Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
অথাতো বমনদ্রব্যবিকল্পবিজ্ঞানীযমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ ||১|| যথোবাচ ভগবান্ ধন্বন্তরিঃ ||২||
View original
अथातो वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
43. vamanadravyavikalpavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
বমনদ্রব্যাণাং ফলাদীনাং মদনফলানি শ্রেষ্ঠতমানি ভবন্তি | অথ মদনপুষ্পাণামাতপপরিশুষ্কাণাং চূর্ণপ্রকুঞ্জং প্রত্যক্পুষ্পাসদাপুষ্পীনিম্বকষাযাণামন্যতমেনালোড্য মধুসৈন্ধবযুক্তাং পুষ্পচূর্ণমাত্রাং পাযযিত্বা বামযেত্ | মদনশলাটুচূর্ণান্যেবং বা বকুলরম্যকোপযুক্তানি মধুলবণযুক্তান্যভিপ্রতপ্তানি; মদনশলাটুচূর্ণসিদ্ধাং বা তিলতণ্ডুলযবাগূম্ | নির্বৃত্তানাং বা নাতিহরিতপাণ্ডূনাং কুশমূঢাববদ্ধমৃদ্গোমযপ্রলিপ্তানাং যববু(তু)ষমুদ্গমাষশাল্যাদিধান্যরাশাবষ্টরাত্রোষিতক্লিন্নভিন্নানাং ফলানাং ফলপিপ্পলীরুদ্ধৃত্যাতপে শোষযেত্, তাসাং দধিমধুপললবিমৃদিতপরিশুষ্কাণাং সুভাজনস্থানামন্তর্নখমুষ্টিমুষ্ণে যষ্টীমধুককষাযে কোবিদারাদীনামন্যতমে বা কষাযে প্রমৃদ্য রাত্রিপর্যুষিতং মধুসৈন্ধবযুক্তমাশীর্ভিরভিমন্ত্রিতমুদঙ্মুখঃ প্রাঙ্মুখমাতুরং পাযযেদনেন মন্ত্রেণাভিমন্ত্র্য- “ব্রহ্মদক্ষাশ্বিরুদ্রেন্দ্রভূচন্দ্রার্কানলানিলাঃ| ঋষযঃ সৌষধীগ্রামা ভূতসঙ্ঘাশ্চ পান্তু তে ||১|| রসাযনমিবর্ষীণাং দেবানামমৃতং যথা | সুধেবোত্তমনাগানাং ভৈষজ্যমিদমস্তু তে ||২|| বিশেষেণ শ্লেষ্মজ্বরপ্রতিশ্যাযান্তর্বিদ্রধিষু; অপ্রবর্তমানে বা দোষে পিপ্পলীবচাগৌরসর্ষপকল্কোন্মিশ্রৈঃ সলবণৈরুষ্ণাম্বুভিঃ পুনঃ পুনঃ প্রবর্তযেদাসম্যগ্বান্তলক্ষণাদিতি | মদনফলমজ্জচূর্ণং বা তত্ক্বাথপরিভাবিতং মদনফলকষাযেণ; মদনফলমজ্জসিদ্ধস্য বা পযসঃ সন্তানিকাং ক্ষৌদ্রযুক্তাং , মদনফলমজ্জসিদ্ধং বা পযঃ, মদনফলমজ্জসিদ্ধেন বা পযসা যবাগূম্, অধোভাগাসৃক্পিত্তহৃদ্দাহযোঃ; মদনফলমজ্জসিদ্ধস্য বা পযসো দধিভাবমুপগতস্য দধ্যুত্তরং দধি বা কফপ্রসেকচ্ছর্দিমূর্চ্ছাতমকেষু; মদনফলমজ্জরসং স্নেহং বা ভল্লাতকস্নেহবদাদায ফাণিতীভূতং লেহযেত্, আতপপরিশুষ্কং বা তমেব জীবন্তীকষাযেণ, পিত্তে কফস্থানগতে; মদনফলমজ্জক্বাথং বা পিপ্পল্যাদিপ্রতীবাপং, তচ্চূর্ণং বা নিম্বরূপিকাকষাযযোরন্যতরেণ সন্তর্পণকফজব্যাধিহরং, মদনফলমজ্জচূর্ণং বা মধূককাশ্মর্যদ্রাক্ষাকষাযেণ | মদনফলবিধানমুক্তম্ ||৩||
View original
