15. dōṣadhātumalakṣayavr̥ddhivijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ದೋಷಧಾತುಮಲಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ದೋಷಧಾತುಮಲಮೂಲಂ ಹಿ ಶರೀರಂ, ತಸ್ಮಾದೇತೇಷಾಂ ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯಮಾನಮುಪಧಾರಯ ||೩||

Adhikarana 3 (4(1)) · Śloka 4

ತತ್ರ ಪ್ರಸ್ಪನ್ದನೋದ್ವಹನಪೂರಣವಿವೇಕಧಾರಣಲಕ್ಷಣೋ ವಾಯುಃ ಪಞ್ಚಧಾ ಪ್ರವಿಭಕ್ತಃ ಶರೀರಂ ಧಾರಯತಿ (೧) |೪|

Adhikarana 4 (4(2)) · Śloka 4

ರಾಗಪಕ್ತ್ಯೋಜಸ್ತೇಜೋಮೇಧೋಷ್ಮಕೃತ್ ಪಿತ್ತಂ ಪಞ್ಚಧಾ ಪ್ರವಿಭಕ್ತಮಗ್ನಿಕರ್ಮಣಾಽನುಗ್ರಹಂ ಕರೋತಿ; (೨) |೪|

Adhikarana 5 (4) · Śloka 4

ಸನ್ಧಿಸಂಶ್ಲೇಷಣಸ್ನೇಹನರೋಪಣಪೂರಣಬಲಸ್ಥೈರ್ಯಕೃಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಾ ಪಞ್ಚಧಾ ಪ್ರವಿಭಕ್ತ ಉದಕಕರ್ಮಣಾಽನುಗ್ರಹಂ ಕರೋತಿ ||೪||

Adhikarana 6 (5(1)) · Śloka 5

ರಸಸ್ತುಷ್ಟಿಂ ಪ್ರೀಣನಂ ರಕ್ತಪುಷ್ಟಿಂ ಚ ಕರೋತಿ, ರಕ್ತಂ ವರ್ಣಪ್ರಸಾದಂ ಮಾಂಸಪುಷ್ಟಿಂ ಜೀವಯತಿ ಚ, ಮಾಂಸಂ ಶರೀರಪುಷ್ಟಿಂ ಮೇದಸಶ್ಚ, ಮೇದಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌ ದೃಢತ್ವಂ ಪುಷ್ಟಿಮಸ್ಥ್ನಾಂ ಚ, ಅಸ್ಥೀನಿ ದೇಹಧಾರಣಂ ಮಜ್ಜ್ಞಃ ಪುಷ್ಟಿಂ ಚ, ಮಜ್ಜಾ ಸ್ನೇಹಂ ಬಲಂ ಶುಕ್ರಪುಷ್ಟಿಂ ಪೂರಣಮಸ್ಥ್ನಾಂ ಚ ಕರೋತಿ, ಶುಕ್ರಂ ಧೈರ್ಯಂ ಚ್ಯವನಂ ಪ್ರೀತಿಂ ದೇಹಬಲಂ ಹರ್ಷಂ ಬೀಜಾರ್ಥಂ ಚ; (೧) |೫|

Adhikarana 7 (5(2)) · Śloka 5

ಪುರೀಷಮುಪಸ್ತಮ್ಭಂ ವಾಯ್ವಗ್ನಿಧಾರಣಂ ಚ, ಬಸ್ತಿಪೂರಣವಿಕ್ಲೇದಕೃನ್ಮೂತ್ರಂ, ಸ್ವೇದಃ ಕ್ಲೇದತ್ವಕ್ಸೌಕುಮಾರ್ಯಕೃತ್; (೨) |೫|

Adhikarana 8 (5) · Śloka 5

ರಕ್ತಲಕ್ಷಣಮಾರ್ತವಂ ಗರ್ಭಕೃಚ್ಚ, ಗರ್ಭೋ ಗರ್ಭಲಕ್ಷಣಂ, ಸ್ತನ್ಯಂ ಸ್ತನಯೋರಾಪೀನತ್ವಜನನಂ ಜೀವನಂ ಚೇತಿ ||೫||

