Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

14. śōṇitavarṇanīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತಃ ಶೋಣಿತವರ್ಣನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

View original

अथातः शोणितवर्णनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ತತ್ರ ಪಾಞ್ಚಭೌತಿಕಸ್ಯ ಚತುರ್ವಿಧಸ್ಯ ಷಡ್ರಸಸ್ಯ ದ್ವಿವಿಧವೀರ್ಯಸ್ಯಾಷ್ಟವಿಧವೀರ್ಯಸ್ಯ ವಾಽನೇಕಗುಣಸ್ಯೋಪಯುಕ್ತಸ್ಯಾಹಾರಸ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ಪರಿಣತಸ್ಯ ಯಸ್ತೇಜೋಭೂತಃ ಸಾರಃ ಪರಮಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಸ `ರಸಃ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ, ತಸ್ಯ ಹೃದಯಂ ಸ್ಥಾನಂ, ಸ ಹೃದಯಾಚ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಧಮನೀರನುಪ್ರವಿಶ್ಯೋರ್ಧ್ವಗಾದಶ ದಶಾಧೋಗಾಮಿನ್ಯಶ್ಚತಸ್ರಶ್ಚ ತಿರ್ಯಗ್ಗಾಃ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಶರೀರಮಹರಹಸ್ತರ್ಪಯತಿ ವರ್ಧಯತಿ ಧಾರಯತಿ ಯಾಪಯತಿ ಚಾದೃಷ್ಟಹೇತುಕೇನ ಕರ್ಮಣಾ | ತಸ್ಯ ಶರೀರಮನುಸರತೋಽನುಮಾನಾದ್ಗತಿರುಪಲಕ್ಷಯಿತವ್ಯಾ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿವೈಕೃತೈಃ | ತಸ್ಮಿನ್ ಸರ್ವಶರೀರಾವಯವದೋಷಧಾತುಮಲಾಶಯಾನುಸಾರಿಣಿ ರಸೇ ಜಿಜ್ಞಾಸಾ- ಕಿಮಯಂ ಸೌಮ್ಯಸ್ತೈಜಸ? ಇತಿ | ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ- ಸ ಖಲು ದ್ರವಾನುಸಾರೀ ಸ್ನೇಹನಜೀವನತರ್ಪಣಧಾರಣಾದಿಭಿರ್ವಿಶೇಷೈಃ ಸೌಮ್ಯ ಇತ್ಯವಗಮ್ಯತೇ ||೩||

View original

तत्र पाञ्चभौतिकस्य चतुर्विधस्य षड्रसस्य द्विविधवीर्यस्याष्टविधवीर्यस्य वाऽनेकगुणस्योपयुक्तस्याहारस्य सम्यक्परिणतस्य यस्तेजोभूतः सारः परमसूक्ष्मः स `रसः’ इत्युच्यते, तस्य हृदयं स्थानं, स हृदयाच्चतुर्विंशतिधमनीरनुप्रविश्योर्ध्वगादश दशाधोगामिन्यश्चतस्रश्च तिर्यग्गाः कृत्स्नं शरीरमहरहस्तर्पयति वर्धयति धारयति यापयति चादृष्टहेतुकेन कर्मणा | तस्य शरीरमनुसरतोऽनुमानाद्गतिरुपलक्षयितव्या क्षयवृद्धिवैकृतैः | तस्मिन् सर्वशरीरावयवदोषधातुमलाशयानुसारिणि रसे जिज्ञासा- किमयं सौम्यस्तैजस? इति | अत्रोच्यते- स खलु द्रवानुसारी स्नेहनजीवनतर्पणधारणादिभिर्विशेषैः सौम्य इत्यवगम्यते ||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ಸ ಖಲ್ವಾಪ್ಯೋ ರಸೋ ಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹಾನೌ ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಗಮುಪೈತಿ ||೪||

View original

स खल्वाप्यो रसो यकृत्प्लीहानौ प्राप्य रागमुपैति ||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ಶ್ಲೋಕೌ ಚಾತ್ರ ಭವತಃ- ರಞ್ಜಿತಾಸ್ತೇಜಸಾ ತ್ವಾಪಃ ಶರೀರಸ್ಥೇನ ದೇಹಿನಾಮ್ | ಅವ್ಯಾಪನ್ನಾಃ ಪ್ರಸನ್ನೇನ ರಕ್ತಮಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ||೫||

