Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ പ്രനഷ്ടശല്യവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातः प्रनष्टशल्यविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
26. pranaṣṭaśalyavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
‘ശല’ ‘ശ്വല’ ആശുഗമനേ ധാതൂഃ; തയോരാദ്യസ്യ ശല്യമിതി രൂപമ് ||൩||
View original
‘शल’ ‘श्वल’ आशुगमने धातूः; तयोराद्यस्य शल्यमिति रूपम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
തദ്ദ്വിവിധം ശാരീരമാഗന്തുകം ച ||൪||
View original
तद्द्विविधं शारीरमागन्तुकं च ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
സര്വശരീരാബാധകരം ശല്യം, തദിഹോപദിശ്യത ഇത്യതഃ ശല്യശാസ്ത്രമ് ||൫||
View original
सर्वशरीराबाधकरं शल्यं, तदिहोपदिश्यत इत्यतः शल्यशास्त्रम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
തത്ര ശാരീരം ദന്തരോമനഖാദി ധാതവോऽന്നമലാ ദോഷാശ്ച ദുഷ്ടാഃ; ആഗന്ത്വപി ശാരീരശല്യവ്യതിരേകേണ യാവന്തോ ഭാവാ ദുഃഖമുത്പാദയന്തി ||൬||
View original
तत्र शारीरं दन्तरोमनखादि धातवोऽन्नमला दोषाश्च दुष्टाः; आगन्त्वपि शारीरशल्यव्यतिरेकेण यावन्तो भावा दुःखमुत्पादयन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
അധികാരോ ഹി ലോഹവേണുവൃക്ഷതൃണശൃങ്ഗാസ്ഥിമയേഷു; തത്രാപി വിശേഷതോ ലോഹേഷ്വേവ , വിശസനാര്ഥോപപന്നത്വാല്ലോഹസ്യ; ലോഹാനാമപി ദുര്വാരത്വാദണുമുഖത്വാദ്ദൂരപ്രയോജനകരത്വാച്ച ശര ഏവാധികൃതഃ | സ ച ദ്വിവിധഃ കര്ണീ , ശ്ലക്ഷ്ണശ്ച; പ്രായേണ വിവിധവൃക്ഷപത്രപുഷ്പഫലതുല്യാകൃതയോ വ്യാഖ്യാതാഃ, വ്യാലമൃഗപക്ഷിവക്രസദൃശാശ്ച ||൭||
View original
अधिकारो हि लोहवेणुवृक्षतृणशृङ्गास्थिमयेषु; तत्रापि विशेषतो लोहेष्वेव , विशसनार्थोपपन्नत्वाल्लोहस्य; लोहानामपि दुर्वारत्वादणुमुखत्वाद्दूरप्रयोजनकरत्वाच्च शर एवाधिकृतः | स च द्विविधः कर्णी , श्लक्ष्णश्च; प्रायेण विविधवृक्षपत्रपुष्पफलतुल्याकृतयो व्याख्याताः, व्यालमृगपक्षिवक्रसदृशाश्च ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
സര്വശല്യാനാം തു മഹതാമണൂനാം വാ പഞ്ചവിധോ ഗതിവിശേഷ ഊര്ധ്വമധോऽര്വാചീനസ്തിര്യഗൃജുരിതി ||൮||
View original
सर्वशल्यानां तु महतामणूनां वा पञ्चविधो गतिविशेष ऊर्ध्वमधोऽर्वाचीनस्तिर्यगृजुरिति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
