Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
అథాతః శల్యాపనయనీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2|| శల్యం ద్వివిధమవబద్ధమనవబద్ధం చ ||3||
अथातः शल्यापनयनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| शल्यं द्विविधमवबद्धमनवबद्धं च ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
తత్ర సమాసేనానవబద్ధశల్యోద్ధరణార్థం పంచదశ హేతూన్ వక్ష్యామః | తద్యథా- స్వభావః, పాచనం, భేదనం, దారణం, పీడనం, ప్రమార్జనం, నిర్ధ్మాపనం, వమనం, విరేచనం, ప్రక్షాలనం, ప్రతిమర్శః, ప్రవాహణం, ఆచూషణం, అయస్కాంతో, హర్షశ్చేతి ||4||
तत्र समासेनानवबद्धशल्योद्धरणार्थं पञ्चदश हेतून् वक्ष्यामः | तद्यथा- स्वभावः, पाचनं, भेदनं, दारणं, पीडनं, प्रमार्जनं, निर्ध्मापनं, वमनं, विरेचनं, प्रक्षालनं, प्रतिमर्शः, प्रवाहणम्, आचूषणम्, अयस्कान्तो, हर्षश्चेति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
తత్రాశ్రుక్షవథూద్గారకాసమూత్రపురీషానిలైః స్వభావబలప్రవృత్తైర్నయనాదిభ్యః పతతి | మాంసావగాఢం శల్యమవిదహ్యమానం పాచయిత్వా ప్రకోథాత్తస్య పూయశోణితవేగాద్గౌరవాద్వా పతతి | పక్వమభిద్యమానం భేదయేద్దారయేద్వా | భిన్నమనిరస్యమానం పీడనీయైః పీడయేత్ పాణిభిర్వా | అణూన్యక్షశల్యాని పరిషేచనాధ్మాపనైర్బాలవస్త్రపాణిభిః ప్రమార్జయేత్ | ఆహారశేషశ్లేష్మహీనాణుశల్యాని శ్వసనోత్కాసనప్రధమనైర్నిర్ధమేత్ | అన్నశల్యాని వమనాంగులిప్రతిమర్శప్రభృతిభిః | విరేచనైః పక్వాశయగతాని | వ్రణదోషాశయగతాని ప్రక్షాలనైః | వాతమూత్రపురీషగర్భసంగేషు ప్రవాహణముక్తం | మారుతోదకసవిషరుధిరదుష్టస్తన్యేష్వాచూషణమాస్యేన విషాణైర్వా | అనులోమమనవబద్ధమకర్ణమనల్పవ్రణముఖమయస్కాంతేన | హృద్యవస్థితమనేకకారణోత్పన్నం శోకశల్యం హర్షేణేతి ||5||
तत्राश्रुक्षवथूद्गारकासमूत्रपुरीषानिलैः स्वभावबलप्रवृत्तैर्नयनादिभ्यः पतति | मांसावगाढं शल्यमविदह्यमानं पाचयित्वा प्रकोथात्तस्य पूयशोणितवेगाद्गौरवाद्वा पतति | पक्वमभिद्यमानं भेदयेद्दारयेद्वा | भिन्नमनिरस्यमानं पीडनीयैः पीडयेत् पाणिभिर्वा | अणून्यक्षशल्यानि परिषेचनाध्मापनैर्बालवस्त्रपाणिभिः प्रमार्जयेत् | आहारशेषश्लेष्महीनाणुशल्यानि श्वसनोत्कासनप्रधमनैर्निर्धमेत् | अन्नशल्यानि वमनाङ्गुलिप्रतिमर्शप्रभृतिभिः | विरेचनैः पक्वाशयगतानि | व्रणदोषाशयगतानि प्रक्षालनैः | वातमूत्रपुरीषगर्भसङ्गेषु प्रवाहणमुक्तम् | मारुतोदकसविषरुधिरदुष्टस्तन्येष्वाचूषणमास्येन विषाणैर्वा | अनुलोममनवबद्धमकर्णमनल्पव्रणमुखमयस्कान्तेन | हृद्यवस्थितमनेककारणोत्पन्नं शोकशल्यं हर्षेणेति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