Adhikarana 9 (6) · Śloka 6

ತತ್ರ ವಿಧಿವತ್ ಪರಿರಕ್ಷಣಂ ಕುರ್ವೀತ ||೬||

Adhikarana 10 (7) · Śloka 7

ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮೇಷಾಂ ಕ್ಷೀಣಲಕ್ಷಣಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ತತ್ರ, ವಾತಕ್ಷಯೇ ಮನ್ದಚೇಷ್ಟತಾಽಲ್ಪವಾಕ್ತ್ವಮಪ್ರಹರ್ಷೋ ಮೂಢಸಞ್ಜ್ಞತಾ ಚ, ಪಿತ್ತಕ್ಷಯೇ ಮನ್ದೋಷ್ಮಾಗ್ನಿತಾ ನಿಷ್ಪ್ರಭತಾ ಚ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಕ್ಷಯೇ ರೂಕ್ಷತಾಽನ್ತರ್ದಾಹ ಆಮಾಶಯೇತರಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶಯಶೂನ್ಯತಾ ಸನ್ಧಿಶೈಥಿಲ್ಯಂ (ತೃಷ್ಣಾ ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಪ್ರಜಾಗರಣಂ) ಚ ||೭||

Adhikarana 11 (8) · Śloka 8

ತತ್ರ ಸ್ವಯೋನಿವರ್ಧನಾನ್ಯೇವ ಪ್ರತೀಕಾರಃ ||೮||

Adhikarana 12 (9) · Śloka 9

ರಸಕ್ಷಯೇ ಹೃತ್ಪೀಡಾಕಮ್ಪಶೂನ್ಯತಾಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಚ, ಶೋಣಿತಕ್ಷಯೇ ತ್ವಕ್ಪಾರುಷ್ಯಮಮ್ಲಶೀತಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಿರಾಶೈಥಿಲ್ಯಂ ಚ, ಮಾಂಸಕ್ಷಯೇ ಸ್ಫಿಗ್ಗಣ್ಡೌಷ್ಠೋಪಸ್ಥೋರುವಕ್ಷಃಕಕ್ಷಾಪಿಣ್ಡಿಕೋದರಗ್ರೀವಾಶುಷ್ಕತಾ ರೌಕ್ಷ್ಯತೋದೌ ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ಸದನಂ ಧಮನೀಶೈಥಿಲ್ಯಂ ಚ, ಮೇದಃಕ್ಷಯೇ ಪ್ಲೀಹಾಭಿವೃದ್ಧಿಃ ಸನ್ಧಿಶೂನ್ಯತಾ ರೌಕ್ಷ್ಯಂ ಮೇದುರಮಾಂಸಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಚ, ಅಸ್ಥಿಕ್ಷಯೇಽಸ್ಥಿಶೂಲಂ ದನ್ತನಖಭಙ್ಗೋ ರೌಕ್ಷ್ಯಂ ಚ, ಮಜ್ಜಕ್ಷಯೇಽಲ್ಪಶುಕ್ರತಾ ಪರ್ವಭೇದೋಽಸ್ಥಿನಿಸ್ತೋದೋಽಸ್ಥಿಶೂನ್ಯತಾ ಚ, ಶುಕ್ರಕ್ಷಯೇ ಮೇಢ್ರವೃಷಣವೇದನಾಽಶಕ್ತಿರ್ಮೈಥುನೇ ಚಿರಾದ್ವಾ ಪ್ರಸೇಕಃ ಪ್ರಸೇಕೇ ಚಾಲ್ಪರಕ್ತಶುಕ್ರದರ್ಶನಮ್ ||೯||

