5. śarīrasaṁkhyāvyākaraṇaśārīram

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതഃ ശരീരസങ്ഖ്യാവ്യാകരണം ശാരീരം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ശുക്രശോണിതം ഗര്ഭാശയസ്ഥമാത്മപ്രകൃതിവികാരസമ്മൂര്ച്ഛിതം ‘ഗര്ഭ’ ഇത്യുച്യതേ | തം ചേതനാവസ്ഥിതം വായുര്വിഭജതി, തേജ ഏനം പചതി, ആപഃ ക്ലേദയന്തി, പൃഥിവീ സംഹന്തി, ആകാശം വിവര്ധയതി; ഏവം വിവര്ധിതഃ സ യദാ ഹസ്തപാദജിഹ്വാഘ്രാണകര്ണനിതമ്ബാദിഭിരങ്ഗൈരുപേതസ്തദാ ‘ശരീരം’ ഇതി സഞ്ജ്ഞാം ലഭതേ | തച്ച ഷഡങ്ഗം- ശാഖാശ്ചതസ്രോ, മധ്യം പഞ്ചമം, ഷഷ്ഠം ശിര ഇതി ||൩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

അതഃ പരം പ്രത്യങ്ഗാനി വക്ഷ്യന്തേ- മസ്തകോദരപൃഷ്ഠനാഭിലലാടനാസാചിബുകബസ്തിഗ്രീവാ ഇത്യേതാ ഏകൈകാഃ, കര്ണനേത്രഭ്രൂശങ്ഖാംസഗണ്ഡകക്ഷസ്തനവങ്ക്ഷണവൃഷണപാര്ശ്വസ്ഫിഗ്ജാനുകൂര്പരബാഹൂരുപ്രഭൃതയോ ദ്വേ ദ്വേ, വിംശതിരങ്ഗുലയഃ, സ്രോതാംസി വക്ഷ്യമാണാനി , ഏഷ പ്രത്യങ്ഗവിഭാഗ ഉക്തഃ ||൪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

തസ്യ പുനഃ സങ്ഖ്യാനം - ത്വചഃ കലാ ധാതവോ മലാ ദോഷാ യകൃത്പ്ലീഹാനൌ ഫുപ്ഫുസ ഉണ്ഡുകോ ഹൃദയമാശയാ അന്ത്രാണി വൃക്കൌ സ്രോതാംസി കണ്ഡരാ ജാലാനി കൂര്ചാ രജ്ജവഃ സേവന്യഃ സങ്ഘാതാഃ സീമന്താ അസ്ഥീനി സന്ധയഃ സ്നായവഃ പേശ്യോ മര്മാണി സിരാ ധമന്യോ യോഗവഹാനി സ്രോതാംസി ച ||൫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

ത്വചഃ സപ്ത, കലാഃ സപ്ത, ആശയാഃ സപ്ത, ധാതവഃ സപ്ത, സപ്ത സിരാശതാനി, പഞ്ച പേശീശതാനി, നവ സ്നായുശതാനി, ത്രീണ്യസ്ഥിശതാനി, ദ്വേ ദശോത്തരേ സന്ധിശതേ, സപ്തോത്തരം മര്മശതം, ചതുര്വിംശതിര്ധമന്യഃ, ത്രയോ ദോഷാഃ, ത്രയോ മലാഃ, നവ സ്രോതാംസി, (ഷോഡശ കണ്ഡരാഃ, ഷോഡശ ജാലാനി, ഷട് കൂര്ചാഃ, ചതസ്രോ രജ്ജവഃ, സപ്ത സേവന്യഃ, ചതുര്ദശ സങ്ഘാതാഃ, ചതുര്ദശ സീമന്താഃ, ദ്വാവിംശതിര്യോഗവഹാനി സ്രോതാംസി, ദ്വികാന്യന്ത്രാണി ) ചേതി സമാസഃ ||൬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

വിസ്താരോऽത ഊര്ധ്വം- ത്വചോऽഭിഹിതാഃ കലാ ധാതവോ മലാ ദോഷാ യകൃത്പ്ലീഹാനൌ ഫുപ്ഫുസ ഉണ്ഡുകോ ഹൃദയം വൃക്കൌ ച ||൭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

