Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ಅಥಾತೋ ವ್ರಣಾಲೇಪನಬನ್ಧವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧||
ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
ಆಲೇಪ ಆದ್ಯ ಉಪಕ್ರಮಃ , ಏಷ ಸರ್ವಶೋಫಾನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಃ ಪ್ರಧಾನತಮಶ್ಚ, ತಂ ಚ ಪ್ರತಿರೋಗಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ತತೋ ಬನ್ಧಃ ಪ್ರಧಾನಂ, ತೇನ ಶುದ್ಧಿರ್ವ್ರಣರೋಪಣಮಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಚ ||೩||
View original
अथातो व्रणालेपनबन्धविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
आलेप आद्य उपक्रमः , एष सर्वशोफानां सामान्यः प्रधानतमश्च, तं च प्रतिरोगं वक्ष्यामः- ततो बन्धः प्रधानं, तेन शुद्धिर्व्रणरोपणमस्थिसन्धिस्थैर्यं च ||३||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ತತ್ರ ಪ್ರತಿಲೋಮಮಾಲಿಮ್ಪೇತ್ |
ಪ್ರತಿಲೋಮೇ ಹಿ ಸಮ್ಯಗೌಷಧಮವತಿಷ್ಠತೇಽನುಪ್ರವಿಶತಿ ರೋಮಕೂಪಾನ್ ಸ್ವೇದವಾಹಿಭಿಶ್ಚ ಸಿರಾಮುಖೈರ್ವೀರ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ||೪||
View original
तत्र प्रतिलोममालिम्पेत् |
प्रतिलोमे हि सम्यगौषधमवतिष्ठतेऽनुप्रविशति रोमकूपान् स्वेदवाहिभिश्च सिरामुखैर्वीर्यं प्राप्नोति ||४||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ನ ಚ ಶುಷ್ಯಮಾಣಮುಪೇಕ್ಷೇತ, ಅನ್ಯತ್ರ ಪೀಡಯಿತವ್ಯಾತ್ |
ಶುಷ್ಕೋ ಹ್ಯಪಾರ್ಥಕೋ ರುಕ್ಕರಶ್ಚ ||೫||
View original
न च शुष्यमाणमुपेक्षेत, अन्यत्र पीडयितव्यात् |
शुष्को ह्यपार्थको रुक्करश्च ||५||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ಸ ತ್ರಿವಿಧಃ- ಪ್ರಲೇಪಃ, ಪ್ರದೇಹ, ಆಲೇಪಶ್ಚ |
ಪ್ರಲೇಪಪ್ರದೇಹಯೋರನ್ತರಂ - ತತ್ರ ಪ್ರಲೇಪಃ ಶೀತಸ್ತನುರವಿಶೋಷೀ ವಿಶೋಷೀ ವಾ; ಪ್ರದೇಹಸ್ತೂಷ್ಣಃ ಶೀತೋ ವಾ ಬಹಲೋಽಬಹುರವಿಶೋಷೀ ಚ; ಮಧ್ಯಮೋಽತ್ರಾಲೇಪಃ |
ತತ್ರ, ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಸಾದಕೃದಾಲೇಪಃ; ಪ್ರದೇಹೋ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಶಮನಃ ಶೋಧನೋ ರೋಪಣಃ ಶೋಫವೇದನಾಪಹಶ್ಚ; ತಸ್ಯೋಪಯೋಗಃ ಕ್ಷತಾಕ್ಷತೇಷು; ಯಸ್ತು ಕ್ಷತೇಷೂಪಯುಜ್ಯತೇ ಸ ಭೂಯಃ ‘ಕಲ್ಕ’ ಇತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ಲಭತೇ ನಿರುದ್ಧಾಲೇಪನಸಞ್ಜ್ಞಃ; ತೇನಾಸ್ರಾವಸನ್ನಿರೋಧೋ ಮೃದುತಾ ಪೂತಿಮಾಂಸಾಪಕರ್ಷಣಮನನ್ತರ್ದೋಷತಾ ವ್ರಣಶುದ್ಧಿಶ್ಚ ಭವತಿ ||೬||
