमर्माणि, कटीकतरुणनितम्बांसफलकशङ्खास्त्वस्थिमर्माणि, जानुकूर्परसीमन्ताधिपतिगुल्फमणिबन्धकुकुन्दरावर्तकृकाटिकाश्चेति सन्धिमर्माणि ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8-14) · Śloka 14
താന്യേതാനി പഞ്ചവികല്പാനി ഭവന്തി; തദ്യഥാ- സദ്യഃപ്രാണഹരാണി, കാലാന്തരപ്രാണഹരാണി, വിശല്യഘ്നാനി, വൈകല്യകരാണി, രുജാകരാണി ചേതി | തത്ര സദ്യഃപ്രാണഹരാണ്യേകോനവിംശതിഃ, കാലാന്തരപ്രാണഹരാണി ത്രയസ്ത്രിംശത്, ത്രീണി വിശല്യഘ്നാനി, ചതുശ്ചത്വാരിംശദ്വൈകല്യകരാണി, അഷ്ടൌ രുജാകരാണീതി ||൮|| ഭവന്തി ചാത്ര- ശൃങ്ഗാടകാന്യധിപതിഃ ശങ്ഖൌ കണ്ഠസിരാ ഗുദമ് | ഹൃദയം ബസ്തിനാഭ്യൌ(ഭീ) ച ഘ്നന്തി സദ്യോ ഹതാനി തു ||൯|| വക്ഷോമര്മാണി സീമന്തതലക്ഷിപ്രേന്ദ്രബസ്തയഃ | കടീകതരുണേ സന്ധീ പാര്ശ്വജൌ ബൃഹതീ ച യാ ||൧൦|| നിതമ്ബാവിതി ചൈതാനി കാലാന്തരഹരാണി തു | ഉത്ക്ഷേപൌ സ്ഥപനീ ചൈവ വിശല്യഘ്നാനി നിര്ദിശേത് ||൧൧|| ലോഹിതാക്ഷാണി ജാനൂര്വീകൂര്ചവിടപകൂര്പരാഃ | കുകുന്ദരേ കക്ഷധരേ വിധുരേ സകൃകാടികേ ||൧൨|| അംസാംസഫലകാപാങ്ഗാ നീലേ മന്യേ ഫണൌ തഥാ | വൈകല്യകരണാന്യാഹുരാവര്തൌ ദ്വൌ തഥൈവ ച ||൧൩|| ഗുല്ഫൌ ദ്വൌ മണിബന്ധൌ ദ്വൌ ദ്വേ ദ്വേ കൂര്ചശിരാംസി ച | രുജാകരാണി ജാനീയാദഷ്ടാവേതാനി ബുദ്ധിമാന് | ക്ഷിപ്രാണി വിദ്ധമാത്രാണി ഘ്നന്തി കാലാന്തരേണ ച ||൧൪||
View original
तान्येतानि पञ्चविकल्पानि भवन्ति; तद्यथा- सद्यःप्राणहराणि, कालान्तरप्राणहराणि, विशल्यघ्नानि, वैकल्यकराणि, रुजाकराणि चेति | तत्र सद्यःप्राणहराण्येकोनविंशतिः, कालान्तरप्राणहराणि त्रयस्त्रिंशत्, त्रीणि विशल्यघ्नानि, चतुश्चत्वारिंशद्वैकल्यकराणि, अष्टौ रुजाकराणीति ||८|| भवन्ति चात्र- शृङ्गाटकान्यधिपतिः शङ्खौ कण्ठसिरा गुदम् | हृदयं बस्तिनाभ्यौ(भी) च घ्नन्ति सद्यो हतानि तु ||९|| वक्षोमर्माणि सीमन्ततलक्षिप्रेन्द्रबस्तयः | कटीकतरुणे सन्धी पार्श्वजौ बृहती च या ||१०|| नितम्बाविति चैतानि कालान्तरहराणि तु | उत्क्षेपौ स्थपनी चैव विशल्यघ्नानि निर्दिशेत् ||११|| लोहिताक्षाणि जानूर्वीकूर्चविटपकूर्पराः | कुकुन्दरे कक्षधरे विधुरे सकृकाटिके ||१२|| अंसांसफलकापाङ्गा नीले मन्ये फणौ तथा | वैकल्यकरणान्याहुरावर्तौ द्वौ तथैव च ||१३|| गुल्फौ द्वौ मणिबन्धौ द्वौ द्वे द्वे कूर्चशिरांसि च | रुजाकराणि जानीयादष्टावेतानि बुद्धिमान् | क्षिप्राणि विद्धमात्राणि घ्नन्ति कालान्तरेण च ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (15) · Śloka 15
മര്മാണി മാംസസിരാസ്നായ്വസ്ഥിസന്ധിസന്നിപാതാഃ; തേഷു സ്വഭാവത ഏവ വിശേഷേണ പ്രാണാസ്തിഷ്ഠന്തി; തസ്മാന്മര്മസ്വഭിഹതാസ്താംസ്താന് ഭാവാനാപദ്യന്തേ ||൧൫||
View original
मर्माणि मांससिरास्नाय्वस्थिसन्धिसन्निपाताः; तेषु स्वभावत एव विशेषेण प्राणास्तिष्ठन्ति; तस्मान्मर्मस्वभिहतास्तांस्तान् भावानापद्यन्ते ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (16) · Śloka 16
