Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
অথাতো ব্রণালেপনবন্ধবিধিমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ ||১||
যথোবাচ ভগবান্ ধন্বন্তরিঃ ||২||
আলেপ আদ্য উপক্রমঃ , এষ সর্বশোফানাং সামান্যঃ প্রধানতমশ্চ, তং চ প্রতিরোগং বক্ষ্যামঃ- ততো বন্ধঃ প্রধানং, তেন শুদ্ধির্ব্রণরোপণমস্থিসন্ধিস্থৈর্যং চ ||৩||
View original
अथातो व्रणालेपनबन्धविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
आलेप आद्य उपक्रमः , एष सर्वशोफानां सामान्यः प्रधानतमश्च, तं च प्रतिरोगं वक्ष्यामः- ततो बन्धः प्रधानं, तेन शुद्धिर्व्रणरोपणमस्थिसन्धिस्थैर्यं च ||३||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
তত্র প্রতিলোমমালিম্পেত্ |
প্রতিলোমে হি সম্যগৌষধমবতিষ্ঠতেঽনুপ্রবিশতি রোমকূপান্ স্বেদবাহিভিশ্চ সিরামুখৈর্বীর্যং প্রাপ্নোতি ||৪||
View original
तत्र प्रतिलोममालिम्पेत् |
प्रतिलोमे हि सम्यगौषधमवतिष्ठतेऽनुप्रविशति रोमकूपान् स्वेदवाहिभिश्च सिरामुखैर्वीर्यं प्राप्नोति ||४||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ন চ শুষ্যমাণমুপেক্ষেত, অন্যত্র পীডযিতব্যাত্ |
শুষ্কো হ্যপার্থকো রুক্করশ্চ ||৫||
View original
न च शुष्यमाणमुपेक्षेत, अन्यत्र पीडयितव्यात् |
शुष्को ह्यपार्थको रुक्करश्च ||५||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
স ত্রিবিধঃ- প্রলেপঃ, প্রদেহ, আলেপশ্চ |
প্রলেপপ্রদেহযোরন্তরং - তত্র প্রলেপঃ শীতস্তনুরবিশোষী বিশোষী বা; প্রদেহস্তূষ্ণঃ শীতো বা বহলোঽবহুরবিশোষী চ; মধ্যমোঽত্রালেপঃ |
তত্র, রক্তপিত্তপ্রসাদকৃদালেপঃ; প্রদেহো বাতশ্লেষ্মপ্রশমনঃ শোধনো রোপণঃ শোফবেদনাপহশ্চ; তস্যোপযোগঃ ক্ষতাক্ষতেষু; যস্তু ক্ষতেষূপযুজ্যতে স ভূযঃ ‘কল্ক’ ইতি সঞ্জ্ঞাং লভতে নিরুদ্ধালেপনসঞ্জ্ঞঃ; তেনাস্রাবসন্নিরোধো মৃদুতা পূতিমাংসাপকর্ষণমনন্তর্দোষতা ব্রণশুদ্ধিশ্চ ভবতি ||৬||
View original
स त्रिविधः- प्रलेपः, प्रदेह, आलेपश्च |
प्रलेपप्रदेहयोरन्तरं - तत्र प्रलेपः शीतस्तनुरविशोषी विशोषी वा; प्रदेहस्तूष्णः शीतो वा बहलोऽबहुरविशोषी च; मध्यमोऽत्रालेपः |
तत्र, रक्तपित्तप्रसादकृदालेपः; प्रदेहो वातश्लेष्मप्रशमनः शोधनो रोपणः शोफवेदनापहश्च; तस्योपयोगः क्षताक्षतेषु; यस्तु क्षतेषूपयुज्यते स भूयः ‘कल्क’ इति सञ्ज्ञां लभते निरुद्धालेपनसञ्ज्ञः; तेनास्रावसन्निरोधो मृदुता पूतिमांसापकर्षणमनन्तर्दोषता व्रणशुद्धिश्च भवति ||६||
Adhikarana 5 (7-10) · Śloka 10
