Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸਿਰਾਵਰ੍ਣਵਿਭਕ੍ਤਿਸ਼ਾਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातः सिरावर्णविभक्तिशारीरं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
7. sirāvarṇavibhaktiśārīram
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸਪ੍ਤ ਸਿਰਾਸ਼ਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਯਾਭਿਰਿਦਂ ਸ਼ਰੀਰਮਾਰਾਮ ਇਵ ਜਲਹਾਰਿਣੀਭਿਃ ਕੇਦਾਰ ਇਵ ਚ ਕੁਲ੍ਯਾਭਿਰੁਪਸ੍ਨਿਹ੍ਯਤੇਨੁਗਹ੍ਯਤੇ ਚਾਕੁਞ੍ਚਨਪ੍ਰਸਾਰਣਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੈਃ; ਦ੍ਰੁਮਪਤ੍ਰਸੇਵਨੀਨਾਮਿਵ ਤਾਸਾਂ ਪ੍ਰਤਾਨਾਃ; ਤਾਸਾਂ ਨਾਭਿਰ੍ਮੂਲਂ, ਤਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸਰਨ੍ਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ੍ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਚ ||੩||
View original
सप्त सिराशतानि भवन्ति; याभिरिदं शरीरमाराम इव जलहारिणीभिः केदार इव च कुल्याभिरुपस्निह्यतेऽनुगृह्यते चाकुञ्चनप्रसारणादिभिर्विशेषैः; द्रुमपत्रसेवनीनामिव तासां प्रतानाः; तासां नाभिर्मूलं, ततश्च प्रसरन्त्यूर्ध्वमधस्तिर्यक् च ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਭਵਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਯਾਵਤ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਿਰਾਃ ਕਾਯੇ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍ | ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾ ਨਿਬਦ੍ਧਾਸ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਤਨ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ||੪||
View original
भवतश्चात्र श्लोकौ- यावत्यस्तु सिराः काये सम्भवन्ति शरीरिणाम् | नाभ्यां सर्वा निबद्धास्ताः प्रतन्वन्ति समन्ततः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਨਾਭਿਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਨਾਭਿਰ੍ਵ੍ਯੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾ | ਸਿਰਾਭਿਰਾਵਤਾ ਨਾਭਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਨਾਭਿਰਿਵਾਰਕੈਃ ||੫||
View original
नाभिस्थाः प्राणिनां प्राणाः प्राणान्नाभिर्व्युपाश्रिता | सिराभिरावृता नाभिश्चक्रनाभिरिवारकैः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਤਾਸਾਂ ਮੂਲਸਿਰਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍; ਤਾਸਾਂ ਵਾਤਵਾਹਿਨ੍ਯੋ ਦਸ਼, ਪਿਤ੍ਤਵਾਹਿਨ੍ਯੋ ਦਸ਼, ਕਫਵਾਹਿਨ੍ਯੋ ਦਸ਼, ਦਸ਼ ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨ੍ਯਃ | ਤਾਸਾਂ ਤੁ ਵਾਤਵਾਹਿਨੀਨਾਂ ਵਾਤਸ੍ਥਾਨਗਤਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤਿਸ਼ਤਂ ਭਵਤਿ, ਤਾਵਤ੍ਯ ਏਵ ਪਿਤ੍ਤਵਾਹਿਨ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਥਾਨੇ, ਕਫਵਾਹਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਫਸ੍ਥਾਨੇ, ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹ੍ਨੋਃ; ਏਵਮੇਤਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਸਿਰਾਸ਼ਤਾਨਿ ||੬||
