Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತ ಆಮಪಕ್ವೈಷಣೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथात आमपक्वैषणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
17. āmapakvaiṣaṇīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಶೋಫಸಮುತ್ಥಾನಾ ಗ್ರನ್ಥಿವಿದ್ರಧ್ಯಲಜೀಪ್ರಭೃತಯಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ವ್ಯಾಧಯೋಽಭಿಹಿತಾ ಅನೇಕಾಕೃತಯಃ, ತೈರ್ವಿಲಕ್ಷಣಃ ಪೃಥುರ್ಗ್ರಥಿತಃ ಸಮೋ ವಿಷಮೋ ವಾ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸ್ಥಾಯೀ ದೋಷಸಙ್ಘಾತಃ ಶರೀರೈಕದೇಶೋತ್ಥಿತಃ ಶೋಫ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ||೩||
View original
शोफसमुत्थाना ग्रन्थिविद्रध्यलजीप्रभृतयः प्रायेण व्याधयोऽभिहिता अनेकाकृतयः, तैर्विलक्षणः पृथुर्ग्रथितः समो विषमो वा त्वङ्मांसस्थायी दोषसङ्घातः शरीरैकदेशोत्थितः शोफ इत्युच्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಸ ಷಡ್ವಿಧೋ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಶೋಣಿತಸನ್ನಿಪಾತಾಗನ್ತುನಿಮಿತ್ತಃ | ತಸ್ಯ ದೋಷರೂಪವ್ಯಞ್ಜನೈರ್ಲಕ್ಷಣಾನಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ | ತತ್ರ, ವಾತಶೋಫಃ ಕೃಷ್ಣೋಽರುಣೋ ವಾ ಪರುಷೋ ಮೃದುರನವಸ್ಥಿತಾಸ್ತೋದಾದಯಶ್ಚಾತ್ರ ವೇದನಾವಿಶೇಷಾ ಭವನ್ತಿ; ಪಿತ್ತಶೋಫಃ ಪೀತೋ ಮೃದುಃ ಸರಕ್ತೋ ವಾ ಶೀಘ್ರಾನುಸಾರ್ಯೋಷಾದಯಶ್ಚಾತ್ರ ವೇದನಾವಿಶೇಷಾ ಭವನ್ತಿ; ಶ್ಲೇಷ್ಮಶ್ವಯಥುಃ ಪಾಣ್ಡುಃ ಕಠಿನಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಶೀತೋ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಮನ್ದಾನುಸಾರೀ ಕಣ್ಡ್ವಾದಯಶ್ಚಾತ್ರ ವೇದನಾವಿಶೇಷಾ ಭವನ್ತಿ; ಸರ್ವವರ್ಣವೇದನಃ ಸನ್ನಿಪಾತಶ್ವಯಥುಃ; ಪಿತ್ತವಚ್ಛೋಣಿತಜೋಽತಿಕೃಷ್ಣಶ್ಚ; ಪಿತ್ತರಕ್ತಲಕ್ಷಣ ಆಗನ್ತುರ್ಲೋಹಿತಾವಭಾಸಶ್ಚ ||೪||
View original
स षड्विधो वातपित्तकफशोणितसन्निपातागन्तुनिमित्तः | तस्य दोषरूपव्यञ्जनैर्लक्षणानि व्याख्यास्यामः | तत्र, वातशोफः कृष्णोऽरुणो वा परुषो मृदुरनवस्थितास्तोदादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; पित्तशोफः पीतो मृदुः सरक्तो वा शीघ्रानुसार्योषादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; श्लेष्मश्वयथुः पाण्डुः कठिनः स्निग्धः शीतो स्निग्धो मन्दानुसारी