View original
स त्रिविधः- प्रलेपः, प्रदेह, आलेपश्च |
प्रलेपप्रदेहयोरन्तरं - तत्र प्रलेपः शीतस्तनुरविशोषी विशोषी वा; प्रदेहस्तूष्णः शीतो वा बहलोऽबहुरविशोषी च; मध्यमोऽत्रालेपः |
तत्र, रक्तपित्तप्रसादकृदालेपः; प्रदेहो वातश्लेष्मप्रशमनः शोधनो रोपणः शोफवेदनापहश्च; तस्योपयोगः क्षताक्षतेषु; यस्तु क्षतेषूपयुज्यते स भूयः ‘कल्क’ इति सञ्ज्ञां लभते निरुद्धालेपनसञ्ज्ञः; तेनास्रावसन्निरोधो मृदुता पूतिमांसापकर्षणमनन्तर्दोषता व्रणशुद्धिश्च भवति ||६||
Adhikarana 5 (7-10) · Śloka 10
ಅವಿದಗ್ಧೇಷು ಶೋಫೇಷು ಹಿತಮಾಲೇಪನಂ ಭವೇತ್ |
ಯಥಾಸ್ವಂ ದೋಷಶಮನಂ ದಾಹಕಣ್ಡೂರುಜಾಪಹಮ್ ||೭||
ತ್ವಕ್ಪ್ರಸಾದನಮೇವಾಗ್ರ್ಯಂ ಮಾಂಸರಕ್ತಪ್ರಸಾದನಮ್ |
ದಾಹಪ್ರಶಮನಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ರುಜಾಕಣ್ಡೂವಿನಾಶನಮ್ ||೮||
ಮರ್ಮದೇಶೇಷು ಯೇ ರೋಗಾ ಗುಹ್ಯೇಷ್ವಪಿ ತಥಾ ನೃಣಾಮ್ |
ಸಂಶೋಧನಾಯ ತೇಷಾಂ ಹಿ ಕುರ್ಯಾದಾಲೇಪನಂ ಭಿಷಕ್ ||೯||
(ಷಡ್ಭಾಗಂ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಸ್ನೇಹಂ ಚತುರ್ಭಾಗಂ ತು ವಾತಿಕೇ |
ಅಷ್ಟಭಾಗಂ ತು ಕಫಜೇ ಸ್ನೇಹಮಾತ್ರಾಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್) ||೧೦||
View original
अविदग्धेषु शोफेषु हितमालेपनं भवेत् |
यथास्वं दोषशमनं दाहकण्डूरुजापहम् ||७||
त्वक्प्रसादनमेवाग्र्यं मांसरक्तप्रसादनम् |
दाहप्रशमनं श्रेष्ठं रुजाकण्डूविनाशनम् ||८||
मर्मदेशेषु ये रोगा गुह्येष्वपि तथा नृणाम् |
संशोधनाय तेषां हि कुर्यादालेपनं भिषक् ||९||
(षड्भागं पैत्तिके स्नेहं चतुर्भागं तु वातिके |
अष्टभागं तु कफजे स्नेहमात्रां प्रदापयेत्) ||१०||
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
ತಸ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಂ ಮಹಿಷಾರ್ದ್ರಚರ್ಮೋತ್ಸೇಧಮುಪದಿಶನ್ತಿ ||೧೧||
View original
तस्य प्रमाणं महिषार्द्रचर्मोत्सेधमुपदिशन्ति ||११||
Adhikarana 7 (12-15) · Śloka 15
ನ ಚಾಲೇಪಂ ರಾತ್ರೌ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ , ಮಾ ಭೂಚ್ಛೈತ್ಯವಿಹತೋಷ್ಮಣಸ್ತದನಿರ್ಗಮಾದ್ವಿಕಾರಪ್ರವೃತ್ತಿರಿತಿ ||೧೨||