തത്ര സദ്യഃപ്രാണഹരാണ്യാഗ്നേയാനി, അഗ്നിഗുണേഷ്വാശു ക്ഷീണേഷു ക്ഷപയന്തി; കാലാന്തരപ്രാണഹരാണി സൌമ്യാഗ്നേയാനി, അഗ്നിഗുണേഷ്വാശു ക്ഷീണേഷു ക്രമേണ ച സോമഗുണേഷു കാലാന്തരേണ ക്ഷപയന്തി; വിശല്യപ്രാണഹരാണി വായവ്യാനി, ശല്യമുഖാവരുദ്ധോ യാവദന്തര്വായുസ്തിഷ്ഠതി താവജ്ജീവതി, ഉദ്ധൃതമാത്രേ തു ശല്യേ മര്മസ്ഥാനാശ്രിതോ വായുര്നിഷ്ക്രാമതി, തസ്മാത് സശല്യോ ജീവത്യുദ്ധൃതശല്യോ മ്രിയതേ (പാകാത്പതിതശല്യോ വാ ജീവതി); വൈകല്യകരാണി സൌമ്യാനി, സോമോ ഹി സ്ഥിരത്വാച്ഛൈത്യാച്ച പ്രാണാവലമ്ബനം കരോതി; രുജാകരാണ്യഗ്നിവായുഗുണഭൂയിഷ്ഠാനി, വിശേഷതശ്ച തൌ രുജാകരൌ; പാഞ്ചഭൌതികീം ച രുജാമാഹുരേകേ ||൧൬||
View original
तत्र सद्यःप्राणहराण्याग्नेयानि, अग्निगुणेष्वाशु क्षीणेषु क्षपयन्ति; कालान्तरप्राणहराणि सौम्याग्नेयानि, अग्निगुणेष्वाशु क्षीणेषु क्रमेण च सोमगुणेषु कालान्तरेण क्षपयन्ति; विशल्यप्राणहराणि वायव्यानि, शल्यमुखावरुद्धो यावदन्तर्वायुस्तिष्ठति तावज्जीवति, उद्धृतमात्रे तु शल्ये मर्मस्थानाश्रितो वायुर्निष्क्रामति, तस्मात् सशल्यो जीवत्युद्धृतशल्यो म्रियते (पाकात्पतितशल्यो वा जीवति); वैकल्यकराणि सौम्यानि, सोमो हि स्थिरत्वाच्छैत्याच्च प्राणावलम्बनं करोति; रुजाकराण्यग्निवायुगुणभूयिष्ठानि, विशेषतश्च तौ रुजाकरौ; पाञ्चभौतिकीं च रुजामाहुरेके ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (17) · Śloka 17
കേചിദാഹുര്മാംസാദീനാം പഞ്ചാനാമപി സമസ്താനാം വിവൃദ്ധാനാം സമവായാത് സദ്യഃപ്രാണഹരാണി, ഏകഹീനാനാമല്പാനാം വാ കാലാന്തരപ്രാണഹരാണി, ദ്വിഹീനാനാം വിശല്യപ്രാണഹരാണി , ത്രിഹീനാനാം വൈകല്യകരാണി, ഏകസ്മിന്നേവ രുജാകരാണീതി | നൈവം, യതോऽസ്ഥിമര്മസ്വപ്യഭിഹതേഷു ശോണിതാഗമനം ഭവതി ||൧൭||
View original
केचिदाहुर्मांसादीनां पञ्चानामपि समस्तानां विवृद्धानां समवायात् सद्यःप्राणहराणि, एकहीनानामल्पानां वा कालान्तरप्राणहराणि, द्विहीनानां विशल्यप्राणहराणि , त्रिहीनानां वैकल्यकराणि, एकस्मिन्नेव रुजाकराणीति | नैवं, यतोऽस्थिमर्मस्वप्यभिहतेषु शोणितागमनं भवति ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (18) · Śloka 18
ചതുര്വിധാ യാസ്തു സിരാഃ ശരീരേ പ്രായേണ താ മര്മസു സന്നിവിഷ്ടാഃ | സ്നായ്വസ്ഥിമാംസാനി തഥൈവ സന്ധീന് സന്തര്പ്യ ദേഹം പ്രതിയാപയന്തി ||൧൮||
View original
चतुर्विधा यास्तु सिराः शरीरे प्रायेण ता मर्मसु सन्निविष्टाः | स्नाय्वस्थिमांसानि तथैव सन्धीन् सन्तर्प्य देहं प्रतियापयन्ति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (19-20) · Śloka 20
തതഃ ക്ഷതേ മര്മണി താഃ പ്രവൃദ്ധഃ സമന്തതോ വായുരഭിസ്തൃണോതി | വിവര്ധമാനസ്തു സ മാതരിശ്വാ രുജഃ സുതീവ്രാഃ പ്രതനോതി കായേ ||൧൯|| രുജാഭിഭൂതം തു തതഃ ശരീരം പ്രലീയതേ നശ്യതി ചാസ്യ സഞ്ജ്ഞാ | അതോ ഹി ശല്യം വിനിഹര്തുമിച്ഛന്മര്മാണി യത്നേന പരീക്ഷ്യ കര്ഷേത് ||൨൦||
View original