অবিদগ্ধেষু শোফেষু হিতমালেপনং ভবেত্ |
যথাস্বং দোষশমনং দাহকণ্ডূরুজাপহম্ ||৭||
ত্বক্প্রসাদনমেবাগ্র্যং মাংসরক্তপ্রসাদনম্ |
দাহপ্রশমনং শ্রেষ্ঠং রুজাকণ্ডূবিনাশনম্ ||৮||
মর্মদেশেষু যে রোগা গুহ্যেষ্বপি তথা নৃণাম্ |
সংশোধনায তেষাং হি কুর্যাদালেপনং ভিষক্ ||৯||
(ষড্ভাগং পৈত্তিকে স্নেহং চতুর্ভাগং তু বাতিকে |
অষ্টভাগং তু কফজে স্নেহমাত্রাং প্রদাপযেত্) ||১০||
View original
अविदग्धेषु शोफेषु हितमालेपनं भवेत् |
यथास्वं दोषशमनं दाहकण्डूरुजापहम् ||७||
त्वक्प्रसादनमेवाग्र्यं मांसरक्तप्रसादनम् |
दाहप्रशमनं श्रेष्ठं रुजाकण्डूविनाशनम् ||८||
मर्मदेशेषु ये रोगा गुह्येष्वपि तथा नृणाम् |
संशोधनाय तेषां हि कुर्यादालेपनं भिषक् ||९||
(षड्भागं पैत्तिके स्नेहं चतुर्भागं तु वातिके |
अष्टभागं तु कफजे स्नेहमात्रां प्रदापयेत्) ||१०||
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
তস্য প্রমাণং মহিষার্দ্রচর্মোত্সেধমুপদিশন্তি ||১১||
View original
तस्य प्रमाणं महिषार्द्रचर्मोत्सेधमुपदिशन्ति ||११||
Adhikarana 7 (12-15) · Śloka 15
ন চালেপং রাত্রৌ প্রযুঞ্জীত , মা ভূচ্ছৈত্যবিহতোষ্মণস্তদনির্গমাদ্বিকারপ্রবৃত্তিরিতি ||১২||
প্রদেহসাধ্যে ব্যাধৌ তু হিতমালেপনং দিবা |
পিত্তরক্তাভিঘাতোত্থে সবিষে চ বিশেষতঃ ||১৩||
ন চ পর্যুষিতং লেপং কদাচিদবচারযেত্ |
উপর্যুপরি লেপং চ ন কদাচিত্ প্রদাপযেত্ ||১৪||
ঊষ্মাণং বেদনাং দাহং ঘনত্বাজ্জনযেত্ স হি |
ন চ তেনৈব লেপেন প্রদেহং দাপযেত্ পুনঃ |
শুষ্কভাবাত্স নির্বীর্যো যুক্তোঽপি স্যাদপার্থকঃ ||১৫||
View original
न चालेपं रात्रौ प्रयुञ्जीत , मा भूच्छैत्यविहतोष्मणस्तदनिर्गमाद्विकारप्रवृत्तिरिति ||१२||
प्रदेहसाध्ये व्याधौ तु हितमालेपनं दिवा |
पित्तरक्ताभिघातोत्थे सविषे च विशेषतः ||१३||
न च पर्युषितं लेपं कदाचिदवचारयेत् |
उपर्युपरि लेपं च न कदाचित् प्रदापयेत् ||१४||
ऊष्माणं वेदनां दाहं घनत्वाज्जनयेत् स हि |
न च तेनैव लेपेन प्रदेहं दापयेत् पुनः |
शुष्कभावात्स निर्वीर्यो युक्तोऽपि स्यादपार्थकः ||१५||
Adhikarana 8 (16) · Śloka 16
অত ঊর্ধ্বং ব্রণবন্ধনদ্রব্যাণ্যুপদেক্ষ্যামঃ; তদ্যথা- ক্ষৌমকার্পাসাবিকদুকূলকৌশেযপত্রোর্ণচীনপট্টচর্মান্তর্বল্কলালাবূশকললতাবিদলরজ্জুতূলফলসন্তানিকালৌহানীতি ; তেষাং ব্যাধিং কালং চাবেক্ষ্যোপযোগঃ; প্রকরণতশ্চৈষামাদেশঃ ||১৬||
View original
