Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ വിപരീതാവിപരീതസ്വപ്നനിദര്ശനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातो विपरीताविपरीतस्वप्ननिदर्शनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ദൂതദര്ശനസമ്ഭാഷാ വേഷാശ്ചേഷ്ടിതമേവ ച | ഋക്ഷം വേലാ തിഥിശ്ചൈവ നിമിത്തം ശകുനോऽനിലഃ ||൩|| ദേശോ വൈദ്യസ്യ വാഗ്ദേഹമനസാം ച വിചേഷ്ടിതമ് | കഥയന്ത്യാതുരഗതം ശുഭം വാ യദി വാऽശുഭമ് ||൪||
दूतदर्शनसम्भाषा वेषाश्चेष्टितमेव च | ऋक्षं वेला तिथिश्चैव निमित्तं शकुनोऽनिलः ||३|| देशो वैद्यस्य वाग्देहमनसां च विचेष्टितम् | कथयन्त्यातुरगतं शुभं वा यदि वाऽशुभम् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 7
പാഖ(ഷ)ണ്ഡാശ്രമവര്ണാനാം സപക്ഷാഃ കര്മസിദ്ധയേ | ത ഏവ വിപരീതാഃ സ്യുര്ദൂതാഃ കര്മവിപത്തയേ ||൫|| നപുംസകം സ്ത്രീ ബഹവോ നൈകകാര്യാ അസൂയകാഃ | ഗര്ദഭോഷ്ട്രരഥപ്രാപ്താഃ പ്രാപ്താ വാ സ്യുഃ പരമ്പരാഃ ||൬|| വൈദ്യം യ ഉപസര്പന്തി ദൂതാസ്തേ ചാപി ഗര്ഹിതാഃ |൭|
पाख(ष)ण्डाश्रमवर्णानां सपक्षाः कर्मसिद्धये | त एव विपरीताः स्युर्दूताः कर्मविपत्तये ||५|| नपुंसकं स्त्री बहवो नैककार्या असूयकाः | गर्दभोष्ट्ररथप्राप्ताः प्राप्ता वा स्युः परम्पराः ||६|| वैद्यं य उपसर्पन्ति दूतास्ते चापि गर्हिताः |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
പാശദണ്ഡായുധധരാഃ പാണ്ഡുരേതരവാസസഃ ||൭|| ആര്ദ്രജീര്ണാപസവ്യൈകമലിനോദ്ധ്വസ്തവാസസഃ | ന്യൂനാധികാങ്ഗാ ഉദ്വിഗ്നാ വികൃതാ രൌദ്രരൂപിണഃ ||൮||
पाशदण्डायुधधराः पाण्डुरेतरवाससः ||७|| आर्द्रजीर्णापसव्यैकमलिनोद्ध्वस्तवाससः | न्यूनाधिकाङ्गा उद्विग्ना विकृता रौद्ररूपिणः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
രൂക്ഷനിഷ്ഠുരവക്താരസ്ത്വമങ്ഗല്യാഭിധായിനഃ |൯|
रूक्षनिष्ठुरवक्तारस्त्वमङ्गल्याभिधायिनः |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9-14) · Śloka 15
ഛിന്ദന്തസ്തൃണകാഷ്ഠാനി സ്പൃശന്തോ നാസികാം സ്തനമ് ||൯|| വസ്ത്രാന്താനാമികാകേശനഖരോമദശാസ്പൃശഃ | സ്രോതോവരോധഹൃദ്ഗണ്ഡമൂര്ധോരഃകുക്ഷിപാണയഃ ||൧൦|| കപാലോപലഭസ്മാസ്ഥിതുഷാങ്ഗാരകരാശ്ച യേ | വിലിഖന്തോ മഹീം കിഞ്ചിന്മുഞ്ചന്തോ ലോഷ്ടഭേദിനഃ ||൧൧|| തൈലകര്ദമദിഗ്ധാങ്ഗാ രക്തസ്രഗനുലേപനാഃ | ഫലം പക്വമസാരം വാ ഗൃഹീത്വാऽന്യച്ച തദ്വിധമ് ||൧൨|| നഖൈര്നഖാന്തരം വാऽപി കരേണ ചരണം തഥാ | ഉപാനച്ചര്മഹസ്താ വാ വികൃതവ്യാധിപീഡിതാഃ ||൧൩|| വാമാചാരാ രുദന്തശ്ച ശ്വാസിനോ വികൃതേക്ഷണാഃ | യാമ്യാം ദിശി പ്രാഞ്ജലയോ വിഷമൈകപദേ സ്ഥിതാഃ ||൧൪|| വൈദ്യം യ ഉപസര്പന്തി ദൂതാസ്തേ ചാപി ഗര്ഹിതാഃ |൧൫|