ആശയാസ്തു- വാതാശയഃ, പിത്താശയഃ, ശ്ലേഷ്മാശയോ, രക്താശയ, ആമാശയഃ, പക്വാശയോ, മൂത്രാശയഃ , സ്ത്രീണാം ഗര്ഭാശയോऽഷ്ടമ ഇതി ||൮||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

സാര്ധത്രിവ്യാമാന്യന്ത്രാണി പുംസാം, സ്ത്രീണാമര്ധവ്യാമഹീനാനി ||൯||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

ശ്രവണനയനവദനഘ്രാണഗുദമേഢ്രാണി നവ സ്രോതാംസി നരാണാം ബഹിര്മുഖാനി, ഏതാന്യേവ സ്ത്രീണാമപരാണി ച ത്രീണി ദ്വേ സ്തനയോരധസ്താദ്രക്തവഹം ച ||൧൦||

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

ഷോഡശ കണ്ഡരാഃ- താസാം ചതസ്രഃ പാദയോഃ, താവത്യോ ഹസ്തഗ്രീവാപൃഷ്ഠേഷു; തത്ര ഹസ്തപാദഗതാനാം കണ്ഡരാണാം നഖാ അഗ്രപ്രരോഹാഃ, ഗ്രീവാഹൃദയനിബന്ധിനീനാമധോഭാഗഗതാനാം മേഢ്രം, ശ്രോണിപൃഷ്ടനിബന്ധിനീനാമധോഭാഗഗതാനാം ബിമ്ബം , മൂര്ധോരുവക്ഷോംऽസപിണ്ഡാദീനാം ച ||൧൧||

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

മാംസസിരാസ്നായ്വസ്ഥിജാലാനി പ്രത്യേകം ചത്വാരി; താനി മണിബന്ധഗുല്ഫസംശ്രിതാനി പരസ്പരനിബദ്ധാനി പരസ്പരഗവാക്ഷിതാനി ചേതി, യൈര്ഗവാക്ഷിതമിദം ശരീരമ് ||൧൨||

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

ഷട് കൂര്ചാഃ, തേ ഹസ്തപാദഗ്രീവാമേഢ്രേഷു; ഹസ്തയോര്ദ്വൌ, പാദയോര്ദ്വൌ, ഗ്രീവാമേഢ്രയോരേകൈകഃ ||൧൩||

Adhikarana 13 (14-15) · Śloka 15

മഹത്യോ മാംസരജ്ജവശ്ചതസ്രഃ- പൃഷ്ഠവംശമുഭയതഃ പേശീനിബന്ധനാര്ഥം ദ്വേ ബാഹ്യേ, ആഭ്യന്തരേ ച ദ്വേ ||൧൪|| സപ്ത സേവന്യഃ ; സിരസി വിഭക്താഃ പഞ്ച, ജിഹ്വാശേഫസോരേകൈകാ; താഃ പരിഹര്തവ്യാഃ ശസ്ത്രേണ ||൧൫||

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

ചതുര്ദശാസ്ഥ്നാം സങ്ഘാതാഃ; തേഷാം ത്രയോ ഗുല്ഫജാനുവങ്ക്ഷണേഷു, ഏതേനേതരസക്ഥി ബാഹൂ ച വ്യാഖ്യാതൌ, ത്രികശിരസോരേകൈകഃ ||൧൬||

Adhikarana 15 (17) · Śloka 17

ചതുര്ദശൈവ സീമന്താഃ; തേ ചാസ്ഥിസങ്ഘാതവദ്ഗണനീയാഃ, യതസ്തൈര്യുക്താ അസ്ഥിസങ്ഘാതാഃ; യേ ഹ്യുക്താഃ സങ്ഘാതാസ്തേ ഖല്വഷ്ടാദശൈകേഷാമ് ||൧൭||

