Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātō'rōcakapratiṣēdhamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
View original
अथातोऽरोचकप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
57. arōcakapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
dōṣaiḥ pr̥thak saha ca cittaviparyayācca bhaktāyanēṣu hr̥di cāvatatē pragāḍham | nānnē rucirbhavati taṁ bhiṣajō vikāraṁ bhaktōpaghātamiha pañcavidhaṁ vadanti ||3||
View original
दोषैः पृथक् सह च चित्तविपर्ययाच्च भक्तायनेषु हृदि चावतते प्रगाढम् | नान्ने रुचिर्भवति तं भिषजो विकारं भक्तोपघातमिह पञ्चविधं वदन्ति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
hr̥cchūlapīḍanayutaṁ virasānanatvaṁ vātātmakē bhavati liṅgamarōcakē tu |4|
View original
हृच्छूलपीडनयुतं विरसाननत्वं वातात्मके भवति लिङ्गमरोचके तु |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (4) · Śloka 4
hr̥ddāhacōṣabahutā mukhatiktatā ca mūrcchā satr̥ḍ bhavati pittakr̥tē tathaiva ||4||
View original
हृद्दाहचोषबहुता मुखतिक्तता च मूर्च्छा सतृड् भवति पित्तकृते तथैव ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (5) · Śloka 5
kaṇḍūgurutvakaphasaṁsravasādatandrāḥ ślēṣmātmakē madhuramāsyamarōcakē tu |5|
View original
कण्डूगुरुत्वकफसंस्रवसादतन्द्राः श्लेष्मात्मके मधुरमास्यमरोचके तु |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (5) · Śloka 5
sarvātmakē pavanapittakaphā bahūni rūpāṇyathāsya hr̥dayē samudīrayanti ||5||
View original
सर्वात्मके पवनपित्तकफा बहूनि रूपाण्यथास्य हृदये समुदीरयन्ति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (6) · Śloka 6
saṁrāgaśōkabhayaviplutacētasastu cintākr̥tō bhavati sō'śucidarśanācca |6|
View original
संरागशोकभयविप्लुतचेतसस्तु चिन्ताकृतो भवति सोऽशुचिदर्शनाच्च |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (6) · Śloka 7
vātē vacāmbuvamanaṁ kr̥tavān pibēcca snēhaiḥ surābhirathavōṣṇajalēna cūrṇam ||6|| kr̥ṣṇāviḍaṅgayavabhasmaharēṇubhārgīrāsnailahiṅgulavaṇōttamanāgarāṇām |7|
View original
वाते वचाम्बुवमनं कृतवान् पिबेच्च स्नेहैः सुराभिरथवोष्णजलेन चूर्णम् ||६|| कृष्णाविडङ्गयवभस्महरेणुभार्गीरास्नैलहिङ्गुलवणोत्तमनागराणाम् |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (7) · Śloka 7
pittē guḍāmbumadhurairvamanaṁ praśastaṁ snēhaḥ sasaindhavasitāmadhusarpiriṣṭaḥ ||7||
View original
पित्ते गुडाम्बुमधुरैर्वमनं प्रशस्तं स्नेहः ससैन्धवसितामधुसर्पिरिष्टः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (8) · Śloka 8
nimbāmbuvāmitavataḥ kaphajē'nupānaṁ rājadrumāmbu madhunā tu sadīpyakaṁ syāt |8|
View original
निम्बाम्बुवामितवतः कफजेऽनुपानं राजद्रुमाम्बु मधुना तु सदीप्यकं स्यात् |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (8) · Śloka 8
cūrṇaṁ yaduktamathavā'nilajē tadēva... |8|
View original
चूर्णं यदुक्तमथवाऽनिलजे तदेव... |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (8) · Śloka 8
...sarvaiśca sarvakr̥tamēvamupakramēta ||8||
View original
...सर्वैश्च सर्वकृतमेवमुपक्रमेत ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (9-11) · Śloka 11
drākṣāpaṭōlaviḍavētrakarīranimbamūrvābhayākṣabadarāmalakēndravr̥kṣaiḥ | bījaiḥ karañjanr̥pavr̥kṣabhavaiśca piṣṭairlēhaṁ pacēt surabhimūtrayutaṁ yathāvat ||9|| mustāṁ vacāṁ trikaṭukaṁ rajanīdvayaṁ ca bhārgīṁ ca kuṣṭhamatha nirdahanīṁ ca piṣṭvā | mūtrē'vijē dviradamūtrayutē pacēdvā pāṭhāṁ tugāmativiṣāṁ rajanīṁ ca mukhyām ||10|| maṇḍūkimarkamamr̥tāṁ ca salāṅgalākhyāṁ mūtrē pacēttu mahiṣasya vidhānavidvā | ētānna santi caturō lihatastu lēhān gulmāruciśvasanakaṇṭhahr̥dāmayāśca ||11||
