Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātō viśikhānupravēśanīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
View original
अथातो विशिखानुप्रवेशनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
10. viśikhānupravēśanīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
adhigatatantrēṇōpāsitatantrārthēna dr̥ṣṭakarmaṇā kr̥tayōgyēna śāstraṁ nigadatā rājānujñātēna nīcanakharōmṇā śucinā śuklavastraparihitēna chatravatā daṇḍahastēna sōpānatkēnānuddhatavēśēna sumanasā kalyāṇābhivyāhārēṇākuhakēna bandhubhūtēna bhūtānāṁ susahāyavatā vaidyēna viśikhā'nupravēṣṭavyā ||3||
View original
अधिगततन्त्रेणोपासिततन्त्रार्थेन दृष्टकर्मणा कृतयोग्येन शास्त्रं निगदता राजानुज्ञातेन नीचनखरोम्णा शुचिना शुक्लवस्त्रपरिहितेन छत्रवता दण्डहस्तेन सोपानत्केनानुद्धतवेशेन सुमनसा कल्याणाभिव्याहारेणाकुहकेन बन्धुभूतेन भूतानां सुसहायवता वैद्येन विशिखाऽनुप्रवेष्टव्या ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
tatō dūtanimittaśakunamaṅgalānulōmyēnāturagr̥hamabhigamya, upaviśya, āturamabhipaśyēt spr̥śēt pr̥cchēcca | tribhirētairvijñānōpāyai rōgāḥ prāyaśō vēditavyā ityēkē; tattu na samyak, ṣaḍvidhō hi rōgāṇāṁ vijñānōpāyaḥ, tadyathā- pañcabhiḥ śrōtrādibhiḥ praśnēna cēti ||4||
View original
ततो दूतनिमित्तशकुनमङ्गलानुलोम्येनातुरगृहमभिगम्य, उपविश्य, आतुरमभिपश्येत् स्पृशेत् पृच्छेच्च | त्रिभिरेतैर्विज्ञानोपायै रोगाः प्रायशो वेदितव्या इत्येके; तत्तु न सम्यक्, षड्विधो हि रोगाणां विज्ञानोपायः, तद्यथा- पञ्चभिः श्रोत्रादिभिः प्रश्नेन चेति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
tatra śrōtrēndriyavijñēyā viśēṣā rōgēṣu vraṇāsrāvavijñānīyādiṣu vakṣyantē- ‘tatra saphēnaṁ raktamīrayannanilaḥ saśabdō nirgacchati’(sū. a.26) ityēvamādayaḥ, sparśanēndriyavijñēyāḥ śītōṣṇaślakṣṇakarkaśamr̥dukaṭhinatvādayaḥ (sparśaviśēṣā ) jvaraśōphādiṣu, cakṣurindriyavijñēyāḥ śarīrōpacayāpacayāyurlakṣaṇabalavarṇavikārādayaḥ, rasanēndriyavijñēyāḥ pramēhādiṣu rasaviśēṣāḥ, ghrāṇēndriyavijñēyā ariṣṭaliṅgādiṣu vraṇānāmavraṇānāṁ ca gandhaviśēṣāḥ, praśnēna ca vijānīyāddēśaṁ kālaṁ jātiṁ sātmyamātaṅkasamutpattiṁ vēdanāsamucchrāyaṁ balamantaragniṁ vātamūtrapurīṣāṇāṁ pravr̥ttimapravr̥ttiṁ kālaprakarṣādīṁśca viśēṣān | ātmasadr̥śēṣu vijñānābhyupāyēṣu tatsthānīyairjānīyāt ||5||
View original
तत्र श्रोत्रेन्द्रियविज्ञेया विशेषा रोगेषु व्रणास्रावविज्ञानीयादिषु वक्ष्यन्ते- ‘तत्र सफेनं रक्तमीरयन्ननिलः सशब्दो निर्गच्छति’(सू. अ.२६) इत्येवमादयः, स्पर्शनेन्द्रियविज्ञेयाः शीतोष्णश्लक्ष्णकर्कशमृदुकठिनत्वादयः (स्पर्शविशेषा ) ज्वरशोफादिषु, चक्षुरिन्द्रियविज्ञेयाः शरीरोपचयापचयायुर्लक्षणबलवर्णविकारादयः, रसनेन्द्रियविज्ञेयाः प्रमेहादिषु रसविशेषाः, घ्राणेन्द्रियविज्ञेया अरिष्टलिङ्गादिषु व्रणानामव्रणानां च गन्धविशेषाः, प्रश्नेन च विजानीयाद्देशं कालं जातिं सात्म्यमातङ्कसमुत्पत्तिं वेदनासमुच्छ्रायं बलमन्तरग्निं वातमूत्रपुरीषाणां प्रवृत्तिमप्रवृत्तिं कालप्रकर्षादींश्च विशेषान् | आत्मसदृशेषु विज्ञानाभ्युपायेषु तत्स्थानीयैर्जानीयात् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ēvamabhisamīkṣya sādhyān sādhayēt, yāpyān yāpayēt, asādhyānnaivōpakramēta, parisaṁvatsarōtthitāṁśca vikārān prāyaśō varjayēt ||6||
View original
एवमभिसमीक्ष्य साध्यान् साधयेत्, याप्यान् यापयेत्, असाध्यान्नैवोपक्रमेत, परिसंवत्सरोत्थितांश्च विकारान् प्रायशो वर्जयेत् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
bhavati cātra- mithyādr̥ṣṭā vikārā hi durākhyātāstathaiva ca | tathā duṣparimr̥ṣṭāśca mōhayēyuścikitsakam ||7||
View original
भवति चात्र- मिथ्यादृष्टा विकारा हि दुराख्यातास्तथैव च | तथा दुष्परिमृष्टाश्च मोहयेयुश्चिकित्सकम् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
tatra sādhyā api vyādhayaḥ prāyēṇaiṣāṁ duścikitsyatamā bhavanti | tadyathā- śrōtriyanr̥patistrībālavr̥ddhabhīrurājasēvakakitavadurbalavaidyavidagdhavyādhigōpakadaridrakr̥paṇakrōdhanānāmanātmavatāmanāthānāṁ ca; ēvaṁ nirūpya cikitsāṁ kurvan dharmārthakāmayaśāṁsi prāpnōti ||8||
View original
तत्र साध्या अपि व्याधयः प्रायेणैषां दुश्चिकित्स्यतमा भवन्ति | तद्यथा- श्रोत्रियनृपतिस्त्रीबालवृद्धभीरुराजसेवककितवदुर्बलवैद्यविदग्धव्याधिगोपकदरिद्रकृपणक्रोधनानामनात्मवतामनाथानां च; एवं निरूप्य चिकित्सां कुर्वन् धर्मार्थकामयशांसि प्राप्नोति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
bhavati cātra- strībhiḥ sahāsyāṁ saṁvāsaṁ parihāsaṁ ca varjayēt | dattaṁ ca tābhyō nādēyamannādanyadbhiṣagvaraiḥ ||9||
View original
भवति चात्र- स्त्रीभिः सहास्यां संवासं परिहासं च वर्जयेत् | दत्तं च ताभ्यो नादेयमन्नादन्यद्भिषग्वरैः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
iti suśrutasaṁhitāyāṁ sūtrasthānē viśikhānupravēśanīyō nāma daśamō'dhyāyaḥ ||10||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने विशिखानुप्रवेशनीयो नाम दशमोऽध्यायः ||१०||
🔊 Audio coming soon