छिन्दन्तस्तृणकाष्ठानि स्पृशन्तो नासिकां स्तनम् ||९|| वस्त्रान्तानामिकाकेशनखरोमदशास्पृशः | स्रोतोवरोधहृद्गण्डमूर्धोरःकुक्षिपाणयः ||१०|| कपालोपलभस्मास्थितुषाङ्गारकराश्च ये | विलिखन्तो महीं किञ्चिन्मुञ्चन्तो लोष्टभेदिनः ||११|| तैलकर्दमदिग्धाङ्गा रक्तस्रगनुलेपनाः | फलं पक्वमसारं वा गृहीत्वाऽन्यच्च तद्विधम् ||१२|| नखैर्नखान्तरं वाऽपि करेण चरणं तथा | उपानच्चर्महस्ता वा विकृतव्याधिपीडिताः ||१३|| वामाचारा रुदन्तश्च श्वासिनो विकृतेक्षणाः | याम्यां दिशि प्राञ्जलयो विषमैकपदे स्थिताः ||१४|| वैद्यं य उपसर्पन्ति दूतास्ते चापि गर्हिताः |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (15-16) · Śloka 17
ദക്ഷിണാഭിമുഖം ദേശേ ത്വശുചൌ വാ ഹുതാശനമ് | ജ്വലയന്തം പചന്തം വാ ക്രൂരകര്മണി ചോദ്യതമ് ||൧൫|| നഗ്നം ഭൂമൌ ശയാനം വാ വേഗോത്സര്ഗേഷു വാऽശുചിമ് | പ്രകീര്ണകേശമഭ്യക്തം സ്വിന്നം വിക്ലവമേവ വാ ||൧൬|| വൈദ്യം യ ഉപസര്പന്തി ദൂതാസ്തേ ചാപി ഗര്ഹിതാഃ |൧൭|
दक्षिणाभिमुखं देशे त्वशुचौ वा हुताशनम् | ज्वलयन्तं पचन्तं वा क्रूरकर्मणि चोद्यतम् ||१५|| नग्नं भूमौ शयानं वा वेगोत्सर्गेषु वाऽशुचिम् | प्रकीर्णकेशमभ्यक्तं स्विन्नं विक्लवमेव वा ||१६|| वैद्यं य उपसर्पन्ति दूतास्ते चापि गर्हिताः |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (17) · Śloka 18
വൈദ്യസ്യ പൈത്ര്യേ ദൈവേ വാ കാര്യേ ചോത്പാതദര്ശനേ ||൧൭|| മധ്യാഹ്നേ ചാര്ധരാത്രേ വാ സന്ധ്യയോഃ ... |൧൮|
वैद्यस्य पैत्र्ये दैवे वा कार्ये चोत्पातदर्शने ||१७|| मध्याह्ने चार्धरात्रे वा सन्ध्ययोः ... |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (18) · Śloka 18
... കൃത്തികാസു ച | ആര്ദ്രാശ്ലേഷാമഘാമൂലപൂര്വാസു ഭരണീഷു ച ||൧൮||
... कृत्तिकासु च | आर्द्राश्लेषामघामूलपूर्वासु भरणीषु च ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (19) · Śloka 19
ചതുര്ഥ്യാം വാ നവമ്യാം വാ ഷഷ്ഠ്യാം സന്ധിദിനേഷു ച | വൈദ്യം യ ഉപസര്പന്തി ദൂതാസ്തേ ചാപി ഗര്ഹിതാഃ ||൧൯||
चतुर्थ्यां वा नवम्यां वा षष्ठ्यां सन्धिदिनेषु च | वैद्यं य उपसर्पन्ति दूतास्ते चापि गर्हिताः ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (20-22) · Śloka 23
സ്വിന്നാഭിതപ്താ മധ്യാഹ്നേ ജ്വലനസ്യ സമീപതഃ | ഗര്ഹിതാഃ പിത്തരോഗേഷു ദൂതാ വൈദ്യമുപാഗതാഃ ||൨൦|| ത ഏവ കഫരോഗേഷു കര്മസിദ്ധികരാഃ സ്മൃതാഃ | ഏതേന ശേഷം വ്യാഖ്യാതം ബുദ്ധ്വാ സംവിഭജേത്തു തത് ||൨൧|| രക്തപിത്താതിസാരേഷു പ്രമേഹേഷു തഥൈവ ച | പ്രശസ്തോ ജലരോധേഷു ദൂതവൈദ്യസമാഗമഃ ||൨൨|| വിജ്ഞായൈവം വിഭാഗം തു ശേഷം ബുധ്യേത പണ്ഡിതഃ |൨൩|