ಪ್ರದೇಹಸಾಧ್ಯೇ ವ್ಯಾಧೌ ತು ಹಿತಮಾಲೇಪನಂ ದಿವಾ |
ಪಿತ್ತರಕ್ತಾಭಿಘಾತೋತ್ಥೇ ಸವಿಷೇ ಚ ವಿಶೇಷತಃ ||೧೩||
ನ ಚ ಪರ್ಯುಷಿತಂ ಲೇಪಂ ಕದಾಚಿದವಚಾರಯೇತ್ |
ಉಪರ್ಯುಪರಿ ಲೇಪಂ ಚ ನ ಕದಾಚಿತ್ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ ||೧೪||
ಊಷ್ಮಾಣಂ ವೇದನಾಂ ದಾಹಂ ಘನತ್ವಾಜ್ಜನಯೇತ್ ಸ ಹಿ |
ನ ಚ ತೇನೈವ ಲೇಪೇನ ಪ್ರದೇಹಂ ದಾಪಯೇತ್ ಪುನಃ |
ಶುಷ್ಕಭಾವಾತ್ಸ ನಿರ್ವೀರ್ಯೋ ಯುಕ್ತೋಽಪಿ ಸ್ಯಾದಪಾರ್ಥಕಃ ||೧೫||
View original
न चालेपं रात्रौ प्रयुञ्जीत , मा भूच्छैत्यविहतोष्मणस्तदनिर्गमाद्विकारप्रवृत्तिरिति ||१२||
प्रदेहसाध्ये व्याधौ तु हितमालेपनं दिवा |
पित्तरक्ताभिघातोत्थे सविषे च विशेषतः ||१३||
न च पर्युषितं लेपं कदाचिदवचारयेत् |
उपर्युपरि लेपं च न कदाचित् प्रदापयेत् ||१४||
ऊष्माणं वेदनां दाहं घनत्वाज्जनयेत् स हि |
न च तेनैव लेपेन प्रदेहं दापयेत् पुनः |
शुष्कभावात्स निर्वीर्यो युक्तोऽपि स्यादपार्थकः ||१५||
Adhikarana 8 (16) · Śloka 16
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ವ್ರಣಬನ್ಧನದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ; ತದ್ಯಥಾ- ಕ್ಷೌಮಕಾರ್ಪಾಸಾವಿಕದುಕೂಲಕೌಶೇಯಪತ್ರೋರ್ಣಚೀನಪಟ್ಟಚರ್ಮಾನ್ತರ್ವಲ್ಕಲಾಲಾಬೂಶಕಲಲತಾವಿದಲರಜ್ಜುತೂಲಫಲಸನ್ತಾನಿಕಾಲೌಹಾನೀತಿ ; ತೇಷಾಂ ವ್ಯಾಧಿಂ ಕಾಲಂ ಚಾವೇಕ್ಷ್ಯೋಪಯೋಗಃ; ಪ್ರಕರಣತಶ್ಚೈಷಾಮಾದೇಶಃ ||೧೬||
View original
अत ऊर्ध्वं व्रणबन्धनद्रव्याण्युपदेक्ष्यामः; तद्यथा- क्षौमकार्पासाविकदुकूलकौशेयपत्रोर्णचीनपट्टचर्मान्तर्वल्कलालाबूशकललताविदलरज्जुतूलफलसन्तानिकालौहानीति ; तेषां व्याधिं कालं चावेक्ष्योपयोगः; प्रकरणतश्चैषामादेशः ||१६||
Adhikarana 9 (17) · Śloka 17
ತತ್ರ ಕೋಶದಾಮಸ್ವಸ್ತಿಕಾನುವೇಲ್ಲಿತಮು(ಪ್ರ)ತೋಲೀಮಣ್ಡಲಸ್ಥಗಿಕಾಯಮಕಖಟ್ವಾಚೀನವಿಬನ್ಧವಿತಾನಗೋಫಣಾಃ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗೀ ಚೇತಿ ಚತುರ್ದಶ ಬನ್ಧವಿಶೇಷಾಃ |
ತೇಷಾಂ ನಾಮಭಿರೇವಾಕೃತಯಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ ||೧೭||
View original
तत्र कोशदामस्वस्तिकानुवेल्लितमु(प्र)तोलीमण्डलस्थगिकायमकखट्वाचीनविबन्धवितानगोफणाः पञ्चाङ्गी चेति चतुर्दश बन्धविशेषाः |
तेषां नामभिरेवाकृतयः प्रायेण व्याख्याताः ||१७||
Adhikarana 10 (18) · Śloka 18