Adhikarana 16 (18) · Śloka 18

ത്രീണി സഷഷ്ടാന്യസ്ഥിശതാനി വേദവാദിനോ ഭാഷന്തേ; ശല്യതന്ത്രേഷു തു ത്രീണ്യേവ ശതാനി | തേഷാം സവിംശമസ്ഥിശതം ശാഖാസു, സപ്തദശോത്തരം ശതം ശ്രോണിപാര്ശ്വപൃഷ്ഠോരഃസു, ഗ്രീവാം പ്രത്യൂര്ധ്വം ത്രിഷഷ്ടിഃ, ഏവമസ്ഥ്നാം ത്രീണി ശതാനി പൂര്യന്തേ ||൧൮||

Adhikarana 17 (19) · Śloka 19

ഏകൈകസ്യാം തു പാദാങ്ഗുല്യാം ത്രീണി ത്രീണി താനി പഞ്ചദശ, തലകൂര്ചഗുല്ഫസംശ്രിതാനി ദശ, പാര്ഷ്ണ്യാമേകം, ജങ്ഘായാം ദ്വേ, ജാനുന്യേകമ്, ഏകമൂരാവിതി, ത്രിംശദേവമേകസ്മിന് സക്ഥ്നി ഭവന്തി, ഏതേനേതരസക്ഥി ബാഹൂ ച വ്യാഖ്യാതൌ; ശ്രോണ്യാം പഞ്ച, തേഷാം ഗുദഭഗനിതമ്ബേഷു ചത്വാരി, ത്രികസംശ്രിതമേകം, പാര്ശ്വേ ഷട്ത്രിംശദേകസ്മിന് , ദ്വിതീയേऽപ്യേവം, പൃഷ്ഠേ ത്രിംശത്, അഷ്ടാവുരസി , ദ്വേ അംസഫലകേ ; ഗ്രീവായാം നവ, കണ്ഠനാഡ്യാം ചത്വാരി, ദ്വേ ഹന്വോഃ , ദന്താ ദ്വാത്രിംശത്, നാസായാം ത്രീണി, ഏകം താലുനി, ഗണ്ഡകര്ണശങ്ഖേഷ്വേകൈകം, ഷട് ശിരസീതി ||൧൯||

Adhikarana 18 (20) · Śloka 20

ഏതാനി പഞ്ചവിധാനി ഭവന്തി; തദ്യഥാ- കപാലരുചകതരുണവലയനലകസഞ്ജ്ഞാനി | തേഷാം ജാനുനിതമ്ബാംസഗണ്ഡതാലുശങ്ഖശിരഃസു കപാലാനി, ദശനാസ്തു രുചകാനി , ഘ്രാണകര്ണഗ്രീവാക്ഷികോഷേഷു തരുണാനി, പാര്ശ്വപൃഷ്ഠോരഃസു വലയാനി , ശേഷാണി നലകസഞ്ജ്ഞാനി ||൨൦||

Adhikarana 19 (21-23) · Śloka 23

ഭവന്തി ചാത്ര- അഭ്യന്തരഗതൈഃ സാരൈര്യഥാ തിഷ്ഠന്തി ഭൂരുഹാഃ | അസ്ഥിസാരൈസ്തഥാ ദേഹാ ധ്രിയന്തേ ദേഹിനാം ധ്രുവമ് ||൨൧|| തസ്മാച്ചിരവിനഷ്ടേഷു ത്വങ്മാംസേഷു ശരീരിണാമ് | അസ്ഥീനി ന വിനശ്യന്തി സാരാണ്യേതാനി ദേഹിനാമ് | മാംസാന്യത്ര നിബദ്ധാനി സിരാഭിഃ സ്നായുഭിസ്തഥാ | അസ്ഥീന്യാലമ്ബനം കൃത്വാ ന ശീര്യന്തേ പതന്തി വാ ||൨൩||

Adhikarana 20 (24-25) · Śloka 25

സന്ധയസ്തു ദ്വിവിധാശ്ചേഷ്ടാവന്തഃ , സ്ഥിരാശ്ച ||൨൪|| ശാഖാസു ഹന്വോഃ കട്യാം ച ചേഷ്ടാവന്തസ്തു സന്ധയഃ | ശേഷാസ്തു സന്ധയഃ സര്വേ വിജ്ഞേയാ ഹി സ്ഥിരാ ബുധൈഃ ||൨൫||