स्विन्नाभितप्ता मध्याह्ने ज्वलनस्य समीपतः | गर्हिताः पित्तरोगेषु दूता वैद्यमुपागताः ||२०|| त एव कफरोगेषु कर्मसिद्धिकराः स्मृताः | एतेन शेषं व्याख्यातं बुद्ध्वा संविभजेत्तु तत् ||२१|| रक्तपित्तातिसारेषु प्रमेहेषु तथैव च | प्रशस्तो जलरोधेषु दूतवैद्यसमागमः ||२२|| विज्ञायैवं विभागं तु शेषं बुध्येत पण्डितः |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (23-26) · Śloka 26
ശുക്ലവാസാഃ ശുചിര്ഗൌരഃ ശ്യാമോ വാ പ്രിയദര്ശനഃ ||൨൩|| സ്വസ്യാം ജാതൌ സ്വഗോത്രോ വാ ദൂതഃ കാര്യകരഃ സ്മൃതഃ | ഗോയാനേനാഗതസ്തുഷ്ടഃ പാദാഭ്യാം ശുഭചേഷ്ടിതഃ ||൨൪|| സ്മൃതിമാന് വിധികാലജ്ഞഃ സ്വതന്ത്രഃ പ്രതിപത്തിമാന് | അലങ്കൃതോ മങ്ഗലവാന് ദൂതഃ കാര്യകരഃ സ്മൃതഃ ||൨൫|| സ്വസ്ഥം പ്രാങ്മുഖമാസീനം സമേ ദേശേ ശുചൌ ശുചിമ് | ഉപസര്പതി യോ വൈദ്യം സ ച കാര്യകരഃ സ്മൃതഃ ||൨൬||
शुक्लवासाः शुचिर्गौरः श्यामो वा प्रियदर्शनः ||२३|| स्वस्यां जातौ स्वगोत्रो वा दूतः कार्यकरः स्मृतः | गोयानेनागतस्तुष्टः पादाभ्यां शुभचेष्टितः ||२४|| स्मृतिमान् विधिकालज्ञः स्वतन्त्रः प्रतिपत्तिमान् | अलङ्कृतो मङ्गलवान् दूतः कार्यकरः स्मृतः ||२५|| स्वस्थं प्राङ्मुखमासीनं समे देशे शुचौ शुचिम् | उपसर्पति यो वैद्यं स च कार्यकरः स्मृतः ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (27-31) · Śloka 32
മാംസോദകുമ്ഭാതപത്രവിപ്രവാരണഗോവൃഷാഃ | ശുക്ലവര്ണാശ്ച പൂജ്യന്തേ പ്രസ്ഥാനേ ദര്ശനം ഗതാഃ ||൨൭|| സ്ത്രീ പുത്രിണീ സവത്സാ ഗൌര്വര്ധമാനമലങ്കൃതാ | കന്യാ മത്സ്യാഃ ഫലം ചാമം സ്വസ്തികം മോദകാ ദധി ||൨൮|| ഹിരണ്യാക്ഷതപാത്രം വാ രത്നാനി സുമനോ നൃപഃ | അപ്രശാന്തോऽനലോ വാജീ ഹംസശ്ചാപഃ ശിഖീ തഥാ ||൨൯|| ബ്രഹ്മദുന്ദുഭിജീമൂതശങ്ഖവേണുരഥസ്വനാഃ | സിംഹഗോവൃഷനാദാശ്ച ഹ്രേ(ഹേ)ഷിതം ഗജബൃംഹിതമ് ||൩൦|| ശസ്തം ഹംസരുതം നൃൗണാം കൌശികം ചൈവ വാമതഃ | പ്രസ്ഥാനേ യായിനഃ ശ്രേഷ്ഠാ വാചശ്ച ഹൃദയങ്ഗമാഃ |൩൨|
मांसोदकुम्भातपत्रविप्रवारणगोवृषाः | शुक्लवर्णाश्च पूज्यन्ते प्रस्थाने दर्शनं गताः ||२७|| स्त्री पुत्रिणी सवत्सा गौर्वर्धमानमलङ्कृता | कन्या मत्स्याः फलं चामं स्वस्तिकं मोदका दधि ||२८|| हिरण्याक्षतपात्रं वा रत्नानि सुमनो नृपः | अप्रशान्तोऽनलो वाजी हंसश्चापः शिखी तथा ||२९|| ब्रह्मदुन्दुभिजीमूतशङ्खवेणुरथस्वनाः | सिंहगोवृषनादाश्च ह्रे(हे)षितं गजबृंहितम् ||३०|| शस्तं हंसरुतं नॄणां कौशिकं चैव वामतः | प्रस्थाने यायिनः श्रेष्ठा वाचश्च हृदयङ्गमाः |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (32-40) · Śloka 40