ತತ್ರ ಕೋಶಮಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲಿಪರ್ವಸು ವಿದಧ್ಯಾತ್, ದಾಮ ಸಮ್ಬಾಧೇಽಙ್ಗೇ, ಸನ್ಧಿಕೂರ್ಚಕಭ್ರೂಸ್ತನಾನ್ತರತಲಕರ್ಣೇಷು ಸ್ವಸ್ತಿಕಂ, ಅನುವೇಲ್ಲಿತಂ ಶಾಖಾಸು, ಗ್ರೀವಾಮೇಢ್ರಯೋಃ ಮು(ಪ್ರ)ತೋಲೀಂ, ವೃತ್ತೇಽಙ್ಗೇ ಮಣ್ಡಲಮ್, ಅಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲಿಮೇಢ್ರಾಗ್ರೇಷು ಸ್ಥಗಿಕಾಂ, ಯಮಲವ್ರಣಯೋರ್ಯಮಕಂ, ಹನುಶಙ್ಖಗಣ್ಡೇಷು ಖಟ್ವಾಮ್, ಅಪಾಙ್ಗಯೋಶ್ಚೀನಂ, ಪೃಷ್ಠೋದರೋರಃಸು ವಿಬನ್ಧಂ, ಮೂರ್ಧನಿ ವಿತಾನಂ, ಚಿಬುಕನಾಸೌಷ್ಠಾಂಸಬಸ್ತಿಷು ಗೋಫಣಾಂ, ಜತ್ರುಣ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗೀಮಿತಿ; ಯೋ ವಾ ಯಸ್ಮಿನ್ ಶರೀರಪ್ರದೇಶೇ ಸುನಿವಿಷ್ಟೋ ಭವತಿ ತಂ ತಸ್ಮಿನ್ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ||೧೮||
View original
तत्र कोशमङ्गुष्ठाङ्गुलिपर्वसु विदध्यात्, दाम सम्बाधेऽङ्गे, सन्धिकूर्चकभ्रूस्तनान्तरतलकर्णेषु स्वस्तिकं, अनुवेल्लितं शाखासु, ग्रीवामेढ्रयोः मु(प्र)तोलीं, वृत्तेऽङ्गे मण्डलम्, अङ्गुष्ठाङ्गुलिमेढ्राग्रेषु स्थगिकां, यमलव्रणयोर्यमकं, हनुशङ्खगण्डेषु खट्वाम्, अपाङ्गयोश्चीनं, पृष्ठोदरोरःसु विबन्धं, मूर्धनि वितानं, चिबुकनासौष्ठांसबस्तिषु गोफणां, जत्रुण ऊर्ध्वं पञ्चाङ्गीमिति; यो वा यस्मिन् शरीरप्रदेशे सुनिविष्टो भवति तं तस्मिन् विदध्यात् ||१८||
Adhikarana 11 (19) · Śloka 19
ಯನ್ತ್ರಣಮೂರ್ಧ್ವಮಧಸ್ತಿರ್ಯಕ್ ಚ ||೧೯||
View original
यन्त्रणमूर्ध्वमधस्तिर्यक् च ||१९||
Adhikarana 12 (20) · Śloka 20
ತತ್ರ ಘನಾಂ ಕವಲಿಕಾಂ ದತ್ತ್ವಾ ವಾಮಹಸ್ತಪರಿಕ್ಷೇಪಮೃಜುಮನಾವಿದ್ಧಮಸಙ್ಕುಚಿತಂ ಮೃದು ಪಟ್ಟಂ ನಿವೇಶ್ಯ ಬಧ್ನೀಯಾತ್ |
ನ ಚ ವ್ರಣಸ್ಯೋಪರಿ ಕುರ್ಯಾದ್ಗ್ರನ್ಥಿಮಾಬಾಧಕರಂ ಚ ||೨೦||
View original
तत्र घनां कवलिकां दत्त्वा वामहस्तपरिक्षेपमृजुमनाविद्धमसङ्कुचितं मृदु पट्टं निवेश्य बध्नीयात् |
न च व्रणस्योपरि कुर्याद्ग्रन्थिमाबाधकरं च ||२०||
Adhikarana 13 (21) · Śloka 21
ನ ಚ ವಿಕೇಶಿಕೌಷಧೇ ಅತಿಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಅತಿರೂಕ್ಷೇ ವಿಷಮೇ ವಾ ಕುರ್ವೀತ; ಯಸ್ಮಾದತಿಸ್ನೇಹಾತ್ ಕ್ಲೇದೋ, ರೌಕ್ಷ್ಯಾಚ್ಛೇದೋ, ದುರ್ನ್ಯಾಸಾದ್ವ್ರಣವರ್ತ್ಮಾವಘರ್ಷಣಮಿತಿ ||೨೧||
View original
