Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః ప్రనష్టశల్యవిజ్ఞానీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातः प्रनष्टशल्यविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
26. pranaṣṭaśalyavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
‘శల’ ‘శ్వల’ ఆశుగమనే ధాతూః; తయోరాద్యస్య శల్యమితి రూపం ||3||
View original
‘शल’ ‘श्वल’ आशुगमने धातूः; तयोराद्यस्य शल्यमिति रूपम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
తద్ద్వివిధం శారీరమాగంతుకం చ ||4||
View original
तद्द्विविधं शारीरमागन्तुकं च ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
సర్వశరీరాబాధకరం శల్యం, తదిహోపదిశ్యత ఇత్యతః శల్యశాస్త్రం ||5||
View original
सर्वशरीराबाधकरं शल्यं, तदिहोपदिश्यत इत्यतः शल्यशास्त्रम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
తత్ర శారీరం దంతరోమనఖాది ధాతవోఽన్నమలా దోషాశ్చ దుష్టాః; ఆగంత్వపి శారీరశల్యవ్యతిరేకేణ యావంతో భావా దుఃఖముత్పాదయంతి ||6||
View original
तत्र शारीरं दन्तरोमनखादि धातवोऽन्नमला दोषाश्च दुष्टाः; आगन्त्वपि शारीरशल्यव्यतिरेकेण यावन्तो भावा दुःखमुत्पादयन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
అధికారో హి లోహవేణువృక్షతృణశృంగాస్థిమయేషు; తత్రాపి విశేషతో లోహేష్వేవ , విశసనార్థోపపన్నత్వాల్లోహస్య; లోహానామపి దుర్వారత్వాదణుముఖత్వాద్దూరప్రయోజనకరత్వాచ్చ శర ఏవాధికృతః | స చ ద్వివిధః కర్ణీ , శ్లక్ష్ణశ్చ; ప్రాయేణ వివిధవృక్షపత్రపుష్పఫలతుల్యాకృతయో వ్యాఖ్యాతాః, వ్యాలమృగపక్షివక్రసదృశాశ్చ ||7||
View original
अधिकारो हि लोहवेणुवृक्षतृणशृङ्गास्थिमयेषु; तत्रापि विशेषतो लोहेष्वेव , विशसनार्थोपपन्नत्वाल्लोहस्य; लोहानामपि दुर्वारत्वादणुमुखत्वाद्दूरप्रयोजनकरत्वाच्च शर एवाधिकृतः | स च द्विविधः कर्णी , श्लक्ष्णश्च; प्रायेण विविधवृक्षपत्रपुष्पफलतुल्याकृतयो व्याख्याताः, व्यालमृगपक्षिवक्रसदृशाश्च ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
సర్వశల్యానాం తు మహతామణూనాం వా పంచవిధో గతివిశేష ఊర్ధ్వమధోఽర్వాచీనస్తిర్యగృజురితి ||8||
View original
सर्वशल्यानां तु महतामणूनां वा पञ्चविधो गतिविशेष ऊर्ध्वमधोऽर्वाचीनस्तिर्यगृजुरिति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
తాని వేగక్షయాత్ ప్రతిఘాతాద్వా త్వగాదిషు వ్రణవస్తుష్వతిష్ఠంతే, ధమనీస్రోతోఽస్థివివరపేశీప్రభృతిషు వా శరీరప్రదేశేషు ||9||
View original
तानि वेगक्षयात् प्रतिघाताद्वा त्वगादिषु व्रणवस्तुष्वतिष्ठन्ते, धमनीस्रोतोऽस्थिविवरपेशीप्रभृतिषु वा शरीरप्रदेशेषु ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
