Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

42. gulmapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋ ਗੁਲ੍ਮਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||

View original

अथातो गुल्मप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ਯਥੋਕ੍ਤੈਃ ਕੋਪਨੈਰ੍ਦੋਸਾਃ ਕੁਪਿਤਾਃ ਕੋਸ੍ਠਮਾਗਤਾਃ | ਜਨਯਨ੍ਤਿ ਨਣਾਂ ਗੁਲ੍ਮਂ ਸ ਪਞ੍ਚਵਿਧ ਉਚ੍ਯਤੇ ||੩||

View original

यथोक्तैः कोपनैर्दोषाः कुपिताः कोष्ठमागताः | जनयन्ति नृणां गुल्मं स पञ्चविध उच्यते ||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ਹਦ੍ਬਸ੍ਤ੍ਯੋਰਨ੍ਤਰੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਸਞ੍ਚਾਰੀ ਯਦਿ ਵਾਚਲਃ | ਚਯਾਪਚਯਵਾਨ੍ ਵਤ੍ਤਃ ਸ ਗੁਲ੍ਮ ਇਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ||੪||

View original

हृद्बस्त्योरन्तरे ग्रन्थिः सञ्चारी यदि वाऽचलः | चयापचयवान् वृत्तः स गुल्म इति कीर्तितः ||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ਪਞ੍ਚ ਗੁਲ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਾ ਨਣਾਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਹਨ੍ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਯਃ |੫|

View original

पञ्च गुल्माश्रया नॄणां पार्श्वे हृन्नाभिबस्तयः |५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (5) · Śloka 6

ਗੁਪਿਤਾਨਿਲਮੂਲਤ੍ਵਾਦ੍ਗੂਢਮੂਲੋਦਯਾਦਪਿ ||੫|| ਗੁਲ੍ਮਵਦ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ਾਲਤ੍ਵਾਦ੍ਗੁਲ੍ਮ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ |੬|

View original

गुपितानिलमूलत्वाद्गूढमूलोदयादपि ||५|| गुल्मवद्वा विशालत्वाद्गुल्म इत्यभिधीयते |६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (6) · Śloka 7

ਸ ਯਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਨਿ ਚਯਂ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਪ੍ਸ੍ਵਿਵ ਬੁਦ੍ਬੁਦਃ ||੬|| ਅਨ੍ਤਃ ਸਰਤਿ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਨ ਪਾਕਮੁਪਯਾਤ੍ਯਤਃ |੭|

View original

स यस्मादात्मनि चयं गच्छत्यप्स्विव बुद्बुदः ||६|| अन्तः सरति यस्माच्च न पाकमुपयात्यतः |७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (7) · Śloka 8

ਸ ਵ੍ਯਸ੍ਤੈਰ੍ਜਾਯਤੇ ਦੋਸੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਰਪਿ ਚੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤੈਃ ||੭|| ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਤਥਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਜ੍ਞੇਯੋ ਰਕ੍ਤੇਨ ਚਾਪਰਃ |੮|

View original

स व्यस्तैर्जायते दोषैः समस्तैरपि चोच्छ्रितैः ||७|| पुरुषाणां तथा स्त्रीणां ज्ञेयो रक्तेन चापरः |८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (8-9) · Śloka 9

ਸਦਨਂ ਮਦਨ੍ਤਾ ਵਹ੍ਨੇਰਾਟੋਪੋਨ੍ਤ੍ਰਵਿਕੂਜਨਮ੍ ||੮|| ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਨਿਲਸਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਸੌਹਿਤ੍ਯਾਸਹਤਾ ਤਥਾ | ਦ੍ਵੇਸੋਨ੍ਨੇ ਵਾਯੁਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇਸੁ ਗੁਲ੍ਮਿਨਾਮ੍ ||੯||

View original

सदनं मदन्ता वह्नेराटोपोऽन्त्रविकूजनम् ||८|| विण्मूत्रानिलसङ्गश्च सौहित्यासहता तथा | द्वेषोऽन्ने वायुरूर्ध्वं च पूर्वरूपेषु गुल्मिनाम् ||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

ਹਤ੍ਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਂ ਮੁਖਕਣ੍ਠਸ਼ੋਸੋ ਵਾਯੋਰ੍ਨਿਰੋਧੋ ਵਿਸਮਾਗ੍ਨਿਤਾ ਚ | ਤੇ ਤੇ ਵਿਕਾਰਾਃ ਪਵਨਾਤ੍ਮਕਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਗੁਲ੍ਮੇਨਿਲਸਮ੍ਭਵੇ ਤੁ ||੧੦||

