Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતશ્છાયાવિપ્રતિપત્તિમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
View original
अथातश्छायाविप्रतिपत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
31. chāyāvipratipattyadhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
શ્યાવા લોહિતિકા નીલા પીતિકા વાઽપિ માનવમ્ | અભિદ્રવન્તિ યં છાયાઃ સ પરાસુરસંશયમ્ ||૩||
View original
श्यावा लोहितिका नीला पीतिका वाऽपि मानवम् | अभिद्रवन्ति यं छायाः स परासुरसंशयम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
હ્રીરપક્રમતે યસ્ય પ્રભાસ્મૃતિધૃતિશ્રિયઃ | અકસ્માદ્યં ભજન્તે વા સ ગતાસુરસંશયમ્ ||૪||
View original
ह्रीरपक्रमते यस्य प्रभास्मृतिधृतिश्रियः | अकस्माद्यं भजन्ते वा स गतासुरसंशयम् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-10) · Śloka 10
યસ્યાધરૌષ્ઠઃ પતિતઃ ક્ષિપ્તશ્ચોર્ધ્વં તથોત્તરઃ | ઉભૌ વા જામ્બવાભાસૌ દુર્લભં તસ્ય જીવિતમ્ ||૫|| આરક્તા દશના યસ્ય શ્યાવા વા સ્યુઃ પતન્તિ વા | ખઞ્જનપ્રતિમા વાઽપિ તં ગતાયુષમાદિશેત્ ||૬|| કૃષ્ણા સ્તબ્ધાઽવલિપ્તા વા જિહ્વા શૂના ચ યસ્ય વૈ | કર્કશા વા ભવેદ્યસ્ય સોઽચિરાદ્વિજહાત્યસૂન્ ||૭|| કુટિલા સ્ફુટિતા વાઽપિ શુષ્કા વા યસ્ય નાસિકા | અવસ્ફૂર્જતિ મગ્ના વા ન સ જીવતિ માનવઃ ||૮|| સઙ્ક્ષિપ્તે વિષમે સ્તબ્ધે રક્તે સ્રસ્તે ચ લોચને | સ્યાતાં વા પ્રસ્રુતે યસ્ય સ ગતાયુર્નરો ધ્રુવમ્ ||૯|| કેશાઃ સીમન્તિનો યસ્ય સઙ્ક્ષિપ્તે વિનતે ભ્રુવૌ | લુણ્ડન્તિ ચાક્ષિપક્ષ્માણિ સોઽચિરાદ્યાતિ મૃત્યવે ||૧૦||
View original
यस्याधरौष्ठः पतितः क्षिप्तश्चोर्ध्वं तथोत्तरः | उभौ वा जाम्बवाभासौ दुर्लभं तस्य जीवितम् ||५|| आरक्ता दशना यस्य श्यावा वा स्युः पतन्ति वा | खञ्जनप्रतिमा वाऽपि तं गतायुषमादिशेत् ||६|| कृष्णा स्तब्धाऽवलिप्ता वा जिह्वा शूना च यस्य वै | कर्कशा वा भवेद्यस्य सोऽचिराद्विजहात्यसून् ||७|| कुटिला स्फुटिता वाऽपि शुष्का वा यस्य नासिका | अवस्फूर्जति मग्ना वा न स जीवति मानवः ||८|| सङ्क्षिप्ते विषमे स्तब्धे रक्ते स्रस्ते च लोचने | स्यातां वा प्रस्रुते यस्य स गतायुर्नरो ध्रुवम् ||९|| केशाः सीमन्तिनो यस्य सङ्क्षिप्ते विनते भ्रुवौ | लुण्डन्ति चाक्षिपक्ष्माणि सोऽचिराद्याति मृत्यवे ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (11-16) · Śloka 16