View original
तासां मूलसिराश्चत्वारिंशत्; तासां वातवाहिन्यो दश, पित्तवाहिन्यो दश, कफवाहिन्यो दश, दश रक्तवाहिन्यः | तासां तु वातवाहिनीनां वातस्थानगतानां पञ्चसप्ततिशतं भवति, तावत्य एव पित्तवाहिन्यः पित्तस्थाने, कफवाहिन्यश्च कफस्थाने, रक्तवाहिन्यश्च यकृत्प्लीह्नोः; एवमेतानि सप्त सिराशतानि ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਵਾਹਿਨ੍ਯਃ ਸਿਰਾ ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕ੍ਥ੍ਨਿ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਃ; ਏਤੇਨੇਤਰਸਕ੍ਥਿ ਬਾਹੂ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੌ | ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਕੋਸ੍ਠੇ ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍; ਤਾਸਾਂ ਗੁਦਮੇਢ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਾਮਸ੍ਟੌ, ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ, ਸਟ੍ ਪਸ੍ਠੇ, ਤਾਵਤ੍ਯ ਏਵੋਦਰੇ, ਦਸ਼ ਵਕ੍ਸਸਿ | ਏਕਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਜ੍ਜਤ੍ਰੁਣ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ; ਤਾਸਾਂ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ, ਕਰ੍ਣਯੋਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ, ਨਵ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ, ਸਣ੍ ਨਾਸਿਕਾਯਾਂ, ਅਸ੍ਟੌ ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ, ਏਵਮੇਤਤ੍ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤਿਸ਼ਤਂ ਵਾਤਵਾਹਿਨੀਨਾਂ ਸਿਰਾਣਾਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਭਵਤਿ | ਏਸ ਏਵ ਵਿਭਾਗਃ ਸ਼ੇਸਾਣਾਮਪਿ | ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਵਾਹਿਨ੍ਯੋ ਨੇਤ੍ਰਯੋਰ੍ਦਸ਼, ਕਰ੍ਣਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ; ਏਵਂ ਰਕ੍ਤਵਹਾਃ ਕਫਵਹਾਸ਼੍ਚ | ਏਵਮੇਤਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਸਿਰਾਸ਼ਤਾਨਿ ਸਵਿਭਾਗਾਨਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ||੭||
View original
तत्र वातवाहिन्यः सिरा एकस्मिन् सक्थ्नि पञ्चविंशतिः; एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ | विशेषतस्तु कोष्ठे चतुस्त्रिंशत्; तासां गुदमेढ्राश्रिताः श्रोण्यामष्टौ, द्वे द्वे पार्श्वयोः, षट् पृष्ठे, तावत्य एवोदरे, दश वक्षसि | एकचत्वारिंशज्जत्रुण ऊर्ध्वं; तासां चतुर्दश ग्रीवायां, कर्णयोश्चतस्रः, नव जिह्वायां, षण् नासिकायां, अष्टौ नेत्रयोः, एवमेतत् पञ्चसप्ततिशतं वातवाहिनीनां सिराणां व्याख्यातं भवति | एष एव विभागः शेषाणामपि | विशेषतस्तु पित्तवाहिन्यो नेत्रयोर्दश, कर्णयोर्द्वे; एवं रक्तवहाः कफवहाश्च | एवमेतानि सप्त सिराशतानि सविभागानि व्याख्यातानि ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8-15) · Śloka 15