താനി വേഗക്ഷയാത് പ്രതിഘാതാദ്വാ ത്വഗാദിഷു വ്രണവസ്തുഷ്വതിഷ്ഠന്തേ, ധമനീസ്രോതോऽസ്ഥിവിവരപേശീപ്രഭൃതിഷു വാ ശരീരപ്രദേശേഷു ||൯||
View original
तानि वेगक्षयात् प्रतिघाताद्वा त्वगादिषु व्रणवस्तुष्वतिष्ठन्ते, धमनीस्रोतोऽस्थिविवरपेशीप्रभृतिषु वा शरीरप्रदेशेषु ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
തത്ര ശല്യലക്ഷണമുച്യമാനമുപധാരയ | തദ്ദ്വിധം സാമാന്യം വൈശേഷികം ച | ശ്യാവം പിഡകാചിതം ശോഫവേദനാവന്തം മുഹുര്മുഹുഃ ശോണിതാസ്രാവിണം ബുദ്ബുദവദുന്നതം മൃദുമാംസം ച വ്രണം ജാനീയാത് സശല്യോऽയമിതി; സാമാന്യമേതല്ലക്ഷണമുക്തമ് | വൈശേഷികം തു- ത്വഗ്ഗതേ വിവര്ണഃ ശോഫോ ഭവത്യായതഃ കഠിനശ്ച; മാംസഗതേ ശോഫാഭി(തി)വൃദ്ധിഃ ശല്യമാര്ഗാനുപസംരോഹഃ പീഡനാസഹിഷ്ണുതാ ചോഷപാകൌ ച; പേശ്യന്തരസ്ഥേऽപ്യേതദേവ ചോഷശോഫവര്ജം; സിരാഗതേ സിരാധ്മാനം സിരാശൂലം സിരാശോഫശ്ച; സ്നായുഗതേ സ്നായുജാലോത്ക്ഷേപണം സംരമ്ഭശ്ചോഗ്രാ രുക് ച; സ്രോതോഗതേ സ്രോതസാം സ്വകര്മഗുണഹാനിഃ; ധമനീസ്ഥേ സഫേനം രക്തമീരയന്നനിലഃ സശബ്ദോ നിര്ഗച്ഛത്യങ്ഗമര്ദഃ പിപാസാ ഹൃല്ലാസശ്ച; അസ്ഥിഗതേ വിവിധവേദനാപ്രാദുര്ഭാവഃ ശോഫശ്ച; അസ്ഥിവിവരഗതേऽസ്ഥിപൂര്ണതാऽസ്ഥിതോദഃ സംഹര്ഷോ ബലവാംശ്ച; സന്ധിഗതേऽസ്ഥിവച്ചേഷ്ടോപരമശ്ച; കോഷ്ഠഗത ആടോപാനാഹൌ മൂത്രപുരീഷാഹാരദര്ശനം ച വ്രണമുഖാത്; മര്മഗതേ മര്മവിദ്ധവച്ചേഷ്ടതേ | സൂക്ഷ്മഗതിഷു ശല്യേഷ്വേതാന്യേവ ലക്ഷണാന്യസ്പഷ്ടാനി ഭവന്തി ||൧൦||
View original
तत्र शल्यलक्षणमुच्यमानमुपधारय | तद्द्विधं सामान्यं वैशेषिकं च | श्यावं पिडकाचितं शोफवेदनावन्तं मुहुर्मुहुः शोणितास्राविणं बुद्बुदवदुन्नतं मृदुमांसं च व्रणं जानीयात् सशल्योऽयमिति; सामान्यमेतल्लक्षणमुक्तम् | वैशेषिकं तु- त्वग्गते विवर्णः शोफो भवत्यायतः कठिनश्च; मांसगते शोफाभि(ति)वृद्धिः शल्यमार्गानुपसंरोहः पीडनासहिष्णुता चोषपाकौ च; पेश्यन्तरस्थेऽप्येतदेव चोषशोफवर्जं; सिरागते सिराध्मानं सिराशूलं सिराशोफश्च; स्नायुगते स्नायुजालोत्क्षेपणं संरम्भश्चोग्रा रुक् च; स्रोतोगते स्रोतसां स्वकर्मगुणहानिः; धमनीस्थे सफेनं रक्तमीरयन्ननिलः सशब्दो निर्गच्छत्यङ्गमर्दः पिपासा हृल्लासश्च; अस्थिगते विविधवेदनाप्रादुर्भावः शोफश्च; अस्थिविवरगतेऽस्थिपूर्णताऽस्थितोदः संहर्षो बलवांश्च; सन्धिगतेऽस्थिवच्चेष्टोपरमश्च; कोष्ठगत आटोपानाहौ मूत्रपुरीषाहारदर्शनं च व्रणमुखात्; मर्मगते मर्मविद्धवच्चेष्टते | सूक्ष्मगतिषु शल्येष्वेतान्येव लक्षणान्यस्पष्टानि भवन्ति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
