Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః సంశోధనసంశమనీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातः संशोधनसंशमनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
39. saṁśōdhanasaṁśamanīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
మదనకుటజజీమూతకేక్ష్వాకుధామార్గవకృతవేధనసర్షపవిడంగపిప్పలీకరంజప్రపున్నాడ కోవిదారకర్బుదారారిష్టాశ్వగంధావిదులబంధుజీవకశ్వేతాశణపుష్పీబింబీవచామృగేర్వారవశ్చిత్రా చేత్యూర్ధ్వభాగహరాణి | తత్ర, కోవిదారపూర్వాణాం ఫలాని, కోవిదారాదీనాం మూలాని ||3||
View original
मदनकुटजजीमूतकेक्ष्वाकुधामार्गवकृतवेधनसर्षपविडङ्गपिप्पलीकरञ्जप्रपुन्नाड कोविदारकर्बुदारारिष्टाश्वगन्धाविदुलबन्धुजीवकश्वेताशणपुष्पीबिम्बीवचामृगेर्वारवश्चित्रा चेत्यूर्ध्वभागहराणि | तत्र, कोविदारपूर्वाणां फलानि, कोविदारादीनां मूलानि ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
వివృతాశ్యామాదంతీద్రవంతీసప్తలాశంఖినీవిషాణికాగవాక్షీచ్ఛగలాంత్రీస్నుక్సు వర్ణక్షీరీచిత్రకకిణిహీకుశకాశతిల్వకకంపిల్లకరమ్యకపాటలాపూగహరీతక్యా మలకబిభీతకనీలినీచతురంగులైరండపూతీకమహావృక్షసప్తచ్ఛదార్కా జ్యోతిష్మతీ చేత్యధోభాగహరాణి | తత్ర తిల్వకపూర్వాణాం మూలాని , తిల్వకాదీనాం పాటలాంతానాం త్వచః, కంపిల్లకఫలరజః, పూగాదీనామేరండాంతానాం ఫలాని, పూతీకారగ్వధయోః పత్రాణి, శేషాణాం క్షీరాణీతి ||4||
View original
विवृताश्यामादन्तीद्रवन्तीसप्तलाशङ्खिनीविषाणिकागवाक्षीच्छगलान्त्रीस्नुक्सु वर्णक्षीरीचित्रककिणिहीकुशकाशतिल्वककम्पिल्लकरम्यकपाटलापूगहरीतक्या मलकबिभीतकनीलिनीचतुरङ्गुलैरण्डपूतीकमहावृक्षसप्तच्छदार्का ज्योतिष्मती चेत्यधोभागहराणि | तत्र तिल्वकपूर्वाणां मूलानि , तिल्वकादीनां पाटलान्तानां त्वचः, कम्पिल्लकफलरजः, पूगादीनामेरण्डान्तानां फलानि, पूतीकारग्वधयोः पत्राणि, शेषाणां क्षीराणीति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
కోశాతకీ సప్తలా శంఖినీ దేవదాలీ కారవేల్లికా చేత్యుభయతోభాగహరాణి | ఏషాం స్వరసా ఇతి ||5||
View original
कोशातकी सप्तला शङ्खिनी देवदाली कारवेल्लिका चेत्युभयतोभागहराणि | एषां स्वरसा इति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
పిప్పలీవిడంగాపామార్గశిగ్రుసిద్ధార్థకశిరీషమరిచకరవీరబింబీగిరికర్ణికాకిణిహీవచాజ్యోతిష్మతీ- కరంజార్కాలర్కలశునాతివిషాశృంగవేరతాలీశతమాలసురసార్జకేంగుదీమేషశృంగీమాతులుంగీమురంగీపీలు- జాతీశాలతాలమధూకలాక్షాహింగులవణమద్యగోశకృద్రసమూత్రాణీతి శిరోవిరేచనాని | తత్ర కరవీరపూర్వాణాం ఫలాని, కరవీరాదీనామర్కాంతానాం మూలాని, తాలీశపూర్వాణాం కందాః, తాలీశాదీనామర్జకాంతానాం పత్రాణి, ఇంగుదీమేషశృంగ్యోస్త్వచః, మాతులుంగీమురంగీపీలుజాతీనాం పుష్పాణి, శాలతాలమధూకానాం సారాః, హింగులాక్షే నిర్యాసౌ, లవణాని పార్థివవిశేషాః; మద్యాన్యాసుతసంయోగాః, శకృద్రసమూత్రే మలావితి ||6||