अत ऊर्ध्वं व्रणबन्धनद्रव्याण्युपदेक्ष्यामः; तद्यथा- क्षौमकार्पासाविकदुकूलकौशेयपत्रोर्णचीनपट्टचर्मान्तर्वल्कलालाबूशकललताविदलरज्जुतूलफलसन्तानिकालौहानीति ; तेषां व्याधिं कालं चावेक्ष्योपयोगः; प्रकरणतश्चैषामादेशः ||१६||
Adhikarana 9 (17) · Śloka 17
তত্র কোশদামস্বস্তিকানুবেল্লিতমু(প্র)তোলীমণ্ডলস্থগিকাযমকখট্বাচীনবিবন্ধবিতানগোফণাঃ পঞ্চাঙ্গী চেতি চতুর্দশ বন্ধবিশেষাঃ |
তেষাং নামভিরেবাকৃতযঃ প্রাযেণ ব্যাখ্যাতাঃ ||১৭||
View original
तत्र कोशदामस्वस्तिकानुवेल्लितमु(प्र)तोलीमण्डलस्थगिकायमकखट्वाचीनविबन्धवितानगोफणाः पञ्चाङ्गी चेति चतुर्दश बन्धविशेषाः |
तेषां नामभिरेवाकृतयः प्रायेण व्याख्याताः ||१७||
Adhikarana 10 (18) · Śloka 18
তত্র কোশমঙ্গুষ্ঠাঙ্গুলিপর্বসু বিদধ্যাত্, দাম সম্বাধেঽঙ্গে, সন্ধিকূর্চকভ্রূস্তনান্তরতলকর্ণেষু স্বস্তিকং, অনুবেল্লিতং শাখাসু, গ্রীবামেঢ্রযোঃ মু(প্র)তোলীং, বৃত্তেঽঙ্গে মণ্ডলম্, অঙ্গুষ্ঠাঙ্গুলিমেঢ্রাগ্রেষু স্থগিকাং, যমলব্রণযোর্যমকং, হনুশঙ্খগণ্ডেষু খট্বাম্, অপাঙ্গযোশ্চীনং, পৃষ্ঠোদরোরঃসু বিবন্ধং, মূর্ধনি বিতানং, চিবুকনাসৌষ্ঠাংসবস্তিষু গোফণাং, জত্রুণ ঊর্ধ্বং পঞ্চাঙ্গীমিতি; যো বা যস্মিন্ শরীরপ্রদেশে সুনিবিষ্টো ভবতি তং তস্মিন্ বিদধ্যাত্ ||১৮||
View original
तत्र कोशमङ्गुष्ठाङ्गुलिपर्वसु विदध्यात्, दाम सम्बाधेऽङ्गे, सन्धिकूर्चकभ्रूस्तनान्तरतलकर्णेषु स्वस्तिकं, अनुवेल्लितं शाखासु, ग्रीवामेढ्रयोः मु(प्र)तोलीं, वृत्तेऽङ्गे मण्डलम्, अङ्गुष्ठाङ्गुलिमेढ्राग्रेषु स्थगिकां, यमलव्रणयोर्यमकं, हनुशङ्खगण्डेषु खट्वाम्, अपाङ्गयोश्चीनं, पृष्ठोदरोरःसु विबन्धं, मूर्धनि वितानं, चिबुकनासौष्ठांसबस्तिषु गोफणां, जत्रुण ऊर्ध्वं पञ्चाङ्गीमिति; यो वा यस्मिन् शरीरप्रदेशे सुनिविष्टो भवति तं तस्मिन् विदध्यात् ||१८||
Adhikarana 11 (19) · Śloka 19
যন্ত্রণমূর্ধ্বমধস্তির্যক্ চ ||১৯||
View original
यन्त्रणमूर्ध्वमधस्तिर्यक् च ||१९||
Adhikarana 12 (20) · Śloka 20
তত্র ঘনাং কবলিকাং দত্ত্বা বামহস্তপরিক্ষেপমৃজুমনাবিদ্ধমসঙ্কুচিতং মৃদু পট্টং নিবেশ্য বধ্নীযাত্ |
ন চ ব্রণস্যোপরি কুর্যাদ্গ্রন্থিমাবাধকরং চ ||২০||
View original
तत्र घनां कवलिकां दत्त्वा वामहस्तपरिक्षेपमृजुमनाविद्धमसङ्कुचितं मृदु पट्टं निवेश्य बध्नीयात् |
न च व्रणस्योपरि कुर्याद्ग्रन्थिमाबाधकरं च ||२०||
Adhikarana 13 (21) · Śloka 21
ন চ বিকেশিকৌষধে অতিস্নিগ্ধে অতিরূক্ষে বিষমে বা কুর্বীত; যস্মাদতিস্নেহাত্ ক্লেদো, রৌক্ষ্যাচ্ছেদো, দুর্ন্যাসাদ্ব্রণবর্ত্মাবঘর্ষণমিতি ||২১||
