Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
অথাতঃ শস্ত্রাবচারণীযমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ ||১|| যথোবাচ ভগবান্ ধন্বন্তরিঃ ||২||
View original
अथातः शस्त्रावचारणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
8. śastrāvacāraṇīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
বিংশতিঃ শস্ত্রাণি, তদ্যথা- মণ্ডলাগ্রকরপত্রবৃদ্ধিপত্রনখশস্ত্রমুদ্রিকোত্পলপত্রকার্ধধারসূচীকুশপত্রাটীমুখ- শরারিমুখান্তর্মুখত্রিকূর্চককুঠারিকাব্রীহিমুখারাবেতসপত্রকবডিশদন্তশঙ্ক্বেষণ্য ইতি ||৩||
View original
विंशतिः शस्त्राणि, तद्यथा- मण्डलाग्रकरपत्रवृद्धिपत्रनखशस्त्रमुद्रिकोत्पलपत्रकार्धधारसूचीकुशपत्राटीमुख- शरारिमुखान्तर्मुखत्रिकूर्चककुठारिकाव्रीहिमुखारावेतसपत्रकबडिशदन्तशङ्क्वेषण्य इति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
তত্র মণ্ডলাগ্রকরপত্রে স্যাতাং ছেদনে লেখনে চ, বৃদ্ধিপত্রনখশস্ত্রমুদ্রিকোত্পলপত্রকার্ধধারাণি ছেদনে ভেদনে চ, সূচীকুশপত্রাটী(টা)মুখশরারিমুখান্তর্মুখত্রিকূর্চকানি বিস্রাবণে, কুঠারিকাব্রীহিমুখারাবেতসপত্রকাণি ব্যধনে সূচী চ, বডিশং দন্তশঙ্কুশ্চাহরণে, এষণ্যেষণে আনুলোম্যে চ, সূচ্যঃ সীবনে; ইত্যষ্টবিধে কর্মণ্যুপযোগঃ শস্ত্রাণাং ব্যাখ্যাতঃ ||৪||
View original
तत्र मण्डलाग्रकरपत्रे स्यातां छेदने लेखने च, वृद्धिपत्रनखशस्त्रमुद्रिकोत्पलपत्रकार्धधाराणि छेदने भेदने च, सूचीकुशपत्राटी(टा)मुखशरारिमुखान्तर्मुखत्रिकूर्चकानि विस्रावणे, कुठारिकाव्रीहिमुखारावेतसपत्रकाणि व्यधने सूची च, बडिशं दन्तशङ्कुश्चाहरणे, एषण्येषणे आनुलोम्ये च, सूच्यः सीवने; इत्यष्टविधे कर्मण्युपयोगः शस्त्राणां व्याख्यातः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
তেষামথ যথাযোগং গ্রহণসমাসোপাযঃ কর্মসু বক্ষ্যতে- তত্র বৃদ্ধিপত্রং বৃন্তফলসাধারণে ভাগে গৃহ্ণীযাত্, ভেদনান্যেবং সর্বাণি, বৃদ্ধিপত্রং মণ্ডলাগ্রং চ কিঞ্চিদুত্তানেন পাণিনা লেখনে বহুশোঽবচার্যং, বৃন্তাগ্রে বিস্রাবণানি, বিশেষেণ তু বালবৃদ্ধসুকুমারভীরুনারীণাং রাজ্ঞাং রাজমা(পু)ত্রাণাং চ ত্রিকূর্চকেন বিস্রাবযেত্, তলপ্রচ্ছাদিতবৃন্তমঙ্গুষ্ঠপ্রদেশিনীভ্যাং ব্রীহিমুখং, কুঠারিকাং বামহস্তন্যস্তামিতরহস্তমধ্যমাঙ্গুল্যাঽঙ্গুষ্ঠবিষ্টব্ধযাঽভিহন্যাত্ , আরাকরপত্রৈষণ্যো মূলে, শেষাণি তু যথাযোগং গৃহ্ণীযাত্ ||৫||
View original
तेषामथ यथायोगं ग्रहणसमासोपायः कर्मसु वक्ष्यते- तत्र वृद्धिपत्रं वृन्तफलसाधारणे भागे गृह्णीयात्, भेदनान्येवं सर्वाणि, वृद्धिपत्रं मण्डलाग्रं च किञ्चिदुत्तानेन पाणिना लेखने बहुशोऽवचार्यं, वृन्ताग्रे विस्रावणानि, विशेषेण तु बालवृद्धसुकुमारभीरुनारीणां राज्ञां राजमा(पु)त्राणां च त्रिकूर्चकेन विस्रावयेत्, तलप्रच्छादितवृन्तमङ्गुष्ठप्रदेशिनीभ्यां व्रीहिमुखं, कुठारिकां वामहस्तन्यस्तामितरहस्तमध्यमाङ्गुल्याऽङ्गुष्ठविष्टब्धयाऽभिहन्यात् , आराकरपत्रैषण्यो मूले, शेषाणि तु यथायोगं गृह्णीयात् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
