Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
অথাতঃ সংশোধনসংশমনীযমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ ||১|| যথোবাচ ভগবান্ ধন্বন্তরিঃ ||২||
View original
अथातः संशोधनसंशमनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
39. saṁśōdhanasaṁśamanīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
মদনকুটজজীমূতকেক্ষ্বাকুধামার্গবকৃতবেধনসর্ষপবিডঙ্গপিপ্পলীকরঞ্জপ্রপুন্নাড কোবিদারকর্বুদারারিষ্টাশ্বগন্ধাবিদুলবন্ধুজীবকশ্বেতাশণপুষ্পীবিম্বীবচামৃগের্বারবশ্চিত্রা চেত্যূর্ধ্বভাগহরাণি | তত্র, কোবিদারপূর্বাণাং ফলানি, কোবিদারাদীনাং মূলানি ||৩||
View original
मदनकुटजजीमूतकेक्ष्वाकुधामार्गवकृतवेधनसर्षपविडङ्गपिप्पलीकरञ्जप्रपुन्नाड कोविदारकर्बुदारारिष्टाश्वगन्धाविदुलबन्धुजीवकश्वेताशणपुष्पीबिम्बीवचामृगेर्वारवश्चित्रा चेत्यूर्ध्वभागहराणि | तत्र, कोविदारपूर्वाणां फलानि, कोविदारादीनां मूलानि ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
বিবৃতাশ্যামাদন্তীদ্রবন্তীসপ্তলাশঙ্খিনীবিষাণিকাগবাক্ষীচ্ছগলান্ত্রীস্নুক্সু বর্ণক্ষীরীচিত্রককিণিহীকুশকাশতিল্বককম্পিল্লকরম্যকপাটলাপূগহরীতক্যা মলকবিভীতকনীলিনীচতুরঙ্গুলৈরণ্ডপূতীকমহাবৃক্ষসপ্তচ্ছদার্কা জ্যোতিষ্মতী চেত্যধোভাগহরাণি | তত্র তিল্বকপূর্বাণাং মূলানি , তিল্বকাদীনাং পাটলান্তানাং ত্বচঃ, কম্পিল্লকফলরজঃ, পূগাদীনামেরণ্ডান্তানাং ফলানি, পূতীকারগ্বধযোঃ পত্রাণি, শেষাণাং ক্ষীরাণীতি ||৪||
View original
विवृताश्यामादन्तीद्रवन्तीसप्तलाशङ्खिनीविषाणिकागवाक्षीच्छगलान्त्रीस्नुक्सु वर्णक्षीरीचित्रककिणिहीकुशकाशतिल्वककम्पिल्लकरम्यकपाटलापूगहरीतक्या मलकबिभीतकनीलिनीचतुरङ्गुलैरण्डपूतीकमहावृक्षसप्तच्छदार्का ज्योतिष्मती चेत्यधोभागहराणि | तत्र तिल्वकपूर्वाणां मूलानि , तिल्वकादीनां पाटलान्तानां त्वचः, कम्पिल्लकफलरजः, पूगादीनामेरण्डान्तानां फलानि, पूतीकारग्वधयोः पत्राणि, शेषाणां क्षीराणीति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
কোশাতকী সপ্তলা শঙ্খিনী দেবদালী কারবেল্লিকা চেত্যুভযতোভাগহরাণি | এষাং স্বরসা ইতি ||৫||
View original
कोशातकी सप्तला शङ्खिनी देवदाली कारवेल्लिका चेत्युभयतोभागहराणि | एषां स्वरसा इति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
পিপ্পলীবিডঙ্গাপামার্গশিগ্রুসিদ্ধার্থকশিরীষমরিচকরবীরবিম্বীগিরিকর্ণিকাকিণিহীবচাজ্যোতিষ্মতী- করঞ্জার্কালর্কলশুনাতিবিষাশৃঙ্গবেরতালীশতমালসুরসার্জকেঙ্গুদীমেষশৃঙ্গীমাতুলুঙ্গীমুরঙ্গীপীলু- জাতীশালতালমধূকলাক্ষাহিঙ্গুলবণমদ্যগোশকৃদ্রসমূত্রাণীতি শিরোবিরেচনানি | তত্র করবীরপূর্বাণাং ফলানি, করবীরাদীনামর্কান্তানাং মূলানি, তালীশপূর্বাণাং কন্দাঃ, তালীশাদীনামর্জকান্তানাং পত্রাণি, ইঙ্গুদীমেষশৃঙ্গ্যোস্ত্বচঃ, মাতুলুঙ্গীমুরঙ্গীপীলুজাতীনাং পুষ্পাণি, শালতালমধূকানাং সারাঃ, হিঙ্গুলাক্ষে নির্যাসৌ, লবণানি পার্থিববিশেষাঃ; মদ্যান্যাসুতসংযোগাঃ, শকৃদ্রসমূত্রে মলাবিতি ||৬||