Adhikarana 21 (26) · Śloka 26

സങ്ഖ്യാതസ്തു ദശോത്തരേ ദ്വേ ശതേ | തേഷാം ശാഖാസ്വഷ്ടഷഷ്ടിഃ, ഏകോനഷഷ്ടിഃ കോഷ്ഠേ, ഗ്രീവാം പ്രത്യൂര്ധ്വം ത്ര്യശീതിഃ | ഏകൈകസ്യാം പാദാങ്ഗുല്യാം ത്രയസ്ത്രയഃ, ദ്വാവങ്ഗുഷ്ഠേ, തേ ചതുര്ദശ; ജാനുഗുല്ഫവങ്ക്ഷണേഷ്വേകൈകഃ, ഏവം സപ്തദശൈകസ്മിന് സക്ഥ്നി ഭവന്തി; ഏതേനേതരസക്ഥി ബാഹൂ ച വ്യാഖ്യാതൌ; ത്രയഃ കടീകപാലേഷു, ചതുര്വിംശതിഃ പൃഷ്ഠവംശേ, താവന്ത ഏവ പാര്ശ്വയോഃ, ഉരസ്യഷ്ടൌ; താവന്ത ഏവ ഗ്രീവായാം, ത്രയഃ കണ്ഠേ, നാഡീഷു ഹൃദയക്ലോമനിബദ്ധാസ്വഷ്ടാദശ, ദന്തപരിമാണാ ദന്തമൂലേഷു, ഏകഃ കാകലകേ നാസായാം ച, ദ്വൌ വര്ത്മമണ്ഡലയോര്നേത്രാശ്രയൌ, ഗണ്ഡകര്ണശങ്ഖേഷ്വേകൈകഃ, ദ്വൌ ഹനുസന്ധീ, ദ്വാവുപരിഷ്ടാദ്ഭ്രുവോഃ ശങ്ഖയോശ്ച, പഞ്ച ശിരഃകപാലേഷു, ഏകോ മൂര്ധ്നി ||൨൬||

Adhikarana 22 (27) · Śloka 27

ത ഏതേ സന്ധയോऽഷ്ടവിധാഃ- കോരോലൂഖലസാമുദ്ഗപ്രതരതുന്നസേവനീവായസതുണ്ഡമണ്ഡലശങ്ഖാവര്താഃ | തേഷാമങ്ഗുലിമണിബന്ധഗുല്ഫജാനുകൂര്പരേഷു കോരാഃ സന്ധയഃ, കക്ഷാവങ്ക്ഷണദശനേഷൂലൂഖലാഃ, അംസപീഠഗുദഭഗനിതമ്ബേഷു സാമുദ്ഗാഃ, ഗ്രീവാപൃഷ്ഠവംശയോഃ പ്രതരാഃ, ശിരഃകടീകപാലേഷു തുന്നസേവന്യഃ, ഹന്വോരുഭയതസ്തു വായസതുണ്ഡാഃ, കണ്ഠഹൃദയനേത്രക്ലോമനാഡീഷു മണ്ഡലാഃ, ശ്രോത്രശൃങ്ഗാടകേഷു ശങ്ഖാവര്താഃ | തേഷാം നാമഭിരേവാകൃതയഃ പ്രായേണ വ്യാഖ്യാതാഃ ||൨൭||

Adhikarana 23 (28) · Śloka 28

അസ്ഥ്നാം തു സന്ധയോ ഹ്യേതേ കേവലാഃ പരികീര്തിതാഃ | പേശീസ്നായുസിരാണാം തു സന്ധിസങ്ഖ്യാ ന വിദ്യതേ ||൨൮||