ततः क्षते मर्मणि ताः प्रवृद्धः समन्ततो वायुरभिस्तृणोति | विवर्धमानस्तु स मातरिश्वा रुजः सुतीव्राः प्रतनोति काये ||१९|| रुजाभिभूतं तु ततः शरीरं प्रलीयते नश्यति चास्य सञ्ज्ञा | अतो हि शल्यं विनिहर्तुमिच्छन्मर्माणि यत्नेन परीक्ष्य कर्षेत् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (21) · Śloka 21
ഏതേന ശേഷം വ്യാഖ്യാതമ് ||൨൧||
View original
एतेन शेषं व्याख्यातम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (22) · Śloka 22
തത്ര സദ്യഃപ്രാണഹരമന്തേ വിദ്ധം കാലാന്തരേണ മാരയതി, കാലാന്തരപ്രാണഹരമന്തേ വിദ്ധം വൈകല്യമാപാദയതി, വിശല്യഘ്നം വൈകല്യകരം ച ഭവതി, വൈകല്യകരം കാലാന്തരേണ ക്ലേശയതി രുജാം ച കരോതി, രുജാകരമതീവ്രവേദനം ഭവതി ||൨൨||
View original
तत्र सद्यःप्राणहरमन्ते विद्धं कालान्तरेण मारयति, कालान्तरप्राणहरमन्ते विद्धं वैकल्यमापादयति, विशल्यघ्नं वैकल्यकरं च भवति, वैकल्यकरं कालान्तरेण क्लेशयति रुजां च करोति, रुजाकरमतीव्रवेदनं भवति ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (23) · Śloka 23
തത്ര സദ്യഃപ്രാണഹരാണി സപ്തരാത്രാഭ്യന്തരാന്മാരയന്തി, കാലാന്തരപ്രാണഹരാണി പക്ഷാന്മാസാദ്വാ, തേഷ്വപി തു ക്ഷിപ്രാണി കദാചിദാശു മാരയന്തി, വിശല്യപ്രാണഹരാണി വൈകല്യകരാണി ച കദാചിദത്യഭിഹതാനി മാരയന്തി ||൨൩||
View original
तत्र सद्यःप्राणहराणि सप्तरात्राभ्यन्तरान्मारयन्ति, कालान्तरप्राणहराणि पक्षान्मासाद्वा, तेष्वपि तु क्षिप्राणि कदाचिदाशु मारयन्ति, विशल्यप्राणहराणि वैकल्यकराणि च कदाचिदत्यभिहतानि मारयन्ति ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (24) · Śloka 24
അത ഊര്ധ്വം സക്ഥിമര്മാണി വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ- തത്ര പാദസ്യാങ്ഗുഷ്ഠാങ്ഗുല്യോര്മധ്യേ ക്ഷിപ്രം നാമ മര്മ, തത്ര വിദ്ധസ്യാക്ഷേപകേണ മരണം; മധ്യമാങ്ഗുലീമനുപൂര്വേണ മധ്യേ പാദതലസ്യ തലഹൃദയം നാമ , തത്ര രുജാഭിര്മരണം; ക്ഷിപ്രസ്യോപരിഷ്ടാദുഭയതഃ കൂര്ചോ നാമ, തത്ര പാദസ്യ ഭ്രമണവേപനേ ഭവതഃ; ഗുല്ഫസന്ധേരധ ഉഭയതഃ കൂര്ചശിരഃ, തത്ര രുജാശോഫൌ; പാദജങ്ഘയോഃ സന്ധാനേ ഗുല്ഫഃ, തത്ര രുജഃ സ്തബ്ധപാദതാ ഖഞ്ജതാ വാ; പാര്ഷ്ണിം പ്രതി ജങ്ഘാമധ്യേ ഇന്ദ്രബസ്തിഃ, തത്ര ശോണിതക്ഷയേണ മരണം; ജങ്ഘോര്വോഃ സന്ധാനേ ജാനു, തത്ര ഖഞ്ജതാ; ജാനുന ഊര്ധ്വമുഭയതസ്ത്ര്യങ്ഗുലമാണീ , തത്ര ശോഫാഭിവൃദ്ധിഃ സ്തബ്ധസക്ഥിതാ ച; ഊരുമധ്യേ ഉര്വീ, തത്ര ശോണിതക്ഷയാത് സക്ഥിശോഷഃ; ഉര്വ്യാ ഊര്ധ്വമധോ വങ്ക്ഷണസന്ധേരൂരുമൂലേ ലോഹിതാക്ഷം, തത്ര ലോഹിതക്ഷയേണ മരണം പക്ഷാഘാതോ വാ; വങ്ക്ഷണവൃഷണയോരന്തരേ വിടപം, തത്ര ഷാണ്ഢ്യമല്പശുക്രതാ വാ ഭവതി; ഏവമേതാന്യേകാദശ സക്ഥിമര്മാണി വ്യാഖ്യാതാനി | ഏതേനേതരസക്ഥി ബാഹൂ ച വ്യാഖ്യാതൌ | വിശേഷതസ്തു യാനി സക്ഥ്നി ഗുല്ഫജാനുവിടപാനി, താനി ബാഹൌ മണിബന്ധകൂര്പരകക്ഷധരാണി ; യഥാ വങ്ക്ഷണവൃഷണയോരന്തരേ വിടപമേവം വക്ഷഃകക്ഷയോര്മധ്യേ കക്ഷധരം, തസ്മിന് വിദ്ധേ ത ഏവോപദ്രവാഃ; വിശേഷതസ്തു മണിബന്ധേ കുണ്ഠതാ, കൂര്പരാഖ്യേ കുണിഃ, കക്ഷധരേ പക്ഷാഘാതഃ | ഏവമേതാനി ചതുശ്ചത്വാരിംശച്ഛാഖാസു മര്മാണി വ്യാഖ്യാതാനി ||൨൪||