View original

श्लोकौ चात्र भवतः- रञ्जितास्तेजसा त्वापः शरीरस्थेन देहिनाम् | अव्यापन्नाः प्रसन्नेन रक्तमित्यभिधीयते ||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

ರಸಾದೇವ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ರಕ್ತಂ ರಜಃಸಞ್ಜ್ಞಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ | ತದ್ವರ್ಷಾದ್ದ್ವಾದಶಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಯಾತಿ ಪಞ್ಚಾಶತಃ ಕ್ಷಯಮ್ ||೬||

View original

रसादेव स्त्रिया रक्तं रजःसञ्ज्ञं प्रवर्तते | तद्वर्षाद्द्वादशादूर्ध्वं याति पञ्चाशतः क्षयम् ||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

ಆರ್ತವಂ ಶೋಣಿತಂ ತ್ವಾಗ್ನೇಯಮ್, ಅಗ್ನೀಷೋಮೀಯತ್ವಾದ್ಗರ್ಭಸ್ಯ ||೭||

View original

आर्तवं शोणितं त्वाग्नेयम्, अग्नीषोमीयत्वाद्गर्भस्य ||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

ಪಾಞ್ಚಭೌತಿಕಂ ತ್ವಪರೇ ಜೀವರಕ್ತಮಾಹುರಾಚಾರ್ಯಾಃ ||೮||

View original

पाञ्चभौतिकं त्वपरे जीवरक्तमाहुराचार्याः ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

ವಿಸ್ರತಾ ದ್ರವತಾ ರಾಗಃ ಸ್ಪನ್ದನಂ ಲಘುತಾ ತಥಾ | ಭೂಮ್ಯಾದೀನಾಂ ಗುಣಾ ಹ್ಯೇತೇ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಚಾತ್ರ ಶೋಣಿತೇ ||೯||

View original

विस्रता द्रवता रागः स्पन्दनं लघुता तथा | भूम्यादीनां गुणा ह्येते दृश्यन्ते चात्र शोणिते ||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

ರಸಾದ್ರಕ್ತಂ ತತೋ ಮಾಂಸಂ ಮಾಂಸಾನ್ಮೇದಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ | ಮೇದಸೋಽಸ್ಥಿ ತತೋ ಮಜ್ಜಾ ಮಜ್ಜ್ಞಃ ಶುಕ್ರಂ ತು ಜಾಯತೇ ||೧೦||

View original

रसाद्रक्तं ततो मांसं मांसान्मेदः प्रजायते | मेदसोऽस्थि ततो मज्जा मज्ज्ञः शुक्रं तु जायते ||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (11-12) · Śloka 12

ತತ್ರೈತೇಷಾಂ ಧಾತೂನಾಮನ್ನಪಾನರಸಃ ಪ್ರೀಣಯಿತಾ ||೧೧|| ರಸಜಂ ಪುರುಷಂ ವಿದ್ಯಾದ್ರಸಂ ರಕ್ಷೇತ್ ಪ್ರಯತ್ನತಃ | ಅನ್ನಾತ್ಪಾನಾಞ್ಚ ಮತಿಮಾನಾಚಾರಾಞ್ಚಾಪ್ಯತನ್ದ್ರಿತಃ ||೧೨||

View original

तत्रैतेषां धातूनामन्नपानरसः प्रीणयिता ||११|| रसजं पुरुषं विद्याद्रसं रक्षेत् प्रयत्नतः | अन्नात्पानाञ्च मतिमानाचाराञ्चाप्यतन्द्रितः ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

ತತ್ರ ‘ರಸ’ ಗತೌ ಧಾತುಃ, ಅಹರಹರ್ಗಚ್ಛತೀತ್ಯತೋ ರಸಃ ||೧೩||

View original

तत्र ‘रस’ गतौ धातुः, अहरहर्गच्छतीत्यतो रसः ||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (14-15) · Śloka 15