సర్వశల్యానాం తు మహతామణూనాం వా ద్వావేవాహరణహేతూ భవతః- ప్రతిలోమోఽనులోమశ్చ ||6||
सर्वशल्यानां तु महतामणूनां वा द्वावेवाहरणहेतू भवतः- प्रतिलोमोऽनुलोमश्च ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
తత్ర ప్రతిలోమమర్వాచీనమానయేత్ , అనులోమం పరాచీనం ||7||
तत्र प्रतिलोममर्वाचीनमानयेत् , अनुलोमं पराचीनम् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ఉత్తుండితం ఛిత్త్వా నిర్ఘాతయేచ్ఛేదనీయముఖం ||8||
उत्तुण्डितं छित्त्वा निर्घातयेच्छेदनीयमुखम् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ఛేదనీయముఖాన్యపి కుక్షివక్షఃకక్షావంక్షణపర్శుకాంతరపతితాని చ హస్తశక్యం యథామార్గేణ హస్తేనైవాపహర్తుం ప్రయతేత ||9||
छेदनीयमुखान्यपि कुक्षिवक्षःकक्षावङ्क्षणपर्शुकान्तरपतितानि च हस्तशक्यं यथामार्गेण हस्तेनैवापहर्तुं प्रयतेत ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
హస్తేనైవాపహర్తుమశక్యం విశస్య శస్త్రేణ యంత్రేణాపహరేత్ ||10||
हस्तेनैवापहर्तुमशक्यं विशस्य शस्त्रेण यन्त्रेणापहरेत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
భవతి చాత్ర- శీతలేన జలేనైనం మూర్చ్ఛంతమవసేచయేత్ | సంరక్షేదస్య మర్మాణి ముహురాశ్వాసయేచ్చ తం ||11||
भवति चात्र- शीतलेन जलेनैनं मूर्च्छन्तमवसेचयेत् | संरक्षेदस्य मर्माणि मुहुराश्वासयेच्च तम् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
తతః శల్యముద్ధృత్య నిర్లోహితం వ్రణం కృత్వా స్వేదార్హమగ్నిఘృతప్రభృతిభిః సంస్వేద్యావదహ్య ప్రదిహ్య సర్పిర్మధుభ్యాం బద్ధ్వాఽఽచారికముపదిశేత్ | (సిరాస్నాయువిలగ్నం శలాకాదిభిర్విమోచ్యాపనయేత్; శ్వయథుగ్రస్తవారంగం సమవపీడ్య శ్వయథుం; దుర్బలవారంగం కుశాదిభిర్బద్ధ్వా|) ||12||
ततः शल्यमुद्धृत्य निर्लोहितं व्रणं कृत्वा स्वेदार्हमग्निघृतप्रभृतिभिः संस्वेद्यावदह्य प्रदिह्य सर्पिर्मधुभ्यां बद्ध्वाऽऽचारिकमुपदिशेत् | (सिरास्नायुविलग्नं शलाकादिभिर्विमोच्यापनयेत्; श्वयथुग्रस्तवारङ्गं समवपीड्य श्वयथुं; दुर्बलवारङ्गं कुशादिभिर्बद्ध्वा|) ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
హృదయమభితో వర్తమానం శల్యం శీతజలాదిభిరుద్వేజితస్యాపహరేద్యథామార్గం; దురుపహరమన్యతోఽపబాధ్యమానం పాటయిత్వోద్ధరేత్ ||13||
हृदयमभितो वर्तमानं शल्यं शीतजलादिभिरुद्वेजितस्यापहरेद्यथामार्गं; दुरुपहरमन्यतोऽपबाध्यमानं पाटयित्वोद्धरेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