View original
अत ऊर्ध्वं सक्थिमर्माणि व्याख्यास्यामः- तत्र पादस्याङ्गुष्ठाङ्गुल्योर्मध्ये क्षिप्रं नाम मर्म, तत्र विद्धस्याक्षेपकेण मरणं; मध्यमाङ्गुलीमनुपूर्वेण मध्ये पादतलस्य तलहृदयं नाम , तत्र रुजाभिर्मरणं; क्षिप्रस्योपरिष्टादुभयतः कूर्चो नाम, तत्र पादस्य भ्रमणवेपने भवतः; गुल्फसन्धेरध उभयतः कूर्चशिरः, तत्र रुजाशोफौ; पादजङ्घयोः सन्धाने गुल्फः, तत्र रुजः स्तब्धपादता खञ्जता वा; पार्ष्णिं प्रति जङ्घामध्ये इन्द्रबस्तिः, तत्र शोणितक्षयेण मरणं; जङ्घोर्वोः सन्धाने जानु, तत्र खञ्जता; जानुन ऊर्ध्वमुभयतस्त्र्यङ्गुलमाणी , तत्र शोफाभिवृद्धिः स्तब्धसक्थिता च; ऊरुमध्ये उर्वी, तत्र शोणितक्षयात् सक्थिशोषः; उर्व्या ऊर्ध्वमधो वङ्क्षणसन्धेरूरुमूले लोहिताक्षं, तत्र लोहितक्षयेण मरणं पक्षाघातो वा; वङ्क्षणवृषणयोरन्तरे विटपं, तत्र षाण्ढ्यमल्पशुक्रता वा भवति; एवमेतान्येकादश सक्थिमर्माणि व्याख्यातानि | एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ | विशेषतस्तु यानि सक्थ्नि गुल्फजानुविटपानि, तानि बाहौ मणिबन्धकूर्परकक्षधराणि ; यथा वङ्क्षणवृषणयोरन्तरे विटपमेवं वक्षःकक्षयोर्मध्ये कक्षधरं, तस्मिन् विद्धे त एवोपद्रवाः; विशेषतस्तु मणिबन्धे कुण्ठता, कूर्पराख्ये कुणिः, कक्षधरे पक्षाघातः | एवमेतानि चतुश्चत्वारिंशच्छाखासु मर्माणि व्याख्यातानि ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (25) · Śloka 25
അത ഊര്ധ്വമുദരോരസോര്മര്മാണ്യനുവ്യാഖ്യാസ്യാമഃ - തത്ര വാതവര്ചോനിരസനം സ്ഥൂലാന്ത്രപ്രതിബദ്ധം ഗുദം നാമ മര്മ, തത്ര സദ്യോമരണം; അല്പമാംസശോണിതോऽഭ്യന്തരതഃ കട്യാം മൂത്രാശയോ ബസ്തിഃ, തത്രാപി സദ്യോമരണമശ്മരീവ്രണാദൃതേ, തത്രാപ്യുഭയതോ ഭിന്നേ ന ജീവതി, ഏകതോ ഭിന്നേ മൂത്രസ്രാവീ വ്രണോ ഭവതി, സ തു യത്നേനോപക്രാന്തോ രോഹതി; പക്വാമാശയയോര്മധ്യേ സിരാപ്രഭവാ നാഭിഃ, തത്രാപി സദ്യോ മരണം; സ്തനയോര്മധ്യമധിഷ്ഠായോരസ്യാമാശയദ്വാരം സത്ത്വരജസ്തമസാമധിഷ്ഠാനം ഹൃദയം, തത്രാപി സദ്യ ഏവ മരണം; സ്തനയോരധസ്താദ് ദ്വ്യങ്ഗുലമുഭയതഃ സ്തനമൂലേ, തത്ര കഫപൂര്ണകോഷ്ഠതയാ (കാസശ്വാസാഭ്യാം ) മ്രിയതേ; സ്തനചൂചുകയോരൂര്ധ്വം ദ്വ്യങ്ഗുലമുഭയതഃ സ്തനരോഹിതൌ , തത്ര ലോഹിതപൂര്ണകോഷ്ഠതയാ കാസശ്വാസാഭ്യാം ച മ്രിയതേ; അംസകൂടയോരധസ്താത് പാര്ശ്വോപരിഭാഗയോരപലാപൌ നാമ, തത്ര രക്തേന പൂയഭാവം ഗതേന മരണം; ഉഭയത്രോരസോ നാഡ്യൌ വാതവഹേ അപസ്തമ്ഭൌ നാമ, തത്ര വാതപൂര്ണകോഷ്ഠതയാ കാസശ്വാസാഭ്യാം ച മരണമ്; ഏവമേതാന്യുദരോരസോര്ദ്വാദശ മര്മാണി വ്യാഖ്യാതാനി ||൨൫||
View original