Adhikarana 24 (29) · Śloka 29

നവ സ്നായുശതാനി | താസാം ശാഖാസു ഷട്ശതാനി, ദ്വേ ശതേ ത്രിംശച്ച കോഷ്ഠേ, ഗ്രീവാം പ്രത്യൂര്ധ്വം സപ്തതിഃ | ഏകൈകസ്യാം തു പാദാങ്ഗുല്യാം ഷണ്നിചിതാസ്താസ്ത്രിംശത് , താവത്യ ഏവ തലകൂര്ചഗുല്ഫേഷു, താവത്യ ഏവ ജങ്ഘായാം, ദശ ജാനുനി, ചത്വാരിംശദൂരൌ, ദശ വങ്ക്ഷണേ, ശതമധ്യര്ധമേവമേകസ്മിന് സക്ഥ്നി ഭവന്തി; ഏതേനേതരസക്ഥി ബഹൂ ച വ്യാഖ്യാതൌ; ഷഷ്ടിഃ കട്യാം, പൃഷ്ഠേऽശീതിഃ, പാര്ശ്വയോഃ ഷഷ്ടിഃ, ഉരസി ത്രിംശത്; ഷട്ത്രിംശദ്ഗ്രീവായാം, മൂര്ധ്നി ചതുസ്ത്രിംശത്; ഏവം നവ സ്നായുശതാനി വ്യാഖ്യാതാനി ഭവന്തി ||൨൯||

Adhikarana 25 (30-36) · Śloka 36

ഭവന്തി ചാത്ര- സ്നായൂശ്ചതുര്വിധാ വിദ്യാത്താസ്തു സര്വാ നിബോധ മേ | പ്രതാനവത്യോ വൃത്താശ്ച പൃഥ്വ്യശ്ച ശുഷിരാസ്തഥാ ||൩൦|| പ്രതാനവത്യഃ ശാഖാസു സര്വസന്ധിഷു ചാപ്യഥ | വൃത്താസ്തു കണ്ഡരാഃ സര്വാ വിജ്ഞേയാഃ കുശലൈരിഹ ||൩൧|| ആമപക്വാശയാന്തേഷു ബസ്തൌ ച ശുഷിരാഃ ഖലു | പാര്ശ്വോരസി തഥാ പൃഷ്ഠേ പൃഥുലാശ്ച ശിരസ്യഥ ||൩൨|| നൌര്യഥാ ഫലകാസ്തീര്ണാ ബന്ധനൈര്ബഹുഭിര്യുതാ | ഭാരക്ഷമാ ഭവേദപ്സു നൃയുക്താ സുസമാഹിതാ ||൩൩|| ഏവമേവ ശരീരേऽസ്മിന് യാവന്തഃ സന്ധയഃ സ്മൃതാഃ | സ്നായുഭിര്ബഹുഭിര്ബദ്ധാസ്തേന ഭാരസഹാ നരാഃ ||൩൪|| ന ഹ്യസ്ഥീനി ന വാ പേശ്യോ ന സിരാ ന ച സന്ധയഃ | വ്യാപാദിതാസ്തഥാ ഹന്യുര്യഥാ സ്നായുഃ ശരീരിണമ് ||൩൫|| യഃ സ്നായൂഃ പ്രവിജാനാതി ബാഹ്യാശ്ചാഭ്യന്തരാസ്തഥാ | സ ഗൂഢം ശല്യമാഹര്തും ദേഹാച്ഛക്നോതി ദേഹിനാമ് ||൩൬||