ಸ ಖಲು ತ್ರೀಣಿ ತ್ರೀಣಿ ಕಲಾಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪಞ್ಚದಶ ಚ ಕಲಾ ಏಕೈಕಸ್ಮಿನ್ ಧಾತಾವವತಿಷ್ಠತೇ; ಏವಂ ಮಾಸೇನ ರಸಃ ಶುಕ್ರಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಚಾರ್ತವಂ ಭವತಿ ||೧೪|| ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಅಷ್ಟಾದಶಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾ ಹ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಸಮುಚ್ಚಯೇ | ಕಲಾನಾಂ ನವತಿಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಸ್ವತನ್ತ್ರಪರತನ್ತ್ರಯೋಃ ||೧೫||

View original

स खलु त्रीणि त्रीणि कलासहस्राणि पञ्चदश च कला एकैकस्मिन् धाताववतिष्ठते; एवं मासेन रसः शुक्रं स्त्रीणां चार्तवं भवति ||१४|| भवति चात्र- अष्टादशसहस्राणि सङ्ख्या ह्यस्मिन् समुच्चये | कलानां नवतिः प्रोक्ता स्वतन्त्रपरतन्त्रयोः ||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (16) · Śloka 16

ಸ ಶಬ್ದಾರ್ಚಿರ್ಜಲಸನ್ತಾನವದಣುನಾ ವಿಶೇಷೇಣಾನುಧಾವತ್ಯೇವಂ ಶರೀರಂ ಕೇವಲಮ್ ||೧೬||

View original

स शब्दार्चिर्जलसन्तानवदणुना विशेषेणानुधावत्येवं शरीरं केवलम् ||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (17) · Śloka 17

ವಾಜೀಕರಣ್ಯಸ್ತ್ವೋಷಧಯಃ ಸ್ವಬಲಗುಣೋತ್ಕರ್ಷಾದ್ವಿರೇಚನವದುಪಯುಕ್ತಾಃ ಶುಕ್ರಂ ಶೀಘ್ರಂ ವಿರೇಚಯನ್ತಿ ||೧೭||

View original

वाजीकरण्यस्त्वोषधयः स्वबलगुणोत्कर्षाद्विरेचनवदुपयुक्ताः शुक्रं शीघ्रं विरेचयन्ति ||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (18) · Śloka 18

ಯಥಾಹಿ ಪುಷ್ಪಮುಕುಲಸ್ಥೋ ಗನ್ಧೋ ನ ಶಕ್ಯಮಿಹಾಸ್ತೀತಿ ವಕ್ತುಂ, ನೈವ ನಾಸ್ತೀತಿ; ಅಥ ಚಾಸ್ತಿ, ಸತಾಂ ಭಾವಾನಾಮಭಿವ್ಯಕ್ತಿರಿತಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾ , ಕೇವಲಂ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾನ್ನಾಭಿವ್ಯಜ್ಯತೇ; ಸ ಏವ ವಿವೃತಪತ್ರಕೇಶರೇ ಪುಷ್ಪೇ ಕಾಲಾನ್ತರೇಣಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ; ಏವಂ ಬಾಲಾನಾಮಪಿ ವಯಃಪರಿಣಾಮಾಚ್ಛುಕ್ರಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ಭವತಿ, ರೋಮರಾಜ್ಯಾದಯಶ್ಚ ವಿಶೇಷಾ ನಾರೀಣಾಮ್ ||೧೮||

View original

यथाहि पुष्पमुकुलस्थो गन्धो न शक्यमिहास्तीति वक्तुं, नैव नास्तीति; अथ चास्ति, सतां भावानामभिव्यक्तिरिति ज्ञात्वा , केवलं सौक्ष्म्यान्नाभिव्यज्यते; स एव विवृतपत्रकेशरे पुष्पे कालान्तरेणाभिव्यक्तिं गच्छति; एवं बालानामपि वयःपरिणामाच्छुक्रप्रादुर्भावो भवति, रोमराज्यादयश्च विशेषा नारीणाम् ||१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (19) · Śloka 19

ಸ ಏವಾನ್ನರಸೋ ವೃದ್ಧಾನಾಂ (ಜರಾ) ಪರಿಪಕ್ವಶರೀರತ್ವಾದಪ್ರೀಣನೋ ಭವತಿ ||೧೯||

View original

स एवान्नरसो वृद्धानां (जरा) परिपक्वशरीरत्वादप्रीणनो भवति ||१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (20) · Śloka 20