નાહરત્યન્નમાસ્યસ્થં ન ધારયતિ યઃ શિરઃ | એકાગ્રદૃષ્ટિર્મૂઢાત્મા સદ્યઃ પ્રાણાન્ જહાતિ સઃ ||૧૧|| બલવાન્ દુર્બલો વાઽપિ સમ્મોહં યોઽધિગચ્છતિ | ઉત્થાપ્યમાનો બહુશસ્તં પક્વં ભિષગાદિશેત્ ||૧૨|| ઉત્તાનઃ સર્વદા શેતે પાદૌ વિકુરુતે ચ યઃ | વિપ્રસારણશીલો વા ન સ જીવતિ માનવઃ ||૧૩|| શીતપાદકરોચ્છ્વાસશ્છિન્નોચ્છ્વાસશ્ચ યો ભવેત્ | કાકોચ્છ્વાસશ્ચ યો મર્ત્યસ્તં ધીરઃ પરિવર્જયેત્ ||૧૪|| નિદ્રા ન છિદ્યતે યસ્ય યો વા જાગર્તિ સર્વદા | મુહ્યેદ્વા વક્તુકામશ્ચ પ્રત્યાખ્યેયઃ સ જાનતા ||૧૫|| ઉત્તરૌષ્ઠં ચ યો લિહ્યાદુત્કારાંશ્ચ કરોતિ યઃ | પ્રેતૈર્વા ભાષતે સાર્ધં પ્રેતરૂપં તમાદિશેત્ ||૧૬||
View original
नाहरत्यन्नमास्यस्थं न धारयति यः शिरः | एकाग्रदृष्टिर्मूढात्मा सद्यः प्राणान् जहाति सः ||११|| बलवान् दुर्बलो वाऽपि सम्मोहं योऽधिगच्छति | उत्थाप्यमानो बहुशस्तं पक्वं भिषगादिशेत् ||१२|| उत्तानः सर्वदा शेते पादौ विकुरुते च यः | विप्रसारणशीलो वा न स जीवति मानवः ||१३|| शीतपादकरोच्छ्वासश्छिन्नोच्छ्वासश्च यो भवेत् | काकोच्छ्वासश्च यो मर्त्यस्तं धीरः परिवर्जयेत् ||१४|| निद्रा न छिद्यते यस्य यो वा जागर्ति सर्वदा | मुह्येद्वा वक्तुकामश्च प्रत्याख्येयः स जानता ||१५|| उत्तरौष्ठं च यो लिह्यादुत्कारांश्च करोति यः | प्रेतैर्वा भाषते सार्धं प्रेतरूपं तमादिशेत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (17-29) · Śloka 29
ખેભ્યઃ સરોમકૂપેભ્યો યસ્ય રક્તં પ્રવર્તતે | પુરુષસ્યાવિષાર્તસ્ય સદ્યો જહ્યાત્ સ જીવિતમ્ ||૧૭|| વાતાષ્ઠીલા તુ હૃદયે યસ્યોર્ધ્વમનુયાયિની | રુજાન્નવિદ્વેષકરી સ પરાસુરસંશયમ્ ||૧૮|| અનન્યોપદ્રવકૃતઃ શોફઃ પાદસમુત્થિતઃ | પુરુષં હન્તિ, નારીં તુ મુખજો ગુહ્યજો દ્વયમ્ ||૧૯|| અતિસારો જ્વરો હિક્કા છર્દિઃ શૂનાણ્ડમેઢ્રતા | શ્વાસિનઃ કાસિનો વાઽપિ યસ્ય તં ક્ષીણમાદિશેત્ ||૨૦|| સ્વેદો દાહશ્ચ બલવાન્ હિક્કા શ્વાસશ્ચ માનવમ્ | બલવન્તમપિ પ્રાણૈર્વિયુઞ્જન્તિ ન સંશયઃ ||૨૧|| શ્યાવા જિહ્વા ભવેદ્યસ્ય સવ્યં ચાક્ષિ નિમજ્જતિ | મુખં ચ જાયતે પૂતિ યસ્ય તં પરિવર્જયેત્ ||૨૨|| વક્ત્રમાપૂર્યતેઽશ્રૂણાં સ્વિદ્યતશ્ચરણાવુભૌ | ચક્ષુશ્ચાકુલતાં યાતિ યમરાષ્ટ્રં ગમિષ્યતઃ ||૨૩|| અતિમાત્રં લઘૂનિ સ્યુર્ગાત્રાણિ ગુરુકાણિ વા | યસ્યાકસ્માત્ સ વિજ્ઞેયો ગન્તા વૈવસ્વતાલયમ્ ||૨૪|| પઙ્કમત્સ્યવસાતૈલઘૃતગન્ધાંશ્ચ યે નરાઃ | મૃષ્ટગન્ધાંશ્ચ યે વાન્તિ ગન્તારસ્તે યમાલયમ્ ||૨૫|| યૂકા લલાટમાયાન્તિ બલિં નાશ્નન્તિ વાયસાઃ | યેષાં ચાપિ રતિર્નાસ્તિ યાતારસ્તે યમાલયમ્ ||૨૬|| જ્વરાતિસારશોફાઃ સ્યુર્યસ્યાન્યોન્યાવસાદિનઃ | પ્રક્ષીણબલમાંસસ્ય નાસૌ શક્યશ્ચિકિત્સિતમ્ ||૨૭|| ક્ષીણસ્ય યસ્ય ક્ષુત્તૃષ્ણે હૃદ્યૈર્મિષ્ટૈર્હિતૈસ્તથા | ન શામ્યતોઽન્નપાનૈશ્ચ તસ્ય મૃત્યુરુપસ્થિતઃ ||૨૮|| પ્રવાહિકા શિરઃશૂલં કોષ્ઠશૂલં ચ દારુણમ્ | પિપાસા બલહાનિશ્ચ તસ્ય મૃત્યુરુપસ્થિતઃ ||૨૯||
View original