View original
द्राक्षापटोलविडवेत्रकरीरनिम्बमूर्वाभयाक्षबदरामलकेन्द्रवृक्षैः | बीजैः करञ्जनृपवृक्षभवैश्च पिष्टैर्लेहं पचेत् सुरभिमूत्रयुतं यथावत् ||९|| मुस्तां वचां त्रिकटुकं रजनीद्वयं च भार्गीं च कुष्ठमथ निर्दहनीं च पिष्ट्वा | मूत्रेऽविजे द्विरदमूत्रयुते पचेद्वा पाठां तुगामतिविषां रजनीं च मुख्याम् ||१०|| मण्डूकिमर्कममृतां च सलाङ्गलाख्यां मूत्रे पचेत्तु महिषस्य विधानविद्वा | एतान्न सन्ति चतुरो लिहतस्तु लेहान् गुल्मारुचिश्वसनकण्ठहृदामयाश्च ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (12) · Śloka 12
sātmyān svadēśaracitān vividhāṁśca bhakṣyān pānāni mūlaphalaṣāḍavarāgayōgān | adyādrasāṁśca vividhān vividhaiḥ prakārairbhuñjīta cāpi laghurūkṣamanaḥsukhāni ||12||
View original
सात्म्यान् स्वदेशरचितान् विविधांश्च भक्ष्यान् पानानि मूलफलषाडवरागयोगान् | अद्याद्रसांश्च विविधान् विविधैः प्रकारैर्भुञ्जीत चापि लघुरूक्षमनःसुखानि ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (13) · Śloka 13
āsthāpanaṁ vidhivadatra virēcanaṁ ca kuryānmr̥dūni śirasaśca virēcanāni |13|
View original
आस्थापनं विधिवदत्र विरेचनं च कुर्यान्मृदूनि शिरसश्च विरेचनानि |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (13) · Śloka 14
trīṇyūṣaṇāni rajanītriphalāyutāni cūrṇīkr̥tāni yavaśūkavimiśritāni ||13|| kṣaudrāyutāni vitarēnmukhabōdhanārtha ... |14|
View original
त्रीण्यूषणानि रजनीत्रिफलायुतानि चूर्णीकृतानि यवशूकविमिश्रितानि ||१३|| क्षौद्रायुतानि वितरेन्मुखबोधनार्थ ... |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (14) · Śloka 15
... manyāni tiktakaṭukāni ca bhēṣajāni | mustādirājataruvargadaśāṅgasiddhaiḥ kvāthairjayēnmadhuyutairvividhaiśca lēhaiḥ ||14|| mūtrāsavairguḍakr̥taiśca tathā tvariṣṭaiḥ kṣārāsavaiśca madhumādhavatulyagandhaiḥ |15|
View original
... मन्यानि तिक्तकटुकानि च भेषजानि | मुस्तादिराजतरुवर्गदशाङ्गसिद्धैः क्वाथैर्जयेन्मधुयुतैर्विविधैश्च लेहैः ||१४|| मूत्रासवैर्गुडकृतैश्च तथा त्वरिष्टैः क्षारासवैश्च मधुमाधवतुल्यगन्धैः |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (15) · Śloka 15
syādēṣa ēva kaphavātahatē vidhiśca śāntiṁ gatē hutabhuji praśamāya tasya ||15||
View original
स्यादेष एव कफवातहते विधिश्च शान्तिं गते हुतभुजि प्रशमाय तस्य ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (16-17) · Śloka 17
icchābhighātabhayaśōkahatē'ntaragnau bhāvān bhavāya vitarēt khalu śakyarūpān | arthēṣu cāpyapacitēṣu punarbhavāya paurāṇikaiḥ śrutiśatairanumānayēttam ||16|| dainyaṁ gatē manasi bōdhanamatra śastaṁ yadyat priyaṁ tadupasēvyamarōcakē tu ||17||
View original
इच्छाभिघातभयशोकहतेऽन्तरग्नौ भावान् भवाय वितरेत् खलु शक्यरूपान् | अर्थेषु चाप्यपचितेषु पुनर्भवाय पौराणिकैः श्रुतिशतैरनुमानयेत्तम् ||१६|| दैन्यं गते मनसि बोधनमत्र शस्तं यद्यत् प्रियं तदुपसेव्यमरोचके तु ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 57
iti suśrutasaṁhitāyāmuttaratantrāntargatē kāyacikitsātantrē'rōcakapratiṣēdhō nāma (ēkōnaviṁśō'dhyāyaḥ, āditaḥ) saptapañcāśattamō'dhyāyaḥ ||57||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रेऽरोचकप्रतिषेधो नाम (एकोनविंशोऽध्यायः, आदितः) सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५७||
🔊 Audio coming soon