తత్ర శల్యలక్షణముచ్యమానముపధారయ | తద్ద్విధం సామాన్యం వైశేషికం చ | శ్యావం పిడకాచితం శోఫవేదనావంతం ముహుర్ముహుః శోణితాస్రావిణం బుద్బుదవదున్నతం మృదుమాంసం చ వ్రణం జానీయాత్ సశల్యోఽయమితి; సామాన్యమేతల్లక్షణముక్తం | వైశేషికం తు- త్వగ్గతే వివర్ణః శోఫో భవత్యాయతః కఠినశ్చ; మాంసగతే శోఫాభి(తి)వృద్ధిః శల్యమార్గానుపసంరోహః పీడనాసహిష్ణుతా చోషపాకౌ చ; పేశ్యంతరస్థేఽప్యేతదేవ చోషశోఫవర్జం; సిరాగతే సిరాధ్మానం సిరాశూలం సిరాశోఫశ్చ; స్నాయుగతే స్నాయుజాలోత్క్షేపణం సంరంభశ్చోగ్రా రుక్ చ; స్రోతోగతే స్రోతసాం స్వకర్మగుణహానిః; ధమనీస్థే సఫేనం రక్తమీరయన్ననిలః సశబ్దో నిర్గచ్ఛత్యంగమర్దః పిపాసా హృల్లాసశ్చ; అస్థిగతే వివిధవేదనాప్రాదుర్భావః శోఫశ్చ; అస్థివివరగతేఽస్థిపూర్ణతాఽస్థితోదః సంహర్షో బలవాంశ్చ; సంధిగతేఽస్థివచ్చేష్టోపరమశ్చ; కోష్ఠగత ఆటోపానాహౌ మూత్రపురీషాహారదర్శనం చ వ్రణముఖాత్; మర్మగతే మర్మవిద్ధవచ్చేష్టతే | సూక్ష్మగతిషు శల్యేష్వేతాన్యేవ లక్షణాన్యస్పష్టాని భవంతి ||10||
View original
तत्र शल्यलक्षणमुच्यमानमुपधारय | तद्द्विधं सामान्यं वैशेषिकं च | श्यावं पिडकाचितं शोफवेदनावन्तं मुहुर्मुहुः शोणितास्राविणं बुद्बुदवदुन्नतं मृदुमांसं च व्रणं जानीयात् सशल्योऽयमिति; सामान्यमेतल्लक्षणमुक्तम् | वैशेषिकं तु- त्वग्गते विवर्णः शोफो भवत्यायतः कठिनश्च; मांसगते शोफाभि(ति)वृद्धिः शल्यमार्गानुपसंरोहः पीडनासहिष्णुता चोषपाकौ च; पेश्यन्तरस्थेऽप्येतदेव चोषशोफवर्जं; सिरागते सिराध्मानं सिराशूलं सिराशोफश्च; स्नायुगते स्नायुजालोत्क्षेपणं संरम्भश्चोग्रा रुक् च; स्रोतोगते स्रोतसां स्वकर्मगुणहानिः; धमनीस्थे सफेनं रक्तमीरयन्ननिलः सशब्दो निर्गच्छत्यङ्गमर्दः पिपासा हृल्लासश्च; अस्थिगते विविधवेदनाप्रादुर्भावः शोफश्च; अस्थिविवरगतेऽस्थिपूर्णताऽस्थितोदः संहर्षो बलवांश्च; सन्धिगतेऽस्थिवच्चेष्टोपरमश्च; कोष्ठगत आटोपानाहौ मूत्रपुरीषाहारदर्शनं च व्रणमुखात्; मर्मगते मर्मविद्धवच्चेष्टते | सूक्ष्मगतिषु शल्येष्वेतान्येव लक्षणान्यस्पष्टानि भवन्ति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
మహాంత్యల్పాని వా శుద్ధదేహానామనులోమసన్నివిష్టాని రోహంతి విశేషతః కంఠస్రోతఃసిరాత్వక్పేశ్యస్థివివరేషః | దోషప్రకోపవ్యాయామాభిఘాతాజీర్ణేభ్యః ప్రచలితాని పునర్బాధంతే ||11||
View original
महान्त्यल्पानि वा शुद्धदेहानामनुलोमसन्निविष्टानि रोहन्ति विशेषतः कण्ठस्रोतःसिरात्वक्पेश्यस्थिविवरेषः | दोषप्रकोपव्यायामाभिघाताजीर्णेभ्यः प्रचलितानि पुनर्बाधन्ते ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
తత్ర, త్వక్ప్రనష్టే స్నిగ్ధస్విన్నాయాం మృన్మాషయవగోధూమగోమయమృదితాయాం త్వచి యత్ర సంరంభో వేదనా వా భవతి తత్ర శల్యం విజానీయాత్, స్త్యానఘృతమృచ్చందనకల్కైర్వా ప్రదిగ్ధాయాం శల్యోష్మణాఽఽశు విసరతి ఘృతముపశుష్యతి చాలేపో యత్ర తత్ర శల్యం విజానీయాత్; మాంసప్రనష్టే స్నేహస్వేదాదిభిః క్రియావిశేషైరవిరుద్ధైరాతురముపపాదయేత్, కర్శితస్య తు శిథిలీభూతమనవబద్ధం క్షుభ్యమాణం యత్ర సంరంభం వేదనాం వా జనయతి తత్ర శల్యం విజానీయాత్; కోష్ఠాస్థిసంధిపేశీవివరేష్వవస్థితమేవమేవ పరీక్షేత; సిరాధమనీస్రోతఃస్నాయుప్రనష్టే ఖండచక్రసంయుక్తే యానే వ్యాధితమారోప్యాశు