कण्ड्वादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; सर्ववर्णवेदनः सन्निपातश्वयथुः; पित्तवच्छोणितजोऽतिकृष्णश्च; पित्तरक्तलक्षण आगन्तुर्लोहितावभासश्च ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಸ ಯದಾ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರೈಃ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷೈರ್ನ ಸಮ್ಭಾವಿತಃ ಪ್ರಶಮಯಿತುಂ ಕ್ರಿಯಾವಿಪರ್ಯಯಾದ್ಬಹುತ್ವಾದ್ವಾ ದೋಷಾಣಾಂ ತದಾ ಪಾಕಾಭಿಮುಖೋ ಭವತಿ | ತಸ್ಯಾಮಸ್ಯ ಪಚ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಪಕ್ವಸ್ಯ ಚ ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯಮಾನಮುಪಧಾರಯ- | ತತ್ರ, ಮನ್ದೋಷ್ಮತಾ ತ್ವಕ್ಸವರ್ಣತಾ ಶೀತಶೋಫತಾ ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಮನ್ದವೇದನತಾಽಲ್ಪಶೋಫತಾ ಚಾಮಲಕ್ಷಣಮುದ್ದಿಷ್ಟಂ; ಸೂಚಿಭಿರಿವ ನಿಸ್ತುದ್ಯತೇ, ದಶ್ಯತ ಇವ ಪಿಪೀಲಿಕಾಭಿಃ, ತಾಭಿಶ್ಚ ಸಂಸರ್ಪ್ಯತ ಇವ, ಛಿದ್ಯತ ಇವ ಶಸ್ತ್ರೇಣ, ಭಿದ್ಯತ ಇವ ಶಕ್ತಿಭಿಃ, ತಾಡ್ಯತ ಇವ ದಣ್ಡೇನ, ಪೀಡ್ಯತ ಇವ ಪಾಣಿನಾ, ಘಟ್ಯತ ಇವ ಚಾಙ್ಗುಲ್ಯಾ, ದಹ್ಯತೇ ಪಚ್ಯತ ಇವ ಚಾಗ್ನಿಕ್ಷಾರಾಭ್ಯಾಮ್, ಓಷಚೋಷಪರೀದಾಹಾಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ, ವೃಶ್ಚಿಕವಿದ್ಧ ಇವ ಚ ಸ್ಥಾನಾಸನಶಯನೇಷು ನ ಶಾನ್ತಿಮುಪೈತಿ, ಆಧ್ಮಾತಬಸ್ತಿರಿವಾತತಶ್ಚ ಶೋಫೋ ಭವತಿ , ತ್ವಗ್ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಶೋಫಾಭಿವೃದ್ಧಿರ್ಜ್ವರದಾಹಪಿಪಾಸಾ ಭಕ್ತಾರುಚಿಶ್ಚ ಪಚ್ಯಮಾನಲಿಙ್ಗಂ; ವೇದನೋಪಶಾನ್ತಿಃ ಪಾಣ್ಡುತಾಽಲ್ಪಶೋಫತಾ ವಲೀಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಸ್ತ್ವಕ್ಪರಿಪುಟನಂ ನಿಮ್ನದರ್ಶನಮಙ್ಗುಲ್ಯಾಽವಪೀಡಿತೇ ಪ್ರತ್ಯುನ್ನಮನಂ, ಬಸ್ತಾವಿವೋದಕಸಞ್ಚರಣಂ ಪೂಯಸ್ಯ ಪ್ರಪೀಡಯತ್ಯೇಕಮನ್ತಮನ್ತೇ ಚಾವಪೀಡಿತೇ, ಮುಹುರ್ಮುಹುಸ್ತೋದಃ ಕಣ್ಡೂರುನ್ನತತಾ ವ್ಯಾಧೇರುಪದ್ರವಶಾನ್ತಿರ್ಭಕ್ತಾಭಿಕಾಙ್ಕ್ಷಾ ಚ ಪಕ್ವಲಿಙ್ಗಮ್ | ಕಫಜೇಷು ತು ರೋಗೇಷು ಗಮ್ಭೀರಗತಿತ್ವಾದಭಿಘಾತಜೇಷು ವಾ ಕೇಷುಚಿದಸಮಸ್ತಂ ಪಕ್ವಲಕ್ಷಣಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪಕ್ವಮಪಕ್ವಮಿತಿ ಮನ್ಯಮಾನೋ ಭಿಷಙ್ಮೋಹಮುಪೈತಿ; ತತ್ರ ಹಿ ತ್ವಕ್ಸವರ್ಣತಾ ಶೀತಶೋಫತಾ ಸ್ಥೈರ್ಯಮಲ್ಪರುಜತಾಽಶ್ಮವಚ್ಚ ಘನತಾ, ನ ಮೋಹಮುಪೇಯಾದಿತಿ ||೫||
View original