वमनद्रव्याणां फलादीनां मदनफलानि श्रेष्ठतमानि भवन्ति | अथ मदनपुष्पाणामातपपरिशुष्काणां चूर्णप्रकुञ्जं प्रत्यक्पुष्पासदापुष्पीनिम्बकषायाणामन्यतमेनालोड्य मधुसैन्धवयुक्तां पुष्पचूर्णमात्रां पाययित्वा वामयेत् | मदनशलाटुचूर्णान्येवं वा बकुलरम्यकोपयुक्तानि मधुलवणयुक्तान्यभिप्रतप्तानि; मदनशलाटुचूर्णसिद्धां वा तिलतण्डुलयवागूम् | निर्वृत्तानां वा नातिहरितपाण्डूनां कुशमूढावबद्धमृद्गोमयप्रलिप्तानां यवबु(तु)षमुद्गमाषशाल्यादिधान्यराशावष्टरात्रोषितक्लिन्नभिन्नानां फलानां फलपिप्पलीरुद्धृत्यातपे शोषयेत्, तासां दधिमधुपललविमृदितपरिशुष्काणां सुभाजनस्थानामन्तर्नखमुष्टिमुष्णे यष्टीमधुककषाये कोविदारादीनामन्यतमे वा कषाये प्रमृद्य रात्रिपर्युषितं मधुसैन्धवयुक्तमाशीर्भिरभिमन्त्रितमुदङ्मुखः प्राङ्मुखमातुरं पाययेदनेन मन्त्रेणाभिमन्त्र्य- “ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानलानिलाः| ऋषयः सौषधीग्रामा भूतसङ्घाश्च पान्तु ते ||१|| रसायनमिवर्षीणां देवानाममृतं यथा | सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते ||२|| विशेषेण श्लेष्मज्वरप्रतिश्यायान्तर्विद्रधिषु; अप्रवर्तमाने वा दोषे पिप्पलीवचागौरसर्षपकल्कोन्मिश्रैः सलवणैरुष्णाम्बुभिः पुनः पुनः प्रवर्तयेदासम्यग्वान्तलक्षणादिति | मदनफलमज्जचूर्णं वा तत्क्वाथपरिभावितं मदनफलकषायेण; मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसः सन्तानिकां क्षौद्रयुक्तां , मदनफलमज्जसिद्धं वा पयः, मदनफलमज्जसिद्धेन वा पयसा यवागूम्, अधोभागासृक्पित्तहृद्दाहयोः; मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसो दधिभावमुपगतस्य दध्युत्तरं दधि वा कफप्रसेकच्छर्दिमूर्च्छातमकेषु; मदनफलमज्जरसं स्नेहं वा भल्लातकस्नेहवदादाय फाणितीभूतं लेहयेत्, आतपपरिशुष्कं वा तमेव जीवन्तीकषायेण, पित्ते कफस्थानगते; मदनफलमज्जक्वाथं वा पिप्पल्यादिप्रतीवापं, तच्चूर्णं वा निम्बरूपिकाकषाययोरन्यतरेण सन्तर्पणकफजव्याधिहरं, मदनफलमज्जचूर्णं वा मधूककाश्मर्यद्राक्षाकषायेण | मदनफलविधानमुक्तम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
জীমূতককুসুমচূর্ণং পূর্ববদেব ক্ষীরেণ, নির্বৃত্তেষু ক্ষীরযবাগূং, রোমশেষু সন্তানিকাং, অরোমশেষু দধ্যুত্তরং, হরিতপাণ্ডুষু দধি, তত্কষাযসংসৃষ্টাং বা সুরাং কফারোচককাসশ্বাসপাণ্ডুরোগযক্ষ্মসু; পর্যাগতেষু মদনফলমজ্জবদুপযোগঃ ||৪||
View original