విషమేఽధ్వని యాయాత్ యత్ర సంరంభో వేదనా వా భవతి తత్ర శల్యం విజానీయాత్; అస్థిప్రనష్టే స్నేహస్వేదోపపన్నాన్యస్థీని బంధనపీడనాభ్యాం భృశముపాచరేత్, యత్ర సంరంభో వేదనా భవతి తత్ర శల్యం విజానీయాత్; సంధిప్రనష్టే స్నేహస్వేదోపపన్నాన్ సంధీన్ ప్రసరణాకుంచనబంధనపీడనైః భృశముపాచరేత్, యత్ర సంరంభో వేదనా వా భవతి తత్ర శల్యం విజానీయాత్, సంధిప్రనష్టే స్నేహస్వేదోపపన్నాన్ సంధీన్ ప్రసరణాకుంచనబంధనపీడనైర్భృశముపాచరేత్; యత్ర సంరంభో వేదనా వా భవతి తత్ర శల్యం విజానీయాత్, మర్మప్రనష్టే త్వనన్యభావాన్మర్మణాముక్తం పరీక్షణం భవతి ||12||
View original
तत्र, त्वक्प्रनष्टे स्निग्धस्विन्नायां मृन्माषयवगोधूमगोमयमृदितायां त्वचि यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्, स्त्यानघृतमृच्चन्दनकल्कैर्वा प्रदिग्धायां शल्योष्मणाऽऽशु विसरति घृतमुपशुष्यति चालेपो यत्र तत्र शल्यं विजानीयात्; मांसप्रनष्टे स्नेहस्वेदादिभिः क्रियाविशेषैरविरुद्धैरातुरमुपपादयेत्, कर्शितस्य तु शिथिलीभूतमनवबद्धं क्षुभ्यमाणं यत्र संरम्भं वेदनां वा जनयति तत्र शल्यं विजानीयात्; कोष्ठास्थिसन्धिपेशीविवरेष्ववस्थितमेवमेव परीक्षेत; सिराधमनीस्रोतःस्नायुप्रनष्टे खण्डचक्रसंयुक्ते याने व्याधितमारोप्याशु विषमेऽध्वनि यायात् यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्; अस्थिप्रनष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नान्यस्थीनि बन्धनपीडनाभ्यां भृशमुपाचरेत्, यत्र संरम्भो वेदना भवति तत्र शल्यं विजानीयात्; सन्धिप्रनष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नान् सन्धीन् प्रसरणाकुञ्चनबन्धनपीडनैः भृशमुपाचरेत्, यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्, सन्धिप्रनष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नान् सन्धीन् प्रसरणाकुञ्चनबन्धनपीडनैर्भृशमुपाचरेत्; यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्, मर्मप्रनष्टे त्वनन्यभावान्मर्मणामुक्तं परीक्षणं भवति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
సామాన్యలక్షమపి చ హస్తిస్కంధాశ్వపృష్ఠపర్వతద్రుమారోహణధనుర్వ్యాయామద్రుతయాననియుద్ధాధ్వగమనలంఘనప్లవనప్రతరణ- వ్యాయామైర్జృంభోద్గారకాసక్షవథుష్ఠీవనహసనప్రాణాయామైర్వాతమూత్రపురీషశుక్రోత్సర్గైర్వా యత్ర సంరంభో వేదనా వా భవతి తత్ర శల్యం విజానీయాత్ ||13||
View original
सामान्यलक्षमपि च हस्तिस्कन्धाश्वपृष्ठपर्वतद्रुमारोहणधनुर्व्यायामद्रुतयाननियुद्धाध्वगमनलङ्घनप्लवनप्रतरण- व्यायामैर्जृम्भोद्गारकासक्षवथुष्ठीवनहसनप्राणायामैर्वातमूत्रपुरीषशुक्रोत्सर्गैर्वा यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14-15) · Śloka 15
భవంతి చాత్ర- యస్మింస్తోదాదయో దేశే సుప్తతా గురుతాఽపి చ | ఘట్టతే బహుశో యత్ర శూయతే రుజ్యతేఽపి చ ||14|| ఆతురశ్చాపి యం దేశమభీక్ష్ణం పరిరక్షతి | సంవాహ్యమానో బహుశస్తత్ర శల్యం వినిర్దిశేత్ ||15||
View original
