Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતો વિશિખાનુપ્રવેશનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
View original
अथातो विशिखानुप्रवेशनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
10. viśikhānupravēśanīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
અધિગતતન્ત્રેણોપાસિતતન્ત્રાર્થેન દૃષ્ટકર્મણા કૃતયોગ્યેન શાસ્ત્રં નિગદતા રાજાનુજ્ઞાતેન નીચનખરોમ્ણા શુચિના શુક્લવસ્ત્રપરિહિતેન છત્રવતા દણ્ડહસ્તેન સોપાનત્કેનાનુદ્ધતવેશેન સુમનસા કલ્યાણાભિવ્યાહારેણાકુહકેન બન્ધુભૂતેન ભૂતાનાં સુસહાયવતા વૈદ્યેન વિશિખાઽનુપ્રવેષ્ટવ્યા ||૩||
View original
अधिगततन्त्रेणोपासिततन्त्रार्थेन दृष्टकर्मणा कृतयोग्येन शास्त्रं निगदता राजानुज्ञातेन नीचनखरोम्णा शुचिना शुक्लवस्त्रपरिहितेन छत्रवता दण्डहस्तेन सोपानत्केनानुद्धतवेशेन सुमनसा कल्याणाभिव्याहारेणाकुहकेन बन्धुभूतेन भूतानां सुसहायवता वैद्येन विशिखाऽनुप्रवेष्टव्या ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
તતો દૂતનિમિત્તશકુનમઙ્ગલાનુલોમ્યેનાતુરગૃહમભિગમ્ય, ઉપવિશ્ય, આતુરમભિપશ્યેત્ સ્પૃશેત્ પૃચ્છેચ્ચ | ત્રિભિરેતૈર્વિજ્ઞાનોપાયૈ રોગાઃ પ્રાયશો વેદિતવ્યા ઇત્યેકે; તત્તુ ન સમ્યક્, ષડ્વિધો હિ રોગાણાં વિજ્ઞાનોપાયઃ, તદ્યથા- પઞ્ચભિઃ શ્રોત્રાદિભિઃ પ્રશ્નેન ચેતિ ||૪||
View original
ततो दूतनिमित्तशकुनमङ्गलानुलोम्येनातुरगृहमभिगम्य, उपविश्य, आतुरमभिपश्येत् स्पृशेत् पृच्छेच्च | त्रिभिरेतैर्विज्ञानोपायै रोगाः प्रायशो वेदितव्या इत्येके; तत्तु न सम्यक्, षड्विधो हि रोगाणां विज्ञानोपायः, तद्यथा- पञ्चभिः श्रोत्रादिभिः प्रश्नेन चेति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
તત્ર શ્રોત્રેન્દ્રિયવિજ્ઞેયા વિશેષા રોગેષુ વ્રણાસ્રાવવિજ્ઞાનીયાદિષુ વક્ષ્યન્તે- ‘તત્ર સફેનં રક્તમીરયન્નનિલઃ સશબ્દો નિર્ગચ્છતિ’(સૂ. અ.૨૬) ઇત્યેવમાદયઃ, સ્પર્શનેન્દ્રિયવિજ્ઞેયાઃ શીતોષ્ણશ્લક્ષ્ણકર્કશમૃદુકઠિનત્વાદયઃ (સ્પર્શવિશેષા ) જ્વરશોફાદિષુ, ચક્ષુરિન્દ્રિયવિજ્ઞેયાઃ શરીરોપચયાપચયાયુર્લક્ષણબલવર્ણવિકારાદયઃ, રસનેન્દ્રિયવિજ્ઞેયાઃ પ્રમેહાદિષુ રસવિશેષાઃ, ઘ્રાણેન્દ્રિયવિજ્ઞેયા અરિષ્ટલિઙ્ગાદિષુ વ્રણાનામવ્રણાનાં ચ ગન્ધવિશેષાઃ, પ્રશ્નેન ચ વિજાનીયાદ્દેશં કાલં જાતિં સાત્મ્યમાતઙ્કસમુત્પત્તિં વેદનાસમુચ્છ્રાયં બલમન્તરગ્નિં વાતમૂત્રપુરીષાણાં પ્રવૃત્તિમપ્રવૃત્તિં કાલપ્રકર્ષાદીંશ્ચ વિશેષાન્ | આત્મસદૃશેષુ વિજ્ઞાનાભ્યુપાયેષુ તત્સ્થાનીયૈર્જાનીયાત્ ||૫||
View original