Adhikarana 26 (37-38) · Śloka 38

പഞ്ച പേശീശതാനി ഭവന്തി | താസാം ചത്വാരി ശതാനി ശാഖാസു, കോഷ്ഠേ ഷട്ഷഷ്ടിഃ, ഗ്രീവാം പ്രത്യൂര്ധ്വം ചതുസ്ത്രിംശത് | ഏകൈകസ്യാം തു പാദാങ്ഗുല്യാം തിസ്രസ്തിസ്രസ്താഃ പഞ്ചദശ, ദശ പ്രപദേ, പാദോപരി കൂര്ചസന്നിവിഷ്ടാസ്താവത്യ ഏവ, ദശ ഗുല്ഫതലയോഃ, ഗുല്ഫജാന്വന്തരേ വിംശതിഃ, പഞ്ച ജാനുനി, വിംശതിരൂരൌ , ദശ വങ്ക്ഷണേ, ശതമേവമേകസ്മിന് സക്ഥ്നി ഭവതി; ഏതേനേതരസക്ഥി ബാഹൂ ച വ്യാഖ്യാതൌ; തിസ്രഃ പായൌ, ഏകാ മേഢ്രേ, സേവന്യാം ചാപരാ, ദ്വേ വൃഷണയോഃ , സ്ഫിചോഃ പഞ്ച പഞ്ച, ദ്വേ ബസ്തിശിരസി, പഞ്ചോദരേ , നാഭ്യാമേകാ, പൃഷ്ഠോര്ധ്വസന്നിവിഷ്ടാഃ പഞ്ച പഞ്ച ദീര്ഘാഃ, ഷട് പാര്ശ്വയോഃ, ദശ വക്ഷസി, അക്ഷകാംസൌ പ്രതി സമന്താത് സപ്ത, ദ്വേ ഹൃദയാമാശയയോഃ, ഷട് യകൃത്പ്ലീഹോണ്ഡു(ന്ദു)കേഷു; ഗ്രീവായാം ചതസ്രഃ, അഷ്ടൌ ഹന്വോഃ , ഏകൈകാ കാകലകഗലയോഃ, ദ്വേ താലുനി, ഏകാ ജിഹ്വായാം , ദ്വേ ഓഷ്ഠയോഃ, ദ്വേ നാസായാം , ദ്വേ നേത്രയോഃ, ഗണ്ഡയോശ്ചതസ്രഃ, കര്ണയോര്ദ്വേ, ചതസ്രോ ലലാടേ, ഏകാ ശിരസീതി ; ഏവമേതാനി പഞ്ച പേശീശതാനി ||൩൭|| ഭവതി ചാത്ര- സിരാസ്നായ്വസ്ഥിപര്വാണി സന്ധയശ്ച ശരീരിണാമ് | പേശീഭിഃ സംവൃതാന്യത്ര ബലവന്തി ഭവന്ത്യതഃ ||൩൮||

Adhikarana 27 (39) · Śloka 39

സ്ത്രീണാം തു വിംശതിരധികാ | ദശ താസാം സ്തനയോരേകൈകസ്മിന് പഞ്ച പഞ്ചേതി, യൌവനേ താസാം പരിവൃദ്ധിഃ; അപത്യപഥേ ചതസ്രഃ- താസാം പ്രസൃതേ അഭ്യന്തരതോ ദ്വേ, മുഖാശ്രിതേ ബാഹ്യേ ച വൃത്തേ ദ്വേ, ഗര്ഭച്ഛിദ്രസംശ്രിതാസ്തിസ്രഃ, ശുക്രാര്തവപ്രവേശിന്യസ്തിസ്ര ഏവ | പിത്തപക്വാശയയോര്മധ്യേ ഗര്ഭശയ്യാ, യത്ര ഗര്ഭസ്തിഷ്ഠതി ||൩൯||

Adhikarana 28 (40) · Śloka 40

താസാം ബഹലപേലവസ്ഥൂലാണുപൃഥുവൃത്തഹ്രസ്വദീര്ഘസ്ഥിരമൃദുശ്ലക്ഷ്ണകര്കശഭാവാഃ സന്ധ്യസ്ഥിസിരാസ്നായുപ്രച്ഛാദകാ യഥാപ്രദേശം സ്വഭാവത ഏവ ഭവന്തി ||൪൦||

Adhikarana 29 (41) · Śloka 41

ഭവതി ചാത്ര- പുംസാം പേശ്യഃ പുരസ്താദ്യാഃ പ്രോക്താ ലക്ഷണമുഷ്കജാഃ | സ്ത്രീണാമാവൃത്യ തിഷ്ഠന്തി ഫലമന്തര്ഗതം ഹി താഃ ||൪൧||

