Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātaḥ śastrāvacāraṇīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
View original
अथातः शस्त्रावचारणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
8. śastrāvacāraṇīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
viṁśatiḥ śastrāṇi, tadyathā- maṇḍalāgrakarapatravr̥ddhipatranakhaśastramudrikōtpalapatrakārdhadhārasūcīkuśapatrāṭīmukha- śarārimukhāntarmukhatrikūrcakakuṭhārikāvrīhimukhārāvētasapatrakabaḍiśadantaśaṅkvēṣaṇya iti ||3||
View original
विंशतिः शस्त्राणि, तद्यथा- मण्डलाग्रकरपत्रवृद्धिपत्रनखशस्त्रमुद्रिकोत्पलपत्रकार्धधारसूचीकुशपत्राटीमुख- शरारिमुखान्तर्मुखत्रिकूर्चककुठारिकाव्रीहिमुखारावेतसपत्रकबडिशदन्तशङ्क्वेषण्य इति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
tatra maṇḍalāgrakarapatrē syātāṁ chēdanē lēkhanē ca, vr̥ddhipatranakhaśastramudrikōtpalapatrakārdhadhārāṇi chēdanē bhēdanē ca, sūcīkuśapatrāṭī(ṭā)mukhaśarārimukhāntarmukhatrikūrcakāni visrāvaṇē, kuṭhārikāvrīhimukhārāvētasapatrakāṇi vyadhanē sūcī ca, baḍiśaṁ dantaśaṅkuścāharaṇē, ēṣaṇyēṣaṇē ānulōmyē ca, sūcyaḥ sīvanē; ityaṣṭavidhē karmaṇyupayōgaḥ śastrāṇāṁ vyākhyātaḥ ||4||
View original
तत्र मण्डलाग्रकरपत्रे स्यातां छेदने लेखने च, वृद्धिपत्रनखशस्त्रमुद्रिकोत्पलपत्रकार्धधाराणि छेदने भेदने च, सूचीकुशपत्राटी(टा)मुखशरारिमुखान्तर्मुखत्रिकूर्चकानि विस्रावणे, कुठारिकाव्रीहिमुखारावेतसपत्रकाणि व्यधने सूची च, बडिशं दन्तशङ्कुश्चाहरणे, एषण्येषणे आनुलोम्ये च, सूच्यः सीवने; इत्यष्टविधे कर्मण्युपयोगः शस्त्राणां व्याख्यातः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
tēṣāmatha yathāyōgaṁ grahaṇasamāsōpāyaḥ karmasu vakṣyatē- tatra vr̥ddhipatraṁ vr̥ntaphalasādhāraṇē bhāgē gr̥hṇīyāt, bhēdanānyēvaṁ sarvāṇi, vr̥ddhipatraṁ maṇḍalāgraṁ ca kiñciduttānēna pāṇinā lēkhanē bahuśō'vacāryaṁ, vr̥ntāgrē visrāvaṇāni, viśēṣēṇa tu bālavr̥ddhasukumārabhīrunārīṇāṁ rājñāṁ rājamā(pu)trāṇāṁ ca trikūrcakēna visrāvayēt, talapracchāditavr̥ntamaṅguṣṭhapradēśinībhyāṁ vrīhimukhaṁ, kuṭhārikāṁ vāmahastanyastāmitarahastamadhyamāṅgulyā'ṅguṣṭhaviṣṭabdhayā'bhihanyāt , ārākarapatraiṣaṇyō mūlē, śēṣāṇi tu yathāyōgaṁ gr̥hṇīyāt ||5||
View original
तेषामथ यथायोगं ग्रहणसमासोपायः कर्मसु वक्ष्यते- तत्र वृद्धिपत्रं वृन्तफलसाधारणे भागे गृह्णीयात्, भेदनान्येवं सर्वाणि, वृद्धिपत्रं मण्डलाग्रं च किञ्चिदुत्तानेन पाणिना लेखने बहुशोऽवचार्यं, वृन्ताग्रे विस्रावणानि, विशेषेण तु बालवृद्धसुकुमारभीरुनारीणां राज्ञां राजमा(पु)त्राणां च त्रिकूर्चकेन विस्रावयेत्, तलप्रच्छादितवृन्तमङ्गुष्ठप्रदेशिनीभ्यां व्रीहिमुखं, कुठारिकां वामहस्तन्यस्तामितरहस्तमध्यमाङ्गुल्याऽङ्गुष्ठविष्टब्धयाऽभिहन्यात् , आराकरपत्रैषण्यो मूले, शेषाणि तु यथायोगं गृह्णीयात् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
