Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਵ੍ਯਾਧਿਸਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो व्याधिसमुद्देशीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
24. vyādhisamuddēśīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਾਧਯਃ- ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਃ, ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਸਾਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚ | ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾ ਨ ਪ੍ਰਤਿਸਿਧ੍ਯਤੇ, ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮ ਨ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ||੩||
View original
द्विविधास्तु व्याधयः- शस्त्रसाध्याः, स्नेहादिक्रियासाध्याश्च | तत्र शस्त्रसाध्येषु स्नेहादिक्रिया न प्रतिषिध्यते, स्नेहादिक्रियासाध्येषु शस्त्रकर्म न क्रियते ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਨਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਥੂਲਮਵਰੋਧਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ | ਪ੍ਰਾਗਭਿਹਿਤਂ ‘ਤਦ੍ਦੁਃਖਸਂਯੋਗਾ ਵ੍ਯਾਧਯ’ (ਸੂ. ਅ. ੧) ਇਤਿ | ਤਚ੍ਚ ਦੁਃਖਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮ੍- ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਮ੍, ਆਧਿਭੌਤਿਕਮ੍, ਆਧਿਦੈਵਿਕਮਿਤਿ | ਤਤ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਵਿਧੇ ਵ੍ਯਾਧਾਵੁਪਨਿਪਤਤਿ | ਤੇ ਪੁਨਃ ਸਪ੍ਤਵਿਧਾ ਵ੍ਯਾਧਯਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਆਦਿਬਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਃ, ਜਨ੍ਮਬਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਃ, ਦੋਸਬਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਃ, ਸਙ੍ਘਾਤਬਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਃ, ਕਾਲਬਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਃ, ਦੈਵਬਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਃ, ਸ੍ਵਭਾਵਬਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾ ਇਤਿ ||੪||
View original
अस्मिन् पुनः शास्त्रे सर्वतन्त्रसामान्यात् सर्वेषां व्याधीनां यथास्थूलमवरोधः क्रियते | प्रागभिहितं ‘तद्दुःखसंयोगा व्याधय’ (सू. अ. १) इति | तच्च दुःखं त्रिविधम्- आध्यात्मिकम्, आधिभौतिकम्, आधिदैविकमिति | तत्तु सप्तविधे व्याधावुपनिपतति | ते पुनः सप्तविधा व्याधयः; तद्यथा- आदिबलप्रवृत्ताः, जन्मबलप्रवृत्ताः, दोषबलप्रवृत्ताः, सङ्घातबलप्रवृत्ताः, कालबलप्रवृत्ताः, दैवबलप्रवृत्ताः, स्वभावबलप्रवृत्ता इति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਤਤ੍ਰ, ਆਦਿਬਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾ ਯੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਦੋਸਾਨ੍ਵਯਾਃ ਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਰਭਤਯਃ; ਤੇਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃ- ਮਾਤਜਾਃ, ਪਿਤਜਾਸ਼੍ਚ | ਜਨ੍ਮਬਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾ ਯੇ ਮਾਤੁਰਪਚਾਰਾਤ੍ ਪਙ੍ਗੁਜਾਤ੍ਯਨ੍ਧਬਧਿਰਮੂਕਮਿਨ੍ਮਿਨਵਾਮਨਪ੍ਰਭਤਯੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ; ਤੇਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਰਸਕਤਾਃ, ਦੌਹਦਾਪਚਾਰਕਤਾਸ਼੍ਚ | ਦੋਸਬਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾ ਯੇ ਆਤਙ੍ਕਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਾਚਾਰਕਤਾਸ਼੍ਚ; ਤੇਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਆਮਾਸ਼ਯਸਮੁਤ੍ਥਾਃ , ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸਮੁਤ੍ਥਾਸ਼੍ਚ; ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃ- ਸ਼ਾਰੀਰਾ, ਮਾਨਸਾਸ਼੍ਚ | ਤ ਏਤੇ ਆਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਾਃ ||੫||
View original
तत्र, आदिबलप्रवृत्ता ये शुक्रशोणितदोषान्वयाः कुष्ठार्शःप्रभृतयः; तेऽपि द्विविधाः- मातृजाः, पितृजाश्च | जन्मबलप्रवृत्ता ये मातुरपचारात् पङ्गुजात्यन्धबधिरमूकमिन्मिनवामनप्रभृतयो जायन्ते; तेऽपि द्विविधाः रसकृताः, दौहृदापचारकृताश्च | दोषबलप्रवृत्ता ये आतङ्कसमुत्पन्ना मिथ्याहाराचारकृताश्च; तेऽपि द्विविधाः आमाशयसमुत्थाः , पक्वाशयसमुत्थाश्च; पुनश्च द्विविधाः- शारीरा, मानसाश्च | त एते आध्यात्मिकाः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਸਙ੍ਘਾਤਬਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾ ਯ ਆਗਨ੍ਤਵੋ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਬਲਵਦ੍ਵਿਗ੍ਰਹਾਤ੍; ਤੇਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃ- ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤਾ, ਵ੍ਯਾਲਕਤਾਸ਼੍ਚ | ਏਤੇ ਆਧਿਭੌਤਿਕਾਃ ||੬||
View original
सङ्घातबलप्रवृत्ता य आगन्तवो दुर्बलस्य बलवद्विग्रहात्; तेऽपि द्विविधाः- शस्त्रकृता, व्यालकृताश्च | एते आधिभौतिकाः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਕਾਲਬਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾ ਯੇ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਵਾਤਵਰ੍ਸਾਤਪਪ੍ਰਭਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਾਃ; ਤੇਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃ- ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਰ੍ਤੁਕਤਾਃ, ਅਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਰ੍ਤੁਕਤਾਸ਼੍ਚ | ਦੈਵਬਲਪ੍ਰਵਤਾ ਯੇ ਦੇਵਦ੍ਰੋਹਾਦਭਿਸ਼ਪ੍ਤਕਾ ਅਥਰ੍ਵਣਕਤਾ ਉਪਸਰ੍ਗਜਾਸ਼੍ਚ; ਤੇਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃ- ਵਿਦ੍ਯੁਦਸ਼ਨਿਕਤਾਃ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਦਿਕਤਾਸ਼੍ਚ; ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃ- ਸਂਸਰ੍ਗਜਾ , ਆਕਸ੍ਮਿਕਾਸ਼੍ਚ | ਸ੍ਵਭਾਵਬਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾ ਯੇ ਕ੍ਸੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਜਰਾਮਤ੍ਯੁਨਿਦ੍ਰਾਪ੍ਰਭਤਯਃ; ਤੇਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃ- ਕਾਲਜਾ, ਅਕਾਲਜਾਸ਼੍ਚ; ਤਤ੍ਰ ਪਰਿਰਕ੍ਸਣਕਤਾਃ ਕਾਲਜਾਃ, ਅਪਰਿਰਕ੍ਸਣਕਤਾ ਅਕਾਲਜਾਃ | ਏਤੇ ਆਧਿਦੈਵਿਕਾਃ | ਅਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧ੍ਯਵਰੋਧਃ ||੭||
View original