മഹാന്ത്യല്പാനി വാ ശുദ്ധദേഹാനാമനുലോമസന്നിവിഷ്ടാനി രോഹന്തി വിശേഷതഃ കണ്ഠസ്രോതഃസിരാത്വക്പേശ്യസ്ഥിവിവരേഷഃ | ദോഷപ്രകോപവ്യായാമാഭിഘാതാജീര്ണേഭ്യഃ പ്രചലിതാനി പുനര്ബാധന്തേ ||൧൧||
View original
महान्त्यल्पानि वा शुद्धदेहानामनुलोमसन्निविष्टानि रोहन्ति विशेषतः कण्ठस्रोतःसिरात्वक्पेश्यस्थिविवरेषः | दोषप्रकोपव्यायामाभिघाताजीर्णेभ्यः प्रचलितानि पुनर्बाधन्ते ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
തത്ര, ത്വക്പ്രനഷ്ടേ സ്നിഗ്ധസ്വിന്നായാം മൃന്മാഷയവഗോധൂമഗോമയമൃദിതായാം ത്വചി യത്ര സംരമ്ഭോ വേദനാ വാ ഭവതി തത്ര ശല്യം വിജാനീയാത്, സ്ത്യാനഘൃതമൃച്ചന്ദനകല്കൈര്വാ പ്രദിഗ്ധായാം ശല്യോഷ്മണാऽऽശു വിസരതി ഘൃതമുപശുഷ്യതി ചാലേപോ യത്ര തത്ര ശല്യം വിജാനീയാത്; മാംസപ്രനഷ്ടേ സ്നേഹസ്വേദാദിഭിഃ ക്രിയാവിശേഷൈരവിരുദ്ധൈരാതുരമുപപാദയേത്, കര്ശിതസ്യ തു ശിഥിലീഭൂതമനവബദ്ധം ക്ഷുഭ്യമാണം യത്ര സംരമ്ഭം വേദനാം വാ ജനയതി തത്ര ശല്യം വിജാനീയാത്; കോഷ്ഠാസ്ഥിസന്ധിപേശീവിവരേഷ്വവസ്ഥിതമേവമേവ പരീക്ഷേത; സിരാധമനീസ്രോതഃസ്നായുപ്രനഷ്ടേ ഖണ്ഡചക്രസംയുക്തേ യാനേ വ്യാധിതമാരോപ്യാശു വിഷമേऽധ്വനി യായാത് യത്ര സംരമ്ഭോ വേദനാ വാ ഭവതി തത്ര ശല്യം വിജാനീയാത്; അസ്ഥിപ്രനഷ്ടേ സ്നേഹസ്വേദോപപന്നാന്യസ്ഥീനി ബന്ധനപീഡനാഭ്യാം ഭൃശമുപാചരേത്, യത്ര സംരമ്ഭോ വേദനാ ഭവതി തത്ര ശല്യം വിജാനീയാത്; സന്ധിപ്രനഷ്ടേ സ്നേഹസ്വേദോപപന്നാന് സന്ധീന് പ്രസരണാകുഞ്ചനബന്ധനപീഡനൈഃ ഭൃശമുപാചരേത്, യത്ര സംരമ്ഭോ വേദനാ വാ ഭവതി തത്ര ശല്യം വിജാനീയാത്, സന്ധിപ്രനഷ്ടേ സ്നേഹസ്വേദോപപന്നാന് സന്ധീന് പ്രസരണാകുഞ്ചനബന്ധനപീഡനൈര്ഭൃശമുപാചരേത്; യത്ര സംരമ്ഭോ വേദനാ വാ ഭവതി തത്ര ശല്യം വിജാനീയാത്, മര്മപ്രനഷ്ടേ ത്വനന്യഭാവാന്മര്മണാമുക്തം പരീക്ഷണം ഭവതി ||൧൨||
View original
तत्र, त्वक्प्रनष्टे स्निग्धस्विन्नायां मृन्माषयवगोधूमगोमयमृदितायां त्वचि यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्, स्त्यानघृतमृच्चन्दनकल्कैर्वा प्रदिग्धायां शल्योष्मणाऽऽशु विसरति घृतमुपशुष्यति चालेपो यत्र तत्र शल्यं विजानीयात्; मांसप्रनष्टे स्नेहस्वेदादिभिः क्रियाविशेषैरविरुद्धैरातुरमुपपादयेत्, कर्शितस्य तु शिथिलीभूतमनवबद्धं क्षुभ्यमाणं यत्र संरम्भं वेदनां वा जनयति तत्र शल्यं विजानीयात्; कोष्ठास्थिसन्धिपेशीविवरेष्ववस्थितमेवमेव परीक्षेत; सिराधमनीस्रोतःस्नायुप्रनष्टे