ತ ಏತೇ ಶರೀರಧಾರಣಾದ್ಧಾತವ ಇತ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ ||೨೦||

View original

त एते शरीरधारणाद्धातव इत्युच्यन्ते ||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (21) · Śloka 21

ತೇಷಾಂ ಕ್ಷಯವೃದ್ಧೀ ಶೋಣಿತನಿಮಿತ್ತೇ, ತಸ್ಮಾತ್ತದಧಿಕೃತ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ತತ್ರ, ಫೇನಿಲಮರುಣಂ ಕೃಷ್ಣಂ ಪರುಷಂ ತನು ಶೀಘ್ರಗಮಸ್ಕನ್ದಿ ಚ ವಾತೇನ ದುಷ್ಟಂ; ನೀಲಂ ಪೀತಂ ಹರಿತಂ ಶ್ಯಾವಂ ವಿಸ್ರಮನಿಷ್ಟಂ ಪಿಪೀಲಿಕಾಮಕ್ಷಿಕಾಣಾಮಸ್ಕನ್ದಿ ಚ ಪಿತ್ತೇನ ದುಷ್ಟಂ; ಗೈರಿಕೋದಕಪ್ರತೀಕಾಶಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶೀತಲಂ ಬಹಲಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಚಿರಸ್ರಾವಿ ಮಾಂಸಪೇಶೀಪ್ರಭಂ ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮದುಷ್ಟಂ; ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಸಂಯುಕ್ತಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಾಭಂ ವಿಶೇಷತೋ ದುರ್ಗನ್ಧಿ ಚ ಸನ್ನಿಪಾತದುಷ್ಟಂ; ದ್ವಿದೋಷಲಿಙ್ಗಂ ಸಂಸೃಷ್ಟಮ್ ||೨೧||

View original

तेषां क्षयवृद्धी शोणितनिमित्ते, तस्मात्तदधिकृत्य वक्ष्यामः | तत्र, फेनिलमरुणं कृष्णं परुषं तनु शीघ्रगमस्कन्दि च वातेन दुष्टं; नीलं पीतं हरितं श्यावं विस्रमनिष्टं पिपीलिकामक्षिकाणामस्कन्दि च पित्तेन दुष्टं; गैरिकोदकप्रतीकाशं स्निग्धं शीतलं बहलं पिच्छिलं चिरस्रावि मांसपेशीप्रभं च श्लेष्मदुष्टं; सर्वलक्षणसंयुक्तं काञ्जिकाभं विशेषतो दुर्गन्धि च सन्निपातदुष्टं; द्विदोषलिङ्गं संसृष्टम् ||२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (22) · Śloka 22

ಇನ್ದ್ರಗೋಪಕಪ್ರತೀಕಾಶಮಸಂಹತಮವಿವರ್ಣಂ ಚ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಂ ಜಾನೀಯಾತ್ ||೨೨||

View original

इन्द्रगोपकप्रतीकाशमसंहतमविवर्णं च प्रकृतिस्थं जानीयात् ||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (23) · Śloka 23

ವಿಸ್ರಾವ್ಯಾಣ್ಯನ್ಯತ್ರ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ||೨೩||

View original

विस्राव्याण्यन्यत्र वक्ष्यामः ||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (24) · Śloka 24

ಅಥಾವಿಸ್ರಾವ್ಯಾಃ- ಸರ್ವಾಙ್ಗಶೋಫಃ, ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಚಾಮ್ಲಭೋಜನನಿಮಿತ್ತಃ, ಪಾಣ್ಡುರೋಗ್ಯರ್ಶಸೋದರಿಶೋಷಿಗರ್ಭಿಣೀನಾಂ ಚ ಶ್ವಯಥವಃ ||೨೪||

View original

अथाविस्राव्याः- सर्वाङ्गशोफः, क्षीणस्य चाम्लभोजननिमित्तः, पाण्डुरोग्यर्शसोदरिशोषिगर्भिणीनां च श्वयथवः ||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (25) · Śloka 25

ಶಸ್ತ್ರವಿಸ್ರಾವಣಂ ದ್ವಿವಿಧಂ- ಪ್ರಚ್ಛಾನಂ , ಸಿರಾವ್ಯಧನಂ ಚ ||೨೫||

View original

शस्त्रविस्रावणं द्विविधं- प्रच्छानं , सिराव्यधनं च ||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (26) · Śloka 26