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਕ੍ਰਿਯਾਣਾਮਪ੍ਰਤੀਘਾਤਮਮੋਹਂ ਬੁਦ੍ਧਿਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ | ਕਰੋਤ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ੍ਵਾਃ ਸਿਰਾਃ ਪਵਨਸ਼੍ਚਰਨ੍ ||੮|| ਯਦਾ ਤੁ ਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਸ੍ਵਾਃ ਸਿਰਾਃ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ | ਤਦਾਸ੍ਯ ਵਿਵਿਧਾ ਰੋਗਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਾਤਸਮ੍ਭਵਾਃ ||੯|| ਭ੍ਰਾਜਿਸ੍ਣੁਤਾਮਨ੍ਨਰੁਚਿਮਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਮਰੋਗਤਾਮ੍ | ਸਂਸਰ੍ਪਤ੍ ਸ੍ਵਾਃ ਸਿਰਾਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਗੁਣਾਨਪਿ ||੧੦|| ਯਦਾ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸੇਵਤੇ ਸ੍ਵਵਹਾਃ ਸਿਰਾਃ | ਤਦਾਸ੍ਯ ਵਿਵਿਧਾ ਰੋਗਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵਾਃ ||੧੧|| ਸ੍ਨੇਹਮਙ੍ਗੇਸੁ ਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਬਲਮੁਦੀਰ੍ਣਤਾਮ੍ | ਕਰੋਤ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਬਲਾਸਃ ਸ੍ਵਾਃ ਸਿਰਾਸ਼੍ਚਰਨ੍ ||੧੨|| ਯਦਾ ਤੁ ਕੁਪਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ੍ਵਾਃ ਸਿਰਾਃ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ | ਤਦਾਸ੍ਯ ਵਿਵਿਧਾ ਰੋਗਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਮ੍ਭਵਾਃ ||੧੩|| ਧਾਤੂਨਾਂ ਪੂਰਣਂ ਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਜ੍ਞਾਨਮਸਂਸ਼ਯਮ੍ | ਸ੍ਵਾਃ ਸਿਰਾਃ ਸਞ੍ਚਰਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਗੁਣਾਨਪਿ ||੧੪|| ਯਦਾ ਤੁ ਕੁਪਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸੇਵਤੇ ਸ੍ਵਵਹਾਃ ਸਿਰਾਃ | ਤਦਾਸ੍ਯ ਵਿਵਿਧਾ ਰੋਗਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤਸਮ੍ਭਵਾਃ ||੧੫||
View original
भवन्ति चात्र- क्रियाणामप्रतीघातममोहं बुद्धिकर्मणाम् | करोत्यन्यान् गुणांश्चापि स्वाः सिराः पवनश्चरन् ||८|| यदा तु कुपितो वायुः स्वाः सिराः प्रतिपद्यते | तदाऽस्य विविधा रोगा जायन्ते वातसम्भवाः ||९|| भ्राजिष्णुतामन्नरुचिमग्निदीप्तिमरोगताम् | संसर्पत् स्वाः सिराः पित्तं कुर्याच्चान्यान् गुणानपि ||१०|| यदा प्रकुपितं पित्तं सेवते स्ववहाः सिराः | तदाऽस्य विविधा रोगा जायन्ते पित्तसम्भवाः ||११|| स्नेहमङ्गेषु सन्धीनां स्थैर्यं बलमुदीर्णताम् | करोत्यन्यान् गुणांश्चापि बलासः स्वाः सिराश्चरन् ||१२|| यदा तु कुपितः श्लेष्मा स्वाः सिराः प्रतिपद्यते | तदाऽस्य विविधा रोगा जायन्ते श्लेष्मसम्भवाः ||१३|| धातूनां पूरणं वर्णं स्पर्शज्ञानमसंशयम् | स्वाः सिराः सञ्चरद्रक्तं कुर्याच्चान्यान् गुणानपि ||१४|| यदा तु कुपितं रक्तं सेवते स्ववहाः सिराः | तदाऽस्य विविधा रोगा जायन्ते रक्तसम्भवाः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (16) · Śloka 16
ਨ ਹਿ ਵਾਤਂ ਸਿਰਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕੇਵਲਂ ਤਥਾ | ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਵਾ ਵਹਨ੍ਤ੍ਯੇਤਾ ਅਤਃ ਸਰ੍ਵਵਹਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੧੬||
View original