പത്രപുഷ്പഫലോപേതാന് സക്ഷീരാന്നീരുജോ ദ്രുമാന് | ആശ്രിതാ വാ നഭോവേശ്മധ്വജതോരണവേദികാഃ ||൩൨|| ദിക്ഷു ശാന്താസു വക്താരോ മധുരം പൃഷ്ഠതോऽനുഗാഃ | വാമാ വാ ദക്ഷിണാ വാऽപി ശകുനാഃ കര്മസിദ്ധയേ ||൩൩|| ശുഷ്കേऽശനിഹതേऽപത്രേ വല്ലീനദ്ധേ സകണ്ടകേ | വൃക്ഷേऽഥവാऽശ്മഭസ്മാസ്ഥിവിട്തുഷാങ്ഗാരപാംശുഷു ||൩൪|| ചൈത്യവല്മീകവിഷമസ്ഥിതാ ദീപ്തഖരസ്വരാഃ | പുരതോ ദിക്ഷു ദീപ്താസു വക്താരോ നാര്ഥസാധകാഃ ||൩൫|| പുന്നാമാനഃ ഖഗാ വാമാഃ സ്ത്രീസഞ്ജ്ഞാ ദക്ഷിണാഃ ശുഭാഃ | ദക്ഷിണാദ്വാമഗമനം പ്രശസ്തം ശ്വശൃഗാലയോഃ | വാമം നകുലചാഷാണാം നോഭയം ശശസര്പയോഃ ||൩൬|| ഭാസകൌശികയോശ്ചൈവ ന പ്രശസ്തം കിലോഭയമ് | ദര്ശനം വാ രുതം വാऽപി ന ഗോധാകൃകലാസയോഃ ||൩൭|| ദൂതൈരനിഷ്ടൈസ്തുല്യാനാമശസ്തം ദര്ശനം നൃണാമ് | കുലത്ഥതിലകാര്പാസതുഷപാഷാണഭസ്മനാമ് ||൩൮|| പാത്രം നേഷ്ടം തഥാऽങ്ഗാരതൈലകര്ദമപൂരിതമ് | പ്രസന്നേതരമദ്യാനാം പൂര്ണം വാ രക്തസര്ഷപൈഃ ||൩൯|| ശവകാഷ്ഠപലാശാനാം ശുഷ്കാണാം പഥി സങ്ഗമാഃ | നേഷ്യന്തേ പതിതാന്തസ്ഥദീനാന്ധരിപവസ്തഥാ ||൪൦||
पत्रपुष्पफलोपेतान् सक्षीरान्नीरुजो द्रुमान् | आश्रिता वा नभोवेश्मध्वजतोरणवेदिकाः ||३२|| दिक्षु शान्तासु वक्तारो मधुरं पृष्ठतोऽनुगाः | वामा वा दक्षिणा वाऽपि शकुनाः कर्मसिद्धये ||३३|| शुष्केऽशनिहतेऽपत्रे वल्लीनद्धे सकण्टके | वृक्षेऽथवाऽश्मभस्मास्थिविट्तुषाङ्गारपांशुषु ||३४|| चैत्यवल्मीकविषमस्थिता दीप्तखरस्वराः | पुरतो दिक्षु दीप्तासु वक्तारो नार्थसाधकाः ||३५|| पुन्नामानः खगा वामाः स्त्रीसञ्ज्ञा दक्षिणाः शुभाः | दक्षिणाद्वामगमनं प्रशस्तं श्वशृगालयोः | वामं नकुलचाषाणां नोभयं शशसर्पयोः ||३६|| भासकौशिकयोश्चैव न प्रशस्तं किलोभयम् | दर्शनं वा रुतं वाऽपि न गोधाकृकलासयोः ||३७|| दूतैरनिष्टैस्तुल्यानामशस्तं दर्शनं नृणाम् | कुलत्थतिलकार्पासतुषपाषाणभस्मनाम् ||३८|| पात्रं नेष्टं तथाऽङ्गारतैलकर्दमपूरितम् | प्रसन्नेतरमद्यानां पूर्णं वा रक्तसर्षपैः ||३९|| शवकाष्ठपलाशानां शुष्काणां पथि सङ्गमाः | नेष्यन्ते पतितान्तस्थदीनान्धरिपवस्तथा ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (41) · Śloka 41
മൃദുഃ ശീതോऽനുകൂലശ്ച സുഗന്ധിശ്ചാനിലഃ ശുഭഃ | ഖരോഷ്ണോऽനിഷ്ടഗന്ധശ്ച പ്രതിലോമശ്ച ഗര്ഹിതഃ ||൪൧||
मृदुः शीतोऽनुकूलश्च सुगन्धिश्चानिलः शुभः | खरोष्णोऽनिष्टगन्धश्च प्रतिलोमश्च गर्हितः ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (42-43) · Śloka 43
ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദാദിഷു സദാ ഛേദശബ്ദസ്തു പൂജിതഃ | വിദ്രധ്യുദരഗുല്മേഷു ഭേദശബ്ദസ്തഥൈവ ച ||൪൨|| രക്തപിത്താതിസാരേഷു രുദ്ധശബ്ദഃ പ്രശസ്യതേ | ഏവം വ്യാധിവിശേഷേണ നിമിത്തമുപധാരയേത് ||൪൩||