अत ऊर्ध्वमुदरोरसोर्मर्माण्यनुव्याख्यास्यामः - तत्र वातवर्चोनिरसनं स्थूलान्त्रप्रतिबद्धं गुदं नाम मर्म, तत्र सद्योमरणं; अल्पमांसशोणितोऽभ्यन्तरतः कट्यां मूत्राशयो बस्तिः, तत्रापि सद्योमरणमश्मरीव्रणादृते, तत्राप्युभयतो भिन्ने न जीवति, एकतो भिन्ने मूत्रस्रावी व्रणो भवति, स तु यत्नेनोपक्रान्तो रोहति; पक्वामाशययोर्मध्ये सिराप्रभवा नाभिः, तत्रापि सद्यो मरणं; स्तनयोर्मध्यमधिष्ठायोरस्यामाशयद्वारं सत्त्वरजस्तमसामधिष्ठानं हृदयं, तत्रापि सद्य एव मरणं; स्तनयोरधस्ताद् द्व्यङ्गुलमुभयतः स्तनमूले, तत्र कफपूर्णकोष्ठतया (कासश्वासाभ्यां ) म्रियते; स्तनचूचुकयोरूर्ध्वं द्व्यङ्गुलमुभयतः स्तनरोहितौ , तत्र लोहितपूर्णकोष्ठतया कासश्वासाभ्यां च म्रियते; अंसकूटयोरधस्तात् पार्श्वोपरिभागयोरपलापौ नाम, तत्र रक्तेन पूयभावं गतेन मरणं; उभयत्रोरसो नाड्यौ वातवहे अपस्तम्भौ नाम, तत्र वातपूर्णकोष्ठतया कासश्वासाभ्यां च मरणम्; एवमेतान्युदरोरसोर्द्वादश मर्माणि व्याख्यातानि ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (26) · Śloka 26
അത ഊര്ധ്വം പൃഷ്ഠമര്മാണി വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ - തത്ര പൃഷ്ഠവംശമുഭയതഃ പ്രതിശ്രോണികാണ്ഡമസ്ഥിനീ കടീകതരുണേ, തത്ര ശോണിതക്ഷയാത് പാണ്ഡുര്വിവര്ണോ ഹീനരൂപശ്ച മ്രിയതേ; പാര്ശ്വയോര്ജഘനബഹിര്ഭാഗേ പൃഷ്ഠവംശമുഭയതോ കുകുന്ദരേ, തത്ര സ്പര്ശാജ്ഞാനമധഃകായേ ചേഷ്ടോപഘാതശ്ച; ശ്രോണീകാണ്ഡയോരുപര്യാശയാച്ഛാദനൌ പാര്ശ്വാന്തരപ്രതിബദ്ധൌ നിതമ്ബൌ, തത്രാധഃകായശോഷോ ദൌര്ബല്യാച്ച മരണം; അധഃപാര്ശ്വാന്തരപ്രതിബദ്ധൌ ജഘനപാര്ശ്വമധ്യയോസ്തിര്യഗൂര്ധ്വം ച ജഘനാത് പാര്ശ്വസന്ധീ, തത്ര ലോഹിതപൂര്ണകോഷ്ഠതയാ മ്രിയതേ; സ്തനമൂലാദൃജൂഭയതഃ പൃഷ്ഠവംശസ്യ ബൃഹതീ, തത്ര ശോണിതാതിപ്രവൃത്തിനിമിത്തൈരുപദ്രവൈര്മ്രിയതേ; പൃഷ്ഠോപരി പൃഷ്ഠവംശമുഭയതസ്ത്രികസമ്ബദ്ധേ അംസഫലകേ, തത്ര ബാഹ്വോഃ സ്വാപശോഷൌ ; ബാഹുമൂര്ധഗ്രീവാമധ്യേംऽസപീഠസ്കന്ധബന്ധനാവംസൌ, തത്ര സ്തബ്ധബാഹുതാ; ഏവമേതാനി ചതുര്ദശ പൃഷ്ഠമര്മാണി വ്യാഖ്യാതാനി ||൨൬||
View original
अत ऊर्ध्वं पृष्ठमर्माणि व्याख्यास्यामः - तत्र पृष्ठवंशमुभयतः प्रतिश्रोणिकाण्डमस्थिनी कटीकतरुणे, तत्र शोणितक्षयात् पाण्डुर्विवर्णो हीनरूपश्च म्रियते; पार्श्वयोर्जघनबहिर्भागे पृष्ठवंशमुभयतो कुकुन्दरे, तत्र स्पर्शाज्ञानमधःकाये चेष्टोपघातश्च; श्रोणीकाण्डयोरुपर्याशयाच्छादनौ पार्श्वान्तरप्रतिबद्धौ नितम्बौ, तत्राधःकायशोषो दौर्बल्याच्च मरणं; अधःपार्श्वान्तरप्रतिबद्धौ जघनपार्श्वमध्ययोस्तिर्यगूर्ध्वं च जघनात् पार्श्वसन्धी, तत्र लोहितपूर्णकोष्ठतया म्रियते; स्तनमूलादृजूभयतः पृष्ठवंशस्य बृहती, तत्र शोणितातिप्रवृत्तिनिमित्तैरुपद्रवैर्म्रियते; पृष्ठोपरि पृष्ठवंशमुभयतस्त्रिकसम्बद्धे अंसफलके, तत्र बाह्वोः स्वापशोषौ ; बाहुमूर्धग्रीवामध्येंऽसपीठस्कन्धबन्धनावंसौ, तत्र स्तब्धबाहुता; एवमेतानि चतुर्दश पृष्ठमर्माणि व्याख्यातानि ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (27) · Śloka 27
