Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

66. dōṣabhēdavikalpādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋ ਦੋਸਭੇਦਵਿਕਲ੍ਪਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||

View original

अथातो दोषभेदविकल्पमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 4

ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਵੇਦਵਿਦ੍ਵਾਂਸਂ ਦਿਵੋਦਾਸਂ ਮਹੌਜਸਮ੍ | ਛਿਨ੍ਨਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਸਨ੍ਦੇਹਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਗਾਧਾਗਮੋਦਧਿਮ੍ ||੩|| ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸੁਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਃ ਪਰਿਪਚ੍ਛਤਿ |੪|

View original

अष्टाङ्गवेदविद्वांसं दिवोदासं महौजसम् | छिन्नशस्त्रार्थसन्देहं सूक्ष्मागाधागमोदधिम् ||३|| विश्वामित्रसुतः श्रीमान् सुश्रुतः परिपृच्छति |४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 5

ਦ੍ਵਿਸਸ੍ਟਿਰ੍ਦੋਸਭੇਦਾ ਯੇ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ||੪|| ਕਤਿ ਤਤ੍ਰੈਕਸ਼ੋ ਜ੍ਞੇਯਾ ਦ੍ਵਿਸ਼ੋ ਵਾਪ੍ਯਥਵਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਃ |੫|

View original

द्विषष्टिर्दोषभेदा ये पुरस्तात्परिकीर्तिताः ||४|| कति तत्रैकशो ज्ञेया द्विशो वाऽप्यथवा त्रिशः |५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (5) · Śloka 6

ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਂਸ਼ਯਚ੍ਛਿਨ੍ਮਹਾਤਪਾਃ ||੫|| ਪ੍ਰੀਤਾਤ੍ਮਾ ਨਪਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਾਯਾਹ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ |੬|

View original

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संशयच्छिन्महातपाः ||५|| प्रीतात्मा नृपशार्दूलः सुश्रुतायाह तत्त्वतः |६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (6) · Śloka 7

ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸਾ ਧਾਤਵਸ਼੍ਚ ਪੁਰੀਸਂ ਮੂਤ੍ਰਮੇਵ ਚ ||੬|| ਦੇਹਂ ਸਨ੍ਧਾਰਯਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਹ੍ਯਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾ ਰਸੈਰ੍ਹਿਤੈਃ |੭|

View original

त्रयो दोषा धातवश्च पुरीषं मूत्रमेव च ||६|| देहं सन्धारयन्त्येते ह्यव्यापन्ना रसैर्हितैः |७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 9

ਪੁਰੁਸਃ ਸੋਡਸ਼ਕਲਃ ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਚੈਕਾਦਸ਼ੈਵ ਯੇ ||੭|| ਰੋਗਾਣਾਂ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਂ ਯਚ੍ਛਤਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਵ ਚ | ਸ਼ਤਂ ਚ ਪਞ੍ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਤ੍ਯਧਿਕੋਤ੍ਤਰਮ੍ ||੮|| ਵ੍ਯਾਸਤਃ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਤਦ੍ਧਿ... |੯|

View original

पुरुषः षोडशकलः प्राणाश्चैकादशैव ये ||७|| रोगाणां तु सहस्रं यच्छतं विंशतिरेव च | शतं च पञ्च द्रव्याणां त्रिसप्तत्यधिकोत्तरम् ||८|| व्यासतः कीर्तितं तद्धि... |९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

... ਭਿਨ੍ਨਾ ਦੋਸਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਗੁਣਾਃ | ਦ੍ਵਿਸਸ੍ਟਿਧਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਭੂਯਿਸ੍ਠਮਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ||੯||

View original

... भिन्ना दोषास्त्रयो गुणाः | द्विषष्टिधा भवन्त्येते भूयिष्ठमिति निश्चयः ||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (10-11) · Śloka 12

ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਪਥਕ੍ ਦੋਸਾ ਦ੍ਵਿਸ਼ੋ ਨਵ ਸਮਾਧਿਕੈਃ | ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਧਿਕੈਕਦ੍ਵਿਸਮਮਧ੍ਯੋਲ੍ਬਣੈਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਃ ||੧੦|| ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦੇਵਂ ਤੁ ਸਹ ਭਵਨ੍ਤਿ ਕ੍ਸਯਮਾਗਤੈਃ | ਕ੍ਸੀਣਮਧ੍ਯਾਧਿਕਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸੀਣਵਦ੍ਧੈਸ੍ਤਥਾਪਰੈਃ ||੧੧|| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵਂ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸਾ ਦ੍ਵਿਸਸ੍ਟਿਧਾ |੧੨|

