Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ സംശോധനസംശമനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातः संशोधनसंशमनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
39. saṁśōdhanasaṁśamanīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
മദനകുടജജീമൂതകേക്ഷ്വാകുധാമാര്ഗവകൃതവേധനസര്ഷപവിഡങ്ഗപിപ്പലീകരഞ്ജപ്രപുന്നാഡ കോവിദാരകര്ബുദാരാരിഷ്ടാശ്വഗന്ധാവിദുലബന്ധുജീവകശ്വേതാശണപുഷ്പീബിമ്ബീവചാമൃഗേര്വാരവശ്ചിത്രാ ചേത്യൂര്ധ്വഭാഗഹരാണി | തത്ര, കോവിദാരപൂര്വാണാം ഫലാനി, കോവിദാരാദീനാം മൂലാനി ||൩||
View original
मदनकुटजजीमूतकेक्ष्वाकुधामार्गवकृतवेधनसर्षपविडङ्गपिप्पलीकरञ्जप्रपुन्नाड कोविदारकर्बुदारारिष्टाश्वगन्धाविदुलबन्धुजीवकश्वेताशणपुष्पीबिम्बीवचामृगेर्वारवश्चित्रा चेत्यूर्ध्वभागहराणि | तत्र, कोविदारपूर्वाणां फलानि, कोविदारादीनां मूलानि ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
വിവൃതാശ്യാമാദന്തീദ്രവന്തീസപ്തലാശങ്ഖിനീവിഷാണികാഗവാക്ഷീച്ഛഗലാന്ത്രീസ്നുക്സു വര്ണക്ഷീരീചിത്രകകിണിഹീകുശകാശതില്വകകമ്പില്ലകരമ്യകപാടലാപൂഗഹരീതക്യാ മലകബിഭീതകനീലിനീചതുരങ്ഗുലൈരണ്ഡപൂതീകമഹാവൃക്ഷസപ്തച്ഛദാര്കാ ജ്യോതിഷ്മതീ ചേത്യധോഭാഗഹരാണി | തത്ര തില്വകപൂര്വാണാം മൂലാനി , തില്വകാദീനാം പാടലാന്താനാം ത്വചഃ, കമ്പില്ലകഫലരജഃ, പൂഗാദീനാമേരണ്ഡാന്താനാം ഫലാനി, പൂതീകാരഗ്വധയോഃ പത്രാണി, ശേഷാണാം ക്ഷീരാണീതി ||൪||
View original
विवृताश्यामादन्तीद्रवन्तीसप्तलाशङ्खिनीविषाणिकागवाक्षीच्छगलान्त्रीस्नुक्सु वर्णक्षीरीचित्रककिणिहीकुशकाशतिल्वककम्पिल्लकरम्यकपाटलापूगहरीतक्या मलकबिभीतकनीलिनीचतुरङ्गुलैरण्डपूतीकमहावृक्षसप्तच्छदार्का ज्योतिष्मती चेत्यधोभागहराणि | तत्र तिल्वकपूर्वाणां मूलानि , तिल्वकादीनां पाटलान्तानां त्वचः, कम्पिल्लकफलरजः, पूगादीनामेरण्डान्तानां फलानि, पूतीकारग्वधयोः पत्राणि, शेषाणां क्षीराणीति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
കോശാതകീ സപ്തലാ ശങ്ഖിനീ ദേവദാലീ കാരവേല്ലികാ ചേത്യുഭയതോഭാഗഹരാണി | ഏഷാം സ്വരസാ ഇതി ||൫||
View original
कोशातकी सप्तला शङ्खिनी देवदाली कारवेल्लिका चेत्युभयतोभागहराणि | एषां स्वरसा इति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
പിപ്പലീവിഡങ്ഗാപാമാര്ഗശിഗ്രുസിദ്ധാര്ഥകശിരീഷമരിചകരവീരബിമ്ബീഗിരികര്ണികാകിണിഹീവചാജ്യോതിഷ്മതീ- കരഞ്ജാര്കാലര്കലശുനാതിവിഷാശൃങ്ഗവേരതാലീശതമാലസുരസാര്ജകേങ്ഗുദീമേഷശൃങ്ഗീമാതുലുങ്ഗീമുരങ്ഗീപീലു- ജാതീശാലതാലമധൂകലാക്ഷാഹിങ്ഗുലവണമദ്യഗോശകൃദ്രസമൂത്രാണീതി ശിരോവിരേചനാനി | തത്ര കരവീരപൂര്വാണാം ഫലാനി, കരവീരാദീനാമര്കാന്താനാം മൂലാനി, താലീശപൂര്വാണാം കന്ദാഃ, താലീശാദീനാമര്ജകാന്താനാം പത്രാണി, ഇങ്ഗുദീമേഷശൃങ്ഗ്യോസ്ത്വചഃ, മാതുലുങ്ഗീമുരങ്ഗീപീലുജാതീനാം പുഷ്പാണി, ശാലതാലമധൂകാനാം സാരാഃ, ഹിങ്ഗുലാക്ഷേ നിര്യാസൌ, ലവണാനി പാര്ഥിവവിശേഷാഃ; മദ്യാന്യാസുതസംയോഗാഃ, ശകൃദ്രസമൂത്രേ മലാവിതി ||൬||