View original
न च विकेशिकौषधे अतिस्निग्धे अतिरूक्षे विषमे वा कुर्वीत; यस्मादतिस्नेहात् क्लेदो, रौक्ष्याच्छेदो, दुर्न्यासाद्व्रणवर्त्मावघर्षणमिति ||२१||
Adhikarana 14 (22) · Śloka 22
তত্র ব্রণাযতনবিশেষাদ্বন্ধবিশেষস্ত্রিবিধো ভবতি- গাঢঃ, সমঃ, শিথিল ইতি ||২২||
View original
तत्र व्रणायतनविशेषाद्बन्धविशेषस्त्रिविधो भवति- गाढः, समः, शिथिल इति ||२२||
Adhikarana 15 (23) · Śloka 23
পীডযন্নরুজো গাঢঃ সোচ্ছ্বাসঃ শিথিলঃ স্মৃতঃ |
নৈব গাঢো ন শিথিলঃ সমো বন্ধঃ প্রকীর্তিতঃ ||২৩||
View original
पीडयन्नरुजो गाढः सोच्छ्वासः शिथिलः स्मृतः |
नैव गाढो न शिथिलः समो बन्धः प्रकीर्तितः ||२३||
Adhikarana 16 (24) · Śloka 24
তত্র স্ফিক্কুক্ষিকক্ষাবঙ্ক্ষণোরুশিরঃসু গাঢঃ, শাখাবদনকর্ণকণ্ঠমেঢ্রমুষ্কপৃষ্ঠপার্শ্বোদরোরঃসু সমঃ, অক্ষ্ণোঃ সন্ধিষু চ শিথিল ইতি ||২৪||
View original
तत्र स्फिक्कुक्षिकक्षावङ्क्षणोरुशिरःसु गाढः, शाखावदनकर्णकण्ठमेढ्रमुष्कपृष्ठपार्श्वोदरोरःसु समः, अक्ष्णोः सन्धिषु च शिथिल इति ||२४||
Adhikarana 17 (25) · Śloka 25
তত্র পৈত্তিকং গাঢস্থানে সমং বধ্নীযাত্, সমস্থানে শিথিলং, শিথিলস্থানে নৈব; এবং শোণিতদুষ্টং চ; শ্লৈষ্মিকং শিথিলস্থানে সমং, সমস্থানে গাঢং, গাঢস্থানে গাঢতরং; এবং বাতদুষ্টং চ ||২৫||
View original
तत्र पैत्तिकं गाढस्थाने समं बध्नीयात्, समस्थाने शिथिलं, शिथिलस्थाने नैव; एवं शोणितदुष्टं च; श्लैष्मिकं शिथिलस्थाने समं, समस्थाने गाढं, गाढस्थाने गाढतरं; एवं वातदुष्टं च ||२५||
Adhikarana 18 (26) · Śloka 26
তত্র পৈত্তিকং শরদি গ্রীষ্মে দ্বিরহ্নো বধ্নীযাত্, রক্তোপদ্রুতমপ্যেবং; শ্লৈষ্মিকং হেমন্তবসন্তযোস্ত্র্যহাত্ , বাতোপদ্রুতমপ্যেবম্ |
এবমভ্যূহ্য বন্ধবিপর্যযং চ কুর্যাত্ ||২৬||
View original
तत्र पैत्तिकं शरदि ग्रीष्मे द्विरह्नो बध्नीयात्, रक्तोपद्रुतमप्येवं; श्लैष्मिकं हेमन्तवसन्तयोस्त्र्यहात् , वातोपद्रुतमप्येवम् |
एवमभ्यूह्य बन्धविपर्ययं च कुर्यात् ||२६||
Adhikarana 19 (27) · Śloka 27
তত্র, সমশিথিলস্থানেষু গাঢং বদ্ধে বিকেশিকৌষধনৈরর্থক্যং শোফবেদনাপ্রাদুর্ভাবশ্চ, গাঢসমস্থানেষু শিথিলং বদ্ধে বিকেশিকৌষধপতনং পট্টসঞ্চারাদ্ব্রণবর্ত্মাবঘর্ষণমিতি; গাঢশিথিলস্থানেষু সমং বদ্ধে চ গুণাভাব ইতি ||২৭||
View original