View original

त्रय एव पृथक् दोषा द्विशो नव समाधिकैः | त्रयोदशाधिकैकद्विसममध्योल्बणैस्त्रिशः ||१०|| पञ्चाशदेवं तु सह भवन्ति क्षयमागतैः | क्षीणमध्याधिकक्षीणक्षीणवृद्धैस्तथाऽपरैः ||११|| द्वादशैवं समाख्यातास्त्रयो दोषा द्विषष्टिधा |१२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (12-14) · Śloka 14

ਮਿਸ਼੍ਰਾ ਧਾਤੁਮਲੈਰ੍ਦੋਸਾ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਤਾਂ ਪੁਨਃ ||੧੨|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਂ ਸਂਯਮ੍ਯ ਦੋਸਭੇਦਵਿਕਲ੍ਪਨੈਃ | ਰੋਗਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵੋਪਚਰੇਦ੍ਰਸਭੇਦੈਰ੍ਯਥੈਰਿਤੈਃ ||੧੩|| ਭਿਸਕ੍ ਕਰ੍ਤਾਥ ਕਰਣਂ ਰਸਾ ਦੋਸਾਸ੍ਤੁ ਕਾਰਣਮ੍ | ਕਾਰ੍ਯਮਾਰੋਗ੍ਯਮੇਵੈਕਮਨਾਰੋਗ੍ਯਮਤੋਨ੍ਯਥਾ ||੧੪||

View original

मिश्रा धातुमलैर्दोषा यान्त्यसङ्ख्येयतां पुनः ||१२|| तस्मात् प्रसङ्गं संयम्य दोषभेदविकल्पनैः | रोगं विदित्वोपचरेद्रसभेदैर्यथैरितैः ||१३|| भिषक् कर्ताऽथ करणं रसा दोषास्तु कारणम् | कार्यमारोग्यमेवैकमनारोग्यमतोऽन्यथा ||१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (15-17) · Śloka 17

ਅਧ੍ਯਾਯਾਨਾਂ ਤੁ ਸਟ੍ਸਸ੍ਟ੍ਯਾ ਗ੍ਰਥਿਤਾਰ੍ਥਪਦਕ੍ਰਮਮ੍ | ਏਵਮੇਤਦਸ਼ੇਸੇਣ ਤਨ੍ਤ੍ਰਮੁਤ੍ਤਰਮਦ੍ਧਿਮਤ੍ ||੧੫|| ਸ੍ਪਸ੍ਟਗੂਢਾਰ੍ਥਵਿਜ੍ਞਾਨਮਗਾਢਮਨ੍ਦਚੇਤਸਾਮ੍ | ਯਥਾਵਿਧਿ ਯਥਾਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਭਵਤਾਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ||੧੬|| ਸਹੋਤ੍ਤਰਂ ਤ੍ਵੇਤਦਧੀਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਵਿਧਾਨੇਨ ਯਥੋਦਿਤੇਨ | ਨ ਹੀਯਤੇਰ੍ਥਾਨ੍ਮਨਸੋਭ੍ਯੁਪੇਤਾਦੇਤਦ੍ਵਚੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਤੀਵ ਸਤ੍ਯਮ੍ ||੧੭||

View original

अध्यायानां तु षट्षष्ट्या ग्रथितार्थपदक्रमम् | एवमेतदशेषेण तन्त्रमुत्तरमृद्धिमत् ||१५|| स्पष्टगूढार्थविज्ञानमगाढमन्दचेतसाम् | यथाविधि यथाप्रश्नं भवतां परिकीर्तितम् ||१६|| सहोत्तरं त्वेतदधीत्य सर्वं ब्राह्मं विधानेन यथोदितेन | न हीयतेऽर्थान्मनसोऽभ्युपेतादेतद्वचो ब्राह्ममतीव सत्यम् ||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 66

ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਦੋਸਭੇਦਵਿਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਸਟ੍ਸਸ੍ਟਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੬੬|| ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ | ਸਮਾਪ੍ਤੇਯਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾ |

View original

इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे दोषभेदविकल्पो नाम षट्षष्टितमोऽध्यायः ||६६|| इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रं समाप्तम् | समाप्तेयं सुश्रुतसंहिता |

🔊 Audio coming soon