स यदा बाह्याभ्यन्तरैः क्रियाविशेषैर्न सम्भावितः प्रशमयितुं क्रियाविपर्ययाद्बहुत्वाद्वा दोषाणां तदा पाकाभिमुखो भवति | तस्यामस्य पच्यमानस्य पक्वस्य च लक्षणमुच्यमानमुपधारय- | तत्र, मन्दोष्मता त्वक्सवर्णता शीतशोफता स्थैर्यं मन्दवेदनताऽल्पशोफता चामलक्षणमुद्दिष्टं; सूचिभिरिव निस्तुद्यते, दश्यत इव पिपीलिकाभिः, ताभिश्च संसर्प्यत इव, छिद्यत इव शस्त्रेण, भिद्यत इव शक्तिभिः, ताड्यत इव दण्डेन, पीड्यत इव पाणिना, घट्यत इव चाङ्गुल्या, दह्यते पच्यत इव चाग्निक्षाराभ्याम्, ओषचोषपरीदाहाश्च भवन्ति, वृश्चिकविद्ध इव च स्थानासनशयनेषु न शान्तिमुपैति, आध्मातबस्तिरिवाततश्च शोफो भवति , त्वग्वैवर्ण्यं शोफाभिवृद्धिर्ज्वरदाहपिपासा भक्तारुचिश्च पच्यमानलिङ्गं; वेदनोपशान्तिः पाण्डुताऽल्पशोफता वलीप्रादुर्भावस्त्वक्परिपुटनं निम्नदर्शनमङ्गुल्याऽवपीडिते प्रत्युन्नमनं, बस्ताविवोदकसञ्चरणं पूयस्य प्रपीडयत्येकमन्तमन्ते चावपीडिते, मुहुर्मुहुस्तोदः कण्डूरुन्नतता व्याधेरुपद्रवशान्तिर्भक्ताभिकाङ्क्षा च पक्वलिङ्गम् | कफजेषु तु रोगेषु गम्भीरगतित्वादभिघातजेषु वा केषुचिदसमस्तं पक्वलक्षणं दृष्ट्वा पक्वमपक्वमिति मन्यमानो भिषङ्मोहमुपैति; तत्र हि त्वक्सवर्णता शीतशोफता स्थैर्यमल्परुजताऽश्मवच्च घनता, न मोहमुपेयादिति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಆಮಂ ವಿಪಚ್ಯಮಾನಂ ಚ ಸಮ್ಯಕ್ ಪಕ್ವಂ ಚ ಯೋ ಭಿಷಕ್ | ಜಾನೀಯಾತ್ ಸ ಭವೇದ್ವೈದ್ಯಃ ಶೇಷಾಸ್ತಸ್ಕರವೃತ್ತಯಃ ||೬||
View original
भवन्ति चात्र- आमं विपच्यमानं च सम्यक् पक्वं च यो भिषक् | जानीयात् स भवेद्वैद्यः शेषास्तस्करवृत्तयः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
ವಾತಾದೃತೇ ನಾಸ್ತಿ ರುಜಾ ನ ಪಾಕಃ ಪಿತ್ತಾದೃತೇ ನಾಸ್ತಿ ಕಫಾಚ್ಚ ಪೂಯಃ | ತಸ್ಮಾತ್ ಸಮಸ್ತಾನ್ ಪರಿಪಾಕಕಾಲೇ ಪಚನ್ತಿ ಶೋಫಾಂಸ್ತ್ರಯ ಏವ ದೋಷಾಃ ||೭|| ಕಾಲಾನ್ತರೇಣಾಭ್ಯುದಿತಂ ತು ಪಿತ್ತಂ ಕೃತ್ವಾ ವಶೇ ವಾತಕಫೌ ಪ್ರಸಹ್ಯ | ಪಚತ್ಯತಃ ಶೋಣಿತಮೇವ ಪಾಕೋ ಮತೋಽಪರೇಷಾಂ ವಿದುಷಾಂ ದ್ವಿತೀಯಃ ||೮||
View original
वातादृते नास्ति रुजा न पाकः पित्तादृते नास्ति कफाच्च पूयः | तस्मात् समस्तान् परिपाककाले पचन्ति शोफांस्त्रय एव दोषाः ||७|| कालान्तरेणाभ्युदितं तु पित्तं कृत्वा वशे वातकफौ प्रसह्य | पचत्यतः शोणितमेव पाको मतोऽपरेषां विदुषां द्वितीयः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ತತ್ರ, ಆಮಚ್ಛೇದೇ ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿವ್ಯಾಪಾದನಮತಿಮಾತ್ರಂ ಶೋಣಿತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ವೇದನಾಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋಽವದರಣಮನೇಕೋಪದ್ರವದರ್ಶನಂ ಕ್ಷತವಿದ್ರಧಿರ್ವಾ ಭವತಿ | ಸ ಯದಾ ಭಯಮೋಹಾಭ್ಯಾಂ ಪಕ್ವಮಪ್ಯಪಕ್ವಮಿತಿ ಮನ್ಯಮಾನಶ್ಚಿರಮುಪೇಕ್ಷತೇ ವ್ಯಾಧಿಂ ವೈದ್ಯಸ್ತದಾ ಗಮ್ಭೀರಾನುಗತೋ ದ್ವಾರಮಲಭಮಾನಃ ಪೂಯಃ ಸ್ವಮಾಶ್ರಯಮವದಾರ್ಯೋತ್ಸಙ್ಗಂ ಮಹಾನ್ತಮವಕಾಶಂ ಕೃತ್ವಾ ನಾಡೀಂ ಜನಯಿತ್ವಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯೋ ಭವತ್ಯಸಾಧ್ಯೋ ವೇತಿ ||೯||
View original
तत्र, आमच्छेदे मांससिरास्नायुसन्ध्यस्थिव्यापादनमतिमात्रं शोणितातिप्रवृत्तिर्वेदनाप्रादुर्भावोऽवदरणमनेकोपद्रवदर्शनं क्षतविद्रधिर्वा भवति | स यदा भयमोहाभ्यां पक्वमप्यपक्वमिति मन्यमानश्चिरमुपेक्षते व्याधिं वैद्यस्तदा गम्भीरानुगतो द्वारमलभमानः पूयः स्वमाश्रयमवदार्योत्सङ्गं महान्तमवकाशं कृत्वा नाडीं जनयित्वा कृच्छ्रसाध्यो भवत्यसाध्यो वेति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಯಶ್ಛಿನತ್ತ್ಯಾಮಮಜ್ಞಾನಾದ್ಯಶ್ಚ ಪಕ್ವಮುಪೇಕ್ಷತೇ | ಶ್ವಪಚಾವಿವ ಮನ್ತವ್ಯೌ ತಾವನಿಶ್ಚಿತಕಾರಿಣೌ ||೧೦||
View original
भवति चात्र- यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यश्च पक्वमुपेक्षते | श्वपचाविव मन्तव्यौ तावनिश्चितकारिणौ ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11-13) · Śloka 13
ಪ್ರಾಕ್ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಶ್ಚೇಷ್ಟಂ ಭೋಜಯೇದಾತುರಂ ಭಿಷಕ್ | ಮದ್ಯಪಂ ಪಾಯಯೇನ್ಮದ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಯೋ ವೇದನಾಽಸಹಃ ||೧೧|| ನ ಮೂರ್ಚ್ಛತ್ಯನ್ನಸಂಯೋಗಾನ್ಮತ್ತಃ ಶಸ್ತ್ರಂ ನ ಬುಧ್ಯತೇ | ತಸ್ಮಾದವಶ್ಯಂ ಭೋಕ್ತವ್ಯಂ ರೋಗೇಷೂಕ್ತೇಷು ಕರ್ಮಣಿ ||೧೨|| ಪ್ರಾಣೋ ಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರೋ ನೄಣಾಂ ಬಾಹ್ಯಪ್ರಾಣಗುಣಾನ್ವಿತಃ | ಧಾರಯತ್ಯವಿರೋಧೇನ ಶರೀರಂ ಪಾಞ್ಚಭೌತಿಕಮ್ ||೧೩||
View original
प्राक् शस्त्रकर्मणश्चेष्टं भोजयेदातुरं भिषक् | मद्यपं पाययेन्मद्यं तीक्ष्णं यो वेदनाऽसहः ||११|| न मूर्च्छत्यन्नसंयोगान्मत्तः शस्त्रं न बुध्यते | तस्मादवश्यं भोक्तव्यं रोगेषूक्तेषु कर्मणि ||१२|| प्राणो ह्याभ्यन्तरो नॄणां बाह्यप्राणगुणान्वितः | धारयत्यविरोधेन शरीरं पाञ्चभौतिकम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