तत्र, समशिथिलस्थानेषु गाढं बद्धे विकेशिकौषधनैरर्थक्यं शोफवेदनाप्रादुर्भावश्च, गाढसमस्थानेषु शिथिलं बद्धे विकेशिकौषधपतनं पट्टसञ्चाराद्व्रणवर्त्मावघर्षणमिति; गाढशिथिलस्थानेषु समं बद्धे च गुणाभाव इति ||२७||
Adhikarana 20 (28) · Śloka 28
অবিপরীতবন্ধে বেদনোপশান্তিরসৃক্প্রসাদো মার্দবং চ ||২৮||
View original
अविपरीतबन्धे वेदनोपशान्तिरसृक्प्रसादो मार्दवं च ||२८||
Adhikarana 21 (29) · Śloka 29
অবধ্যমানো দংশমশকতৃণকাষ্ঠোপলপাংশুশীতবাতাতপপ্রভৃতিভির্বিশেষৈরভিহন্যতে ব্রণঃ, বিবিধবেদনোপদ্রুতশ্চ দুষ্টতামুপৈতি, আলেপনাদীনি চাস্য বিশোষমুপযান্তি ||২৯||
View original
अबध्यमानो दंशमशकतृणकाष्ठोपलपांशुशीतवातातपप्रभृतिभिर्विशेषैरभिहन्यते व्रणः, विविधवेदनोपद्रुतश्च दुष्टतामुपैति, आलेपनादीनि चास्य विशोषमुपयान्ति ||२९||
Adhikarana 22 (30-31) · Śloka 31
চূর্ণিতং মথিতং ভগ্নং বিশ্লিষ্টমতিপাতিতম্ |
অস্থিস্নাযুসিরাচ্ছিন্নমাশু বন্ধেন রোহতি ||৩০||
সুখমেবং ব্রণী শেতে সুখং গচ্ছতি তিষ্ঠতি |
সুখং শয্যাসনস্থস্য ক্ষিপ্রং সংরোহতি ব্রণঃ ||৩১||
View original
चूर्णितं मथितं भग्नं विश्लिष्टमतिपातितम् |
अस्थिस्नायुसिराच्छिन्नमाशु बन्धेन रोहति ||३०||
सुखमेवं व्रणी शेते सुखं गच्छति तिष्ठति |
सुखं शय्यासनस्थस्य क्षिप्रं संरोहति व्रणः ||३१||
Adhikarana 23 (32) · Śloka 32
অবন্ধ্যাঃ পিত্তরক্তাভিঘাতবিষনিমিত্তা যদা শোফদাহপাকরাগতোদবেদনাভিভূতাঃ ক্ষারাগ্নিদগ্ধাঃ পাকাত্ প্রকুথিতপ্রশীর্ণমাংসাশ্চ ভবন্তি ||৩২||
View original
अबन्ध्याः पित्तरक्ताभिघातविषनिमित्ता यदा शोफदाहपाकरागतोदवेदनाभिभूताः क्षाराग्निदग्धाः पाकात् प्रकुथितप्रशीर्णमांसाश्च भवन्ति ||३२||
Adhikarana 24 (33-35) · Śloka 35
কুষ্ঠিনামগ্নিদগ্ধানাং পিডকা মধুমেহিনাম্ |
কর্ণিকাশ্চোন্দুরুবিষে বিষজুষ্টাশ্চ যে ব্রণাঃ ||৩৩||
মাংসপাকে ন বধ্যন্তে গুদপাকে চ দারুণে |
স্ববুদ্ধ্যা চাপি বিভজেত্কৃত্যাকৃত্যাংশ্চ বুদ্ধিমান্ ||৩৪||
দেশং দোষং চ বিজ্ঞায ব্রণং চ ব্রণকোবিদঃ |
ঋতূংশ্চ পরিসঙ্খ্যায ততো বন্ধান্নিবেশযেত্ ||৩৫||
View original
कुष्ठिनामग्निदग्धानां पिडका मधुमेहिनाम् |
कर्णिकाश्चोन्दुरुविषे विषजुष्टाश्च ये व्रणाः ||३३||
मांसपाके न बध्यन्ते गुदपाके च दारुणे |
स्वबुद्ध्या चापि विभजेत्कृत्याकृत्यांश्च बुद्धिमान् ||३४||
देशं दोषं च विज्ञाय व्रणं च व्रणकोविदः |
ऋतूंश्च परिसङ्ख्याय ततो बन्धान्निवेशयेत् ||३५||
Adhikarana 25 (36-45) · Śloka 45
ঊর্ধ্বং তির্যগধস্তাচ্চ যন্ত্রণা ত্রিবিধা স্মৃতা |
যথা চ বধ্যতে বন্ধস্তথা বক্ষ্যাম্যশেষতঃ ||৩৬||