ग्रन्थ्यर्बुदादिषु सदा छेदशब्दस्तु पूजितः | विद्रध्युदरगुल्मेषु भेदशब्दस्तथैव च ||४२|| रक्तपित्तातिसारेषु रुद्धशब्दः प्रशस्यते | एवं व्याधिविशेषेण निमित्तमुपधारयेत् ||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (44) · Śloka 44
തഥൈവാക്രുഷ്ടഹാകഷ്ടമാക്രന്ദരുദിതസ്വനാഃ | ഛര്ദ്യാം വാതപുരീഷാണാം ശബ്ദോ വൈ ഗര്ദഭോഷ്ട്രയോഃ ||൪൪||
तथैवाक्रुष्टहाकष्टमाक्रन्दरुदितस्वनाः | छर्द्यां वातपुरीषाणां शब्दो वै गर्दभोष्ट्रयोः ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (45) · Śloka 45
പ്രതിഷിദ്ധം തഥാ ഭഗ്നം ക്ഷുതം സ്ഖലിതമാഹതമ് | ദൌര്മനസ്യം ച വൈദ്യസ്യ യാത്രായാം ന പ്രശസ്യതേ ||൪൫||
प्रतिषिद्धं तथा भग्नं क्षुतं स्खलितमाहतम् | दौर्मनस्यं च वैद्यस्य यात्रायां न प्रशस्यते ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (46) · Śloka 46
പ്രവേശേऽപ്യേതദുദ്ദേശാദവേക്ഷ്യം ച തഥാऽऽതുരേ | പ്രതിദ്വാരം ഗൃഹേ ചാസ്യ പുനരേതന്ന ഗണ്യതേ ||൪൬||
प्रवेशेऽप्येतदुद्देशादवेक्ष्यं च तथाऽऽतुरे | प्रतिद्वारं गृहे चास्य पुनरेतन्न गण्यते ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (47-48) · Śloka 48
കേശഭസ്മാസ്ഥികാഷ്ഠാശ്മതുഷകാര്പാസകണ്ടകാഃ | ഖട്വോര്ധ്വപാദാ മദ്യാപോ വസാ തൈലം തിലാസ്തൃണമ് ||൪൭|| നപുംസകവ്യങ്ഗഭഗ്നനഗ്നമുണ്ഡാസിതാമ്ബരാഃ | പ്രസ്ഥാനേ വാ പ്രവേശേ വാ നേഷ്യന്തേ ദര്ശനം ഗതാഃ ||൪൮||
केशभस्मास्थिकाष्ठाश्मतुषकार्पासकण्टकाः | खट्वोर्ध्वपादा मद्यापो वसा तैलं तिलास्तृणम् ||४७|| नपुंसकव्यङ्गभग्ननग्नमुण्डासिताम्बराः | प्रस्थाने वा प्रवेशे वा नेष्यन्ते दर्शनं गताः ||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (49-52) · Śloka 53
ഭാണ്ഡാനാം സങ്കരസ്ഥാനാം സ്ഥാനാത് സഞ്ചാരണം തഥാ | നിഖാതോത്പാടനം ഭങ്ഗഃ പതനം നിര്ഗമസ്തഥാ ||൪൯|| വൈദ്യാസനാവസാദോ വാ രോഗീ വാ സ്യാദധോമുഖഃ | വൈദ്യം സമ്ഭാഷമാണോऽങ്ഗം കുഡ്യമാസ്തരണാനി വാ ||൫൦|| പ്രമൃജ്യാദ്വാ ധുനീയാദ്വാ കരൌ പൃഷ്ഠം ശിരസ്തഥാ | ഹസ്തം ചാകൃഷ്യ വൈദ്യസ്യ ന്യസേച്ഛിരസി ചോരസി ||൫൧|| യോ വൈദ്യമുന്മുഖഃ പശ്യന്നുന്മാര്ഷ്ടി സ്വാങ്ഗമാതുരഃ | ന സ സിധ്യതി വൈദ്യോ വാ ഗൃഹേ യസ്യ ന പൂജ്യതേ ||൫൨|| ഭവനേ പൂജ്യതേ വാऽപി യസ്യ വൈദ്യഃ സ സിധ്യതി |൫൩|