Adhikarana 13 (10) · Śloka 10

ತತ್ರಾಪಿ ಸ್ವಯೋನಿವರ್ಧನದ್ರವ್ಯೋಪಯೋಗಃ (ಪ್ರತೀಕಾರಃ ) ||೧೦||

Adhikarana 14 (11) · Śloka 11

ಪುರೀಷಕ್ಷಯೇ ಹೃದಯಪಾರ್ಶ್ವಪೀಡಾ ಸಶಬ್ದಸ್ಯ ಚ ವಾಯೋರೂರ್ಧ್ವಗಮನಂ ಕುಕ್ಷೌ ಸಞ್ಚರಣಂ ಚ, ಮೂತ್ರಕ್ಷಯೇ ಬಸ್ತಿತೋದೋಽಲ್ಪಮೂತ್ರತಾ ಚ; ಅತ್ರಾಪಿ ಸ್ವಯೋನಿವರ್ಧನದ್ರವ್ಯೋಪಯೋಗಃ | ಸ್ವೇದಕ್ಷಯೇ ಸ್ತಬ್ಧರೋಮಕೂಪತಾ ತ್ವಕ್ಶೋಷಃ ಸ್ಪರ್ಶವೈಗುಣ್ಯಂ ಸ್ವೇದನಾಶಶ್ಚ; ತತ್ರಾಭ್ಯಙ್ಗಃ ಸ್ವೇದೋಪಯೋಗಶ್ಚ ||೧೧||

Adhikarana 15 (12) · Śloka 12

ಆರ್ತವಕ್ಷಯೇ ಯಥೋಚಿತಕಾಲಾದರ್ಶನಮಲ್ಪತಾ ವಾ ಯೋನಿವೇದನಾ ಚ; ತತ್ರ ಸಂಶೋಧನಮಾಗ್ನೇಯಾನಾಂ ಚ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ವಿಧಿವದುಪಯೋಗಃ | ಸ್ತನಕ್ಷಯೇ ಸ್ತನಯೋರ್ಮ್ಲಾನತಾ ಸ್ತನ್ಯಾಸಮ್ಭವೋಽಲ್ಪತಾ ವಾ; ತತ್ರ ಶ್ಲೇಷ್ಮವರ್ಧನದ್ರವ್ಯೋಪಯೋಗಃ | ಗರ್ಭಕ್ಷಯೇ ಗರ್ಭಾಸ್ಪನ್ದನಮನುನ್ನತಕುಕ್ಷಿತಾ ಚ; ತತ್ರ ಪ್ರಾಪ್ತಬಸ್ತಿಕಾಲಾಯಾಃ ಕ್ಷೀರಬಸ್ತಿಪ್ರಯೋಗೋ ಮೇದ್ಯಾನ್ನೋಪಯೋಗಶ್ಚೇತಿ ||೧೨||

Adhikarana 16 (13) · Śloka 13

ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮತಿವೃದ್ಧಾನಾಂ ದೋಷಧಾತುಮಲಾನಾಂ ಲಕ್ಷಣಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ವೃದ್ಧಿಃ ಪುನರೇಷಾಂ ಸ್ವಯೋನಿವರ್ಧನಾತ್ಯುಪಸೇವನಾದ್ಭವತಿ | ತತ್ರ, ವಾತವೃದ್ಧೌ ವಾಕ್ಪಾರುಷ್ಯಂ ಕಾರ್ಶ್ಯಂ ಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಂ ಗಾತ್ರಸ್ಫುರಣಮುಷ್ಣಕಾಮಿ(ಮ)ತಾ ನಿದ್ರಾನಾಶೋಽಲ್ಪಬಲತ್ವಂ ಗಾಢವರ್ಚಸ್ತ್ವಂ ಚ; ಪಿತ್ತವೃದ್ಧೌ ಪೀತಾವಭಾಸತಾ ಸನ್ತಾಪಃ ಶೀತಕಾಮಿತ್ವಮಲ್ಪನಿದ್ರತಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಬಲಹಾನಿರಿನ್ದ್ರಿಯದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಪೀತವಿಣ್ಮೂತ್ರನೇತ್ರತ್ವಂ ಚ; ಶ್ಲೇಷ್ಮವೃದ್ಧೌ ಶೌಕ್ಲ್ಯಂ ಶೈತ್ಯಂ ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಗೌರವಮವಸಾದಸ್ತನ್ದ್ರಾ ನಿದ್ರಾ ಸನ್ಧಿವಿಶ್ಲೇಷಶ್ಚ ||೧೩||