View original
पिप्पलीविडङ्गापामार्गशिग्रुसिद्धार्थकशिरीषमरिचकरवीरबिम्बीगिरिकर्णिकाकिणिहीवचाज्योतिष्मती- करञ्जार्कालर्कलशुनातिविषाशृङ्गवेरतालीशतमालसुरसार्जकेङ्गुदीमेषशृङ्गीमातुलुङ्गीमुरङ्गीपीलु- जातीशालतालमधूकलाक्षाहिङ्गुलवणमद्यगोशकृद्रसमूत्राणीति शिरोविरेचनानि | तत्र करवीरपूर्वाणां फलानि, करवीरादीनामर्कान्तानां मूलानि, तालीशपूर्वाणां कन्दाः, तालीशादीनामर्जकान्तानां पत्राणि, इङ्गुदीमेषशृङ्ग्योस्त्वचः, मातुलुङ्गीमुरङ्गीपीलुजातीनां पुष्पाणि, शालतालमधूकानां साराः, हिङ्गुलाक्षे निर्यासौ, लवणानि पार्थिवविशेषाः; मद्यान्यासुतसंयोगाः, शकृद्रसमूत्रे मलाविति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
సంశమనాన్యత ఊర్ధ్వం వక్ష్యామః- తత్ర భద్రదారుకుష్ఠహరిద్రావరుణమేషశృంగీబలాతిబలార్తగలకచ్ఛురాశల్లకీకుబేరాక్షీవీరతరుసహచరాగ్నిమంథ- వత్సాదన్యేరండాశ్మభేదకాలర్కార్కశతావరీపునర్నవావసుకవశిరకాంచనకభార్గీకార్పాసీవృశ్చికాలీపత్తూరబదరయవకోలకులత్థప్రభృతీని విదారిగంధాదిశ్చ ద్వే చాద్యే పంచమూల్యౌ సమాసేన వాతసంశమనో వర్గః ||7||
View original
संशमनान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- तत्र भद्रदारुकुष्ठहरिद्रावरुणमेषशृङ्गीबलातिबलार्तगलकच्छुराशल्लकीकुबेराक्षीवीरतरुसहचराग्निमन्थ- वत्सादन्येरण्डाश्मभेदकालर्कार्कशतावरीपुनर्नवावसुकवशिरकाञ्चनकभार्गीकार्पासीवृश्चिकालीपत्तूरबदरयवकोलकुलत्थप्रभृतीनि विदारिगन्धादिश्च द्वे चाद्ये पञ्चमूल्यौ समासेन वातसंशमनो वर्गः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
చందనకుచందనహ్రీబేరోశీరమంజిష్ఠాపయస్యావిదారీశతావరీగుంద్రాశైవలకహ్లారకుముదోత్పలకంద(ద)లీదూర్వామూర్వాప్రభృతీని కాకోల్యాదిః సారివాదిరంజనాదిరుత్పలాదిర్న్యగ్రోధాదిస్తృణపంచమూలమితి సమాసేన పిత్తసంశమనో వర్గః ||8||
View original
चन्दनकुचन्दनह्रीबेरोशीरमञ्जिष्ठापयस्याविदारीशतावरीगुन्द्राशैवलकह्लारकुमुदोत्पलकन्द(द)लीदूर्वामूर्वाप्रभृतीनि काकोल्यादिः सारिवादिरञ्जनादिरुत्पलादिर्न्यग्रोधादिस्तृणपञ्चमूलमिति समासेन पित्तसंशमनो वर्गः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
కాలేయకాగురుతిలపర్ణీకుష్ఠహరిద్రాశీతశివశతపుష్పాసరలారాస్నాప్రకీర్యోదకీర్యేంగుదీసుమనా- కాకాదనీలాంగలకీహస్తికర్ణముంజాతకలామజ్జకప్రభృతీని వల్లీకంటకపంచమూల్యౌ పిప్పల్యాదిర్బృహత్యాదిర్ముష్కకాదిర్వచాదిః సురసాదిరారగ్వధాదిరితి సమాసేన శ్లేష్మసంశమనో వర్గః ||9||