खेभ्यः सरोमकूपेभ्यो यस्य रक्तं प्रवर्तते | पुरुषस्याविषार्तस्य सद्यो जह्यात् स जीवितम् ||१७|| वाताष्ठीला तु हृदये यस्योर्ध्वमनुयायिनी | रुजान्नविद्वेषकरी स परासुरसंशयम् ||१८|| अनन्योपद्रवकृतः शोफः पादसमुत्थितः | पुरुषं हन्ति, नारीं तु मुखजो गुह्यजो द्वयम् ||१९|| अतिसारो ज्वरो हिक्का छर्दिः शूनाण्डमेढ्रता | श्वासिनः कासिनो वाऽपि यस्य तं क्षीणमादिशेत् ||२०|| स्वेदो दाहश्च बलवान् हिक्का श्वासश्च मानवम् | बलवन्तमपि प्राणैर्वियुञ्जन्ति न संशयः ||२१|| श्यावा जिह्वा भवेद्यस्य सव्यं चाक्षि निमज्जति | मुखं च जायते पूति यस्य तं परिवर्जयेत् ||२२|| वक्त्रमापूर्यतेऽश्रूणां स्विद्यतश्चरणावुभौ | चक्षुश्चाकुलतां याति यमराष्ट्रं गमिष्यतः ||२३|| अतिमात्रं लघूनि स्युर्गात्राणि गुरुकाणि वा | यस्याकस्मात् स विज्ञेयो गन्ता वैवस्वतालयम् ||२४|| पङ्कमत्स्यवसातैलघृतगन्धांश्च ये नराः | मृष्टगन्धांश्च ये वान्ति गन्तारस्ते यमालयम् ||२५|| यूका ललाटमायान्ति बलिं नाश्नन्ति वायसाः | येषां चापि रतिर्नास्ति यातारस्ते यमालयम् ||२६|| ज्वरातिसारशोफाः स्युर्यस्यान्योन्यावसादिनः | प्रक्षीणबलमांसस्य नासौ शक्यश्चिकित्सितम् ||२७|| क्षीणस्य यस्य क्षुत्तृष्णे हृद्यैर्मिष्टैर्हितैस्तथा | न शाम्यतोऽन्नपानैश्च तस्य मृत्युरुपस्थितः ||२८|| प्रवाहिका शिरःशूलं कोष्ठशूलं च दारुणम् | पिपासा बलहानिश्च तस्य मृत्युरुपस्थितः ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (30) · Śloka 30
વિષમેણોપચારેણ કર્મભિશ્ચ પુરાકૃતૈઃ | અનિત્યત્વાચ્ચ જન્તૂનાં જીવિતં નિધનં વ્રજેત્ ||૩૦||
View original
विषमेणोपचारेण कर्मभिश्च पुराकृतैः | अनित्यत्वाच्च जन्तूनां जीवितं निधनं व्रजेत् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (31-32) · Śloka 32
પ્રેતા ભૂતાઃ પિશાચાશ્ચ રક્ષાંસિ વિવિધાનિ ચ | મરણાભિમુખં નિત્યમુપસર્પન્તિ માનવમ્ ||૩૧|| તાનિ ભેષજવીર્યાણિ પ્રતિઘ્નન્તિ જિઘાંસયા | તસ્માન્મોઘાઃ ક્રિયાઃ સર્વા ભવન્ત્યેવ ગતાયુષામ્ ||૩૨||
View original
प्रेता भूताः पिशाचाश्च रक्षांसि विविधानि च | मरणाभिमुखं नित्यमुपसर्पन्ति मानवम् ||३१|| तानि भेषजवीर्याणि प्रतिघ्नन्ति जिघांसया | तस्मान्मोघाः क्रियाः सर्वा भवन्त्येव गतायुषाम् ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 31
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં સૂત્રસ્થાને છાયાવિપ્રતિપત્તિર્નામૈકત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ ||૩૧||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने छायाविप्रतिपत्तिर्नामैकत्रिंशत्तमोऽध्यायः ||३१||
🔊 Audio coming soon