ঘনাং কবলিকাং দত্ত্বা মৃদু চৈবাপি পট্টকম্ |
বিকেশিকামৌষধং চ নাতিস্নিগ্ধং সমাচরেত্ ||৩৭||
প্রক্লেদযত্যতিস্নিগ্ধা তথা রূক্ষা ক্ষিণোতি চ |
যুক্তস্নেহা রোপযতি দুর্ন্যস্তা বর্ত্ম ঘর্ষতি ||৩৮||
বিষমং চ ব্রণং কুর্যাত্ স্তম্ভযেত্ স্রাবযেত্তথা |
যথাব্রণং বিদিত্বা তু যোগং বৈদ্যঃ প্রযোজযেত্ ||৩৯||
পিত্তজে রক্তজে বাঽপি সকৃদেব পরিক্ষিপেত্ |
অসকৃত্ কফজে বাঽপি বাতজে চ বিচক্ষণঃ ||৪০||
তলেন প্রতিপীড্যাথ স্রাবযেদনুলোমতঃ |
সর্বাংশ্চ বন্ধান্ গূঢান্তান্ সন্ধীংশ্চ বিনিবেশযেত্ ||৪১||
ওষ্ঠস্যাপ্যেষ সন্ধানে যথোদ্দিষ্টো বিধিঃ স্মৃতঃ |
বুদ্ধ্যোত্প্রেক্ষ্যাভিযুক্তেন তথা চাস্থিষু জানতা ||৪২||
উত্তিষ্ঠতো নিষণ্ণস্য শযনং চাধিগচ্ছতঃ |
গচ্ছতো বিবিধৈর্যানৈর্নাস্য দুষ্যতি স ব্রণঃ ||৪৩||
যে চ স্যুর্মাংসসংস্থা বৈ ত্বগ্গতাশ্চ তথা ব্রণাঃ |
সন্ধ্যস্থিকোষ্ঠলপ্রাপ্তাশ্চ সিরাস্নাযুগতাস্তথা ||৪৪||
তথাঽবগাঢগম্ভীরাঃ সর্বতো বিষমস্থিতাঃ |
নৈতে সাধযিতুং শক্যা ঋতে বন্ধাদ্ভবন্তি হি ||৪৫||
View original
ऊर्ध्वं तिर्यगधस्ताच्च यन्त्रणा त्रिविधा स्मृता |
यथा च बध्यते बन्धस्तथा वक्ष्याम्यशेषतः ||३६||
घनां कवलिकां दत्त्वा मृदु चैवापि पट्टकम् |
विकेशिकामौषधं च नातिस्निग्धं समाचरेत् ||३७||
प्रक्लेदयत्यतिस्निग्धा तथा रूक्षा क्षिणोति च |
युक्तस्नेहा रोपयति दुर्न्यस्ता वर्त्म घर्षति ||३८||
विषमं च व्रणं कुर्यात् स्तम्भयेत् स्रावयेत्तथा |
यथाव्रणं विदित्वा तु योगं वैद्यः प्रयोजयेत् ||३९||
पित्तजे रक्तजे वाऽपि सकृदेव परिक्षिपेत् |
असकृत् कफजे वाऽपि वातजे च विचक्षणः ||४०||
तलेन प्रतिपीड्याथ स्रावयेदनुलोमतः |
सर्वांश्च बन्धान् गूढान्तान् सन्धींश्च विनिवेशयेत् ||४१||
ओष्ठस्याप्येष सन्धाने यथोद्दिष्टो विधिः स्मृतः |
बुद्ध्योत्प्रेक्ष्याभियुक्तेन तथा चास्थिषु जानता ||४२||
उत्तिष्ठतो निषण्णस्य शयनं चाधिगच्छतः |
गच्छतो विविधैर्यानैर्नास्य दुष्यति स व्रणः ||४३||
ये च स्युर्मांससंस्था वै त्वग्गताश्च तथा व्रणाः |
सन्ध्यस्थिकोष्ठलप्राप्ताश्च सिरास्नायुगतास्तथा ||४४||
तथाऽवगाढगम्भीराः सर्वतो विषमस्थिताः |
नैते साधयितुं शक्या ऋते बन्धाद्भवन्ति हि ||४५||
Adhikarana puShpikA · Śloka 18
ইতি সুশ্রুতসংহিতাযাং সূত্রস্থানে ব্রণালেপনবন্ধবিধির্নামাষ্টাদশোঽধ্যাযঃ ||১৮||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने व्रणालेपनबन्धविधिर्नामाष्टादशोऽध्यायः ||१८||