అస్థివివరప్రవిష్టమస్థివిదష్టం వాఽవగృహ్య పాదాభ్యాం యంత్రేణాపహరేత్, అశక్యమేవం వా బలవద్భిః సుపరిగృహీతస్య యంత్రేణ గ్రాహయిత్వా శల్యవారంగం ప్రవిభుజ్య ధనుర్గుణైర్బద్ధ్వైకతశ్చాస్య పంచాంగ్యాముపసంయతస్యాశ్వస్యవక్త్రకవికే బధ్నీయాత్, అథైనం కశయా తాడయేద్యథోన్నామయఞ్ శిరో వేగేన శల్యముద్ధరతి; దృఢాం వా వృక్షశాఖామవనమ్య తస్యాం పూర్వవద్బద్ధ్వోద్ధరేత్ ||14||
अस्थिविवरप्रविष्टमस्थिविदष्टं वाऽवगृह्य पादाभ्यां यन्त्रेणापहरेत्, अशक्यमेवं वा बलवद्भिः सुपरिगृहीतस्य यन्त्रेण ग्राहयित्वा शल्यवारङ्गं प्रविभुज्य धनुर्गुणैर्बद्ध्वैकतश्चास्य पञ्चाङ्ग्यामुपसंयतस्याश्वस्यवक्त्रकविके बध्नीयात्, अथैनं कशया ताडयेद्यथोन्नामयञ् शिरो वेगेन शल्यमुद्धरति; दृढां वा वृक्षशाखामवनम्य तस्यां पूर्ववद्बद्ध्वोद्धरेत् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
అదేశోత్తుండితమష్ఠీలాశ్మముద్గరాణామన్యతమస్య ప్రహారేణ విచాల్య యథామార్గమేవ యంత్రేణ ||15||
अदेशोत्तुण्डितमष्ठीलाश्ममुद्गराणामन्यतमस्य प्रहारेण विचाल्य यथामार्गमेव यन्त्रेण ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
విమృదితకర్ణాని కర్ణవంత్యనాబాధకరదేశోత్తుండితాని పురస్తాదేవ ||16||
विमृदितकर्णानि कर्णवन्त्यनाबाधकरदेशोत्तुण्डितानि पुरस्तादेव ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
జాతుషే కంఠాసక్తే కంఠే నాడీం ప్రవేశ్యాగ్నితప్తాం చ శలాకాం, తయాఽవగృహ్య శీతాభిరద్భిః పరిషిచ్య స్థిరీభూతం శల్యముద్ధరేత్ ||17||
जातुषे कण्ठासक्ते कण्ठे नाडीं प्रवेश्याग्नितप्तां च शलाकां, तयाऽवगृह्य शीताभिरद्भिः परिषिच्य स्थिरीभूतं शल्यमुद्धरेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
అజాతుషం తు జతుమధూచ్ఛిష్టప్రలిప్తయా శలాకయా పూర్వకల్పేనేత్యేకే ||18||
अजातुषं तु जतुमधूच्छिष्टप्रलिप्तया शलाकया पूर्वकल्पेनेत्येके ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
అస్థిశల్యమన్యద్వా తిర్యక్కంఠాసక్తమవేక్ష్య కేశోండుకం దృఢైకదీర్ఘసూత్రబద్ధం ద్రవభక్తోపహితం పాయయేదాకంఠాత్ పూర్ణకోష్ఠం చ వామయేత్, వమతశ్చ శల్యైకదేశసక్తం జ్ఞాత్వా సూత్రం సహసా త్వాక్షిపేత్; మృదునా వా దంతధావనకూర్చకేనాపహరేత్ ప్రణుదేద్వాఽంతః | క్షతకంఠాయ చ మధుసర్పిషీ లేఢుం ప్రయచ్ఛేత్త్రిఫలాచూర్ణం వా మధుశర్కరామిశ్రం ||19||
अस्थिशल्यमन्यद्वा तिर्यक्कण्ठासक्तमवेक्ष्य केशोण्डुकं दृढैकदीर्घसूत्रबद्धं द्रवभक्तोपहितं पाययेदाकण्ठात् पूर्णकोष्ठं च वामयेत्, वमतश्च शल्यैकदेशसक्तं ज्ञात्वा सूत्रं सहसा त्वाक्षिपेत्; मृदुना वा दन्तधावनकूर्चकेनापहरेत् प्रणुदेद्वाऽन्तः | क्षतकण्ठाय च मधुसर्पिषी लेढुं प्रयच्छेत्त्रिफलाचूर्णं वा मधुशर्करामिश्रम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