न च विकेशिकौषधे अतिस्निग्धे अतिरूक्षे विषमे वा कुर्वीत; यस्मादतिस्नेहात् क्लेदो, रौक्ष्याच्छेदो, दुर्न्यासाद्व्रणवर्त्मावघर्षणमिति ||२१||
Adhikarana 14 (22) · Śloka 22
ತತ್ರ ವ್ರಣಾಯತನವಿಶೇಷಾದ್ಬನ್ಧವಿಶೇಷಸ್ತ್ರಿವಿಧೋ ಭವತಿ- ಗಾಢಃ, ಸಮಃ, ಶಿಥಿಲ ಇತಿ ||೨೨||
View original
तत्र व्रणायतनविशेषाद्बन्धविशेषस्त्रिविधो भवति- गाढः, समः, शिथिल इति ||२२||
Adhikarana 15 (23) · Śloka 23
ಪೀಡಯನ್ನರುಜೋ ಗಾಢಃ ಸೋಚ್ಛ್ವಾಸಃ ಶಿಥಿಲಃ ಸ್ಮೃತಃ |
ನೈವ ಗಾಢೋ ನ ಶಿಥಿಲಃ ಸಮೋ ಬನ್ಧಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ||೨೩||
View original
पीडयन्नरुजो गाढः सोच्छ्वासः शिथिलः स्मृतः |
नैव गाढो न शिथिलः समो बन्धः प्रकीर्तितः ||२३||
Adhikarana 16 (24) · Śloka 24
ತತ್ರ ಸ್ಫಿಕ್ಕುಕ್ಷಿಕಕ್ಷಾವಙ್ಕ್ಷಣೋರುಶಿರಃಸು ಗಾಢಃ, ಶಾಖಾವದನಕರ್ಣಕಣ್ಠಮೇಢ್ರಮುಷ್ಕಪೃಷ್ಠಪಾರ್ಶ್ವೋದರೋರಃಸು ಸಮಃ, ಅಕ್ಷ್ಣೋಃ ಸನ್ಧಿಷು ಚ ಶಿಥಿಲ ಇತಿ ||೨೪||
View original
तत्र स्फिक्कुक्षिकक्षावङ्क्षणोरुशिरःसु गाढः, शाखावदनकर्णकण्ठमेढ्रमुष्कपृष्ठपार्श्वोदरोरःसु समः, अक्ष्णोः सन्धिषु च शिथिल इति ||२४||
Adhikarana 17 (25) · Śloka 25
ತತ್ರ ಪೈತ್ತಿಕಂ ಗಾಢಸ್ಥಾನೇ ಸಮಂ ಬಧ್ನೀಯಾತ್, ಸಮಸ್ಥಾನೇ ಶಿಥಿಲಂ, ಶಿಥಿಲಸ್ಥಾನೇ ನೈವ; ಏವಂ ಶೋಣಿತದುಷ್ಟಂ ಚ; ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಂ ಶಿಥಿಲಸ್ಥಾನೇ ಸಮಂ, ಸಮಸ್ಥಾನೇ ಗಾಢಂ, ಗಾಢಸ್ಥಾನೇ ಗಾಢತರಂ; ಏವಂ ವಾತದುಷ್ಟಂ ಚ ||೨೫||
View original
तत्र पैत्तिकं गाढस्थाने समं बध्नीयात्, समस्थाने शिथिलं, शिथिलस्थाने नैव; एवं शोणितदुष्टं च; श्लैष्मिकं शिथिलस्थाने समं, समस्थाने गाढं, गाढस्थाने गाढतरं; एवं वातदुष्टं च ||२५||
Adhikarana 18 (26) · Śloka 26
ತತ್ರ ಪೈತ್ತಿಕಂ ಶರದಿ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ದ್ವಿರಹ್ನೋ ಬಧ್ನೀಯಾತ್, ರಕ್ತೋಪದ್ರುತಮಪ್ಯೇವಂ; ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಂ ಹೇಮನ್ತವಸನ್ತಯೋಸ್ತ್ರ್ಯಹಾತ್ , ವಾತೋಪದ್ರುತಮಪ್ಯೇವಮ್ |
ಏವಮಭ್ಯೂಹ್ಯ ಬನ್ಧವಿಪರ್ಯಯಂ ಚ ಕುರ್ಯಾತ್ ||೨೬||
View original
तत्र पैत्तिकं शरदि ग्रीष्मे द्विरह्नो बध्नीयात्, रक्तोपद्रुतमप्येवं; श्लैष्मिकं हेमन्तवसन्तयोस्त्र्यहात् , वातोपद्रुतमप्येवम् |
एवमभ्यूह्य बन्धविपर्ययं च कुर्यात् ||२६||