न हि वातं सिराः काश्चिन्न पित्तं केवलं तथा | श्लेष्माणं वा वहन्त्येता अतः सर्ववहाः स्मृताः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (17) · Śloka 17
ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਹਿ ਦੋਸਾਣਾਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਧਾਵਤਾਮ੍ | ਧ੍ਰੁਵਮੁਨ੍ਮਾਰ੍ਗਗਮਨਮਤਃ ਸਰ੍ਵਵਹਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੧੭||
View original
प्रदुष्टानां हि दोषाणां मूर्च्छितानां प्रधावताम् | ध्रुवमुन्मार्गगमनमतः सर्ववहाः स्मृताः ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (18) · Śloka 18
ਤਤ੍ਰਾਰੁਣਾ ਵਾਤਵਹਾਃ ਪੂਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਾਯੁਨਾ ਸਿਰਾਃ | ਪਿਤ੍ਤਾਦੁਸ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਨੀਲਾਸ਼੍ਚ, ਸ਼ੀਤਾ ਗੌਰ੍ਯਃ ਸ੍ਥਿਰਾਃ ਕਫਾਤ੍ ਅਸਗ੍ਵਹਾਸ੍ਤੁ ਰੋਹਿਣ੍ਯਃ ਸਿਰਾ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤਲਾਃ ||੧੮||
View original
तत्रारुणा वातवहाः पूर्यन्ते वायुना सिराः | पित्तादुष्णाश्च नीलाश्च, शीता गौर्यः स्थिराः कफात् असृग्वहास्तु रोहिण्यः सिरा नात्युष्णशीतलाः ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (19-21) · Śloka 21
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਨ ਵਿਧ੍ਯੇਦ੍ਯਾਃ ਸਿਰਾ ਭਿਸਕ੍ | ਵੈਕਲ੍ਯਂ ਮਰਣਂ ਚਾਪਿ ਵ੍ਯਧਾਤ੍ਤਾਸਾਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਭਵੇਤ੍ ||੧੯|| ਸਿਰਾਸ਼ਤਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛਾਖਾਸੁ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ | ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਸ਼ਤਂ ਕੋਸ੍ਠੇ ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਂ ਚ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ||੨੦|| ਸ਼ਾਖਾਸੁ ਸੋਡਸ਼ ਸਿਰਾਃ ਕੋਸ੍ਠੇ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੇਵ ਤੁ | ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਜ੍ਜਤ੍ਰੁਣਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮਵ੍ਯਧ੍ਯਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ||੨੧||
View original
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि न विध्येद्याः सिरा भिषक् | वैकल्यं मरणं चापि व्यधात्तासां ध्रुवं भवेत् ||१९|| सिराशतानि चत्वारि विद्याच्छाखासु बुद्धिमान् | षट्त्रिंशच्च शतं कोष्ठे चतुःषष्टं च मूर्धनि ||२०|| शाखासु षोडश सिराः कोष्ठे द्वात्रिंशदेव तु | पञ्चाशज्जत्रुणश्चोर्ध्वमव्यध्याः परिकीर्तिताः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (22) · Śloka 22
ਤਤ੍ਰ ਸਿਰਾਸ਼ਤਮੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਕ੍ਥ੍ਨਿ ਭਵਤਿ; ਤਾਸਾਂ ਜਾਲਧਰਾ ਤ੍ਵੇਕਾ, ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਃ- ਤਤ੍ਰੋਰ੍ਵੀਸਞ੍ਜ੍ਞੇ ਦ੍ਵੇ, ਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਚੈਕਾ, ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਵ੍ਯਧ੍ਯਾਃ; ਏਤੇਨੇਤਰਸਕ੍ਥਿ ਬਾਹੂ ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੌ; ਏਵਮਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਯਾਃ ਸੋਡਸ਼ ਸ਼ਾਖਾਸੁ | ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ, ਤਾਸਾਮਸ੍ਟਾਵਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਯਾਃ- ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਵਿਟਪਯੋਃ , ਕਟੀਕਤਰੁਣਯੋਸ਼੍ਚ; ਅਸ੍ਟਾਵਸ੍ਟਾਵੇਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ, ਤਾਸਾਮੇਕੈਕਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਾਂ ਪਰਿਹਰੇਤ੍, ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਧਿਗਤੇ ਚ ਦ੍ਵੇ; ਚਤਸ੍ਰੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼੍ਚ ਪਸ੍ਠੇ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਮੁਭਯਤਃ, ਤਾਸਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਾਮਿਨ੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਪਰਿਹਰੇਦ੍ਬਹਤੀਸਿਰੇ; ਤਾਵਤ੍ਯ ਏਵੋਦਰੇ, ਤਾਸਾਂ ਮੇਢ੍ਰੋਪਰਿ ਰੋਮਰਾਜੀਮੁਭਯਤੋ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਪਰਿਹਰੇਤ੍; ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਵਕ੍ਸਸਿ, ਤਾਸਾਂ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਯਾਃ- ਹਦਯੇ ਦ੍ਵੇ, ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਸ੍ਤਨਮੂਲੇ, ਸ੍ਤਨਰੋਹਿਤਾਪਲਾਪਸ੍ਤਮ੍ਭੇਸੂਭਯਤੋਸ੍ਟੌ; ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਯਾਃ ਪਸ੍ਠੋਦਰੋਰਃਸੁ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਚਤੁਃਸਸ੍ਟਂ ਸਿਰਾਸ਼ਤਂ ਜਤ੍ਰੁਣ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਭਵਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਸਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਚ੍ਛਿਰੋਧਰਾਯਾਂ , ਤਾਸਾਮਸ੍ਟੌ ਚਤਸ੍ਰਸ਼੍ਚ ਮਰ੍ਮਸਞ੍ਜ੍ਞਾਃ ਪਰਿਹਰੇਤ੍, ਦ੍ਵੇ ਕਕਾਟਿਕਯੋਃ, ਦ੍ਵੇ ਵਿਧੁਰਯੋਃ, ਏਵਂ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਸੋਡਸ਼ਾਵ੍ਯਧ੍ਯਾਃ; ਹਨ੍ਵੋਰੁਭਯਤੋਸ੍ਟਾਵਸ੍ਟੌ, ਤਾਸਾਂ ਤੁ ਸਨ੍ਧਿਧਮਨ੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਪਰਿਹਰੇਤ੍; ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਜ੍ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ, ਤਾਸਾਮਧਃ ਸੋਡਸ਼ਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਯਾਃ, ਰਸਵਹੇ ਦ੍ਵੇ, ਵਾਗ੍ਵਹੇ ਚ ਦ੍ਵੇ; ਦ੍ਵਿਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਨਾਸਾਯਾਂ, ਤਾਸਾਮੌਪਨਾਸਿਕ੍ਯਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ ਪਰਿਹਰੇਤ੍, ਤਾਸਾਮੇਵ ਚ ਤਾਲੁਨ੍ਯੇਕਾਂ ਮਦਾਵੁਦ੍ਦੇਸ਼ੇ; ਅਸ੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੁਭਯੋਰ੍ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ , ਤਾਸਾਮੇਕੈਕਾਮਪਾਙ੍ਗਯੋਃ ਪਰਿਹਰੇਤ੍; ਕਰ੍ਣਯੋਰ੍ਦਸ਼, ਤਾਸਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਵਾਹਿਨੀਮੇਕੈਕਾਂ ਪਰਿਹਰੇਤ੍; ਨਾਸਾਨੇਤ੍ਰਗਤਾਸ੍ਤੁ ਲਲਾਟੇ ਸਸ੍ਟਿਃ, ਤਾਸਾਂ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨੁਗਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰ, ਆਵਰ੍ਤਯੋਰੇਕੈਕਾ, ਸ੍ਥਪਨ੍ਯਾਂ ਚੈਕਾ ਪਰਿਹਰ੍ਤਵ੍ਯਾ; ਸ਼ਙ੍ਖਯੋਰ੍ਦਸ਼, ਤਾਸਾਂ ਸ਼ਙ੍ਖਸਨ੍ਧਿਗਤਾਮੇਕੈਕਾਂ ਪਰਿਹਰੇਤ੍; ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ, ਤਾਸਾਮੁਤ੍ਕ੍ਸੇਪਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਪਰਿਹਰੇਤ੍, ਸੀਮਨ੍ਤੇਸ੍ਵੇਕੈਕਾਮ੍, ਏਕਾਮਧਿਪਤਾਵਿਤਿ; ਏਵਮਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਜ੍ਜਤ੍ਰੁਣ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤਿ ||੨੨||