ತತ್ರ, ಋಜ್ವಸಙ್ಕೀರ್ಣಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಸಮಮನವಗಾಢಮನುತ್ತಾನಮಾಶು ಚ ಶಸ್ತ್ರಂ ಪಾತಯೇನ್ಮರ್ಮಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧೀನಾಂ ಚಾನುಪಘಾತಿ ||೨೬||

View original

तत्र, ऋज्वसङ्कीर्णं सूक्ष्मं सममनवगाढमनुत्तानमाशु च शस्त्रं पातयेन्मर्मसिरास्नायुसन्धीनां चानुपघाति ||२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (27-28) · Śloka 28

ತತ್ರ, ದುರ್ದಿನೇ ದುರ್ವಿದ್ಧೇ ಶೀತವಾತಯೋರಸ್ವಿನ್ನೇ ಭುಕ್ತಮಾತ್ರೇ ಸ್ಕನ್ದತ್ವಾಚ್ಛೋಣಿತಂ ನ ಸ್ರವತ್ಯಲ್ಪಂ ವಾ ಸ್ರವತಿ ||೨೭|| ಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಶ್ರಮಾರ್ತಾನಾಂ ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಿನಾಮ್ | ನಿದ್ರಾಭಿಭೂತಭೀತಾನಾಂ ನೃಣಾಂ ನಾಸೃಕ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೨೮||

View original

तत्र, दुर्दिने दुर्विद्धे शीतवातयोरस्विन्ने भुक्तमात्रे स्कन्दत्वाच्छोणितं न स्रवत्यल्पं वा स्रवति ||२७|| मदमूर्च्छाश्रमार्तानां वातविण्मूत्रसङ्गिनाम् | निद्राभिभूतभीतानां नृणां नासृक् प्रवर्तते ||२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 25 (29) · Śloka 29

ತದ್ದುಷ್ಟಂ ಶೋಣಿತಮನಿರ್ಹ್ರಿಯಮಾಣಂ ಶೋಫದಾಹರಾಗಪಾಕವೇದನಾ ಜನಯೇತ್ ||೨೯||

View original

तद्दुष्टं शोणितमनिर्ह्रियमाणं शोफदाहरागपाकवेदना जनयेत् ||२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 26 (30) · Śloka 30

ಅತ್ಯುಷ್ಣೇಽತಿಸ್ವಿನ್ನೇಽತಿವಿದ್ಧೇಽಜ್ಞೈರ್ವಿಸ್ರಾವಿತಮತಿಪ್ರವರ್ತತೇ ; ತದತಿಪ್ರವೃತ್ತಂ ಶಿರೋಽಭಿತಾಪಮಾನ್ಧ್ಯಮಧಿಮನ್ಥತಿಮಿರಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಂ ಧಾತುಕ್ಷಯಮಾಕ್ಷೇಪಕಂ ದಾಹಂ ಪಕ್ಷಾಘಾತಮೇಕಾಙ್ಗವಿಕಾರಂ ಹಿಕ್ಕಾಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸೌ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಂ ಮರಣಂ ಚಾಪಾದಯತಿ ||೩೦||

View original

अत्युष्णेऽतिस्विन्नेऽतिविद्धेऽज्ञैर्विस्रावितमतिप्रवर्तते ; तदतिप्रवृत्तं शिरोऽभितापमान्ध्यमधिमन्थतिमिरप्रादुर्भावं धातुक्षयमाक्षेपकं दाहं पक्षाघातमेकाङ्गविकारं हिक्कां श्वासकासौ पाण्डुरोगं मरणं चापादयति ||३०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 27 (31) · Śloka 31

ತಸ್ಮಾನ್ನ ಶೀತೇ ನಾತ್ಯುಷ್ಣೇ ನಾಸ್ವಿನ್ನೇ ನಾತಿತಾಪಿತೇ | ಯವಾಗೂಂ ಪ್ರತಿ ಪೀತಸ್ಯ ಶೋಣಿತಂ ಮೋಕ್ಷಯೇದ್ಭಿಷಕ್ ||೩೧||