View original
पिप्पलीविडङ्गापामार्गशिग्रुसिद्धार्थकशिरीषमरिचकरवीरबिम्बीगिरिकर्णिकाकिणिहीवचाज्योतिष्मती- करञ्जार्कालर्कलशुनातिविषाशृङ्गवेरतालीशतमालसुरसार्जकेङ्गुदीमेषशृङ्गीमातुलुङ्गीमुरङ्गीपीलु- जातीशालतालमधूकलाक्षाहिङ्गुलवणमद्यगोशकृद्रसमूत्राणीति शिरोविरेचनानि | तत्र करवीरपूर्वाणां फलानि, करवीरादीनामर्कान्तानां मूलानि, तालीशपूर्वाणां कन्दाः, तालीशादीनामर्जकान्तानां पत्राणि, इङ्गुदीमेषशृङ्ग्योस्त्वचः, मातुलुङ्गीमुरङ्गीपीलुजातीनां पुष्पाणि, शालतालमधूकानां साराः, हिङ्गुलाक्षे निर्यासौ, लवणानि पार्थिवविशेषाः; मद्यान्यासुतसंयोगाः, शकृद्रसमूत्रे मलाविति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
സംശമനാന്യത ഊര്ധ്വം വക്ഷ്യാമഃ- തത്ര ഭദ്രദാരുകുഷ്ഠഹരിദ്രാവരുണമേഷശൃങ്ഗീബലാതിബലാര്തഗലകച്ഛുരാശല്ലകീകുബേരാക്ഷീവീരതരുസഹചരാഗ്നിമന്ഥ- വത്സാദന്യേരണ്ഡാശ്മഭേദകാലര്കാര്കശതാവരീപുനര്നവാവസുകവശിരകാഞ്ചനകഭാര്ഗീകാര്പാസീവൃശ്ചികാലീപത്തൂരബദരയവകോലകുലത്ഥപ്രഭൃതീനി വിദാരിഗന്ധാദിശ്ച ദ്വേ ചാദ്യേ പഞ്ചമൂല്യൌ സമാസേന വാതസംശമനോ വര്ഗഃ ||൭||
View original
संशमनान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- तत्र भद्रदारुकुष्ठहरिद्रावरुणमेषशृङ्गीबलातिबलार्तगलकच्छुराशल्लकीकुबेराक्षीवीरतरुसहचराग्निमन्थ- वत्सादन्येरण्डाश्मभेदकालर्कार्कशतावरीपुनर्नवावसुकवशिरकाञ्चनकभार्गीकार्पासीवृश्चिकालीपत्तूरबदरयवकोलकुलत्थप्रभृतीनि विदारिगन्धादिश्च द्वे चाद्ये पञ्चमूल्यौ समासेन वातसंशमनो वर्गः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ചന്ദനകുചന്ദനഹ്രീബേരോശീരമഞ്ജിഷ്ഠാപയസ്യാവിദാരീശതാവരീഗുന്ദ്രാശൈവലകഹ്ലാരകുമുദോത്പലകന്ദ(ദ)ലീദൂര്വാമൂര്വാപ്രഭൃതീനി കാകോല്യാദിഃ സാരിവാദിരഞ്ജനാദിരുത്പലാദിര്ന്യഗ്രോധാദിസ്തൃണപഞ്ചമൂലമിതി സമാസേന പിത്തസംശമനോ വര്ഗഃ ||൮||
View original
चन्दनकुचन्दनह्रीबेरोशीरमञ्जिष्ठापयस्याविदारीशतावरीगुन्द्राशैवलकह्लारकुमुदोत्पलकन्द(द)लीदूर्वामूर्वाप्रभृतीनि काकोल्यादिः सारिवादिरञ्जनादिरुत्पलादिर्न्यग्रोधादिस्तृणपञ्चमूलमिति समासेन पित्तसंशमनो वर्गः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
കാലേയകാഗുരുതിലപര്ണീകുഷ്ഠഹരിദ്രാശീതശിവശതപുഷ്പാസരലാരാസ്നാപ്രകീര്യോദകീര്യേങ്ഗുദീസുമനാ- കാകാദനീലാങ്ഗലകീഹസ്തികര്ണമുഞ്ജാതകലാമജ്ജകപ്രഭൃതീനി വല്ലീകണ്ടകപഞ്ചമൂല്യൌ പിപ്പല്യാദിര്ബൃഹത്യാദിര്മുഷ്കകാദിര്വചാദിഃ സുരസാദിരാരഗ്വധാദിരിതി സമാസേന ശ്ലേഷ്മസംശമനോ വര്ഗഃ ||൯||
View original