അത ഊര്ധ്വമൂര്ധ്വജത്രുഗതാനി വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ- തത്ര കണ്ഠനാഡീമുഭയതശ്ചതസ്രോ ധമന്യോ ദ്വേ നീലേ ദ്വേ ച മന്യേ വ്യത്യാസേന , തത്ര മൂകതാ സ്വരവൈകൃതമരസഗ്രാഹിതാ ച; ഗ്രീവായാമുഭയതശ്ചതസ്രഃ സിരാ മാതൃകാഃ, തത്ര സദ്യോമരണം; ശിരോഗ്രീവയോഃ സന്ധാനേ കൃകാടികേ, തത്ര ചലമൂര്ധതാ; കര്ണപൃഷ്ഠതോऽധഃസംശ്രിതേ വിധുരേ, തത്ര ബാധിര്യം; ഘ്രാണമാര്ഗമുഭയതഃ സ്രോതോമാര്ഗപ്രതിബദ്ധേ അഭ്യന്തരതഃ ഫണേ, തത്ര ഗന്ധാജ്ഞാനം; ഭ്രൂപുച്ഛാന്തയോരധോऽക്ഷ്ണോര്ബാഹ്യതോऽപാങ്ഗൌ, തത്രാന്ധ്യം ദൃഷ്ടയുപഘാതോ വാ; ഭ്രുവോരുപരി നിമ്നയോരാവര്തൌ നാമ, തത്രാപ്യാന്ധ്യം ദൃഷ്ടയുപഘാതോ വാ; ഭ്രുവോരന്തയോരുപരി കര്ണലലാടയോര്മധ്യേ ശങ്ഖൌ, തത്ര സദ്യോമരണം; ശങ്ഖയോരുപരി കേശാന്ത ഉത്ക്ഷേപൌ, തത്ര സശല്യോ ജീവേത് പാകാത് പതിതശല്യോ വാ നോദ്ധൃതശല്യഃ; ഭ്രുവോര്മധ്യേ സ്ഥപനീ, തത്രോത്ക്ഷേപവത്; പഞ്ച സന്ധയഃ ശിരസി വിഭക്താഃ സീമന്താ നാമ, തത്രോന്മാദഭയചിത്തനാശൈര്മരണം; ഘ്രാണശ്രോത്രാക്ഷിജിഹ്വാസന്തര്പണീനാം സിരാണാം മധ്യേ സിരാസന്നിപാതഃ ശൃങ്ഗാടകാനി , താനി ചത്വാരി മര്മാണി, തത്രാപി സദ്യോമരണം ; മസ്തകാഭ്യന്തരോപരിഷ്ഠാത് സിരാസന്ധിസന്നിപാതോ രോമാവര്തോऽധിപതിഃ, തത്രാപി സദ്യ ഏവ | ഏവമേതാനി സപ്തത്രിംശദൂര്ധ്വജത്രുഗതാനി മര്മാണി വ്യാഖ്യാതാനി ||൨൭||
View original
अत ऊर्ध्वमूर्ध्वजत्रुगतानि व्याख्यास्यामः- तत्र कण्ठनाडीमुभयतश्चतस्रो धमन्यो द्वे नीले द्वे च मन्ये व्यत्यासेन , तत्र मूकता स्वरवैकृतमरसग्राहिता च; ग्रीवायामुभयतश्चतस्रः सिरा मातृकाः, तत्र सद्योमरणं; शिरोग्रीवयोः सन्धाने कृकाटिके, तत्र चलमूर्धता; कर्णपृष्ठतोऽधःसंश्रिते विधुरे, तत्र बाधिर्यं; घ्राणमार्गमुभयतः स्रोतोमार्गप्रतिबद्धे अभ्यन्तरतः फणे, तत्र गन्धाज्ञानं; भ्रूपुच्छान्तयोरधोऽक्ष्णोर्बाह्यतोऽपाङ्गौ, तत्रान्ध्यं दृष्टयुपघातो वा; भ्रुवोरुपरि निम्नयोरावर्तौ नाम, तत्राप्यान्ध्यं दृष्टयुपघातो वा; भ्रुवोरन्तयोरुपरि कर्णललाटयोर्मध्ये शङ्खौ, तत्र सद्योमरणं; शङ्खयोरुपरि केशान्त उत्क्षेपौ, तत्र सशल्यो जीवेत् पाकात् पतितशल्यो वा नोद्धृतशल्यः; भ्रुवोर्मध्ये स्थपनी, तत्रोत्क्षेपवत्; पञ्च सन्धयः शिरसि विभक्ताः सीमन्ता नाम, तत्रोन्मादभयचित्तनाशैर्मरणं; घ्राणश्रोत्राक्षिजिह्वासन्तर्पणीनां सिराणां मध्ये सिरासन्निपातः शृङ्गाटकानि , तानि चत्वारि मर्माणि, तत्रापि सद्योमरणं ; मस्तकाभ्यन्तरोपरिष्ठात् सिरासन्धिसन्निपातो रोमावर्तोऽधिपतिः, तत्रापि सद्य एव | एवमेतानि सप्तत्रिंशदूर्ध्वजत्रुगतानि मर्माणि व्याख्यातानि ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (28-29) · Śloka 29
ഭവന്തി ചാത്ര ശ്ലോകാഃ- ഉര്വ്യഃ ശിരാംസി വിടപേ ച സകക്ഷപാര്ശ്വേ ഏകൈകമങ്ഗുലമിതം സ്തനപൂര്വമൂലമ് | വിദ്ധ്യങ്ഗുലദ്വയമിതം മണിബന്ധഗുല്ഫം ത്രീണ്യേവ ജാനു സപരം സഹ കൂര്പരാഭ്യാമ് ||൨൮|| ഹൃദ്ബസ്തികൂര്ചഗുദനാഭി വദന്തി മൂര്ധ്നി ചത്വാരി പഞ്ച ച ഗലേ ദശ യാനി ച ദ്വേ | താനി സ്വപാണിതലകുഞ്ചിതസമ്മിതാനി ശേഷാണ്യവേഹി പരിവിസ്തരതോऽങ്ഗുലാര്ധമ് ||൨൯||