View original
तत्र सिराशतमेकस्मिन् सक्थ्नि भवति; तासां जालधरा त्वेका, तिस्रश्चाभ्यन्तराः- तत्रोर्वीसञ्ज्ञे द्वे, लोहिताक्षसञ्ज्ञा चैका, तास्त्वव्यध्याः; एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ; एवमशस्त्रकृत्याः षोडश शाखासु | द्वात्रिंशच्छ्रोण्यां, तासामष्टावशस्त्रकृत्याः- द्वे द्वे विटपयोः , कटीकतरुणयोश्च; अष्टावष्टावेकैकस्मिन् पार्श्वे, तासामेकैकामूर्ध्वगां परिहरेत्, पार्श्वसन्धिगते च द्वे; चतस्रो विंशतिश्च पृष्ठे पृष्ठवंशमुभयतः, तासामूर्ध्वगामिन्यौ द्वे द्वे परिहरेद्बृहतीसिरे; तावत्य एवोदरे, तासां मेढ्रोपरि रोमराजीमुभयतो द्वे द्वे परिहरेत्; चत्वारिंशद्वक्षसि, तासां चतुर्दशाशस्त्रकृत्याः- हृदये द्वे, द्वे द्वे स्तनमूले, स्तनरोहितापलापस्तम्भेषूभयतोऽष्टौ; एवं द्वात्रिंशदशस्त्रकृत्याः पृष्ठोदरोरःसु भवन्ति | चतुःषष्टं सिराशतं जत्रुण ऊर्ध्वं भवति; तत्र षट्पञ्चाशच्छिरोधरायां , तासामष्टौ चतस्रश्च मर्मसञ्ज्ञाः परिहरेत्, द्वे कृकाटिकयोः, द्वे विधुरयोः, एवं ग्रीवायां षोडशाव्यध्याः; हन्वोरुभयतोऽष्टावष्टौ, तासां तु सन्धिधमन्यौ द्वे द्वे परिहरेत्; षट्त्रिंशज्जिह्वायां, तासामधः षोडशाशस्त्रकृत्याः, रसवहे द्वे, वाग्वहे च द्वे; द्विर्द्वादश नासायां, तासामौपनासिक्यश्चतस्रः परिहरेत्, तासामेव च तालुन्येकां मृदावुद्देशे; अष्टत्रिंशदुभयोर्नेत्रयोः , तासामेकैकामपाङ्गयोः परिहरेत्; कर्णयोर्दश, तासां शब्दवाहिनीमेकैकां परिहरेत्; नासानेत्रगतास्तु ललाटे षष्टिः, तासां केशान्तानुगताश्चतस्र, आवर्तयोरेकैका, स्थपन्यां चैका परिहर्तव्या; शङ्खयोर्दश, तासां शङ्खसन्धिगतामेकैकां परिहरेत्; द्वादश मूर्ध्नि, तासामुत्क्षेपयोर्द्वे परिहरेत्, सीमन्तेष्वेकैकाम्, एकामधिपताविति; एवमशस्त्रकृत्याः पञ्चाशज्जत्रुण ऊर्ध्वमिति ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (23) · Śloka 23
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤ੍ਯਭਿਤੋ ਦੇਹਂ ਨਾਭਿਤਃ ਪ੍ਰਸਤਾਃ ਸਿਰਾਃ | ਪ੍ਰਤਾਨਾਃ ਪਦ੍ਮਿਨੀਕਨ੍ਦਾਦ੍ਬਿਸਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾ ਜਲਮ੍ ||੨੩||
View original
भवति चात्र- व्याप्नुवन्त्यभितो देहं नाभितः प्रसृताः सिराः | प्रतानाः पद्मिनीकन्दाद्बिसादीनां यथा जलम् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਿਰਾਵਰ੍ਣਵਿਭਕ੍ਤਿਸ਼ਾਰੀਰਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੭||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां शारीरस्थाने सिरावर्णविभक्तिशारीरं नाम सप्तमोऽध्यायः ||७||
🔊 Audio coming soon