Adhikarana 19 (27) · Śloka 27
ತತ್ರ, ಸಮಶಿಥಿಲಸ್ಥಾನೇಷು ಗಾಢಂ ಬದ್ಧೇ ವಿಕೇಶಿಕೌಷಧನೈರರ್ಥಕ್ಯಂ ಶೋಫವೇದನಾಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಶ್ಚ, ಗಾಢಸಮಸ್ಥಾನೇಷು ಶಿಥಿಲಂ ಬದ್ಧೇ ವಿಕೇಶಿಕೌಷಧಪತನಂ ಪಟ್ಟಸಞ್ಚಾರಾದ್ವ್ರಣವರ್ತ್ಮಾವಘರ್ಷಣಮಿತಿ; ಗಾಢಶಿಥಿಲಸ್ಥಾನೇಷು ಸಮಂ ಬದ್ಧೇ ಚ ಗುಣಾಭಾವ ಇತಿ ||೨೭||
View original
तत्र, समशिथिलस्थानेषु गाढं बद्धे विकेशिकौषधनैरर्थक्यं शोफवेदनाप्रादुर्भावश्च, गाढसमस्थानेषु शिथिलं बद्धे विकेशिकौषधपतनं पट्टसञ्चाराद्व्रणवर्त्मावघर्षणमिति; गाढशिथिलस्थानेषु समं बद्धे च गुणाभाव इति ||२७||
Adhikarana 20 (28) · Śloka 28
ಅವಿಪರೀತಬನ್ಧೇ ವೇದನೋಪಶಾನ್ತಿರಸೃಕ್ಪ್ರಸಾದೋ ಮಾರ್ದವಂ ಚ ||೨೮||
View original
अविपरीतबन्धे वेदनोपशान्तिरसृक्प्रसादो मार्दवं च ||२८||
Adhikarana 21 (29) · Śloka 29
ಅಬಧ್ಯಮಾನೋ ದಂಶಮಶಕತೃಣಕಾಷ್ಠೋಪಲಪಾಂಶುಶೀತವಾತಾತಪಪ್ರಭೃತಿಭಿರ್ವಿಶೇಷೈರಭಿಹನ್ಯತೇ ವ್ರಣಃ, ವಿವಿಧವೇದನೋಪದ್ರುತಶ್ಚ ದುಷ್ಟತಾಮುಪೈತಿ, ಆಲೇಪನಾದೀನಿ ಚಾಸ್ಯ ವಿಶೋಷಮುಪಯಾನ್ತಿ ||೨೯||
View original
अबध्यमानो दंशमशकतृणकाष्ठोपलपांशुशीतवातातपप्रभृतिभिर्विशेषैरभिहन्यते व्रणः, विविधवेदनोपद्रुतश्च दुष्टतामुपैति, आलेपनादीनि चास्य विशोषमुपयान्ति ||२९||
Adhikarana 22 (30-31) · Śloka 31
ಚೂರ್ಣಿತಂ ಮಥಿತಂ ಭಗ್ನಂ ವಿಶ್ಲಿಷ್ಟಮತಿಪಾತಿತಮ್ |
ಅಸ್ಥಿಸ್ನಾಯುಸಿರಾಚ್ಛಿನ್ನಮಾಶು ಬನ್ಧೇನ ರೋಹತಿ ||೩೦||
ಸುಖಮೇವಂ ವ್ರಣೀ ಶೇತೇ ಸುಖಂ ಗಚ್ಛತಿ ತಿಷ್ಠತಿ |
ಸುಖಂ ಶಯ್ಯಾಸನಸ್ಥಸ್ಯ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸಂರೋಹತಿ ವ್ರಣಃ ||೩೧||
View original
चूर्णितं मथितं भग्नं विश्लिष्टमतिपातितम् |
अस्थिस्नायुसिराच्छिन्नमाशु बन्धेन रोहति ||३०||
सुखमेवं व्रणी शेते सुखं गच्छति तिष्ठति |
सुखं शय्यासनस्थस्य क्षिप्रं संरोहति व्रणः ||३१||
Adhikarana 23 (32) · Śloka 32
ಅಬನ್ಧ್ಯಾಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತಾಭಿಘಾತವಿಷನಿಮಿತ್ತಾ ಯದಾ ಶೋಫದಾಹಪಾಕರಾಗತೋದವೇದನಾಭಿಭೂತಾಃ ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿದಗ್ಧಾಃ ಪಾಕಾತ್ ಪ್ರಕುಥಿತಪ್ರಶೀರ್ಣಮಾಂಸಾಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ ||೩೨||
View original