खण्डचक्रसंयुक्ते याने व्याधितमारोप्याशु विषमेऽध्वनि यायात् यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्; अस्थिप्रनष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नान्यस्थीनि बन्धनपीडनाभ्यां भृशमुपाचरेत्, यत्र संरम्भो वेदना भवति तत्र शल्यं विजानीयात्; सन्धिप्रनष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नान् सन्धीन् प्रसरणाकुञ्चनबन्धनपीडनैः भृशमुपाचरेत्, यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्, सन्धिप्रनष्टे स्नेहस्वेदोपपन्नान् सन्धीन् प्रसरणाकुञ्चनबन्धनपीडनैर्भृशमुपाचरेत्; यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात्, मर्मप्रनष्टे त्वनन्यभावान्मर्मणामुक्तं परीक्षणं भवति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
സാമാന്യലക്ഷമപി ച ഹസ്തിസ്കന്ധാശ്വപൃഷ്ഠപര്വതദ്രുമാരോഹണധനുര്വ്യായാമദ്രുതയാനനിയുദ്ധാധ്വഗമനലങ്ഘനപ്ലവനപ്രതരണ- വ്യായാമൈര്ജൃമ്ഭോദ്ഗാരകാസക്ഷവഥുഷ്ഠീവനഹസനപ്രാണായാമൈര്വാതമൂത്രപുരീഷശുക്രോത്സര്ഗൈര്വാ യത്ര സംരമ്ഭോ വേദനാ വാ ഭവതി തത്ര ശല്യം വിജാനീയാത് ||൧൩||
View original
सामान्यलक्षमपि च हस्तिस्कन्धाश्वपृष्ठपर्वतद्रुमारोहणधनुर्व्यायामद्रुतयाननियुद्धाध्वगमनलङ्घनप्लवनप्रतरण- व्यायामैर्जृम्भोद्गारकासक्षवथुष्ठीवनहसनप्राणायामैर्वातमूत्रपुरीषशुक्रोत्सर्गैर्वा यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र शल्यं विजानीयात् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14-15) · Śloka 15
ഭവന്തി ചാത്ര- യസ്മിംസ്തോദാദയോ ദേശേ സുപ്തതാ ഗുരുതാऽപി ച | ഘട്ടതേ ബഹുശോ യത്ര ശൂയതേ രുജ്യതേऽപി ച ||൧൪|| ആതുരശ്ചാപി യം ദേശമഭീക്ഷ്ണം പരിരക്ഷതി | സംവാഹ്യമാനോ ബഹുശസ്തത്ര ശല്യം വിനിര്ദിശേത് ||൧൫||
View original
भवन्ति चात्र- यस्मिंस्तोदादयो देशे सुप्तता गुरुताऽपि च | घट्टते बहुशो यत्र शूयते रुज्यतेऽपि च ||१४|| आतुरश्चापि यं देशमभीक्ष्णं परिरक्षति | संवाह्यमानो बहुशस्तत्र शल्यं विनिर्दिशेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16-17) · Śloka 17
അല്പാബാധമശൂനം ച നീരുജം നിരുപദ്രവമ് | പ്രസന്നം മൃദുപര്യന്തം നിരാഘട്ടമനുന്നതമ് ||൧൬|| ഏഷണ്യാ സര്വതോ ദൃഷ്ട്വാ യഥാമാര്ഗം ചികിത്സകഃ | പ്രസാരാകുഞ്ചനാന്നൂനം നിഃശല്യമിതി നിര്ദിശേത് ||൧൭||
View original