Adhikarana 17 (14) · Śloka 14

ರಸೋಽತಿವೃದ್ಧೋ ಹೃದಯೋತ್ಕ್ಲೇದಂ ಪ್ರಸೇಕಂ ಚಾಪಾದಯತಿ; ರಕ್ತಂ ರಕ್ತಾಙ್ಗಾಕ್ಷಿತಾಂ ಸಿರಾಪೂರ್ಣತ್ವಂ ಚ; ಮಾಂಸಂ ಸ್ಫಿಗ್ಗಣ್ಡೌಷ್ಠೋಪಸ್ಥೋರುಬಾಹುಜಙ್ಘಾಸು ವೃದ್ಧಿಂ ಗುರುಗಾತ್ರತಾಂ ಚ; ಮೇದಃಸ್ನಿಗ್ಧಾಙ್ಗತಾಮುದರಪಾರ್ಶ್ವವೃದ್ಧಿಂ ಕಾಸಶ್ವಾಸಾದೀನ್ ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಚ; ಅಸ್ಥ್ಯಧ್ಯಸ್ಥೀನ್ಯಧಿದನ್ತಾಂಶ್ಚ; ಮಜ್ಜಾ ಸರ್ವಾಙ್ಗನೇತ್ರಗೌರವಂ ಚ; ಶುಕ್ರಂ ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರೀಮತಿಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಂ ಚ ||೧೪||

Adhikarana 18 (15) · Śloka 15

ಪುರೀಷಮಾಟೋಪಂ ಕುಕ್ಷೌ ಶೂಲಂ ಚ; ಮೂತ್ರಂ ಮೂತ್ರವೃದ್ಧಿಂ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಬಸ್ತಿತೋದಮಾಧ್ಮಾನಂ ಚ; ಸ್ವೇದಸ್ತ್ವಚೋ ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಕಣ್ಡೂಂ ಚ ||೧೫||

Adhikarana 19 (16) · Śloka 16

ಆರ್ತವಮಙ್ಗಮರ್ದಮತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಂ ಚ; ಸ್ತನ್ಯಂ ಸ್ತನಯೋರಾಪೀನತ್ವಂ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ತೋದಂ ಚ; ಗರ್ಭೋ ಜಠರಾಭಿವೃದ್ಧಿಂ ಸ್ವೇದಂ ಚ ||೧೬||

Adhikarana 20 (17) · Śloka 17

ತೇಷಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸಂಶೋಧನಂ ಕ್ಷಪಣಂ ಚ ಕ್ಷಯಾದವಿರುದ್ಧೈಃ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷೈಃ ಪ್ರಕುರ್ವೀತ ||೧೭||

Adhikarana 21 (18) · Śloka 18

ಪೂರ್ವಃ ಪೂರ್ವೋಽತಿವೃದ್ಧತ್ವಾದ್ವರ್ಧಯೇದ್ಧಿ ಪರಂ ಪರಮ್ | ತಸ್ಮಾದತಿಪ್ರವೃದ್ಧಾನಾಂ ಧಾತೂನಾಂ ಹ್ರಾಸನಂ ಹಿತಮ್ ||೧೮||

Adhikarana 22 (19) · Śloka 19

ಬಲಲಕ್ಷಣಂ ಬಲಕ್ಷಯಲಕ್ಷಣಂ ಚಾತ ಊರ್ಧ್ವಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ತತ್ರ ರಸಾದೀನಾಂ ಶುಕ್ರಾನ್ತಾನಾಂ ಧಾತೂನಾಂ ಯತ್ ಪರಂ ತೇಜಸ್ತತ್ ಖಲ್ವೋಜಸ್ತದೇವ ಬಲಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ, ಸ್ವಶಾಸ್ತ್ರಸಿದ್ಧಾನ್ತಾತ್ ||೧೯||