তেষাং নামভিরেবাকৃতযঃ প্রাযেণ ব্যাখ্যাতাঃ ||৬||
View original
तेषां नामभिरेवाकृतयः प्रायेण व्याख्याताः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
তত্র নখশস্ত্রৈষণ্যাবষ্টাঙ্গুলে , সূচ্যো বক্ষ্যন্তে, (প্রদেশিন্যগ্রপর্বপ্রদেশপ্রমাণা মুদ্রিকা, দশাঙ্গুলা শরারিমুখী সা চ (যা সা) কর্তরীতি কথ্যতে) | শেষাণি তু ষডঙ্গুলানি ||৭||
View original
तत्र नखशस्त्रैषण्यावष्टाङ्गुले , सूच्यो वक्ष्यन्ते, (प्रदेशिन्यग्रपर्वप्रदेशप्रमाणा मुद्रिका, दशाङ्गुला शरारिमुखी सा च (या सा) कर्तरीति कथ्यते) | शेषाणि तु षडङ्गुलानि ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
তানি সুগ্রহাণি, সুলোহানি, সুধারাণি, সুরূপাণি, সুসমাহিতমুখাগ্রাণি, অকরালানি, চেতি শস্ত্রসম্পত্ ||৮||
View original
तानि सुग्रहाणि, सुलोहानि, सुधाराणि, सुरूपाणि, सुसमाहितमुखाग्राणि, अकरालानि, चेति शस्त्रसम्पत् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
তত্র বক্রং, কুণ্ঠং, খণ্ডং, খরধারম্, অতিস্থূলম্, অত্যল্পম্, অতিদীর্ঘম্, অতিহ্রস্বম্, ইত্যষ্টৌ শস্ত্রদোষাঃ | অতো বিপরীতগুণমাদদীত, অন্যত্র করপত্রাত্; তদ্ধি খরধারমস্থিচ্ছেদনার্থম্ ||৯||
View original
तत्र वक्रं, कुण्ठं, खण्डं, खरधारम्, अतिस्थूलम्, अत्यल्पम्, अतिदीर्घम्, अतिह्रस्वम्, इत्यष्टौ शस्त्रदोषाः | अतो विपरीतगुणमाददीत, अन्यत्र करपत्रात्; तद्धि खरधारमस्थिच्छेदनार्थम् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
তত্র ধারা ভেদনানাং মাসূরী, লেখনানামর্ধমাসূরী, ব্যধনানাং বিস্রাবণানাং চ কৈশিকী, ছেদনানামর্ধকৈশিকীতি ||১০||
View original
तत्र धारा भेदनानां मासूरी, लेखनानामर्धमासूरी, व्यधनानां विस्रावणानां च कैशिकी, छेदनानामर्धकैशिकीति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
বডিশং দন্তশঙ্কুশ্চানতাগ্রে | তীক্ষ্ণকণ্টকপ্রথমযবপত্রমুখ্যেষণী (গণ্ডূপদাকারমুখী চ) ||১১||
View original
बडिशं दन्तशङ्कुश्चानताग्रे | तीक्ष्णकण्टकप्रथमयवपत्रमुख्येषणी (गण्डूपदाकारमुखी च) ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
তেষাং পাযনা ত্রিবিধা ক্ষারোদকতৈলেষু | তত্র ক্ষারপাযিতং শরশল্যাস্থিচ্ছেদনেষু, উদকপাযিতং মাংসচ্ছেদনভেদনপাটনেষু, তৈলপাযিতং সিরাব্যধনস্নাযুচ্ছেদনেষু ||১২||
View original
तेषां पायना त्रिविधा क्षारोदकतैलेषु | तत्र क्षारपायितं शरशल्यास्थिच्छेदनेषु, उदकपायितं मांसच्छेदनभेदनपाटनेषु, तैलपायितं सिराव्यधनस्नायुच्छेदनेषु ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