अल्पाबाधमशूनं च नीरुजं निरुपद्रवम् | प्रसन्नं मृदुपर्यन्तं निराघट्टमनुन्नतम् ||१६|| एषण्या सर्वतो दृष्ट्वा यथामार्गं चिकित्सकः | प्रसाराकुञ्चनान्नूनं निःशल्यमिति निर्दिशेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (18) · Śloka 18
അസ്ഥ്യാത്മകം ഭജ്യതേ തു ശല്യമന്തശ്ച ശീര്യതേ | പ്രായോ നിര്ഭുജ്യതേ ശാര്ങ്ഗമായസം ചേതി നിശ്ചയഃ ||൧൮||
View original
अस्थ्यात्मकं भज्यते तु शल्यमन्तश्च शीर्यते | प्रायो निर्भुज्यते शार्ङ्गमायसं चेति निश्चयः ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19) · Śloka 19
വാര്ക്ഷവൈണവതാര്ണാനി നിര്ഹ്രിയന്തേ തു നോ യദി | പചന്തി രക്തം മാംസം ച ക്ഷിപ്രമേതാനി ദേഹിനാമ് ||൧൯||
View original
वार्क्षवैणवतार्णानि निर्ह्रियन्ते तु नो यदि | पचन्ति रक्तं मांसं च क्षिप्रमेतानि देहिनाम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (20) · Śloka 20
കാനകം രാജതം താമ്രം രൈതികം ത്രപു സീസകമ് | ചിരസ്ഥാനാദ്വിലീയന്തേ പിത്തതേജഃപ്രതാപനാത് ||൨൦||
View original
कानकं राजतं ताम्रं रैतिकं त्रपु सीसकम् | चिरस्थानाद्विलीयन्ते पित्ततेजःप्रतापनात् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (21) · Śloka 21
സ്വഭാവശീതാ മൃദവോ യേ ചാന്യേऽപീദൃശാ മതാഃ | ദ്രവീഭൂതാഃ ശരീരേऽസ്മിന്നേകത്വം യാന്തി ധാതുഭിഃ ||൨൧||
View original
स्वभावशीता मृदवो ये चान्येऽपीदृशा मताः | द्रवीभूताः शरीरेऽस्मिन्नेकत्वं यान्ति धातुभिः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (22) · Śloka 22
വിഷാണദന്തകേശാസ്ഥിവേണുദാരുപലാനി തു | ശല്യാനി ന വിശീര്യന്തേ ശരീരേ മൃന്മയാനി ച ||൨൨||
View original
विषाणदन्तकेशास्थिवेणुदारुपलानि तु | शल्यानि न विशीर्यन्ते शरीरे मृन्मयानि च ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (23) · Śloka 23
ദ്വിവിധം പഞ്ചഗതിമത്ത്വഗാദിവ്രണവസ്തുഷു | യോ വേത്തി വിഷ്ടിതം ശല്യം സ രാജ്ഞഃ കര്തുമര്ഹതി ||൨൩||
View original
द्विविधं पञ्चगतिमत्त्वगादिव्रणवस्तुषु | यो वेत्ति विष्टितं शल्यं स राज्ञः कर्तुमर्हति ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 26
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ പ്രനഷ്ടശല്യവിജ്ഞാനീയോ നാമ ഷഡ്വിംശതിതമോऽധ്യായഃ ||൨൬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने प्रनष्टशल्यविज्ञानीयो नाम षड्विंशतितमोऽध्यायः ||२६||
🔊 Audio coming soon