कालबलप्रवृत्ता ये शीतोष्णवातवर्षातपप्रभृतिनिमित्ताः; तेऽपि द्विविधाः- व्यापन्नर्तुकृताः, अव्यापन्नर्तुकृताश्च | दैवबलप्रवृता ये देवद्रोहादभिशप्तका अथर्वणकृता उपसर्गजाश्च; तेऽपि द्विविधाः- विद्युदशनिकृताः, पिशाचादिकृताश्च; पुनश्च द्विविधाः- संसर्गजा , आकस्मिकाश्च | स्वभावबलप्रवृत्ता ये क्षुत्पिपासाजरामृत्युनिद्राप्रभृतयः; तेऽपि द्विविधाः- कालजा, अकालजाश्च; तत्र परिरक्षणकृताः कालजाः, अपरिरक्षणकृता अकालजाः | एते आधिदैविकाः | अत्र सर्वव्याध्यवरोधः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਚ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣ ਏਵ ਮੂਲਂ; ਤਲ੍ਲਿਙ੍ਗਤ੍ਵਾਦ੍ਦਸ੍ਟਫਲਤ੍ਵਾਦਾਗਮਾਚ੍ਚ | ਯਥਾ ਹਿ ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਵਿਕਾਰਜਾਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪੇਣਾਵਸ੍ਥਿਤਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਜਸ੍ਤਮਾਂਸਿ ਨ ਵ੍ਯਤਿਰਿਚ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਏਵਮੇਵ ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਵਿਕਾਰਜਾਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪੇਣਾਵਸ੍ਥਿਤਮਵ੍ਯਤਿਰਿਚ੍ਯ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੋ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ | ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਸਂਸਰ੍ਗਾਦਾਯਤਨਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਤਸ਼੍ਚੈਸਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪਃ | ਦੋਸਦੂਸਿਤੇਸ੍ਵਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਧਾਤੁਸੁ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ- ਰਸਜੋਯਂ, ਸ਼ੋਣਿਤਜੋਯਂ, ਮਾਂਸਜੋਯਂ, ਮੇਦੋਜੋਯਂ, ਅਸ੍ਥਿਜੋਯਂ ਮਜ੍ਜਜੋਯਂ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਜੋਯਂ ਵ੍ਯਾਧਿਰਿਤਿ ||੮||
View original
सर्वेषां च व्याधीनां वातपित्तश्लेष्माण एव मूलं; तल्लिङ्गत्वाद्दृष्टफलत्वादागमाच्च | यथा हि कृत्स्नं विकारजातं विश्वरूपेणावस्थितं सत्त्वरजस्तमांसि न व्यतिरिच्यन्ते, एवमेव कृत्स्नं विकारजातं विश्वरूपेणावस्थितमव्यतिरिच्य वातपित्तश्लेष्माणो वर्तन्ते | दोषधातुमलसंसर्गादायतनविशेषान्निमित्ततश्चैषां विकल्पः | दोषदूषितेष्वत्यर्थं धातुषु सञ्ज्ञा- रसजोऽयं, शोणितजोऽयं, मांसजोऽयं, मेदोजोऽयं, अस्थिजोऽयं मज्जजोऽयं, शुक्रजोऽयं व्याधिरिति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ਤਤ੍ਰ, ਅਨ੍ਨਾਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਜ੍ਵਰਹਲ੍ਲਾਸਤਪ੍ਤਿਗੌਰਵਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਮਾਰ੍ਗੋਪਰੋਧਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਵੈਰਸ੍ਯਾਙ੍ਗਸਾਦਾਕਾਲਜਵਲੀਪਲਿਤਦਰ੍ਸ਼ਨਪ੍ਰਭਤਯੋ ਰਸਦੋਸਜਾ ਵਿਕਾਰਾਃ; ਕੁਸ੍ਠਵਿਸਰ੍ਪਪਿਡਕਾਮਸ਼ਕਨੀਲਿਕਾਤਿਲਕਾਲਕਨ੍ਯਚ੍ਛਵ੍ਯਙ੍ਗੇਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤਪ੍ਲੀਹਵਿਦ੍ਰਧਿਗੁਲ੍ਮਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਾਰ੍ਸ਼ੋਰ੍ਬੁਦਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਾਸਗ੍ਦਰਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਭਤਯੋ ਰਕ੍ਤਦੋਸਜਾਃ , ਗੁਦਮੁਖਮੇਢ੍ਰਪਾਕਾਸ਼੍ਚ; ਅਧਿਮਾਂਸਾਰ੍ਬੁਦਾਰ੍ਸ਼ੋਧਿਜਿਹ੍ਵੋਪਜਿਹ੍ਵੋਪਕੁਸ਼ਗਲਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾਲਜੀਮਾਂਸਸਙ੍ਘਾਤੌਸ੍ਠਪ੍ਰਕੋਪਗਲਗਣ੍ਡਗਣ੍ਡਮਾਲਾਪ੍ਰਭਤਯੋ ਮਾਂਸਦੋਸਜਾਃ; ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਦ੍ਧਿਗਲਗਣ੍ਡਾਰ੍ਬੁਦਮੇਦੋਜੌਸ੍ਠਪ੍ਰਕੋਪਮਧੁਮੇਹਾਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਤਿਸ੍ਵੇਦਪ੍ਰਭਤਯੋ ਮੇਦੋਦੋਸਜਾਃ; ਅਧ੍ਯਸ੍ਥ੍ਯਧਿਦਨ੍ਤਾਸ੍ਥਿਤੋਦਸ਼ੂਲਕੁਨਖਪ੍ਰਭਤਯੋਸ੍ਥਿਦੋਸਜਾਃ; ਤਮੋਦਰ੍ਸ਼ਨਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭ੍ਰਮਪਰ੍ਵਸ੍ਥੂਲਮੂਲਾਰੁਰ੍ਜਨ੍ਮਨੇਤ੍ਰਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਪ੍ਰਭਤਯੋ ਮਜ੍ਜਦੋਸਜਾਃ; ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਾਪ੍ਰਹਰ੍ਸਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਹਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸਾਦਯਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਦੋਸਾਃ; ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਾਃ ਸਙ੍ਗੋਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰਯਥਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਾ ਮਲਾਯਤਨਦੋਸਾਃ; ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰਯਥਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਯਤਨਦੋਸਾਃ; ਇਤ੍ਯੇਸ ਸਮਾਸ ਉਕ੍ਤਃ; ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਚੈਸਾਂ ਪ੍ਰਤਿਰੋਗਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ ||੯||
View original
तत्र, अन्नाश्रद्धारोचकाविपाकाङ्गमर्दज्वरहृल्लासतृप्तिगौरवहृत्पाण्डुरोगमार्गोपरोधकार्श्यवैरस्याङ्गसादाकालजवलीपलितदर्शनप्रभृतयो रसदोषजा विकाराः; कुष्ठविसर्पपिडकामशकनीलिकातिलकालकन्यच्छव्यङ्गेन्द्रलुप्तप्लीहविद्रधिगुल्मवातशोणितार्शोऽर्बुदाङ्गमर्दासृग्दररक्तपित्तप्रभृतयो रक्तदोषजाः , गुदमुखमेढ्रपाकाश्च; अधिमांसार्बुदार्शोऽधिजिह्वोपजिह्वोपकुशगलशुण्डिकालजीमांससङ्घातौष्ठप्रकोपगलगण्डगण्डमालाप्रभृतयो मांसदोषजाः; ग्रन्थिवृद्धिगलगण्डार्बुदमेदोजौष्ठप्रकोपमधुमेहातिस्थौल्यातिस्वेदप्रभृतयो मेदोदोषजाः; अध्यस्थ्यधिदन्तास्थितोदशूलकुनखप्रभृतयोऽस्थिदोषजाः; तमोदर्शनमूर्च्छाभ्रमपर्वस्थूलमूलारुर्जन्मनेत्राभिष्यन्दप्रभृतयो मज्जदोषजाः; क्लैब्याप्रहर्षशुक्राश्मरीशुक्रमेहशुक्रदोषादयश्च तद्दोषाः; त्वग्दोषाः सङ्गोऽतिप्रवृत्तिरयथाप्रवृत्तिर्वा मलायतनदोषाः; इन्द्रियाणामप्रवृत्तिरयथाप्रवृत्तिर्वेन्द्रियायतनदोषाः; इत्येष समास उक्तः; विस्तरं निमित्तानि चैषां प्रतिरोगं वक्ष्यामः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਕੁਪਿਤਾਨਾਂ ਹਿ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਪਰਿਧਾਵਤਾਮ੍ | ਯਤ੍ਰ ਸਙ੍ਗਃ ਖਵੈਗੁਣ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਸ੍ਤਤ੍ਰੋਪਜਾਯਤੇ ||੧੦||
View original
भवति चात्र- कुपितानां हि दोषाणां शरीरे परिधावताम् | यत्र सङ्गः खवैगुण्याद्व्याधिस्तत्रोपजायते ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ਭੂਯੋਤ੍ਰ ਜਿਜ੍ਞਾਸ੍ਯਂ, ਕਿਂ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਜ੍ਵਰਾਦੀਨਾਂ ਚ ਨਿਤ੍ਯਃ ਸਂਸ਼੍ਲੇਸਃ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਵਾ? ਇਤਿ; ਯਦਿ ਨਿਤ੍ਯਃ ਸਂਸ਼੍ਲੇਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਰ੍ਹਿ ਨਿਤ੍ਯਾਤੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਸ੍ਯੁਃ; ਅਥਾਪ੍ਯਨ੍ਯਥਾ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਜ੍ਵਰਾਦੀਨਾਂ ਚ, ‘ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨਾਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਲਿਙ੍ਗਂ ਨ ਭਵਤਿ’ ਇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਯਦੁਚ੍ਯਤੇ ਵਾਤਾਦਯੋ ਜ੍ਵਰਾਦੀਨਾਂ ਮੂਲਾਨੀਤਿ ਤਨ੍ਨ | ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ- ਦੋਸਾਨ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਜ੍ਵਰਾਦਯੋ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਅਥ ਚ ਨ (ਨਿਤ੍ਯਃ) ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ; ਯਥਾਹਿ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਵਾਤਾਸ਼ਨਿਵਰ੍ਸਾਣ੍ਯਾਕਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਸਤ੍ਯਪ੍ਯਾਕਾਸ਼ੇ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਥ ਚ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤਸ੍ਤਤ ਏਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਿਤਿ; ਤਰਙ੍ਗਬੁਦ੍ਬੁਦਾਦਯਸ਼੍ਚੋਦਕਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਏਵ; ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਜ੍ਵਰਾਦੀਨਾਂ ਚ ਨਾਪ੍ਯੇਵਂ ਸਂਸ਼੍ਲੇਸੋ ਨ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਿਕਃ, ਅਥ ਚ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤ ਏਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਿਤਿ ||੧੧||
View original
भूयोऽत्र जिज्ञास्यं, किं वातादीनां ज्वरादीनां च नित्यः संश्लेषः परिच्छेदो वा? इति; यदि नित्यः संश्लेषः स्यात्तर्हि नित्यातुराः सर्व एव प्राणिनः स्युः; अथाप्यन्यथा वातादीनां ज्वरादीनां च, ‘अन्यत्र वर्तमानानामन्यत्र लिङ्गं न भवति’ इति कृत्वा यदुच्यते वातादयो ज्वरादीनां मूलानीति तन्न | अत्रोच्यते- दोषान् प्रत्याख्याय ज्वरादयो न भवन्ति; अथ च न (नित्यः) सम्बन्धः; यथाहि विद्युद्वाताशनिवर्षाण्याकाशं प्रत्याख्याय न भवन्ति, सत्यप्याकाशे कदाचिन्न भवन्ति, अथ च निमित्ततस्तत एवोत्पत्तिरिति; तरङ्गबुद्बुदादयश्चोदकविशेषाः एव; वातादीनां ज्वरादीनां च नाप्येवं संश्लेषो न परिच्छेदः शाश्वतिकः, अथ च निमित्तत एवोत्पत्तिरिति ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਵਿਕਾਰਪਰਿਮਾਣਂ ਚ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਚੈਸਾਂ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ | ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੋਤ੍ਤਰੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਾਬਾਧਾਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੧੨||
View original
भवति चात्र- विकारपरिमाणं च सङ्ख्या चैषां पृथक् पृथक् | विस्तरेणोत्तरे तन्त्रे सर्वाबाधाश्च वक्ष्यते ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 24
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵ੍ਯਾਧਿਸਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ੀਯੋ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨੪||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने व्याधिसमुद्देशीयो नाम चतुर्विंशोऽध्यायः ||२४||
🔊 Audio coming soon