जीमूतककुसुमचूर्णं पूर्ववदेव क्षीरेण, निर्वृत्तेषु क्षीरयवागूं, रोमशेषु सन्तानिकां, अरोमशेषु दध्युत्तरं, हरितपाण्डुषु दधि, तत्कषायसंसृष्टां वा सुरां कफारोचककासश्वासपाण्डुरोगयक्ष्मसु; पर्यागतेषु मदनफलमज्जवदुपयोगः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
তদ্বদেব কুটজফলবিধানম্ ||৫||
View original
तद्वदेव कुटजफलविधानम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
কৃতবেধনানামপ্যেষ এব কল্পঃ ||৬||
View original
कृतवेधनानामप्येष एव कल्पः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ইক্ষ্বাকুকুসুমচূর্ণং বা পূর্ববত্ , এবং ক্ষীরেণ, কাসশ্বাসচ্ছর্দিকফরোগেষূপযোগঃ ||৭||
View original
इक्ष्वाकुकुसुमचूर्णं वा पूर्ववत् , एवं क्षीरेण, कासश्वासच्छर्दिकफरोगेषूपयोगः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ধামার্গবস্যাপি মদনফলমজ্জবদুপযোগঃ; বিশেষতস্তু গরগুল্মোদরকাসশ্বাসশ্লেষ্মামযেষু বাযৌ চ কফস্থানগতে ||৮||
View original
धामार्गवस्यापि मदनफलमज्जवदुपयोगः; विशेषतस्तु गरगुल्मोदरकासश्वासश्लेष्मामयेषु वायौ च कफस्थानगते ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
কৃতবেধনফলপিপ্পলীনাং বমনদ্রব্যকষাযপরিপীতানাং বহুশশ্চূর্ণমুত্পলাদিষু দত্তমাঘ্রাতং বামযতি, তত্ত্বনববদ্ধদোষেষু যবাগূমাকণ্ঠাত্পীতবত্সু চ বিদধ্যাত্ | বমনবিরেচনশিরোবিরোচনদ্রব্যাণ্যেবং বা প্রধানতমানি ভবন্তি ||৯||
View original
कृतवेधनफलपिप्पलीनां वमनद्रव्यकषायपरिपीतानां बहुशश्चूर्णमुत्पलादिषु दत्तमाघ्रातं वामयति, तत्त्वनवबद्धदोषेषु यवागूमाकण्ठात्पीतवत्सु च विदध्यात् | वमनविरेचनशिरोविरोचनद्रव्याण्येवं वा प्रधानतमानि भवन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 11
ভবতশ্চাত্র- বমনদ্রব্যযোগাণাং দিগিযং সম্প্রকীর্তিতা | তান্ বিভজ্য যথাব্যাধি কালশক্তিবিনিশ্চযাত্ ||১০|| কষাযৈঃ স্বরসৈঃ কল্কৈশ্চূর্ণৈরপি চ বুদ্ধিমান্ | পেযলেহ্যাদ্যভোজ্যেষু বমনান্যুপকল্পযেত্ ||১১||
View original
भवतश्चात्र- वमनद्रव्ययोगाणां दिगियं सम्प्रकीर्तिता | तान् विभज्य यथाव्याधि कालशक्तिविनिश्चयात् ||१०|| कषायैः स्वरसैः कल्कैश्चूर्णैरपि च बुद्धिमान् | पेयलेह्याद्यभोज्येषु वमनान्युपकल्पयेत् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 43
ইতি সুশ্রুতসংহিতাযাং সূত্রস্থানে বমনদ্রব্যবিকল্পবিজ্ঞানীযো নাম ত্রিচত্বারিংশত্তমোঽধ্যাযঃ ||৪৩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयो नाम त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४३||
🔊 Audio coming soon