भाण्डानां सङ्करस्थानां स्थानात् सञ्चारणं तथा | निखातोत्पाटनं भङ्गः पतनं निर्गमस्तथा ||४९|| वैद्यासनावसादो वा रोगी वा स्यादधोमुखः | वैद्यं सम्भाषमाणोऽङ्गं कुड्यमास्तरणानि वा ||५०|| प्रमृज्याद्वा धुनीयाद्वा करौ पृष्ठं शिरस्तथा | हस्तं चाकृष्य वैद्यस्य न्यसेच्छिरसि चोरसि ||५१|| यो वैद्यमुन्मुखः पश्यन्नुन्मार्ष्टि स्वाङ्गमातुरः | न स सिध्यति वैद्यो वा गृहे यस्य न पूज्यते ||५२|| भवने पूज्यते वाऽपि यस्य वैद्यः स सिध्यति |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (53) · Śloka 54
ശുഭം ശുഭേഷു ദൂതാദിഷ്വശുഭം ഹ്യശുഭേഷു ച ||൫൩|| ആതുരസ്യ ധ്രുവം തസ്മാദ്ദൂതാദീന് ലക്ഷയേദ്ഭിഷക് |൫൪|
शुभं शुभेषु दूतादिष्वशुभं ह्यशुभेषु च ||५३|| आतुरस्य ध्रुवं तस्माद्दूतादीन् लक्षयेद्भिषक् |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (54-66) · Śloka 66
സ്വപ്നാനതഃ പ്രവക്ഷ്യാമി മരണായ ശുഭായ ച ||൫൪|| സുഹൃദോ യാംശ്ച പശ്യന്തി വ്യാധിതോ വാ സ്വയം തഥാ | സ്നേഹാഭ്യക്തശരീരസ്തു കരഭവ്യാലഗര്ദഭൈഃ ||൫൫|| വരാഹൈര്മഹിഷൈര്വാऽപി യോ യായാദ്ദക്ഷിണാമുഖഃ | രക്താമ്ബരധരാ കൃഷ്ണാ ഹസന്തീ മുക്തമൂര്ധജാ ||൫൬|| യം ചാകര്ഷതി ബദ്ധ്വാ സ്ത്രീ നൃത്യന്തീ ദക്ഷിണാമുഖമ് | അന്താവസായിഭിര്യോ വാऽऽകൃഷ്യതേ ദക്ഷിണാമുഖഃ ||൫൭|| പരിഷ്വജേരന് യം വാऽപി പ്രേതാഃ പ്രവ്രജിതാ(ന)സ്തഥാ | മുഹുരാഘ്രായതേ യസ്തു ശ്വാപദൈര്വികൃതാനനൈഃ ||൫൮|| പിബേന്മധു ച തൈലം ച യോ വാ പങ്കേऽവസീദതി | പങ്കപ്രദിഗ്ധഗാത്രോ വാ പ്രനൃത്യേത് പ്രഹസേത്തഥാ ||൫൯|| നിരമ്ബരശ്ച യോ രക്താം ധാരയേച്ഛിരസാ സ്രജമ് | യസ്യ വംശോ നലോ വാऽപി താലോ വോരസി ജായതേ ||൬൦|| യം വാ മത്സ്യോ ഗ്രസേദ്യോ വാ ജനനീം പ്രവിശേന്നരഃ | പര്വതാഗ്രാത് പതേദ്യോ വാ ശ്വഭ്രേ വാ തമസാऽऽവൃതേ ||൬൧|| ഹ്രിയേത സ്രോതസാ യോ വാ യോ വാ മൌണ്ഡ്യമവാപ്നുയാത് | പരാജീയേത ബധ്യേത കാകാദ്യൈര്വാऽഭിഭൂയതേ ||൬൨|| പതനം താരകാദീനാം പ്രണാശം ദീപചക്ഷുഷോഃ | യഃ പശ്യേദ്ദേവതാനാം വാ പ്രകമ്പമവനേസ്തഥാ ||൬൩|| യസ്യ ഛര്ദിര്വിരേകോ വാ ദശനാഃ പ്രപതന്തി വാ | ശാല്മലീം കിംശുകം യൂപം വല്മീകം പാരിഭദ്രകമ് ||൬൪|| പുഷ്പാഢ്യം കോവിദാരം വാ ചിതാം വാ യോऽധിരോഹതി | കാര്പാസതൈലപിണ്യാകലോഹാനി ലവണം തിലാന് ||൬൫|| ലഭേതാശ്നീത വാ പക്വമന്നം യശ്ച പിബേത് സുരാമ് | സ്വസ്ഥഃ സ ലഭതേ വ്യാധിം വ്യാധിതോ മൃത്യുമൃച്ഛതി ||൬൬||
स्वप्नानतः प्रवक्ष्यामि मरणाय शुभाय च ||५४|| सुहृदो यांश्च पश्यन्ति व्याधितो वा स्वयं तथा | स्नेहाभ्यक्तशरीरस्तु करभव्यालगर्दभैः ||५५|| वराहैर्महिषैर्वाऽपि यो यायाद्दक्षिणामुखः | रक्ताम्बरधरा कृष्णा हसन्ती मुक्तमूर्धजा ||५६|| यं चाकर्षति बद्ध्वा स्त्री नृत्यन्ती दक्षिणामुखम् | अन्तावसायिभिर्यो वाऽऽकृष्यते दक्षिणामुखः ||५७|| परिष्वजेरन् यं वाऽपि प्रेताः प्रव्रजिता(न)स्तथा | मुहुराघ्रायते यस्तु श्वापदैर्विकृताननैः ||५८|| पिबेन्मधु च तैलं च यो वा पङ्केऽवसीदति | पङ्कप्रदिग्धगात्रो वा प्रनृत्येत् प्रहसेत्तथा ||५९|| निरम्बरश्च यो रक्तां धारयेच्छिरसा स्रजम् | यस्य वंशो नलो वाऽपि तालो वोरसि जायते ||६०|| यं वा मत्स्यो ग्रसेद्यो वा जननीं प्रविशेन्नरः | पर्वताग्रात् पतेद्यो वा श्वभ्रे वा तमसाऽऽवृते ||६१|| ह्रियेत स्रोतसा यो वा यो वा मौण्ड्यमवाप्नुयात् | पराजीयेत बध्येत काकाद्यैर्वाऽभिभूयते ||६२|| पतनं तारकादीनां प्रणाशं दीपचक्षुषोः | यः पश्येद्देवतानां वा प्रकम्पमवनेस्तथा ||६३|| यस्य छर्दिर्विरेको वा दशनाः प्रपतन्ति वा | शाल्मलीं किंशुकं यूपं वल्मीकं पारिभद्रकम् ||६४|| पुष्पाढ्यं कोविदारं वा चितां वा योऽधिरोहति | कार्पासतैलपिण्याकलोहानि लवणं तिलान् ||६५|| लभेताश्नीत वा पक्वमन्नं यश्च पिबेत् सुराम् | स्वस्थः स लभते व्याधिं व्याधितो मृत्युमृच्छति ||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (67) · Śloka 67
യഥാസ്വം പ്രകൃതിസ്വപ്നോ വിസ്മൃതോ വിഹതസ്തഥാ | ചിന്താകൃതോ ദിവാ ദൃഷ്ടോ ഭവന്ത്യഫലദാസ്തു തേ ||൬൭||
यथास्वं प्रकृतिस्वप्नो विस्मृतो विहतस्तथा | चिन्ताकृतो दिवा दृष्टो भवन्त्यफलदास्तु ते ||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (68-70) · Śloka 71
ജ്വരിതാനാം ശുനാ സഖ്യം കപിസഖ്യം തു ശോഷിണാമ് | ഉന്മാദേ രാക്ഷസൈഃ പ്രേതൈരപസ്മാരേ പ്രവര്തനമ് ||൬൮|| മേഹാതിസാരിണാം തോയപാനം സ്നേഹസ്യ കുഷ്ഠിനാമ് | ഗുല്മേഷു സ്ഥാവരോത്പത്തിഃ കോഷ്ഠേ, മൂര്ധ്നി ശിരോരുജി ||൬൯|| ശഷ്കുലീഭക്ഷണം ഛര്ദ്യാമധ്വാ ശ്വാസപിപാസയോഃ | ഹാരിദ്രം ഭോജനം വാऽപി യസ്യ സ്യാത് പാണ്ഡുരോഗിണഃ ||൭൦|| രക്തപിത്തീ പിബേദ്യസ്തു ശോണിതം സ വിനശ്യതി |൭൧|
ज्वरितानां शुना सख्यं कपिसख्यं तु शोषिणाम् | उन्मादे राक्षसैः प्रेतैरपस्मारे प्रवर्तनम् ||६८|| मेहातिसारिणां तोयपानं स्नेहस्य कुष्ठिनाम् | गुल्मेषु स्थावरोत्पत्तिः कोष्ठे, मूर्ध्नि शिरोरुजि ||६९|| शष्कुलीभक्षणं छर्द्यामध्वा श्वासपिपासयोः | हारिद्रं भोजनं वाऽपि यस्य स्यात् पाण्डुरोगिणः ||७०|| रक्तपित्ती पिबेद्यस्तु शोणितं स विनश्यति |७१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (71-74) · Śloka 74
സ്വപ്നാനേവംവിധാന് ദൃഷ്ട്വാ പ്രാതരുത്ഥായ യത്നവാന് ||൭൧|| ദദ്യാന്മാഷാംസ്തിലാംല്ലോഹം വിപ്രേഭ്യഃ കാഞ്ചനം തഥാ | ജപേച്ചാപി ശുഭാന് മന്ത്രാന് ഗായത്രീം ത്രിപദാം തഥാ ||൭൨|| ദൃഷ്ട്വാ തു പ്രഥമേ യാമേ സ്വപ്യാദ് ധ്യാത്വാ പുനഃ ശുഭമ് | ജപേദ്വാऽന്യതമം വേദം ബ്രഹ്മചാരീ സമാഹിതഃ ||൭൩|| ന ചാചക്ഷീത കസ്മൈചിദ്ദൃഷ്ട്വാ സ്വപ്നമശോഭനമ് | ദേവതായതനേ ചൈവ വസേദ്രാത്രിത്രയം തഥാ | വിപ്രാംശ്ച പൂജയേന്നിത്യം ദുഃസ്വപ്നാത് പ്രവിമുച്യതേ ||൭൪||