tēṣāṁ nāmabhirēvākr̥tayaḥ prāyēṇa vyākhyātāḥ ||6||
View original
तेषां नामभिरेवाकृतयः प्रायेण व्याख्याताः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
tatra nakhaśastraiṣaṇyāvaṣṭāṅgulē , sūcyō vakṣyantē, (pradēśinyagraparvapradēśapramāṇā mudrikā, daśāṅgulā śarārimukhī sā ca (yā sā) kartarīti kathyatē) | śēṣāṇi tu ṣaḍaṅgulāni ||7||
View original
तत्र नखशस्त्रैषण्यावष्टाङ्गुले , सूच्यो वक्ष्यन्ते, (प्रदेशिन्यग्रपर्वप्रदेशप्रमाणा मुद्रिका, दशाङ्गुला शरारिमुखी सा च (या सा) कर्तरीति कथ्यते) | शेषाणि तु षडङ्गुलानि ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
tāni sugrahāṇi, sulōhāni, sudhārāṇi, surūpāṇi, susamāhitamukhāgrāṇi, akarālāni, cēti śastrasampat ||8||
View original
तानि सुग्रहाणि, सुलोहानि, सुधाराणि, सुरूपाणि, सुसमाहितमुखाग्राणि, अकरालानि, चेति शस्त्रसम्पत् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
tatra vakraṁ, kuṇṭhaṁ, khaṇḍaṁ, kharadhāram, atisthūlam, atyalpam, atidīrgham, atihrasvam, ityaṣṭau śastradōṣāḥ | atō viparītaguṇamādadīta, anyatra karapatrāt; taddhi kharadhāramasthicchēdanārtham ||9||
View original
तत्र वक्रं, कुण्ठं, खण्डं, खरधारम्, अतिस्थूलम्, अत्यल्पम्, अतिदीर्घम्, अतिह्रस्वम्, इत्यष्टौ शस्त्रदोषाः | अतो विपरीतगुणमाददीत, अन्यत्र करपत्रात्; तद्धि खरधारमस्थिच्छेदनार्थम् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
tatra dhārā bhēdanānāṁ māsūrī, lēkhanānāmardhamāsūrī, vyadhanānāṁ visrāvaṇānāṁ ca kaiśikī, chēdanānāmardhakaiśikīti ||10||
View original
तत्र धारा भेदनानां मासूरी, लेखनानामर्धमासूरी, व्यधनानां विस्रावणानां च कैशिकी, छेदनानामर्धकैशिकीति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
baḍiśaṁ dantaśaṅkuścānatāgrē | tīkṣṇakaṇṭakaprathamayavapatramukhyēṣaṇī (gaṇḍūpadākāramukhī ca) ||11||
View original
बडिशं दन्तशङ्कुश्चानताग्रे | तीक्ष्णकण्टकप्रथमयवपत्रमुख्येषणी (गण्डूपदाकारमुखी च) ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
tēṣāṁ pāyanā trividhā kṣārōdakatailēṣu | tatra kṣārapāyitaṁ śaraśalyāsthicchēdanēṣu, udakapāyitaṁ māṁsacchēdanabhēdanapāṭanēṣu, tailapāyitaṁ sirāvyadhanasnāyucchēdanēṣu ||12||
View original
तेषां पायना त्रिविधा क्षारोदकतैलेषु | तत्र क्षारपायितं शरशल्यास्थिच्छेदनेषु, उदकपायितं मांसच्छेदनभेदनपाटनेषु, तैलपायितं सिराव्यधनस्नायुच्छेदनेषु ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