View original
भवन्ति चात्र श्लोकाः- उर्व्यः शिरांसि विटपे च सकक्षपार्श्वे एकैकमङ्गुलमितं स्तनपूर्वमूलम् | विद्ध्यङ्गुलद्वयमितं मणिबन्धगुल्फं त्रीण्येव जानु सपरं सह कूर्पराभ्याम् ||२८|| हृद्बस्तिकूर्चगुदनाभि वदन्ति मूर्ध्नि चत्वारि पञ्च च गले दश यानि च द्वे | तानि स्वपाणितलकुञ्चितसम्मितानि शेषाण्यवेहि परिविस्तरतोऽङ्गुलार्धम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (30) · Śloka 30
ഏതത്പ്രമാണമഭിവീക്ഷ്യ വദന്തി തജ്ജ്ഞാഃ ശസ്ത്രേണ കര്മകരണം പരിഹൃത്യ കാര്യമ് | പാര്ശ്വാഭിഘാതിതമപീഹ നിഹന്തി മര്മ തസ്മാദ്ധി മര്മസദനം പരിവര്ജനീയമ് ||൩൦||
View original
एतत्प्रमाणमभिवीक्ष्य वदन्ति तज्ज्ञाः शस्त्रेण कर्मकरणं परिहृत्य कार्यम् | पार्श्वाभिघातितमपीह निहन्ति मर्म तस्माद्धि मर्मसदनं परिवर्जनीयम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (31-32) · Śloka 33
ഛിന്നേഷു പാണിചരണേഷു സിരാ നരാണാം സങ്കോചമീയുരസൃഗല്പമതോ നിരേതി | പ്രാപ്യാമിതവ്യസനമുഗ്രമതോ മനുഷ്യാഃ സഞ്ച്ഛിന്നശാഖതരുവന്നിധനം ന യാന്തി ||൩൧|| ക്ഷിപ്രേഷു തത്ര സതലേഷു ഹതേഷു രക്തം ഗച്ഛത്യതീവ പവനശ്ച രുജം കരോതി | ഏവം വിനാശമുപയാന്തി ഹി തത്ര വിദ്ധാ വൃക്ഷാ ഇവായുധനിപാതനികൃത്തമൂലാഃ ||൩൨|| തസ്മാത്തയോരഭിഹതസ്യ തു പാണിപാദം ഛേത്തവ്യമാശു മണിബന്ധനഗുല്ഫദേശേ |൩൩|
View original
छिन्नेषु पाणिचरणेषु सिरा नराणां सङ्कोचमीयुरसृगल्पमतो निरेति | प्राप्यामितव्यसनमुग्रमतो मनुष्याः सञ्च्छिन्नशाखतरुवन्निधनं न यान्ति ||३१|| क्षिप्रेषु तत्र सतलेषु हतेषु रक्तं गच्छत्यतीव पवनश्च रुजं करोति | एवं विनाशमुपयान्ति हि तत्र विद्धा वृक्षा इवायुधनिपातनिकृत्तमूलाः ||३२|| तस्मात्तयोरभिहतस्य तु पाणिपादं छेत्तव्यमाशु मणिबन्धनगुल्फदेशे |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (33) · Śloka 34
മര്മാണി ശല്യവിഷയാര്ധമുദാഹരന്തി യസ്മാച്ച മര്മസു ഹതാ ന ഭവന്തി സദ്യഃ ||൩൩|| ജീവന്തി തത്ര യദി വൈദ്യഗുണേന കേചിത്തേ പ്രാപ്നുവന്തി വികലത്വമസംശയം ഹി |൩൪|
View original
मर्माणि शल्यविषयार्धमुदाहरन्ति यस्माच्च मर्मसु हता न भवन्ति सद्यः ||३३|| जीवन्ति तत्र यदि वैद्यगुणेन केचित्ते प्राप्नुवन्ति विकलत्वमसंशयं हि |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (34) · Śloka 35
സമ്ഭിന്നജര്ജരിതകോഷ്ഠശിരഃകപാലാ ജീവന്തി ശസ്ത്രനിഹതൈശ്ച ശരീരദേശൈഃ ||൩൪|| ഛിന്നൈശ്ച സക്ഥിഭുജപാദകരൈരശേഷൈര്യേഷാം ന മര്മസു കൃതാ വിവിധാഃ പ്രഹാരാഃ |൩൫|
View original
सम्भिन्नजर्जरितकोष्ठशिरःकपाला जीवन्ति शस्त्रनिहतैश्च शरीरदेशैः ||३४|| छिन्नैश्च सक्थिभुजपादकरैरशेषैर्येषां न मर्मसु कृता विविधाः प्रहाराः |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (35) · Śloka 36