भवन्ति चात्र- यस्मिंस्तोदादयो देशे सुप्तता गुरुताऽपि च | घट्टते बहुशो यत्र शूयते रुज्यतेऽपि च ||१४|| आतुरश्चापि यं देशमभीक्ष्णं परिरक्षति | संवाह्यमानो बहुशस्तत्र शल्यं विनिर्दिशेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16-17) · Śloka 17
అల్పాబాధమశూనం చ నీరుజం నిరుపద్రవం | ప్రసన్నం మృదుపర్యంతం నిరాఘట్టమనున్నతం ||16|| ఏషణ్యా సర్వతో దృష్ట్వా యథామార్గం చికిత్సకః | ప్రసారాకుంచనాన్నూనం నిఃశల్యమితి నిర్దిశేత్ ||17||
View original
अल्पाबाधमशूनं च नीरुजं निरुपद्रवम् | प्रसन्नं मृदुपर्यन्तं निराघट्टमनुन्नतम् ||१६|| एषण्या सर्वतो दृष्ट्वा यथामार्गं चिकित्सकः | प्रसाराकुञ्चनान्नूनं निःशल्यमिति निर्दिशेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (18) · Śloka 18
అస్థ్యాత్మకం భజ్యతే తు శల్యమంతశ్చ శీర్యతే | ప్రాయో నిర్భుజ్యతే శారంగమాయసం చేతి నిశ్చయః ||18||
View original
अस्थ्यात्मकं भज्यते तु शल्यमन्तश्च शीर्यते | प्रायो निर्भुज्यते शार्ङ्गमायसं चेति निश्चयः ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19) · Śloka 19
వార్క్షవైణవతార్ణాని నిర్హ్రియంతే తు నో యది | పచంతి రక్తం మాంసం చ క్షిప్రమేతాని దేహినాం ||19||
View original
वार्क्षवैणवतार्णानि निर्ह्रियन्ते तु नो यदि | पचन्ति रक्तं मांसं च क्षिप्रमेतानि देहिनाम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (20) · Śloka 20
కానకం రాజతం తామ్రం రైతికం త్రపు సీసకం | చిరస్థానాద్విలీయంతే పిత్తతేజఃప్రతాపనాత్ ||20||
View original
कानकं राजतं ताम्रं रैतिकं त्रपु सीसकम् | चिरस्थानाद्विलीयन्ते पित्ततेजःप्रतापनात् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (21) · Śloka 21
స్వభావశీతా మృదవో యే చాన్యేఽపీదృశా మతాః | ద్రవీభూతాః శరీరేఽస్మిన్నేకత్వం యాంతి ధాతుభిః ||21||
View original
स्वभावशीता मृदवो ये चान्येऽपीदृशा मताः | द्रवीभूताः शरीरेऽस्मिन्नेकत्वं यान्ति धातुभिः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (22) · Śloka 22
విషాణదంతకేశాస్థివేణుదారుపలాని తు | శల్యాని న విశీర్యంతే శరీరే మృన్మయాని చ ||22||
View original
विषाणदन्तकेशास्थिवेणुदारुपलानि तु | शल्यानि न विशीर्यन्ते शरीरे मृन्मयानि च ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (23) · Śloka 23
ద్వివిధం పంచగతిమత్త్వగాదివ్రణవస్తుషు | యో వేత్తి విష్టితం శల్యం స రాజ్ఞః కర్తుమర్హతి ||23||
View original
द्विविधं पञ्चगतिमत्त्वगादिव्रणवस्तुषु | यो वेत्ति विष्टितं शल्यं स राज्ञः कर्तुमर्हति ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 26
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానే ప్రనష్టశల్యవిజ్ఞానీయో నామ షడ్వింశతితమోఽధ్యాయః ||26||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने प्रनष्टशल्यविज्ञानीयो नाम षड्विंशतितमोऽध्यायः ||२६||
🔊 Audio coming soon