स्वप्नानेवंविधान् दृष्ट्वा प्रातरुत्थाय यत्नवान् ||७१|| दद्यान्माषांस्तिलांल्लोहं विप्रेभ्यः काञ्चनं तथा | जपेच्चापि शुभान् मन्त्रान् गायत्रीं त्रिपदां तथा ||७२|| दृष्ट्वा तु प्रथमे यामे स्वप्याद् ध्यात्वा पुनः शुभम् | जपेद्वाऽन्यतमं वेदं ब्रह्मचारी समाहितः ||७३|| न चाचक्षीत कस्मैचिद्दृष्ट्वा स्वप्नमशोभनम् | देवतायतने चैव वसेद्रात्रित्रयं तथा | विप्रांश्च पूजयेन्नित्यं दुःस्वप्नात् प्रविमुच्यते ||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (75-81) · Śloka 81
അത ഊര്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി പ്രശസ്തം സ്വപ്നദര്ശനമ് | ദേവാന് ദ്വിജാന്ഗോവൃഷഭാന് ജീവതഃ സുഹൃദോ നൃപാന് ||൭൫|| സമിദ്ധമഗ്നിം സാധൂംശ്ച നിര്മലാനി ജലാനി ച | പശ്യേത് കല്യാണലാഭായ വ്യാധേരപഗമായ ച ||൭൬|| മാംസം മത്സ്യാന് സ്രജഃ ശ്വേതാ വാസാംസി ച ഫലാനി ച | ലഭേത ധനലാഭായ വ്യാധേരപഗമായ ച ||൭൭|| മഹാപ്രാസാദസഫലവൃക്ഷവാരണപര്വതാന് | ആരോഹേദ്ദ്രവ്യലാഭായ വ്യാധേരപഗമായ ച ||൭൮|| നദീനദസമുദ്രാംശ്ച ക്ഷുഭിതാന് കലുഷോദകാന് | തരേത് കല്യാണലാഭായ വ്യാധേരപഗമായ ച ||൭൯|| ഉരഗോ വാ ജലൌകോ വാ ഭ്രമരോ വാऽപി യം ദശേത് | ആരോഗ്യം നിര്ദിശേത്തസ്യ ധനലാഭം ച ബുദ്ധിമാന് ||൮൦|| ഏവം രൂപാഞ് ശുഭാന് സ്വപ്നാന് യഃ പശ്യേദ്വ്യാധിതോ നരഃ | സ ദീര്ഘായുരിതി ജ്ഞേയസ്തസ്മൈ കര്മ സമാചരേത് ||൮൧||
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि प्रशस्तं स्वप्नदर्शनम् | देवान् द्विजान्गोवृषभान् जीवतः सुहृदो नृपान् ||७५|| समिद्धमग्निं साधूंश्च निर्मलानि जलानि च | पश्येत् कल्याणलाभाय व्याधेरपगमाय च ||७६|| मांसं मत्स्यान् स्रजः श्वेता वासांसि च फलानि च | लभेत धनलाभाय व्याधेरपगमाय च ||७७|| महाप्रासादसफलवृक्षवारणपर्वतान् | आरोहेद्द्रव्यलाभाय व्याधेरपगमाय च ||७८|| नदीनदसमुद्रांश्च क्षुभितान् कलुषोदकान् | तरेत् कल्याणलाभाय व्याधेरपगमाय च ||७९|| उरगो वा जलौको वा भ्रमरो वाऽपि यं दशेत् | आरोग्यं निर्दिशेत्तस्य धनलाभं च बुद्धिमान् ||८०|| एवं रूपाञ् शुभान् स्वप्नान् यः पश्येद्व्याधितो नरः | स दीर्घायुरिति ज्ञेयस्तस्मै कर्म समाचरेत् ||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 29
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ വിപരീതാവിപരീതസ്വപ്നനിദര്ശനീയോ നാമൈകോനത്രിംശത്തമോऽധ്യായഃ ||൨൯||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने विपरीताविपरीतस्वप्ननिदर्शनीयो नामैकोनत्रिंशत्तमोऽध्यायः ||२९||
🔊 Audio coming soon