സോമമാരുതതേജാംസി രജഃസത്ത്വതമാംസി ച | മര്മസു പ്രായശഃ പുംസാം ഭൂതാത്മാ ചാവതിഷ്ഠതേ ||൩൫|| മര്മസ്വഭിഹതാസ്തസ്മാന്ന ജീവന്തി ശരീരിണഃ |൩൬|
View original
सोममारुततेजांसि रजःसत्त्वतमांसि च | मर्मसु प्रायशः पुंसां भूतात्मा चावतिष्ठते ||३५|| मर्मस्वभिहतास्तस्मान्न जीवन्ति शरीरिणः |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (36-40) · Śloka 40
ഇന്ദ്രിയാര്ഥേഷ്വസമ്പ്രാപ്തിര്മനോബുദ്ധിവിപര്യയഃ ||൩൬|| രുജശ്ച വിവിധാസ്തീവ്രാ ഭവന്ത്യാശുഹരേ ഹതേ | ഹതേ കാലാന്തരഘ്നേ തു ധ്രുവം ധാതുക്ഷയോ നൃണാമ് ||൩൭|| തതോ ധാതുക്ഷയാജ്ജന്തുര്വേദനാഭിശ്ച നശ്യതി | ഹതേ വൈകല്യജനനേ കേവലം വൈദ്യനൈപുണാത് ||൩൮|| ശരീരം ക്രിയയാ യുക്തം വികലത്വമവാപ്നുയാത് | വിശല്യഘ്നേ തു വിജ്ഞേയം പൂര്വോക്തം യച്ച കാരണമ് ||൩൯|| രുജാകരാണി മര്മാണി ക്ഷതാനി വിവിധാ രുജഃ | കുര്വന്ത്യന്തേ ച വൈകല്യം കുവൈദ്യവശഗോ യദി ||൪൦||
View original
इन्द्रियार्थेष्वसम्प्राप्तिर्मनोबुद्धिविपर्ययः ||३६|| रुजश्च विविधास्तीव्रा भवन्त्याशुहरे हते | हते कालान्तरघ्ने तु ध्रुवं धातुक्षयो नृणाम् ||३७|| ततो धातुक्षयाज्जन्तुर्वेदनाभिश्च नश्यति | हते वैकल्यजनने केवलं वैद्यनैपुणात् ||३८|| शरीरं क्रियया युक्तं विकलत्वमवाप्नुयात् | विशल्यघ्ने तु विज्ञेयं पूर्वोक्तं यच्च कारणम् ||३९|| रुजाकराणि मर्माणि क्षतानि विविधा रुजः | कुर्वन्त्यन्ते च वैकल्यं कुवैद्यवशगो यदि ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (41) · Śloka 41
ഛേദഭേദാഭിഘാതേഭ്യോ ദഹനാദ്ദാരണാദപി | ഉപഘാതം വിജാനീയാന്മര്മണാം തുല്യലക്ഷണമ് ||൪൧||
View original
छेदभेदाभिघातेभ्यो दहनाद्दारणादपि | उपघातं विजानीयान्मर्मणां तुल्यलक्षणम् ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (42) · Śloka 42
മര്മാഭിഘാതസ്തു ന കശ്ചിദസ്തി യോऽല്പാത്യയോ വാऽപി നിരത്യയോ വാ | പ്രായേണ മര്മസ്വഭിതാഡിതാസ്തു വൈകല്യമൃച്ഛന്ത്യഥവാ മ്രിയന്തേ ||൪൨||
View original
मर्माभिघातस्तु न कश्चिदस्ति योऽल्पात्ययो वाऽपि निरत्ययो वा | प्रायेण मर्मस्वभिताडितास्तु वैकल्यमृच्छन्त्यथवा म्रियन्ते ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (43) · Śloka 43
മര്മാണ്യധിഷ്ഠായ ഹി യേ വികാരാ മൂര്ച്ഛന്തി കായേ വിവിധാ നരാണാമ് | പ്രായേണ തേ കൃച്ഛ്രതമാ ഭവന്തി നരസ്യ യത്നൈരപി സാധ്യമാനാഃ ||൪൩||
View original
मर्माण्यधिष्ठाय हि ये विकारा मूर्च्छन्ति काये विविधा नराणाम् | प्रायेण ते कृच्छ्रतमा भवन्ति नरस्य यत्नैरपि साध्यमानाः ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ശാരീരസ്ഥാനേ പ്രത്യേകമര്മനിര്ദേശശാരീരം നാമ ഷഷ്ഠോऽധ്യായഃ ||൬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां शारीरस्थाने प्रत्येकमर्मनिर्देशशारीरं नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
🔊 Audio coming soon