ఉదకపూర్ణోదరమవాక్శిరసమవపీడయేద్ధునీయాద్వామయేద్వా భస్మరాశౌ వా నిఖనేదాముఖాత్ ||20||
उदकपूर्णोदरमवाक्शिरसमवपीडयेद्धुनीयाद्वामयेद्वा भस्मराशौ वा निखनेदामुखात् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
గ్రాసశల్యే తు కంఠాసక్తే నిఃశంకమనవబుద్ధం స్కంధే ముష్టినాఽభిహన్యాత్, స్నేహం మద్యం పానీయం వా పాయయేత్ ||21||
ग्रासशल्ये तु कण्ठासक्ते निःशङ्कमनवबुद्धं स्कन्धे मुष्टिनाऽभिहन्यात्, स्नेहं मद्यं पानीयं वा पाययेत् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (22) · Śloka 22
బాహురజ్జులతాపాశైః కంఠపీడనాద్వాయుః ప్రకుపితః శ్లేష్మాణం కోపయిత్వా స్రోతో నిరుణద్ధి, లాలాస్రావం ఫేనాగమనం సంజ్ఞానాశం చాపాదయతి; తమభ్యజ్య సంస్వేద్య శిరోవిరేచనం తస్మై తీక్ష్ణం విదధ్యాద్రసం చ వాతఘ్నం దద్యాదితి ||22||
बाहुरज्जुलतापाशैः कण्ठपीडनाद्वायुः प्रकुपितः श्लेष्माणं कोपयित्वा स्रोतो निरुणद्धि, लालास्रावं फेनागमनं सञ्ज्ञानाशं चापादयति; तमभ्यज्य संस्वेद्य शिरोविरेचनं तस्मै तीक्ष्णं विदध्याद्रसं च वातघ्नं दद्यादिति ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (23-26) · Śloka 26
భవంతి చాత్ర- శల్యాకృతివిశేషాంశ్చ స్థానాన్యావేక్ష్య బుద్ధిమాన్ | తథా యంత్రపృథక్త్వం చ సమ్యక్ శల్యమథాహరేత్ ||23|| కర్ణవంతి తు శల్యాని దుఃఖాహార్యాణి యాని చ | ఆదదీత భిషక్ తస్మాత్తాని యుక్త్యా సమాహితః ||24|| ఏతైరుపాయైః శల్యం తు నైవ నిర్యాత్యతే యది | మత్యా నిపుణయా వైద్యో యంత్రయోగైశ్చ నిర్హరేత్ ||25|| శోథపాకౌ రుజశ్చోగ్రాః కుర్యాచ్ఛల్యమనాహృతం | వైకల్యం మరణం చాపి తస్మాద్యత్నాద్వినిర్హరేత్ ||26||
भवन्ति चात्र- शल्याकृतिविशेषांश्च स्थानान्यावेक्ष्य बुद्धिमान् | तथा यन्त्रपृथक्त्वं च सम्यक् शल्यमथाहरेत् ||२३|| कर्णवन्ति तु शल्यानि दुःखाहार्याणि यानि च | आददीत भिषक् तस्मात्तानि युक्त्या समाहितः ||२४|| एतैरुपायैः शल्यं तु नैव निर्यात्यते यदि | मत्या निपुणया वैद्यो यन्त्रयोगैश्च निर्हरेत् ||२५|| शोथपाकौ रुजश्चोग्राः कुर्याच्छल्यमनाहृतम् | वैकल्यं मरणं चापि तस्माद्यत्नाद्विनिर्हरेत् ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 27
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానే శల్యాపనయనీయో నామ సప్తవింశతితమోఽధ్యాయః ||27||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने शल्यापनयनीयो नाम सप्तविंशतितमोऽध्यायः ||२७||
🔊 Audio coming soon