कालेयकागुरुतिलपर्णीकुष्ठहरिद्राशीतशिवशतपुष्पासरलारास्नाप्रकीर्योदकीर्येङ्गुदीसुमना- काकादनीलाङ्गलकीहस्तिकर्णमुञ्जातकलामज्जकप्रभृतीनि वल्लीकण्टकपञ्चमूल्यौ पिप्पल्यादिर्बृहत्यादिर्मुष्ककादिर्वचादिः सुरसादिरारग्वधादिरिति समासेन श्लेष्मसंशमनो वर्गः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
തത്ര സര്വാണ്യേവൌഷധാനി വ്യാധ്യഗ്നിപുരുഷബലാന്യഭിസമീക്ഷ്യ വിദധ്യാത് | തത്ര, വ്യാധിബലാദധികമൌഷധമുപയുക്തം തമുപശമ്യ വ്യാധിം വ്യാധിമന്യമാവഹതി; അഗ്നിബലാദധികമജീര്ണം വിഷ്ടഭ്യ വാ പച്യതേ; പുരുഷബലാദധികം ഗ്ലാനിമൂര്ച്ഛാമദാനാവഹതി സംശമനമ്; ഏവം സംശോധനമതിപാതയതി | ഹീനമേഭ്യോ ദത്തമകിഞ്ചിത്കരം ഭവതി | തസ്മാത് സമമേവ വിദധ്യാത് ||൧൦||
View original
तत्र सर्वाण्येवौषधानि व्याध्यग्निपुरुषबलान्यभिसमीक्ष्य विदध्यात् | तत्र, व्याधिबलादधिकमौषधमुपयुक्तं तमुपशम्य व्याधिं व्याधिमन्यमावहति; अग्निबलादधिकमजीर्णं विष्टभ्य वा पच्यते; पुरुषबलादधिकं ग्लानिमूर्च्छामदानावहति संशमनम्; एवं संशोधनमतिपातयति | हीनमेभ्यो दत्तमकिञ्चित्करं भवति | तस्मात् सममेव विदध्यात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ഭവന്തി ചാത്ര- രോഗേ ശോധനസാധ്യേ തു യോ ഭവേദ്ദോഷദുര്ബലഃ | തസ്മൈ ദദ്യാദ്ഭിഷക് പ്രാജ്ഞോ ദോഷപ്രച്യാവാനം മൃദു ||൧൧||
View original
भवन्ति चात्र- रोगे शोधनसाध्ये तु यो भवेद्दोषदुर्बलः | तस्मै दद्याद्भिषक् प्राज्ञो दोषप्रच्यावानं मृदु ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12-13) · Śloka 13
ചലേ ദോഷേ മൃദൌ കോഷ്ഠേ നേക്ഷേതാത്ര ബലം നൃണാമ് | അവ്യാധിദുര്ബലസ്യാപി ശോധനം ഹി തദാ ഭവേത് ||൧൨|| സ്വയം പ്രവൃത്തദോഷസ്യ മൃദുകോഷ്ഠസ്യ ശോധനമ് | ഭവേദല്പബലസ്യാപി പ്രയുക്തം വ്യാധിനാശനമ് ||൧൩||
View original
चले दोषे मृदौ कोष्ठे नेक्षेतात्र बलं नृणाम् | अव्याधिदुर्बलस्यापि शोधनं हि तदा भवेत् ||१२|| स्वयं प्रवृत्तदोषस्य मृदुकोष्ठस्य शोधनम् | भवेदल्पबलस्यापि प्रयुक्तं व्याधिनाशनम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 14
വ്യാധ്യാദിഷു തു മധ്യേഷു ക്വാഥസ്യാഞ്ജലിരിഷ്യതേ | ബിഡാലപദകം ചൂര്ണം ദേയഃ കല്കോऽക്ഷസമ്മിതഃ ||൧൪||
View original
व्याध्यादिषु तु मध्येषु क्वाथस्याञ्जलिरिष्यते | बिडालपदकं चूर्णं देयः कल्कोऽक्षसम्मितः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 39
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ സംശോധനസംശമനീയോ നാമൈകോനചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ ||൩൯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने संशोधनसंशमनीयो नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ||३९||
🔊 Audio coming soon