अबन्ध्याः पित्तरक्ताभिघातविषनिमित्ता यदा शोफदाहपाकरागतोदवेदनाभिभूताः क्षाराग्निदग्धाः पाकात् प्रकुथितप्रशीर्णमांसाश्च भवन्ति ||३२||
Adhikarana 24 (33-35) · Śloka 35
ಕುಷ್ಠಿನಾಮಗ್ನಿದಗ್ಧಾನಾಂ ಪಿಡಕಾ ಮಧುಮೇಹಿನಾಮ್ |
ಕರ್ಣಿಕಾಶ್ಚೋನ್ದುರುವಿಷೇ ವಿಷಜುಷ್ಟಾಶ್ಚ ಯೇ ವ್ರಣಾಃ ||೩೩||
ಮಾಂಸಪಾಕೇ ನ ಬಧ್ಯನ್ತೇ ಗುದಪಾಕೇ ಚ ದಾರುಣೇ |
ಸ್ವಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚಾಪಿ ವಿಭಜೇತ್ಕೃತ್ಯಾಕೃತ್ಯಾಂಶ್ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ||೩೪||
ದೇಶಂ ದೋಷಂ ಚ ವಿಜ್ಞಾಯ ವ್ರಣಂ ಚ ವ್ರಣಕೋವಿದಃ |
ಋತೂಂಶ್ಚ ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ತತೋ ಬನ್ಧಾನ್ನಿವೇಶಯೇತ್ ||೩೫||
View original
कुष्ठिनामग्निदग्धानां पिडका मधुमेहिनाम् |
कर्णिकाश्चोन्दुरुविषे विषजुष्टाश्च ये व्रणाः ||३३||
मांसपाके न बध्यन्ते गुदपाके च दारुणे |
स्वबुद्ध्या चापि विभजेत्कृत्याकृत्यांश्च बुद्धिमान् ||३४||
देशं दोषं च विज्ञाय व्रणं च व्रणकोविदः |
ऋतूंश्च परिसङ्ख्याय ततो बन्धान्निवेशयेत् ||३५||
Adhikarana 25 (36-45) · Śloka 45
ಊರ್ಧ್ವಂ ತಿರ್ಯಗಧಸ್ತಾಚ್ಚ ಯನ್ತ್ರಣಾ ತ್ರಿವಿಧಾ ಸ್ಮೃತಾ |
ಯಥಾ ಚ ಬಧ್ಯತೇ ಬನ್ಧಸ್ತಥಾ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಶೇಷತಃ ||೩೬||
ಘನಾಂ ಕವಲಿಕಾಂ ದತ್ತ್ವಾ ಮೃದು ಚೈವಾಪಿ ಪಟ್ಟಕಮ್ |
ವಿಕೇಶಿಕಾಮೌಷಧಂ ಚ ನಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸಮಾಚರೇತ್ ||೩೭||
ಪ್ರಕ್ಲೇದಯತ್ಯತಿಸ್ನಿಗ್ಧಾ ತಥಾ ರೂಕ್ಷಾ ಕ್ಷಿಣೋತಿ ಚ |
ಯುಕ್ತಸ್ನೇಹಾ ರೋಪಯತಿ ದುರ್ನ್ಯಸ್ತಾ ವರ್ತ್ಮ ಘರ್ಷತಿ ||೩೮||
ವಿಷಮಂ ಚ ವ್ರಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸ್ತಮ್ಭಯೇತ್ ಸ್ರಾವಯೇತ್ತಥಾ |
ಯಥಾವ್ರಣಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತು ಯೋಗಂ ವೈದ್ಯಃ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ||೩೯||
ಪಿತ್ತಜೇ ರಕ್ತಜೇ ವಾಽಪಿ ಸಕೃದೇವ ಪರಿಕ್ಷಿಪೇತ್ |
ಅಸಕೃತ್ ಕಫಜೇ ವಾಽಪಿ ವಾತಜೇ ಚ ವಿಚಕ್ಷಣಃ ||೪೦||
ತಲೇನ ಪ್ರತಿಪೀಡ್ಯಾಥ ಸ್ರಾವಯೇದನುಲೋಮತಃ |
ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ಬನ್ಧಾನ್ ಗೂಢಾನ್ತಾನ್ ಸನ್ಧೀಂಶ್ಚ ವಿನಿವೇಶಯೇತ್ ||೪೧||
ಓಷ್ಠಸ್ಯಾಪ್ಯೇಷ ಸನ್ಧಾನೇ ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟೋ ವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ |
ಬುದ್ಧ್ಯೋತ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯಾಭಿಯುಕ್ತೇನ ತಥಾ ಚಾಸ್ಥಿಷು ಜಾನತಾ ||೪೨||
ಉತ್ತಿಷ್ಠತೋ ನಿಷಣ್ಣಸ್ಯ ಶಯನಂ ಚಾಧಿಗಚ್ಛತಃ |
ಗಚ್ಛತೋ ವಿವಿಧೈರ್ಯಾನೈರ್ನಾಸ್ಯ ದುಷ್ಯತಿ ಸ ವ್ರಣಃ ||೪೩||
ಯೇ ಚ ಸ್ಯುರ್ಮಾಂಸಸಂಸ್ಥಾ ವೈ ತ್ವಗ್ಗತಾಶ್ಚ ತಥಾ ವ್ರಣಾಃ |
ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಕೋಷ್ಠಲಪ್ರಾಪ್ತಾಶ್ಚ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಗತಾಸ್ತಥಾ ||೪೪||
ತಥಾಽವಗಾಢಗಮ್ಭೀರಾಃ ಸರ್ವತೋ ವಿಷಮಸ್ಥಿತಾಃ |
ನೈತೇ ಸಾಧಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಾ ಋತೇ ಬನ್ಧಾದ್ಭವನ್ತಿ ಹಿ ||೪೫||
View original
ऊर्ध्वं तिर्यगधस्ताच्च यन्त्रणा त्रिविधा स्मृता |
यथा च बध्यते बन्धस्तथा वक्ष्याम्यशेषतः ||३६||
घनां कवलिकां दत्त्वा मृदु चैवापि पट्टकम् |
विकेशिकामौषधं च नातिस्निग्धं समाचरेत् ||३७||
प्रक्लेदयत्यतिस्निग्धा तथा रूक्षा क्षिणोति च |
युक्तस्नेहा रोपयति दुर्न्यस्ता वर्त्म घर्षति ||३८||
विषमं च व्रणं कुर्यात् स्तम्भयेत् स्रावयेत्तथा |
यथाव्रणं विदित्वा तु योगं वैद्यः प्रयोजयेत् ||३९||
पित्तजे रक्तजे वाऽपि सकृदेव परिक्षिपेत् |
असकृत् कफजे वाऽपि वातजे च विचक्षणः ||४०||
तलेन प्रतिपीड्याथ स्रावयेदनुलोमतः |
सर्वांश्च बन्धान् गूढान्तान् सन्धींश्च विनिवेशयेत् ||४१||
ओष्ठस्याप्येष सन्धाने यथोद्दिष्टो विधिः स्मृतः |
बुद्ध्योत्प्रेक्ष्याभियुक्तेन तथा चास्थिषु जानता ||४२||
उत्तिष्ठतो निषण्णस्य शयनं चाधिगच्छतः |
गच्छतो विविधैर्यानैर्नास्य दुष्यति स व्रणः ||४३||
ये च स्युर्मांससंस्था वै त्वग्गताश्च तथा व्रणाः |
सन्ध्यस्थिकोष्ठलप्राप्ताश्च सिरास्नायुगतास्तथा ||४४||
तथाऽवगाढगम्भीराः सर्वतो विषमस्थिताः |
नैते साधयितुं शक्या ऋते बन्धाद्भवन्ति हि ||४५||
Adhikarana puShpikA · Śloka 18
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ವ್ರಣಾಲೇಪನಬನ್ಧವಿಧಿರ್ನಾಮಾಷ್ಟಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೮||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने व्रणालेपनबन्धविधिर्नामाष्टादशोऽध्यायः ||१८||