View original

तस्मान्न शीते नात्युष्णे नास्विन्ने नातितापिते | यवागूं प्रति पीतस्य शोणितं मोक्षयेद्भिषक् ||३१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 28 (32) · Śloka 32

ಸಮ್ಯಗ್ಗತ್ವಾ ಯದಾ ರಕ್ತಂ ಸ್ವಯಮೇವಾವತಿಷ್ಠತೇ | ಶುದ್ಧಂ ತದಾ ವಿಜಾನೀಯಾತ್ ಸಮ್ಯಗ್ವಿಸ್ರಾವಿತಂ ಚ ತತ್ ||೩೨||

View original

सम्यग्गत्वा यदा रक्तं स्वयमेवावतिष्ठते | शुद्धं तदा विजानीयात् सम्यग्विस्रावितं च तत् ||३२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 29 (33) · Śloka 33

ಲಾಘವಂ ವೇದನಾಶಾನ್ತಿರ್ವ್ಯಾಘೇರ್ವೇಗಪರಿಕ್ಷಯಃ | ಸಮ್ಯಗ್ವಿಸ್ರಾವಿತೇ ಲಿಙ್ಗಂ ಪ್ರಸಾದೋ ಮನಸಸ್ತಥಾ ||೩೩||

View original

लाघवं वेदनाशान्तिर्व्याघेर्वेगपरिक्षयः | सम्यग्विस्राविते लिङ्गं प्रसादो मनसस्तथा ||३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 30 (34) · Śloka 34

ತ್ವಗ್ದೋಷಾ ಗ್ರನ್ಥಯಃ ಶೋಫಾ ರೋಗಾಃ ಶೋಣಿತಜಾಶ್ಚ ಯೇ | ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಶೀಲಾನಾಂ ನ ಭವನ್ತಿ ಕದಾಚನ ||೩೪||

View original

त्वग्दोषा ग्रन्थयः शोफा रोगाः शोणितजाश्च ये | रक्तमोक्षणशीलानां न भवन्ति कदाचन ||३४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 31 (35) · Śloka 35

ಅಥ ಖಲ್ವಪ್ರವರ್ತಮಾನೇ ರಕ್ತೇ ಏಲಾಶೀತಶಿವಕುಷ್ಠತಗರಪಾಠಾಭದ್ರದಾರುವಿಡಙ್ಗಚಿತ್ರಕತ್ರಿಕಟುಕಾಗಾರಧೂಮಹರಿದ್ರಾರ್ಕಾಙ್ಕುರನಕ್ತಮಾಲಫಲೈರ್ಯಥಾಲಾಭಂ ತ್ರಿಭಿಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಸಮಸ್ತೈರ್ವಾ ಚೂರ್ಣೀಕೃತೈರ್ಲವಣತೈಲಪ್ರಗಾಢೈರ್ವ್ರಣಮುಖಮವಘರ್ಷಯೇತ್, ಏವಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೩೫||

View original

अथ खल्वप्रवर्तमाने रक्ते एलाशीतशिवकुष्ठतगरपाठाभद्रदारुविडङ्गचित्रकत्रिकटुकागारधूमहरिद्रार्काङ्कुरनक्तमालफलैर्यथालाभं त्रिभिश्चतुर्भिः समस्तैर्वा चूर्णीकृतैर्लवणतैलप्रगाढैर्व्रणमुखमवघर्षयेत्, एवं सम्यक् प्रवर्तते ||३५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 32 (36-38) · Śloka 38