তেষাং নিশানার্থং শ্লক্ষ্ণশিলা মাষবর্ণা; ধারাসংস্থাপনার্থং শাল্মলীফলকমিতি ||১৩||
View original
तेषां निशानार्थं श्लक्ष्णशिला माषवर्णा; धारासंस्थापनार्थं शाल्मलीफलकमिति ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ভবতি চাত্র- যদা সুনিশিতং শস্ত্রং রোমচ্ছেদি সুসংস্থিতম্ | সুগৃহীতং প্রমাণেন তদা কর্মসু যোজযেত্ ||১৪||
View original
भवति चात्र- यदा सुनिशितं शस्त्रं रोमच्छेदि सुसंस्थितम् | सुगृहीतं प्रमाणेन तदा कर्मसु योजयेत् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
অনুশস্ত্রাণি তু ত্বক্সারস্ফটিককাচকুরুবিন্দজলৌকোগ্নিক্ষারনখগোজীশেফালিকাশাকপত্রকরীরবালাঙ্গুলয ইতি ||১৫||
View original
अनुशस्त्राणि तु त्वक्सारस्फटिककाचकुरुविन्दजलौकोग्निक्षारनखगोजीशेफालिकाशाकपत्रकरीरबालाङ्गुलय इति ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16-18) · Śloka 19
শিশূনাং শস্ত্রভীরূণাং শস্ত্রাভাবে চ যোজযেত্ | ত্বক্সারাদিচতুর্বর্গং ছেদ্যে ভেদ্যে চ বুদ্ধিমান্ ||১৬|| আহার্যচ্ছেদ্যভেদ্যেষু নখং শক্যেষু যোজযেত্ | বিধিঃ প্রবক্ষ্যতে পশ্চাত্ ক্ষারবহ্নিজলৌকসাম্ ||১৭|| যে স্যুর্মুখগতা রোগা নেত্রবর্ত্মগতাশ্চ যে | গোজীশেফালিকাশাকপত্রৈর্বিস্রাবযেত্তু তান্ ||১৮|| এষ্যেষ্বেষণ্যলাভে তু বালাঙ্গুল্যঙ্কুরা হিতাঃ |১৯|
View original
शिशूनां शस्त्रभीरूणां शस्त्राभावे च योजयेत् | त्वक्सारादिचतुर्वर्गं छेद्ये भेद्ये च बुद्धिमान् ||१६|| आहार्यच्छेद्यभेद्येषु नखं शक्येषु योजयेत् | विधिः प्रवक्ष्यते पश्चात् क्षारवह्निजलौकसाम् ||१७|| ये स्युर्मुखगता रोगा नेत्रवर्त्मगताश्च ये | गोजीशेफालिकाशाकपत्रैर्विस्रावयेत्तु तान् ||१८|| एष्येष्वेषण्यलाभे तु बालाङ्गुल्यङ्कुरा हिताः |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19) · Śloka 19
শস্ত্রাণ্যেতানি মতিমান্ শুদ্ধশৈক্যাযসানি তু | কারযেত্ করণপ্রাপ্তং কর্মারং কর্মকোবিদম্ ||১৯||
View original
शस्त्राण्येतानि मतिमान् शुद्धशैक्यायसानि तु | कारयेत् करणप्राप्तं कर्मारं कर्मकोविदम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (20) · Śloka 20
প্রযোগজ্ঞস্য বৈদ্যস্য সিদ্ধির্ভবতি নিত্যশঃ | তস্মাত্ পরিচযং কুর্যাচ্ছস্ত্রাণাং গ্রহণে সদা ||২০||
View original
प्रयोगज्ञस्य वैद्यस्य सिद्धिर्भवति नित्यशः | तस्मात् परिचयं कुर्याच्छस्त्राणां ग्रहणे सदा ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ইতি সুশ্রুতসংহিতাযাং সূত্রস্থানে শস্ত্রাবচারণীযো নামাষ্টমোঽধ্যাযঃ ||৮||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने शस्त्रावचारणीयो नामाष्टमोऽध्यायः ||८||
🔊 Audio coming soon