33. avāraṇīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

अथातोऽवारणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

उपद्रवैस्तु ये जुष्टा व्याधयो यान्त्यवार्यताम् | रसायनाद्विना वत्स! तान् शृण्वेकमना मम ||३||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 5

वातव्याधिः प्रमेहश्च कुष्ठमर्शो भगन्दरम् | अश्मरी मूढगर्भश्च तथैवोदरमष्टमम् ||४|| अष्टावेते प्रकृत्यैव दुश्चिकित्स्या महागदाः |५|

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6

प्राणमांसक्षयः शोषस्तृष्णा च्छर्दिर्ज्वरस्तथा ||५|| अतीसारश्च मूर्च्छा च हिक्का श्वासस्तथैव च | एतैरुपद्रवैर्जुष्टान् सर्वानेव विवर्जयेत् ||६||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

शूनं सुप्तत्वचं भग्नं कम्पाध्माननिपीडितम् | नरं रुजार्तमन्तश्च वातव्याधिर्विनाशयेत् ||७||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

यथोक्तोपद्रवाविष्टमतिप्रस्रुतमेव वा | पिडकापीडितं गाढं प्रमेहो हन्ति मानवम् ||८||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

प्रभिन्नप्रस्रुताङ्गं च रक्तनेत्रं हतस्वरम् | पञ्चकर्मगुणातीतं कुष्ठं हन्तीह कुष्ठिनम् ||९||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

तृष्णारोचकशूलार्तमतिप्रस्रुतशोणितम् | शोफातीसारसंयुक्तमर्शोव्याधिर्विनाशयेत् ||१०||

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

वातमूत्रपुरीषाणि क्रिमयः शुक्रमेव च | भगन्दरात् प्रस्रवन्ति यस्य तं परिवर्जयेत् ||११||

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

प्रशूननाभिवृषणं रुद्धमूत्रं रुगन्वितम् | अश्मरी क्षपयत्याशु सिकता शर्करान्विता ||१२||

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

गर्भकोषपरासङ्गो मक्कल्लो योनिसंवृतिः | हन्यात् स्त्रियं मूढगर्भे यथोक्ताश्चाप्युपद्रवाः ||१३||

Adhikarana 12 (14) · Śloka 14

पार्श्वभङ्गान्नविद्वेषशोफातीसारपीडितम् | विरिक्तं पूर्यमाणं च वर्जयेदुदरार्दितम् ||१४||

Adhikarana 13 (15-18) · Śloka 18

यस्ताम्यति विसञ्ज्ञश्च शेते निपतितोऽपि वा | शीतार्दितोऽन्तरुष्णश्च ज्वरेण म्रियते नरः ||१५|| यो हृष्टरोमा रक्ताक्षो हृदि सङ्घातशूलवान् | नित्यं वक्त्रेण चोच्छ्वस्यात्तं ज्वरो हन्ति मानवम् ||१६|| हिक्काश्वासपिपासार्तं मूढं विभ्रान्तलोचनम् | सन्ततोच्छ्वासिनं क्षीणं नरं क्षपयति ज्वरः ||१७|| आविलाक्षं प्रताम्यन्तं निद्रायुक्तमतीव च | क्षीणशोणितमांसं च नरं नाशयति ज्वरः ||१८||

Adhikarana 14 (19) · Śloka 19

श्वासशूलपिपासार्तं क्षीणं ज्वरनिपीडितम् | विशेषेण नरं वृद्धमतीसारो विनाशयेत् ||१९||

Adhikarana 15 (20) · Śloka 20

शुक्लाक्षमन्नद्वेष्टारमूर्ध्वश्वासनिपीडितम् | कृच्छ्रेण बहु मेहन्तं यक्ष्मा हन्तीह मानवम् ||२०||

Adhikarana 16 (21) · Śloka 21

श्वासशूलपिपासान्नविद्वेषग्रन्थिमूढताः | भवन्ति दुर्बलत्वं च गुल्मिनो मृत्युमेष्यतः ||२१||

Adhikarana 17 (22) · Śloka 22

आध्मातं बद्धनिष्यन्दं छर्दिहिक्कातृडन्वितम् | रुजाश्वाससमाविष्टं विद्रधिर्नाशयेन्नरम् ||२२||

Adhikarana 18 (23) · Śloka 23

पाण्डुदन्तनखो यश्च पाण्डुनेत्रश्च मानवः | पाण्डुसङ्घातदर्शी च पाण्डुरोगी विनश्यति ||२३||

Adhikarana 19 (24) · Śloka 24

लोहितं छर्दयेद्यस्तु बहुशो लोहितेक्षणः | रक्तानां च दिशां द्रष्टा रक्तपित्ती विनश्यति ||२४||

Adhikarana 20 (25) · Śloka 25

अवाङ्मुखस्तून्मुखो वा क्षीणमांसबलो नरः | जागरिष्णुरसन्देहमुन्मादेन विनश्यति ||२५||

Adhikarana 21 (26) · Śloka 26

बहुशोऽपस्मरन्तं तु प्रक्षीणं चलितभ्रुवम् | नेत्राभ्यां च विकुर्वाणमपस्मारो विनाशयेत् ||२६||

Adhikarana puShpikA · Śloka 33

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थानेऽवारणीयो नाम त्रयस्त्रिंशत्तमोऽध्यायः ||३३||