Adhikarana 30 (42) · Śloka 42

മര്മസിരാധമനീസ്രോതസാമന്യത്ര പ്രവിഭാഗഃ ||൪൨||

Adhikarana 31 (43-44) · Śloka 44

ശങ്ഖനാഭ്യാകൃതിര്യോനിസ്ത്ര്യാവര്താ സാ പ്രകീര്തിതാ | തസ്യാസ്തൃതീയേ ത്വാവര്തേ ഗര്ഭശയ്യാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ||൪൩|| യഥാ രോഹിതമത്സ്യസ്യ മുഖം ഭവതി രൂപതഃ | തത്സംസ്ഥാനാം തഥാരൂപാം ഗര്ഭശയ്യാം വിദുര്ബുധാഃ ||൪൪||

Adhikarana 32 (45) · Śloka 45

ആഭുഗ്നോऽഭിമുഖഃ ശേതേ ഗര്ഭോ ഗര്ഭാശയേ സ്ത്രിയാഃ | സ യോനിം ശിരസാ യാതി സ്വഭാവാത് പ്രസവം പ്രതി ||൪൫||

Adhikarana 33 (46) · Śloka 46

ത്വക്പര്യന്തസ്യ ദേഹസ്യ യോऽയമങ്ഗവിനിശ്ചയഃ | ശല്യജ്ഞാനാദൃതേ നൈഷ വര്ണ്യതേऽങ്ഗേഷു കേഷുചിത് ||൪൬||

Adhikarana 34 (47-48) · Śloka 48

തസ്മാന്നിഃസംശയം ജ്ഞാനം ഹര്ത്രാ ശല്യസ്യ വാഞ്ഛതാ | ശോധയിത്വാ മൃതം സമ്യഗ്ദ്രഷ്ടവ്യോऽങ്ഗവിനിശ്ചയഃ ||൪൭|| പ്രത്യക്ഷതോ ഹി യദ്ദൃഷ്ടം ശാസ്ത്രദൃഷ്ടം ച യദ്ഭവേത് | സമാസതസ്തദുഭയം ഭൂയോ ജ്ഞാനവിവര്ധനമ് ||൪൮||

Adhikarana 35 (49) · Śloka 49

തസ്മാത് സമസ്തഗാത്രമവിഷോപഹതമദീര്ഘവ്യാധിപീഡിതമവര്ഷശതികം നിഃസൃഷ്ടാന്ത്രപുരീഷം പുരുഷമാവഹന്ത്യാമാപഗായാം നിബദ്ധം പഞ്ജരസ്ഥം മുഞ്ജവല്കലകുശശണാദീനാമന്യതമേനാവേഷ്ടിതാങ്ഗമപ്രകാശേ ദേശേ കോഥയേത്, സമ്യക്പ്രകുഥിതം ചോദ്ധൃത്യ, തതോ ദേഹം സപ്തരാത്രാദുശീരബാലവേണുബല്വജകൂര്ചാനാമന്യതമേന ശനൈഃ ശനൈരവഘര്ഷയംസ്ത്വഗാദീന് സര്വാനേവ ബാഹ്യാഭ്യന്തരാനങ്ഗപ്രത്യങ്ഗവിശേഷാന് യഥോക്താന് ലക്ഷയേച്ചക്ഷുഷാ ||൪൯||

Adhikarana 36 (50) · Śloka 50

ന ശക്യശ്ചക്ഷുഷാ ദ്രഷ്ടും ദേഹേ സൂക്ഷ്മതമോ വിഭുഃ | ദൃശ്യതേ ജ്ഞാനചക്ഷുര്ഭിസ്തപശ്ചക്ഷുര്ഭിരേവ ച ||൫൦||

Adhikarana 37 (51) · Śloka 51

ശരീരേ ചൈവ ശാസ്ത്രേ ച ദൃഷ്ടാര്ഥഃ സ്യാദ്വിശാരദഃ | ദൃഷ്ടശ്രുതാഭ്യാം സന്ദേഹമവാപോഹ്യാചരേത് ക്രിയാഃ ||൫൧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 5

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ശാരീരസ്ഥാനേ ശരീരസങ്ഖ്യാവ്യാകരണശാരീരം നാമ പഞ്ചമോऽധ്യായഃ ||൫||