ಅಲ್ಪೋ ಮಹಾನ್ ವಾ ಕ್ರಿಯಯಾ ವಿನಾ ಯಃ ಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಃ ಪಾಕಮುಪೈತಿ ಶೋಫಃ | ವಿಶಾಲಮೂಲೋ ವಿಷಮಂ ವಿದಗ್ಧಃ ಸ ಕೃಚ್ಛ್ರತಾಂ ಯಾತ್ಯವಗಾಢದೋಷಃ ||೧೪||
View original
अल्पो महान् वा क्रियया विना यः समुच्छ्रितः पाकमुपैति शोफः | विशालमूलो विषमं विदग्धः स कृच्छ्रतां यात्यवगाढदोषः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
ಆಲೇಪವಿಸ್ರಾವಣಾಶೋಧನೈಸ್ತು ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಯುಕ್ತೈರ್ಯದಿ ನೋಪಶಾಮ್ಯೇತ್ | ಪಚ್ಯೇತ ಶೀಘ್ರಂ ಸಮಮಲ್ಪಮೂಲಃ ಸ ಪಿಣ್ಡಿತಶ್ಚೋಪರಿ ಚೋನ್ನತಃ ಸ್ಯಾತ್ ||೧೫||
View original
आलेपविस्रावणाशोधनैस्तु सम्यक् प्रयुक्तैर्यदि नोपशाम्येत् | पच्येत शीघ्रं सममल्पमूलः स पिण्डितश्चोपरि चोन्नतः स्यात् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
ಕಕ್ಷಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಯಥೈವ ವಹ್ನಿರ್ವಾಯ್ವೀರಿತಃ ಸನ್ದಹತಿ ಪ್ರಸಹ್ಯ | ತಥೈವ ಪೂಯೋಽಪ್ಯವಿನಿಃಸೃತೋ ಹಿ ಮಾಂಸಂ ಸಿರಾಃ ಸ್ನಾಯು ಚ ಖಾದತೀಹ ||೧೬||
View original
कक्षं समासाद्य यथैव वह्निर्वाय्वीरितः सन्दहति प्रसह्य | तथैव पूयोऽप्यविनिःसृतो हि मांसं सिराः स्नायु च खादतीह ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17-18) · Śloka 18
ಆದೌ ವಿಮ್ಲಾಪನಂ ಕುರ್ಯಾದ್ದ್ವಿತೀಯಮವಸೇಚನಮ್ | ತೃತೀಯಮುಪನಾಹಂ ತು ಚತುರ್ಥೀಂ ಪಾಟನಕ್ರಿಯಾಮ್ ||೧೭|| ಪಞ್ಚಮಂ ಶೋಧನಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಷಷ್ಠಂ ರೋಪಣಮಿಷ್ಯತೇ | ಏತೇ ಕ್ರಮಾ ವ್ರಣಸ್ಯೋಕ್ತಾಃ ಸಪ್ತಮಂ ವೈಕೃತಾಪಹಮ್ ||೧೮||
View original
आदौ विम्लापनं कुर्याद्द्वितीयमवसेचनम् | तृतीयमुपनाहं तु चतुर्थीं पाटनक्रियाम् ||१७|| पञ्चमं शोधनं कुर्यात् षष्ठं रोपणमिष्यते | एते क्रमा व्रणस्योक्ताः सप्तमं वैकृतापहम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 17
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಆಮಪಕ್ವೈಷಣೀಯೋ ನಾಮ ಸಪ್ತದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೭||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने आमपक्वैषणीयो नाम सप्तदशोऽध्यायः ||१७||
🔊 Audio coming soon