तत्र श्रोत्रेन्द्रियविज्ञेया विशेषा रोगेषु व्रणास्रावविज्ञानीयादिषु वक्ष्यन्ते- ‘तत्र सफेनं रक्तमीरयन्ननिलः सशब्दो निर्गच्छति’(सू. अ.२६) इत्येवमादयः, स्पर्शनेन्द्रियविज्ञेयाः शीतोष्णश्लक्ष्णकर्कशमृदुकठिनत्वादयः (स्पर्शविशेषा ) ज्वरशोफादिषु, चक्षुरिन्द्रियविज्ञेयाः शरीरोपचयापचयायुर्लक्षणबलवर्णविकारादयः, रसनेन्द्रियविज्ञेयाः प्रमेहादिषु रसविशेषाः, घ्राणेन्द्रियविज्ञेया अरिष्टलिङ्गादिषु व्रणानामव्रणानां च गन्धविशेषाः, प्रश्नेन च विजानीयाद्देशं कालं जातिं सात्म्यमातङ्कसमुत्पत्तिं वेदनासमुच्छ्रायं बलमन्तरग्निं वातमूत्रपुरीषाणां प्रवृत्तिमप्रवृत्तिं कालप्रकर्षादींश्च विशेषान् | आत्मसदृशेषु विज्ञानाभ्युपायेषु तत्स्थानीयैर्जानीयात् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
એવમભિસમીક્ષ્ય સાધ્યાન્ સાધયેત્, યાપ્યાન્ યાપયેત્, અસાધ્યાન્નૈવોપક્રમેત, પરિસંવત્સરોત્થિતાંશ્ચ વિકારાન્ પ્રાયશો વર્જયેત્ ||૬||
View original
एवमभिसमीक्ष्य साध्यान् साधयेत्, याप्यान् यापयेत्, असाध्यान्नैवोपक्रमेत, परिसंवत्सरोत्थितांश्च विकारान् प्रायशो वर्जयेत् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ભવતિ ચાત્ર- મિથ્યાદૃષ્ટા વિકારા હિ દુરાખ્યાતાસ્તથૈવ ચ | તથા દુષ્પરિમૃષ્ટાશ્ચ મોહયેયુશ્ચિકિત્સકમ્ ||૭||
View original
भवति चात्र- मिथ्यादृष्टा विकारा हि दुराख्यातास्तथैव च | तथा दुष्परिमृष्टाश्च मोहयेयुश्चिकित्सकम् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
તત્ર સાધ્યા અપિ વ્યાધયઃ પ્રાયેણૈષાં દુશ્ચિકિત્સ્યતમા ભવન્તિ | તદ્યથા- શ્રોત્રિયનૃપતિસ્ત્રીબાલવૃદ્ધભીરુરાજસેવકકિતવદુર્બલવૈદ્યવિદગ્ધવ્યાધિગોપકદરિદ્રકૃપણક્રોધનાનામનાત્મવતામનાથાનાં ચ; એવં નિરૂપ્ય ચિકિત્સાં કુર્વન્ ધર્માર્થકામયશાંસિ પ્રાપ્નોતિ ||૮||
View original
तत्र साध्या अपि व्याधयः प्रायेणैषां दुश्चिकित्स्यतमा भवन्ति | तद्यथा- श्रोत्रियनृपतिस्त्रीबालवृद्धभीरुराजसेवककितवदुर्बलवैद्यविदग्धव्याधिगोपकदरिद्रकृपणक्रोधनानामनात्मवतामनाथानां च; एवं निरूप्य चिकित्सां कुर्वन् धर्मार्थकामयशांसि प्राप्नोति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ભવતિ ચાત્ર- સ્ત્રીભિઃ સહાસ્યાં સંવાસં પરિહાસં ચ વર્જયેત્ | દત્તં ચ તાભ્યો નાદેયમન્નાદન્યદ્ભિષગ્વરૈઃ ||૯||
View original
भवति चात्र- स्त्रीभिः सहास्यां संवासं परिहासं च वर्जयेत् | दत्तं च ताभ्यो नादेयमन्नादन्यद्भिषग्वरैः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં સૂત્રસ્થાને વિશિખાનુપ્રવેશનીયો નામ દશમોઽધ્યાયઃ ||૧૦||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने विशिखानुप्रवेशनीयो नाम दशमोऽध्यायः ||१०||
🔊 Audio coming soon