View original
पिप्पलीविडङ्गापामार्गशिग्रुसिद्धार्थकशिरीषमरिचकरवीरबिम्बीगिरिकर्णिकाकिणिहीवचाज्योतिष्मती- करञ्जार्कालर्कलशुनातिविषाशृङ्गवेरतालीशतमालसुरसार्जकेङ्गुदीमेषशृङ्गीमातुलुङ्गीमुरङ्गीपीलु- जातीशालतालमधूकलाक्षाहिङ्गुलवणमद्यगोशकृद्रसमूत्राणीति शिरोविरेचनानि | तत्र करवीरपूर्वाणां फलानि, करवीरादीनामर्कान्तानां मूलानि, तालीशपूर्वाणां कन्दाः, तालीशादीनामर्जकान्तानां पत्राणि, इङ्गुदीमेषशृङ्ग्योस्त्वचः, मातुलुङ्गीमुरङ्गीपीलुजातीनां पुष्पाणि, शालतालमधूकानां साराः, हिङ्गुलाक्षे निर्यासौ, लवणानि पार्थिवविशेषाः; मद्यान्यासुतसंयोगाः, शकृद्रसमूत्रे मलाविति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
সংশমনান্যত ঊর্ধ্বং বক্ষ্যামঃ- তত্র ভদ্রদারুকুষ্ঠহরিদ্রাবরুণমেষশৃঙ্গীবলাতিবলার্তগলকচ্ছুরাশল্লকীকুবেরাক্ষীবীরতরুসহচরাগ্নিমন্থ- বত্সাদন্যেরণ্ডাশ্মভেদকালর্কার্কশতাবরীপুনর্নবাবসুকবশিরকাঞ্চনকভার্গীকার্পাসীবৃশ্চিকালীপত্তূরবদরযবকোলকুলত্থপ্রভৃতীনি বিদারিগন্ধাদিশ্চ দ্বে চাদ্যে পঞ্চমূল্যৌ সমাসেন বাতসংশমনো বর্গঃ ||৭||
View original
संशमनान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- तत्र भद्रदारुकुष्ठहरिद्रावरुणमेषशृङ्गीबलातिबलार्तगलकच्छुराशल्लकीकुबेराक्षीवीरतरुसहचराग्निमन्थ- वत्सादन्येरण्डाश्मभेदकालर्कार्कशतावरीपुनर्नवावसुकवशिरकाञ्चनकभार्गीकार्पासीवृश्चिकालीपत्तूरबदरयवकोलकुलत्थप्रभृतीनि विदारिगन्धादिश्च द्वे चाद्ये पञ्चमूल्यौ समासेन वातसंशमनो वर्गः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
চন্দনকুচন্দনহ্রীবেরোশীরমঞ্জিষ্ঠাপযস্যাবিদারীশতাবরীগুন্দ্রাশৈবলকহ্লারকুমুদোত্পলকন্দ(দ)লীদূর্বামূর্বাপ্রভৃতীনি কাকোল্যাদিঃ সারিবাদিরঞ্জনাদিরুত্পলাদির্ন্যগ্রোধাদিস্তৃণপঞ্চমূলমিতি সমাসেন পিত্তসংশমনো বর্গঃ ||৮||
View original
चन्दनकुचन्दनह्रीबेरोशीरमञ्जिष्ठापयस्याविदारीशतावरीगुन्द्राशैवलकह्लारकुमुदोत्पलकन्द(द)लीदूर्वामूर्वाप्रभृतीनि काकोल्यादिः सारिवादिरञ्जनादिरुत्पलादिर्न्यग्रोधादिस्तृणपञ्चमूलमिति समासेन पित्तसंशमनो वर्गः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
কালেযকাগুরুতিলপর্ণীকুষ্ঠহরিদ্রাশীতশিবশতপুষ্পাসরলারাস্নাপ্রকীর্যোদকীর্যেঙ্গুদীসুমনা- কাকাদনীলাঙ্গলকীহস্তিকর্ণমুঞ্জাতকলামজ্জকপ্রভৃতীনি বল্লীকণ্টকপঞ্চমূল্যৌ পিপ্পল্যাদির্বৃহত্যাদির্মুষ্ককাদির্বচাদিঃ সুরসাদিরারগ্বধাদিরিতি সমাসেন শ্লেষ্মসংশমনো বর্গঃ ||৯||
View original
कालेयकागुरुतिलपर्णीकुष्ठहरिद्राशीतशिवशतपुष्पासरलारास्नाप्रकीर्योदकीर्येङ्गुदीसुमना- काकादनीलाङ्गलकीहस्तिकर्णमुञ्जातकलामज्जकप्रभृतीनि वल्लीकण्टकपञ्चमूल्यौ पिप्पल्यादिर्बृहत्यादिर्मुष्ककादिर्वचादिः सुरसादिरारग्वधादिरिति समासेन श्लेष्मसंशमनो वर्गः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
তত্র সর্বাণ্যেবৌষধানি ব্যাধ্যগ্নিপুরুষবলান্যভিসমীক্ষ্য বিদধ্যাত্ | তত্র, ব্যাধিবলাদধিকমৌষধমুপযুক্তং তমুপশম্য ব্যাধিং ব্যাধিমন্যমাবহতি; অগ্নিবলাদধিকমজীর্ণং বিষ্টভ্য বা পচ্যতে; পুরুষবলাদধিকং গ্লানিমূর্চ্ছামদানাবহতি সংশমনম্; এবং সংশোধনমতিপাতযতি | হীনমেভ্যো দত্তমকিঞ্চিত্করং ভবতি | তস্মাত্ সমমেব বিদধ্যাত্ ||১০||
View original
तत्र सर्वाण्येवौषधानि व्याध्यग्निपुरुषबलान्यभिसमीक्ष्य विदध्यात् | तत्र, व्याधिबलादधिकमौषधमुपयुक्तं तमुपशम्य व्याधिं व्याधिमन्यमावहति; अग्निबलादधिकमजीर्णं विष्टभ्य वा पच्यते; पुरुषबलादधिकं ग्लानिमूर्च्छामदानावहति संशमनम्; एवं संशोधनमतिपातयति | हीनमेभ्यो दत्तमकिञ्चित्करं भवति | तस्मात् सममेव विदध्यात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ভবন্তি চাত্র- রোগে শোধনসাধ্যে তু যো ভবেদ্দোষদুর্বলঃ | তস্মৈ দদ্যাদ্ভিষক্ প্রাজ্ঞো দোষপ্রচ্যাবানং মৃদু ||১১||
View original
भवन्ति चात्र- रोगे शोधनसाध्ये तु यो भवेद्दोषदुर्बलः | तस्मै दद्याद्भिषक् प्राज्ञो दोषप्रच्यावानं मृदु ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12-13) · Śloka 13
চলে দোষে মৃদৌ কোষ্ঠে নেক্ষেতাত্র বলং নৃণাম্ | অব্যাধিদুর্বলস্যাপি শোধনং হি তদা ভবেত্ ||১২|| স্বযং প্রবৃত্তদোষস্য মৃদুকোষ্ঠস্য শোধনম্ | ভবেদল্পবলস্যাপি প্রযুক্তং ব্যাধিনাশনম্ ||১৩||
View original
चले दोषे मृदौ कोष्ठे नेक्षेतात्र बलं नृणाम् | अव्याधिदुर्बलस्यापि शोधनं हि तदा भवेत् ||१२|| स्वयं प्रवृत्तदोषस्य मृदुकोष्ठस्य शोधनम् | भवेदल्पबलस्यापि प्रयुक्तं व्याधिनाशनम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 14
ব্যাধ্যাদিষু তু মধ্যেষু ক্বাথস্যাঞ্জলিরিষ্যতে | বিডালপদকং চূর্ণং দেযঃ কল্কোঽক্ষসম্মিতঃ ||১৪||
View original
व्याध्यादिषु तु मध्येषु क्वाथस्याञ्जलिरिष्यते | बिडालपदकं चूर्णं देयः कल्कोऽक्षसम्मितः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 39
ইতি সুশ্রুতসংহিতাযাং সূত্রস্থানে সংশোধনসংশমনীযো নামৈকোনচত্বারিংশোঽধ্যাযঃ ||৩৯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने संशोधनसंशमनीयो नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ||३९||
🔊 Audio coming soon