Adhikarana 23 (20) · Śloka 20

ತತ್ರ ಬಲೇನ ಸ್ಥಿರೋಪಚಿತಮಾಂಸತಾ ಸರ್ವಚೇಷ್ಟಾಸ್ವಪ್ರತಿಘಾತಃ ಸ್ವರವರ್ಣಪ್ರಸಾದೋ ಬಾಹ್ಯಾನಾಮಾಭ್ಯನ್ತರಾಣಾಂ ಚ ಕರಣಾನಾಮಾತ್ಮಕಾರ್ಯಪ್ರತಿಪತ್ತಿರ್ಭವತಿ ||೨೦||

Adhikarana 24 (21-22) · Śloka 22

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಓಜಃ ಸೋಮಾತ್ಮಕಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶುಕ್ಲಂ ಶೀತಂ ಸ್ಥಿರಂ ಸರಮ್ | ವಿವಿಕ್ತಂ ಮೃದು ಮೃತ್ಸ್ನಂ ಚ ಪ್ರಾಣಾಯತನಮುತ್ತಮಮ್ ||೨೧|| ದೇಹಃ ಸಾವಯವಸ್ತೇನ ವ್ಯಾಪ್ತೋ ಭವತಿ ದೇಹಿನಃ | ತದಭಾವಾಚ್ಚ ಶೀರ್ಯನ್ತೇ ಶರೀರಾಣಿ ಶರೀರಿಣಾಮ್ ||೨೨||

Adhikarana 25 (23) · Śloka 23

ಅಭಿಘಾತಾತ್ಕ್ಷಯಾತ್ಕೋಪಾಚ್ಛೋಕಾದ್ಧ್ಯಾನಾಚ್ಛ್ರಮಾತ್ಕ್ಷುಧಃ | ಓಜಃ ಸಙ್ಕ್ಷೀಯತೇ ಹ್ಯೇಭ್ಯೋ ಧಾತುಗ್ರಹಣನಿಃಸೃತಮ್ | ತೇಜಃ ಸಮೀರಿತಂ ತಸ್ಮಾದ್ವಿಸ್ರಂಸಯತಿ ದೇಹಿನಃ ||೨೩||

Adhikarana 26 (24) · Śloka 24

ತಸ್ಯ ವಿಸ್ರಂಸೋ ವ್ಯಾಪತ್ ಕ್ಷಯ ಇತಿ (ತ್ರಯೋ ದೋಷಾಃ;) ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಸನ್ಧಿವಿಶ್ಲೇಷೋ ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ಸದನಂ ದೋಷಚ್ಯವನಂ ಕ್ರಿಯಾಸನ್ನಿರೋಧಶ್ಚ ವಿಸ್ರಂಸೇ, ಸ್ತಬ್ಧಗುರುಗಾತ್ರತಾ ವಾತಶೋಫೋ ವರ್ಣಭೇದೋ ಗ್ಲಾನಿಸ್ತನ್ದ್ರಾ ನಿದ್ರಾ ಚ ವ್ಯಾಪನ್ನೇ, ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಮಾಂಸಕ್ಷಯೋ ಮೋಹಃ ಪ್ರಲಾಪೋ ಮರಣಮಿತಿ ಚ ಕ್ಷಯೇ ||೨೪||