ಅಥಾತಿಪ್ರವೃತ್ತೇ ರೋಧ್ರಮಧುಕಪ್ರಿಯಙ್ಗುಪತ್ತಙ್ಗುಪತ್ತಙ್ಗಗೈರಿಕಸರ್ಜರಸರಸಾಞ್ಜನಶಾಲ್ಮಲೀಪುಷ್ಪಶಙ್ಖಶುಕ್ತಿಮಾಷಯವಗೋಧೂಮಚೂರ್ಣೈಃ ಶನೈಃ ಶನೈರ್ವ್ರಣಮುಖಮವಚೂರ್ಣ್ಯಾಙ್ಗುಲ್ಯಗ್ರೇಣಾವಪೀಡಯೇತ್ ಸಾಲಸರ್ಜಾರ್ಜುನಾರಿಮೇದಮೇಷಶೃಙ್ಗಧವಧನ್ವನತ್ವಗ್ಭಿ ರ್ವಾ ಚೂರ್ಣಿತಾಭಿಃ ಕ್ಷೌಮೇಣ ವಾ ಧ್ಮಾಪಿತೇನ ಸಮುದ್ರಫೇನಲಾಕ್ಷಾಚೂರ್ಣೈರ್ವಾ, ಯಥೋಕ್ತರ್ವ್ರಣಬನ್ಧನದ್ರವ್ಯೈರ್ಗಾಢಂ ಬಧ್ನೀಯಾತ್, ಶೀತಾಚ್ಛಾದನಭೋಜನಾಗಾರೈಃ ಶೀತೈಃ ಪ್ರದೇಹಪರಿಷೇಕೈಶ್ಚೋಪಚರೇತ್, ಕ್ಷಾರೇಣಾಗ್ನಿನಾ ವಾ ದಹೇದ್ಯಥೋಕ್ತಂ, ವ್ಯಧಾದನನ್ತರಂ ತಾಮೇವಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಾಂ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್; ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಕ್ವಾಥಂ ವಾ ಶರ್ಕರಾಮಧುಮಧುರಂ ಪಾಯಯೇತ್, ಏಣಹರಿಣೋರಭ್ರಶಶಮಹಿಷವರಾಹಾಣಾಂ ವಾ ರುಧಿರಂ; ಕ್ಷೀರಯೂಷರಸೈಃ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧೈಶ್ಚಾಶ್ನೀಯಾತ್; ಉಪದ್ರವಾಂಶ್ಚ ಯಥಾಸ್ವಮುಪಚರೇತ್ ||೩೬|| ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಧಾತುಕ್ಷಯಾತ್ ಸ್ರುತೇ ರಕ್ತೇ ಮನ್ದಃ ಸಞ್ಜಾಯತೇಽನಲಃ | ಪವನಶ್ಚ ಪರಂ ಕೋಪಂ ಯಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಯತ್ನತಃ ||೩೭|| ತಂ ನಾತಿಶೀತೈರ್ಲಘುಭಿಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೈಃ ಶೋಣಿತವರ್ಧನೈಃ | ಈಷದಮ್ಲೈರನಮ್ಲೈರ್ವಾ ಭೋಜನೈಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ ||೩೮||

View original

अथातिप्रवृत्ते रोध्रमधुकप्रियङ्गुपत्तङ्गुपत्तङ्गगैरिकसर्जरसरसाञ्जनशाल्मलीपुष्पशङ्खशुक्तिमाषयवगोधूमचूर्णैः शनैः शनैर्व्रणमुखमवचूर्ण्याङ्गुल्यग्रेणावपीडयेत् सालसर्जार्जुनारिमेदमेषशृङ्गधवधन्वनत्वग्भि र्वा चूर्णिताभिः क्षौमेण वा ध्मापितेन समुद्रफेनलाक्षाचूर्णैर्वा, यथोक्तर्व्रणबन्धनद्रव्यैर्गाढं बध्नीयात्, शीताच्छादनभोजनागारैः शीतैः प्रदेहपरिषेकैश्चोपचरेत्, क्षारेणाग्निना वा दहेद्यथोक्तं, व्यधादनन्तरं तामेवातिप्रवृत्तां सिरां विध्येत्; काकोल्यादिक्वाथं वा शर्करामधुमधुरं पाययेत्, एणहरिणोरभ्रशशमहिषवराहाणां वा रुधिरं; क्षीरयूषरसैः सुस्निग्धैश्चाश्नीयात्; उपद्रवांश्च यथास्वमुपचरेत् ||३६|| भवन्ति चात्र- धातुक्षयात् स्रुते रक्ते मन्दः सञ्जायतेऽनलः | पवनश्च परं कोपं याति तस्मात् प्रयत्नतः ||३७|| तं नातिशीतैर्लघुभिः स्निग्धैः शोणितवर्धनैः | ईषदम्लैरनम्लैर्वा भोजनैः समुपाचरेत् ||३८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 33 (39-40) · Śloka 40