View original
कालेयकागुरुतिलपर्णीकुष्ठहरिद्राशीतशिवशतपुष्पासरलारास्नाप्रकीर्योदकीर्येङ्गुदीसुमना- काकादनीलाङ्गलकीहस्तिकर्णमुञ्जातकलामज्जकप्रभृतीनि वल्लीकण्टकपञ्चमूल्यौ पिप्पल्यादिर्बृहत्यादिर्मुष्ककादिर्वचादिः सुरसादिरारग्वधादिरिति समासेन श्लेष्मसंशमनो वर्गः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
తత్ర సర్వాణ్యేవౌషధాని వ్యాధ్యగ్నిపురుషబలాన్యభిసమీక్ష్య విదధ్యాత్ | తత్ర, వ్యాధిబలాదధికమౌషధముపయుక్తం తముపశమ్య వ్యాధిం వ్యాధిమన్యమావహతి; అగ్నిబలాదధికమజీర్ణం విష్టభ్య వా పచ్యతే; పురుషబలాదధికం గ్లానిమూర్చ్ఛామదానావహతి సంశమనం; ఏవం సంశోధనమతిపాతయతి | హీనమేభ్యో దత్తమకించిత్కరం భవతి | తస్మాత్ సమమేవ విదధ్యాత్ ||10||
View original
तत्र सर्वाण्येवौषधानि व्याध्यग्निपुरुषबलान्यभिसमीक्ष्य विदध्यात् | तत्र, व्याधिबलादधिकमौषधमुपयुक्तं तमुपशम्य व्याधिं व्याधिमन्यमावहति; अग्निबलादधिकमजीर्णं विष्टभ्य वा पच्यते; पुरुषबलादधिकं ग्लानिमूर्च्छामदानावहति संशमनम्; एवं संशोधनमतिपातयति | हीनमेभ्यो दत्तमकिञ्चित्करं भवति | तस्मात् सममेव विदध्यात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
భవంతి చాత్ర- రోగే శోధనసాధ్యే తు యో భవేద్దోషదుర్బలః | తస్మై దద్యాద్భిషక్ ప్రాజ్ఞో దోషప్రచ్యావానం మృదు ||11||
View original
भवन्ति चात्र- रोगे शोधनसाध्ये तु यो भवेद्दोषदुर्बलः | तस्मै दद्याद्भिषक् प्राज्ञो दोषप्रच्यावानं मृदु ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12-13) · Śloka 13
చలే దోషే మృదౌ కోష్ఠే నేక్షేతాత్ర బలం నృణాం | అవ్యాధిదుర్బలస్యాపి శోధనం హి తదా భవేత్ ||12|| స్వయం ప్రవృత్తదోషస్య మృదుకోష్ఠస్య శోధనం | భవేదల్పబలస్యాపి ప్రయుక్తం వ్యాధినాశనం ||13||
View original
चले दोषे मृदौ कोष्ठे नेक्षेतात्र बलं नृणाम् | अव्याधिदुर्बलस्यापि शोधनं हि तदा भवेत् ||१२|| स्वयं प्रवृत्तदोषस्य मृदुकोष्ठस्य शोधनम् | भवेदल्पबलस्यापि प्रयुक्तं व्याधिनाशनम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 14
వ్యాధ్యాదిషు తు మధ్యేషు క్వాథస్యాంజలిరిష్యతే | బిడాలపదకం చూర్ణం దేయః కల్కోఽక్షసమ్మితః ||14||
View original
व्याध्यादिषु तु मध्येषु क्वाथस्याञ्जलिरिष्यते | बिडालपदकं चूर्णं देयः कल्कोऽक्षसम्मितः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 39
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానే సంశోధనసంశమనీయో నామైకోనచత్వారింశోఽధ్యాయః ||39||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने संशोधनसंशमनीयो नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ||३९||
🔊 Audio coming soon