Adhikarana 27 (25-27) · Śloka 28

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ತ್ರಯೋ ದೋಷಾ ಬಲಸ್ಯೋಕ್ತಾ ವ್ಯಾಪದ್ವಿಸ್ರಂಸನಕ್ಷಯಾಃ | ವಿಶ್ಲೇಷಸಾದೌ ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ದೋಷವಿಸ್ರಂಸನಂ ಶ್ರಮಃ ||೨೫|| ಅಪ್ರಾಚುರ್ಯಂ ಕ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚ ಬಲವಿಸ್ರಂಸಲಕ್ಷಣಮ್ | ಗುರುತ್ವಂ ಸ್ತಬ್ಧತಾಽಙ್ಗೇಷು ಗ್ಲಾನಿರ್ವರ್ಣಸ್ಯ ಭೇದನಮ್ ||೨೬|| ತನ್ದ್ರಾ ನಿದ್ರಾ ವಾತಶೋಫೋ ಬಲವ್ಯಾಪದಿ ಲಕ್ಷಣಮ್ | ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಮಾಂಸಕ್ಷಯೋ ಮೋಹಃ ಪ್ರಲಾಪೋಽಜ್ಞಾನಮೇವ ಚ ||೨೭|| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಿ ಚ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಮರಣಂ ಚ ಬಲಕ್ಷಯೇ |೨೮|

Adhikarana 28 (28) · Śloka 28

ತತ್ರ ವಿಸ್ರಂಸೇ ವ್ಯಾಪನ್ನೇ ಚ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷೈರವಿರುದ್ಧೈರ್ಬಲಮಾಪ್ಯಾಯಯೇತ್ ; ಇತರಂ ತು ಮೂಢಸಞ್ಜ್ಞಂ ವರ್ಜಯೇತ್ ||೨೮||

Adhikarana 29 (29-31) · Śloka 31

ದೋಷಧಾತುಮಲಕ್ಷೀಣೋ ಬಲಕ್ಷೀಣೋಽಪಿ ವಾ ನರಃ | ಸ್ವಯೋನಿವರ್ಧನಂ ಯತ್ತದನ್ನಪಾನಂ ಪ್ರಕಾಙ್ಕ್ಷತಿ ||೨೯|| ಯದ್ಯದಾಹಾರಜಾತಂ ತು ಕ್ಷೀಣಃ ಪ್ರಾರ್ಥಯತೇ ನರಃ | ತಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಸ ಲಾಭೇ ತು ತಂ ತಂ ಕ್ಷಯಮಪೋಹತಿ ||೩೦|| ಯಸ್ಯ ಧಾತುಕ್ಷಯಾದ್ವಾಯುಃ ಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ಕರ್ಮ ಚ ನಾಶಯೇತ್ | ಪ್ರಕ್ಷೀಣಂ ಚ ಬಲಂ ಯಸ್ಯ ನಾಸೌ ಶಕ್ಯಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಮ್ ||೩೧||

Adhikarana 30 (32) · Śloka 32

ರಸನಿಮಿತ್ತಮೇವ ಸ್ಥೌಲ್ಯಂ ಕಾರ್ಶ್ಯಂ ಚ | ತತ್ರ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಾಹಾರಸೇವಿನೋಽಧ್ಯಶನಶೀಲಸ್ಯಾವ್ಯಾಯಾಮಿನೋ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನರತಸ್ಯ ಚಾಮ ಏವಾನ್ನರಸೋ ಮಧುರತರಶ್ಚ ಶರೀರಮನುಕ್ರಾಮನ್ನತಿಸ್ನೇಹಾನ್ಮೇದೋ ಜನಯತಿ, ತದತಿಸ್ಥೌಲ್ಯಮಾಪಾದಯತಿ ; ತಮತಿಸ್ಥೂಲಂ ಕ್ಷುದ್ರಶ್ವಾಸಪಿಪಾಸಾಕ್ಷುತ್ಸ್ವಪ್ನಸ್ವೇದಗಾತ್ರದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಕ್ರಥನಗಾತ್ರಸಾದಗದ್ಗದತ್ವಾನಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವಾವಿಶನ್ತಿ, ಸೌಕುಮಾರ್ಯಾನ್ಮೇದಸಃ ಸರ್ವಕ್ರಿಯಾಸ್ವಸಮರ್ಥಃ, ಕಫಮೇದೋನಿರುದ್ಧಮಾರ್ಗತ್ವಾಚ್ಚಾಲ್ಪವ್ಯವಾಯೋ ಭವತಿ, ಆವೃತಮಾರ್ಗತ್ವಾದೇವ ಶೇಷಾ ಧಾತವೋ ನಾಪ್ಯಾಯನ್ತೇಽತ್ಯರ್ಥಮತೋಽಲ್ಪಪ್ರಾಣೋ ಭವತಿ, ಪ್ರಮೇಹಪಿಡಕಾಜ್ವರಭಗನ್ದರವಿದ್ರಧಿವಾತವಿಕಾರಾಣಾಮನ್ಯತಮಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪಞ್ಚತ್ವಮುಪಯಾತಿ, ಸರ್ವ ಏವ ಚಾಸ್ಯ ರೋಗಾ ಬಲವನ್ತೋ ಭವನ್ತ್ಯಾವೃತಮಾರ್ಗತ್ವಾತ್ ಸ್ರೋತಸಾಮ್; ಅತಸ್ತಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಹೇತುಂ ಪರಿಹರೇತ್ | ಉತ್ಪನ್ನೇ ತು ಶಿಲಾಜತುಗುಗ್ಗುಲುಗೋಮೂತ್ರತ್ರಿಫಲಾಲೋಹರಜೋರಸಾಞ್ಜನಮಧುಯವಮುದ್ಗಕೋರದೂಷಕಶ್ಯಾಮಾಕೋದ್ದಾಲಕಾದೀನಾಂ ವಿರೂಕ್ಷಣಚ್ಛೇದನೀಯಾನಾಂ ಚ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ವಿಧಿವದುಪಯೋಗೋ ವ್ಯಾಯಾಮೋ ಲೇಖನಬಸ್ತ್ಯುಪಯೋಗಶ್ಚೇತಿ ||೩೨||

Adhikarana 31 (33) · Śloka 33

ತತ್ರ ಪುನರ್ವಾತಲಾಹಾರಸೇವಿನೋಽತಿವ್ಯಾಯಾಮವ್ಯವಾಯಾಧ್ಯಯನಭಯಶೋಕಧ್ಯಾನರಾತ್ರಿಜಾಗರಣಪಿಪಾಸಾಕ್ಷು ತ್ಕಷಾಯಾಲ್ಪಾಶನಪ್ರಭೃತಿಭಿರುಪಶೋಷಿತೋ ರಸಧಾತುಃ ಶರೀರಮನನುಕ್ರಾಮನ್ನಲ್ಪತ್ವಾನ್ನ ಪ್ರೀಣಾತಿ, ತಸ್ಮಾದತಿಕಾರ್ಶ್ಯಂ ಭವತಿ; ಸೋಽತಿಕೃಶಃ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಶೀತೋಷ್ಣವಾತವರ್ಷಭಾರಾದಾನೇಷ್ವಸಹಿಷ್ಣುರ್ವಾತರೋಗಪ್ರಾಯೋಽಲ್ಪಪ್ರಾಣಶ್ಚ ಕ್ರಿಯಾಸು ಭವತಿ, ಶ್ವಾಸಕಾಸಶೋಷಪ್ಲೀಹೋದರಾಗ್ನಿಸಾದಗುಲ್ಮರಕ್ತಪಿತ್ತಾನಾಮನ್ಯತಮಮಾಸಾದ್ಯ ಮರಣಮುಪಯಾತಿ, ಸರ್ವ ಏವ ಚಾಸ್ಯ ರೋಗಾ ಬಲವನ್ತೋ ಭವನ್ತ್ಯಲ್ಪಪ್ರಾಣತ್ವಾತ್; ಅತಸ್ತಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಹೇತುಂ ಪರಿಹರೇತ್ | ಉತ್ಪನ್ನೇ ತು ಪಯಸ್ಯಾಶ್ವಗನ್ಧಾವಿದಾರಿಗನ್ಧಾಶತಾವರೀಬಲಾತಿಬಲಾನಾಗಬಲಾನಾಂ ಮಧುರಾಣಾಮನ್ಯಾಸಾಂ ಚೌಷಧೀನಾಮುಪಯೋಗಃ, ಕ್ಷೀರದಧಿಘೃತಮಾಂಸಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಯವಗೋಧೂಮಾನಾಂ ಚ, ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾವ್ಯಾಯಾಮಬೃಂಹಣಬಸ್ತ್ಯುಪಯೋಗಶ್ಚೇತಿ ||೩೩||

Adhikarana 32 (34) · Śloka 34

ಯಃ ಪುನರುಭಯಸಾಧಾರಣಾನ್ಯಾಸೇವೇತ ತಸ್ಯಾನ್ನರಸಃ ಶರೀರಮನುಕ್ರಾಮನ್ ಸಮಾನ್ ಧಾತೂನುಪಚಿನೋತಿ, ಸಮಧಾತುತ್ವಾನ್ಮಧ್ಯಶರೀರೋ ಭವತಿ ಸರ್ವಕ್ರಿಯಾಸು ಸಮರ್ಥಃ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಶೀತೋಷ್ಣವಾತವರ್ಷಾತಪಸಹೋ ಬಲವಾಂಶ್ಚ, ಸ ಸತತಮನುಪಾಲಯಿತವ್ಯ ಇತಿ ||೩೪||

Adhikarana 33 (35) · Śloka 35

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಅತ್ಯನ್ತಗರ್ಹಿತಾವೇತೌ ಸದಾ ಸ್ಥೂಲಕೃಶೌ ನರೌ | ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಮಧ್ಯಶರೀರಸ್ತು ಕೃಶಃ ಸ್ಥೂಲಾತ್ತು ಪೂಜಿತಃ ||೩೫||

Adhikarana 34 (36) · Śloka 36

ದೋಷಃ ಪ್ರಕುಪಿತೋ ಧಾತೂನ್ ಕ್ಷಪಯತ್ಯಾತ್ಮತೇಜಸಾ | ಇದ್ಧಃ ಸ್ವತೇಜಸಾ ವಹ್ನಿರುಖಾಗತಮಿವೋದಕಮ್ ||೩೬||

Adhikarana 35 (37) · Śloka 37

ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಾಚ್ಛರೀರಾಣಾಮಸ್ಥಾಯಿತ್ವಾತ್ತಥೈವ ಚ | ದೋಷಧಾತುಮಲಾನಾಂ ತು ಪರಿಮಾಣಂ ನ ವಿದ್ಯತೇ ||೩೭||

Adhikarana 36 (38) · Śloka 38

ಏಷಾಂ ಸಮತ್ವಂ ಯಚ್ಚಾಪಿ ಭಿಷಗ್ಭಿರವಧಾರ್ಯತೇ | ನ ತತ್ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಾದೃತೇ ಶಕ್ಯಂ ವಕ್ತುಮನ್ಯೇನ ಹೇತುನಾ ||೩೮||

Adhikarana 37 (39) · Śloka 39

ದೋಷಾದೀನಾಂ ತ್ವಸಮತಾಮನುಮಾನೇನ ಲಕ್ಷಯೇತ್ | ಅಪ್ರಸನ್ನೇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಪುರುಷಂ ಕುಶಲೋ ಭಿಷಕ್ ||೩೯||

Adhikarana 38 (40) · Śloka 40

(ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ರಕ್ಷಣಂ ಕುರ್ಯಾದಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ತು ಬುದ್ಧಿಮಾನ್) | ಕ್ಷಪಯೇದ್ಬೃಂಹಯೇಚ್ಚಾಪಿ ದೋಷಧಾತುಮಲಾನ್ ಭಿಷಕ್ | ತಾವದ್ಯಾವದರೋಗಃ ಸ್ಯಾದೇತತ್ಸಾಮ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ||೪೦||

Adhikarana 39 (41) · Śloka 41

ಸಮದೋಷಃ ಸಮಾಗ್ನಿಶ್ಚ ಸಮಧಾತುಮಲಕ್ರಿಯಃ | ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಮನಾಃ ಸ್ವಸ್ಥ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ||೪೧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 15

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ದೋಷಧಾತುಮಲಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೫||