ಚತುರ್ವಿಧಂ ಯದೇತದ್ಧಿ ರುಧಿರಸ್ಯ ನಿವಾರಣಮ್ | ಸನ್ಧಾನಂ ಸ್ಕನ್ದನಂ ಚೈವ ಪಾಚನಂ ದಹನಂ ತಥಾ ||೩೯|| ವ್ರಣಂ ಕಷಾಯಃ ಸನ್ಧತ್ತೇ ರಕ್ತಂ ಸ್ಕನ್ದಯತೇ ಹಿಮಮ್ | ತಥಾ ಸಮ್ಪಾಚಯೇದ್ಭಸ್ಮ ದಾಹಃ ಸಙ್ಕೋಚಯೇತ್ ಸಿರಾಃ ||೪೦||

View original

चतुर्विधं यदेतद्धि रुधिरस्य निवारणम् | सन्धानं स्कन्दनं चैव पाचनं दहनं तथा ||३९|| व्रणं कषायः सन्धत्ते रक्तं स्कन्दयते हिमम् | तथा सम्पाचयेद्भस्म दाहः सङ्कोचयेत् सिराः ||४०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 34 (41-42) · Śloka 42

ಅಸ್ಕನ್ದಮಾನೇ ರುಧಿರೇ ಸನ್ಧಾನಾನಿ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ | ಸನ್ಧಾನೇ ಭ್ರಶ್ಯಮಾನೇ ತು ಪಾಚನೈಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ ||೪೧|| ಕಲ್ಪೈರೇತೈಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ವೈದ್ಯಃ ಪ್ರಯತೇತ ಯಥಾವಿಧಿ | ಅಸಿದ್ಧಿಮತ್ಸು ಚೈತೇಷು ದಾಹಃ ಪರಮ ಇಷ್ಯತೇ ||೪೨||

View original

अस्कन्दमाने रुधिरे सन्धानानि प्रयोजयेत् | सन्धाने भ्रश्यमाने तु पाचनैः समुपाचरेत् ||४१|| कल्पैरेतैस्त्रिभिर्वैद्यः प्रयतेत यथाविधि | असिद्धिमत्सु चैतेषु दाहः परम इष्यते ||४२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 35 (43) · Śloka 43

ಶೇಷದೋಷೇ ಯತೋ ರಕ್ತೇ ನ ವ್ಯಾಧಿರತಿವರ್ತತೇ | ಸಾವಶೇಷೇ ತತಃ ಸ್ಥೇಯಂ ನ ತು ಕುರ್ಯಾದತಿಕ್ರಮಮ್ ||೪೩||

View original

शेषदोषे यतो रक्ते न व्याधिरतिवर्तते | सावशेषे ततः स्थेयं न तु कुर्यादतिक्रमम् ||४३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 36 (44) · Śloka 44

ದೇಹಸ್ಯ ರುಧಿರಂ ಮೂಲಂ ರುಧಿರೇಣೈವ ಧಾರ್ಯತೇ | ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ನೇನ ಸಂರಕ್ಷ್ಯಂ ರಕ್ತಂ ಜೀವ ಇತಿ ಸ್ಥಿತಿಃ ||೪೪||

View original

देहस्य रुधिरं मूलं रुधिरेणैव धार्यते | तस्माद्यत्नेन संरक्ष्यं रक्तं जीव इति स्थितिः ||४४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 37 (45) · Śloka 45

ಸ್ರುತರಕ್ತಸ್ಯ ಸೇಕಾದ್ಯೈಃ ಶೀತೈಃ ಪ್ರಕುಪಿತೇಽನಿಲೇ | ಶೋಫಂ ಸತೋದಂ ಕೋಷ್ಣೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ಪರಿಷೇಚತ್ ||೪೫||

View original

स्रुतरक्तस्य सेकाद्यैः शीतैः प्रकुपितेऽनिले | शोफं सतोदं कोष्णेन सर्पिषा परिषेचत् ||४५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 14

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಶೋಣಿತವರ್ಣನೀಯೋ ನಾಮ ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯ ||೧೪||

View original

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने शोणितवर्णनीयो नाम चतुर्दशोऽध्याय ||१४||

🔊 Audio coming soon

14. śōṇitavarṇanīyādhyāyaḥ — Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi