Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ವಮನದ್ರವ್ಯವಿಕಲ್ಪವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
43. vamanadravyavikalpavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ವಮನದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಫಲಾದೀನಾಂ ಮದನಫಲಾನಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತಮಾನಿ ಭವನ್ತಿ | ಅಥ ಮದನಪುಷ್ಪಾಣಾಮಾತಪಪರಿಶುಷ್ಕಾಣಾಂ ಚೂರ್ಣಪ್ರಕುಞ್ಜಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪಾಸದಾಪುಷ್ಪೀನಿಮ್ಬಕಷಾಯಾಣಾಮನ್ಯತಮೇನಾಲೋಡ್ಯ ಮಧುಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತಾಂ ಪುಷ್ಪಚೂರ್ಣಮಾತ್ರಾಂ ಪಾಯಯಿತ್ವಾ ವಾಮಯೇತ್ | ಮದನಶಲಾಟುಚೂರ್ಣಾನ್ಯೇವಂ ವಾ ಬಕುಲರಮ್ಯಕೋಪಯುಕ್ತಾನಿ ಮಧುಲವಣಯುಕ್ತಾನ್ಯಭಿಪ್ರತಪ್ತಾನಿ; ಮದನಶಲಾಟುಚೂರ್ಣಸಿದ್ಧಾಂ ವಾ ತಿಲತಣ್ಡುಲಯವಾಗೂಮ್ | ನಿರ್ವೃತ್ತಾನಾಂ ವಾ ನಾತಿಹರಿತಪಾಣ್ಡೂನಾಂ ಕುಶಮೂಢಾವಬದ್ಧಮೃದ್ಗೋಮಯಪ್ರಲಿಪ್ತಾನಾಂ ಯವಬು(ತು)ಷಮುದ್ಗಮಾಷಶಾಲ್ಯಾದಿಧಾನ್ಯರಾಶಾವಷ್ಟರಾತ್ರೋಷಿತಕ್ಲಿನ್ನಭಿನ್ನಾನಾಂ ಫಲಾನಾಂ ಫಲಪಿಪ್ಪಲೀರುದ್ಧೃತ್ಯಾತಪೇ ಶೋಷಯೇತ್, ತಾಸಾಂ ದಧಿಮಧುಪಲಲವಿಮೃದಿತಪರಿಶುಷ್ಕಾಣಾಂ ಸುಭಾಜನಸ್ಥಾನಾಮನ್ತರ್ನಖಮುಷ್ಟಿಮುಷ್ಣೇ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಕಷಾಯೇ ಕೋವಿದಾರಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇ ವಾ ಕಷಾಯೇ ಪ್ರಮೃದ್ಯ ರಾತ್ರಿಪರ್ಯುಷಿತಂ ಮಧುಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತಮಾಶೀರ್ಭಿರಭಿಮನ್ತ್ರಿತಮುದಙ್ಮುಖಃ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಮಾತುರಂ ಪಾಯಯೇದನೇನ ಮನ್ತ್ರೇಣಾಭಿಮನ್ತ್ರ್ಯ- “ಬ್ರಹ್ಮದಕ್ಷಾಶ್ವಿರುದ್ರೇನ್ದ್ರಭೂಚನ್ದ್ರಾರ್ಕಾನಲಾನಿಲಾಃ| ಋಷಯಃ ಸೌಷಧೀಗ್ರಾಮಾ ಭೂತಸಙ್ಘಾಶ್ಚ ಪಾನ್ತು ತೇ ||೧|| ರಸಾಯನಮಿವರ್ಷೀಣಾಂ ದೇವಾನಾಮಮೃತಂ ಯಥಾ | ಸುಧೇವೋತ್ತಮನಾಗಾನಾಂ ಭೈಷಜ್ಯಮಿದಮಸ್ತು ತೇ ||೨|| ವಿಶೇಷೇಣ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜ್ವರಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾನ್ತರ್ವಿದ್ರಧಿಷು; ಅಪ್ರವರ್ತಮಾನೇ ವಾ ದೋಷೇ ಪಿಪ್ಪಲೀವಚಾಗೌರಸರ್ಷಪಕಲ್ಕೋನ್ಮಿಶ್ರೈಃ ಸಲವಣೈರುಷ್ಣಾಮ್ಬುಭಿಃ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರವರ್ತಯೇದಾಸಮ್ಯಗ್ವಾನ್ತಲಕ್ಷಣಾದಿತಿ | ಮದನಫಲಮಜ್ಜಚೂರ್ಣಂ ವಾ ತತ್ಕ್ವಾಥಪರಿಭಾವಿತಂ ಮದನಫಲಕಷಾಯೇಣ; ಮದನಫಲಮಜ್ಜಸಿದ್ಧಸ್ಯ ವಾ ಪಯಸಃ ಸನ್ತಾನಿಕಾಂ ಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಾಂ , ಮದನಫಲಮಜ್ಜಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪಯಃ, ಮದನಫಲಮಜ್ಜಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ಪಯಸಾ ಯವಾಗೂಮ್, ಅಧೋಭಾಗಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತಹೃದ್ದಾಹಯೋಃ; ಮದನಫಲಮಜ್ಜಸಿದ್ಧಸ್ಯ ವಾ ಪಯಸೋ ದಧಿಭಾವಮುಪಗತಸ್ಯ ದಧ್ಯುತ್ತರಂ ದಧಿ ವಾ ಕಫಪ್ರಸೇಕಚ್ಛರ್ದಿಮೂರ್ಚ್ಛಾತಮಕೇಷು; ಮದನಫಲಮಜ್ಜರಸಂ ಸ್ನೇಹಂ ವಾ ಭಲ್ಲಾತಕಸ್ನೇಹವದಾದಾಯ ಫಾಣಿತೀಭೂತಂ ಲೇಹಯೇತ್, ಆತಪಪರಿಶುಷ್ಕಂ ವಾ ತಮೇವ ಜೀವನ್ತೀಕಷಾಯೇಣ, ಪಿತ್ತೇ ಕಫಸ್ಥಾನಗತೇ; ಮದನಫಲಮಜ್ಜಕ್ವಾಥಂ ವಾ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಪ್ರತೀವಾಪಂ, ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ವಾ ನಿಮ್ಬರೂಪಿಕಾಕಷಾಯಯೋರನ್ಯತರೇಣ ಸನ್ತರ್ಪಣಕಫಜವ್ಯಾಧಿಹರಂ, ಮದನಫಲಮಜ್ಜಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಮಧೂಕಕಾಶ್ಮರ್ಯದ್ರಾಕ್ಷಾಕಷಾಯೇಣ | ಮದನಫಲವಿಧಾನಮುಕ್ತಮ್ ||೩||
View original
वमनद्रव्याणां फलादीनां मदनफलानि श्रेष्ठतमानि भवन्ति | अथ मदनपुष्पाणामातपपरिशुष्काणां चूर्णप्रकुञ्जं प्रत्यक्पुष्पासदापुष्पीनिम्बकषायाणामन्यतमेनालोड्य मधुसैन्धवयुक्तां पुष्पचूर्णमात्रां पाययित्वा वामयेत् | मदनशलाटुचूर्णान्येवं वा बकुलरम्यकोपयुक्तानि मधुलवणयुक्तान्यभिप्रतप्तानि; मदनशलाटुचूर्णसिद्धां वा तिलतण्डुलयवागूम् | निर्वृत्तानां वा नातिहरितपाण्डूनां कुशमूढावबद्धमृद्गोमयप्रलिप्तानां यवबु(तु)षमुद्गमाषशाल्यादिधान्यराशावष्टरात्रोषितक्लिन्नभिन्नानां फलानां फलपिप्पलीरुद्धृत्यातपे शोषयेत्, तासां दधिमधुपललविमृदितपरिशुष्काणां सुभाजनस्थानामन्तर्नखमुष्टिमुष्णे यष्टीमधुककषाये कोविदारादीनामन्यतमे वा कषाये प्रमृद्य रात्रिपर्युषितं मधुसैन्धवयुक्तमाशीर्भिरभिमन्त्रितमुदङ्मुखः प्राङ्मुखमातुरं पाययेदनेन मन्त्रेणाभिमन्त्र्य- “ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानलानिलाः| ऋषयः सौषधीग्रामा भूतसङ्घाश्च पान्तु ते ||१|| रसायनमिवर्षीणां देवानाममृतं यथा | सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते ||२|| विशेषेण श्लेष्मज्वरप्रतिश्यायान्तर्विद्रधिषु; अप्रवर्तमाने वा दोषे पिप्पलीवचागौरसर्षपकल्कोन्मिश्रैः सलवणैरुष्णाम्बुभिः पुनः पुनः प्रवर्तयेदासम्यग्वान्तलक्षणादिति | मदनफलमज्जचूर्णं वा तत्क्वाथपरिभावितं मदनफलकषायेण; मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसः सन्तानिकां क्षौद्रयुक्तां , मदनफलमज्जसिद्धं वा पयः, मदनफलमज्जसिद्धेन वा पयसा यवागूम्, अधोभागासृक्पित्तहृद्दाहयोः; मदनफलमज्जसिद्धस्य वा पयसो दधिभावमुपगतस्य दध्युत्तरं दधि वा कफप्रसेकच्छर्दिमूर्च्छातमकेषु; मदनफलमज्जरसं स्नेहं वा भल्लातकस्नेहवदादाय फाणितीभूतं लेहयेत्, आतपपरिशुष्कं वा तमेव जीवन्तीकषायेण, पित्ते कफस्थानगते; मदनफलमज्जक्वाथं वा पिप्पल्यादिप्रतीवापं, तच्चूर्णं वा निम्बरूपिकाकषाययोरन्यतरेण सन्तर्पणकफजव्याधिहरं, मदनफलमज्जचूर्णं वा मधूककाश्मर्यद्राक्षाकषायेण | मदनफलविधानमुक्तम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಜೀಮೂತಕಕುಸುಮಚೂರ್ಣಂ ಪೂರ್ವವದೇವ ಕ್ಷೀರೇಣ, ನಿರ್ವೃತ್ತೇಷು ಕ್ಷೀರಯವಾಗೂಂ, ರೋಮಶೇಷು ಸನ್ತಾನಿಕಾಂ, ಅರೋಮಶೇಷು ದಧ್ಯುತ್ತರಂ, ಹರಿತಪಾಣ್ಡುಷು ದಧಿ, ತತ್ಕಷಾಯಸಂಸೃಷ್ಟಾಂ ವಾ ಸುರಾಂ ಕಫಾರೋಚಕಕಾಸಶ್ವಾಸಪಾಣ್ಡುರೋಗಯಕ್ಷ್ಮಸು; ಪರ್ಯಾಗತೇಷು ಮದನಫಲಮಜ್ಜವದುಪಯೋಗಃ ||೪||
View original
जीमूतककुसुमचूर्णं पूर्ववदेव क्षीरेण, निर्वृत्तेषु क्षीरयवागूं, रोमशेषु सन्तानिकां, अरोमशेषु दध्युत्तरं, हरितपाण्डुषु दधि, तत्कषायसंसृष्टां वा सुरां कफारोचककासश्वासपाण्डुरोगयक्ष्मसु; पर्यागतेषु मदनफलमज्जवदुपयोगः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತದ್ವದೇವ ಕುಟಜಫಲವಿಧಾನಮ್ ||೫||
View original
तद्वदेव कुटजफलविधानम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಕೃತವೇಧನಾನಾಮಪ್ಯೇಷ ಏವ ಕಲ್ಪಃ ||೬||
View original
कृतवेधनानामप्येष एव कल्पः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಸುಮಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಪೂರ್ವವತ್ , ಏವಂ ಕ್ಷೀರೇಣ, ಕಾಸಶ್ವಾಸಚ್ಛರ್ದಿಕಫರೋಗೇಷೂಪಯೋಗಃ ||೭||
View original
इक्ष्वाकुकुसुमचूर्णं वा पूर्ववत् , एवं क्षीरेण, कासश्वासच्छर्दिकफरोगेषूपयोगः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ಧಾಮಾರ್ಗವಸ್ಯಾಪಿ ಮದನಫಲಮಜ್ಜವದುಪಯೋಗಃ; ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಗರಗುಲ್ಮೋದರಕಾಸಶ್ವಾಸಶ್ಲೇಷ್ಮಾಮಯೇಷು ವಾಯೌ ಚ ಕಫಸ್ಥಾನಗತೇ ||೮||
View original
धामार्गवस्यापि मदनफलमज्जवदुपयोगः; विशेषतस्तु गरगुल्मोदरकासश्वासश्लेष्मामयेषु वायौ च कफस्थानगते ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ಕೃತವೇಧನಫಲಪಿಪ್ಪಲೀನಾಂ ವಮನದ್ರವ್ಯಕಷಾಯಪರಿಪೀತಾನಾಂ ಬಹುಶಶ್ಚೂರ್ಣಮುತ್ಪಲಾದಿಷು ದತ್ತಮಾಘ್ರಾತಂ ವಾಮಯತಿ, ತತ್ತ್ವನವಬದ್ಧದೋಷೇಷು ಯವಾಗೂಮಾಕಣ್ಠಾತ್ಪೀತವತ್ಸು ಚ ವಿದಧ್ಯಾತ್ | ವಮನವಿರೇಚನಶಿರೋವಿರೋಚನದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯೇವಂ ವಾ ಪ್ರಧಾನತಮಾನಿ ಭವನ್ತಿ ||೯||
View original
कृतवेधनफलपिप्पलीनां वमनद्रव्यकषायपरिपीतानां बहुशश्चूर्णमुत्पलादिषु दत्तमाघ्रातं वामयति, तत्त्वनवबद्धदोषेषु यवागूमाकण्ठात्पीतवत्सु च विदध्यात् | वमनविरेचनशिरोविरोचनद्रव्याण्येवं वा प्रधानतमानि भवन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 11
ಭವತಶ್ಚಾತ್ರ- ವಮನದ್ರವ್ಯಯೋಗಾಣಾಂ ದಿಗಿಯಂ ಸಮ್ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ | ತಾನ್ ವಿಭಜ್ಯ ಯಥಾವ್ಯಾಧಿ ಕಾಲಶಕ್ತಿವಿನಿಶ್ಚಯಾತ್ ||೧೦|| ಕಷಾಯೈಃ ಸ್ವರಸೈಃ ಕಲ್ಕೈಶ್ಚೂರ್ಣೈರಪಿ ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ | ಪೇಯಲೇಹ್ಯಾದ್ಯಭೋಜ್ಯೇಷು ವಮನಾನ್ಯುಪಕಲ್ಪಯೇತ್ ||೧೧||
View original
भवतश्चात्र- वमनद्रव्ययोगाणां दिगियं सम्प्रकीर्तिता | तान् विभज्य यथाव्याधि कालशक्तिविनिश्चयात् ||१०|| कषायैः स्वरसैः कल्कैश्चूर्णैरपि च बुद्धिमान् | पेयलेह्याद्यभोज्येषु वमनान्युपकल्पयेत् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 43
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ವಮನದ್ರವ್ಯವಿಕಲ್ಪವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ತ್ರಿಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೪೩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयो नाम त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४३||
🔊 Audio coming soon