tēṣāṁ niśānārthaṁ ślakṣṇaśilā māṣavarṇā; dhārāsaṁsthāpanārthaṁ śālmalīphalakamiti ||13||
View original
तेषां निशानार्थं श्लक्ष्णशिला माषवर्णा; धारासंस्थापनार्थं शाल्मलीफलकमिति ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
bhavati cātra- yadā suniśitaṁ śastraṁ rōmacchēdi susaṁsthitam | sugr̥hītaṁ pramāṇēna tadā karmasu yōjayēt ||14||
View original
भवति चात्र- यदा सुनिशितं शस्त्रं रोमच्छेदि सुसंस्थितम् | सुगृहीतं प्रमाणेन तदा कर्मसु योजयेत् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
anuśastrāṇi tu tvaksārasphaṭikakācakuruvindajalaukōgnikṣāranakhagōjīśēphālikāśākapatrakarīrabālāṅgulaya iti ||15||
View original
अनुशस्त्राणि तु त्वक्सारस्फटिककाचकुरुविन्दजलौकोग्निक्षारनखगोजीशेफालिकाशाकपत्रकरीरबालाङ्गुलय इति ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16-18) · Śloka 19
śiśūnāṁ śastrabhīrūṇāṁ śastrābhāvē ca yōjayēt | tvaksārādicaturvargaṁ chēdyē bhēdyē ca buddhimān ||16|| āhāryacchēdyabhēdyēṣu nakhaṁ śakyēṣu yōjayēt | vidhiḥ pravakṣyatē paścāt kṣāravahnijalaukasām ||17|| yē syurmukhagatā rōgā nētravartmagatāśca yē | gōjīśēphālikāśākapatrairvisrāvayēttu tān ||18|| ēṣyēṣvēṣaṇyalābhē tu bālāṅgulyaṅkurā hitāḥ |19|
View original
शिशूनां शस्त्रभीरूणां शस्त्राभावे च योजयेत् | त्वक्सारादिचतुर्वर्गं छेद्ये भेद्ये च बुद्धिमान् ||१६|| आहार्यच्छेद्यभेद्येषु नखं शक्येषु योजयेत् | विधिः प्रवक्ष्यते पश्चात् क्षारवह्निजलौकसाम् ||१७|| ये स्युर्मुखगता रोगा नेत्रवर्त्मगताश्च ये | गोजीशेफालिकाशाकपत्रैर्विस्रावयेत्तु तान् ||१८|| एष्येष्वेषण्यलाभे तु बालाङ्गुल्यङ्कुरा हिताः |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19) · Śloka 19
śastrāṇyētāni matimān śuddhaśaikyāyasāni tu | kārayēt karaṇaprāptaṁ karmāraṁ karmakōvidam ||19||
View original
शस्त्राण्येतानि मतिमान् शुद्धशैक्यायसानि तु | कारयेत् करणप्राप्तं कर्मारं कर्मकोविदम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (20) · Śloka 20
prayōgajñasya vaidyasya siddhirbhavati nityaśaḥ | tasmāt paricayaṁ kuryācchastrāṇāṁ grahaṇē sadā ||20||
View original
प्रयोगज्ञस्य वैद्यस्य सिद्धिर्भवति नित्यशः | तस्मात् परिचयं कुर्याच्छस्त्राणां ग्रहणे सदा ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
iti suśrutasaṁhitāyāṁ sūtrasthānē śastrāvacāraṇīyō nāmāṣṭamō'dhyāyaḥ ||8||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने शस्त्रावचारणीयो नामाष्टमोऽध्यायः ||८||
🔊 Audio coming soon