View original

हृत्कुक्षिशूलं मुखकण्ठशोषो वायोर्निरोधो विषमाग्निता च | ते ते विकाराः पवनात्मकाश्च भवन्ति गुल्मेऽनिलसम्भवे तु ||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

ਸ੍ਵੇਦਜ੍ਵਰਾਹਾਰਵਿਦਾਹਦਾਹਾਸ੍ਤਸ੍ਣਾਙ੍ਗਰਾਗਃ ਕਟੁਵਕ੍ਤ੍ਰਤਾ ਚ | ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਖਿਲਾਨਿ ਯਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਕੇ ਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਗੁਲ੍ਮੇ ||੧੧||

View original

स्वेदज्वराहारविदाहदाहास्तृष्णाऽङ्गरागः कटुवक्त्रता च | पित्तस्य लिङ्गान्यखिलानि यानि पित्तात्मके तानि भवन्ति गुल्मे ||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਮਨ੍ਨੇਰੁਚਿਰਙ੍ਗਸਾਦਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਃ ਪ੍ਰਸੇਕੋ ਮਧੁਰਾਸ੍ਯਤਾ ਚ | ਕਫਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਚ ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਗੁਲ੍ਮੇ ਕਫਸਮ੍ਭਵੇ ਤੁ ||੧੨||

View original

स्तैमित्यमन्नेऽरुचिरङ्गसादश्छर्दिः प्रसेको मधुरास्यता च | कफस्य लिङ्गानि च यानि तानि भवन्ति गुल्मे कफसम्भवे तु ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਃ ਸਰ੍ਵਵਿਕਾਰਯੁਕ੍ਤਃ ਸੋਸਾਧ੍ਯ ਉਕ੍ਤਃ, ... |੧੩|

View original

सर्वात्मकः सर्वविकारयुक्तः सोऽसाध्य उक्तः, ... |१३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (13-15) · Śloka 15

... ਕ੍ਸਤਜਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯੇ | ਨਵਪ੍ਰਸੂਤਾਹਿਤਭੋਜਨਾ ਯਾ ਯਾ ਚਾਮਗਰ੍ਭਂ ਵਿਸਜੇਦਤੌ ਵਾ ||੧੩|| ਵਾਯੁਰ੍ਹਿ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਰਿਗਹ੍ਯ ਰਕ੍ਤਂ ਕਰੋਤਿ ਗੁਲ੍ਮਂ ਸਰੁਜਂ ਸਦਾਹਮ੍ | ਪੈਤ੍ਤਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗੇਨ ਸਮਾਨਲਿਙ੍ਗਂ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਚਾਪ੍ਯਪਰਂ ਨਿਬੋਧ ||੧੪|| ਨ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਨੋਦਰਮੇਤਿ ਵਦ੍ਧਿਂ ਭਵਨ੍ਤਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਚ ਗਰ੍ਭਿਣੀਨਾਮ੍ | ਤਂ ਗਰ੍ਭਕਾਲਾਤਿਗਮੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਮਸਗ੍ਭਵਂ ਗੁਲ੍ਮਮੁਸ਼ਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਃ ||੧੫||

View original

... क्षतजं प्रवक्ष्ये | नवप्रसूताऽहितभोजना या या चामगर्भं विसृजेदृतौ वा ||१३|| वायुर्हि तस्याः परिगृह्य रक्तं करोति गुल्मं सरुजं सदाहम् | पैत्तस्य लिङ्गेन समानलिङ्गं विशेषणं चाप्यपरं निबोध ||१४|| न स्पन्दते नोदरमेति वृद्धिं भवन्ति लिङ्गानि च गर्भिणीनाम् | तं गर्भकालातिगमे चिकित्स्यमसृग्भवं गुल्ममुशन्ति तज्ज्ञाः ||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਦਿਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨੈਃ | ਉਪਾਚਰੇਦ੍ਯਥਾਕਾਲਂ ਨਿਰੂਹੈਃ ਸਾਨੁਵਾਸਨੈਃ ||੧੬||

View original

वातगुल्मार्दितं स्निग्धं युक्तं स्नेहविरेचनैः | उपाचरेद्यथाकालं निरूहैः सानुवासनैः ||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (17) · Śloka 17

ਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਦਿਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਘਤੇਨ ਤੁ | ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਮਧੁਰੈਰ੍ਯੋਗੈਰ੍ਨਿਰੂਹੈਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੧੭||

View original

पित्तगुल्मार्दितं स्निग्धं काकोल्यादिघृतेन तु | विरिक्तं मधुरैर्योगैर्निरूहैः समुपाचरेत् ||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (18) · Śloka 18

ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਦਿਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਘਤੇਨ ਤੁ | ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਰੂਪੈਰ੍ਨਿਰੂਹੈਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੧੮||

View original

श्लेष्मगुल्मार्दितं स्निग्धं पिप्पल्यादिघृतेन तु | तीक्ष्णैर्विरिक्तं तद्रूपैर्निरूहैः समुपाचरेत् ||१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (19) · Śloka 19

ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਤ੍ਥਿਤੇ ਗੁਲ੍ਮੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨੋ ਵਿਧਿਰ੍ਹਿਤਃ |੧੯|

View original

सन्निपातोत्थिते गुल्मे त्रिदोषघ्नो विधिर्हितः |१९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (19-21) · Śloka 21

ਪਿਤ੍ਤਵਦ੍ਰਕ੍ਤਗੁਲ੍ਮਿਨ੍ਯਾ ਨਾਰ੍ਯਾਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਧਿਃ ||੧੯|| ਵਿਸ਼ੇਸਮਪਰਂ ਚਾਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ਣੁ ਰਕ੍ਤਵਿਭੇਦਨਮ੍ | ਪਲਾਸ਼ਕ੍ਸਾਰਤੋਯੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੨੦|| ਦਦ੍ਯਾਦੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਂ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਘਤੇਨ ਤੁ | ਉਸ੍ਣੈਰ੍ਵਾ ਭੇਦਯੇਦ੍ਭਿਨ੍ਨੇ ਵਿਧਿਰਾਸਗ੍ਦਰੋ ਹਿਤਃ ||੨੧||

View original

पित्तवद्रक्तगुल्मिन्या नार्याः कार्यः क्रियाविधिः ||१९|| विशेषमपरं चास्याः शृणु रक्तविभेदनम् | पलाशक्षारतोयेन सिद्धं सर्पिः प्रयोजयेत् ||२०|| दद्यादुत्तरबस्तिं च पिप्पल्यादिघृतेन तु | उष्णैर्वा भेदयेद्भिन्ने विधिरासृग्दरो हितः ||२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (22) · Śloka 22

ਆਨੂਪੌਦਕਮਜ੍ਜਾਨੋ ਵਸਾ ਤੈਲਂ ਘਤਂ ਦਧਿ | ਵਿਪਕ੍ਵਮੇਕਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮੇਨੁਵਾਸਨਮ੍ ||੨੨||

View original

आनूपौदकमज्जानो वसा तैलं घृतं दधि | विपक्वमेकतः शस्तं वातगुल्मेऽनुवासनम् ||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (23) · Śloka 23

ਜਾਙ੍ਗਲੈਕਸ਼ਫਾਨਾਂ ਤੁ ਵਸਾ ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ |੨੩|

View original

जाङ्गलैकशफानां तु वसा सर्पिश्च पैत्तिके |२३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (23) · Śloka 23

ਤੈਲਂ ਜਾਙ੍ਗਲਮਜ੍ਜਾਨ ਏਵਂ ਗੁਲ੍ਮੇ ਕਫੋਤ੍ਥਿਤੇ ||੨੩||

View original

तैलं जाङ्गलमज्जान एवं गुल्मे कफोत्थिते ||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰਸੇ ਸਡਙ੍ਗਂ ਵਿਪਚੇਦ੍ਘਤਮ੍ | ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸੈਨ੍ਧਵੋਪੇਤਂ ਤਦ੍ਧਿਤਂ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਿਨੇ ||੨੪||

View original

धात्रीफलानां स्वरसे षडङ्गं विपचेद्घृतम् | शर्करासैन्धवोपेतं तद्धितं वातगुल्मिने ||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (25-26) · Śloka 26

ਚਿਤ੍ਰਕਵ੍ਯੋਸਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਪਥ੍ਵੀਕਾਚਵ੍ਯਦਾਡਿਮੈਃ | ਦੀਪ੍ਯਕਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਾਜਾਜੀਹਪੁਸਾਧਾਨ੍ਯਕੈਃ ਸਮੈਃ ||੨੫|| ਦਧ੍ਯਾਰਨਾਲਬਦਰਮੂਲਕਸ੍ਵਰਸੈਰ੍ਘਤਮ੍ | ਤਤ੍ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਾਗ੍ਨਿਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਟੋਪਸ਼ੂਲਨੁਤ੍ ||੨੬||

View original

चित्रकव्योषसिन्धूत्थपृथ्वीकाचव्यदाडिमैः | दीप्यकग्रन्थिकाजाजीहपुषाधान्यकैः समैः ||२५|| दध्यारनालबदरमूलकस्वरसैर्घृतम् | तत्पिबेद्वातगुल्माग्निदौर्बल्याटोपशूलनुत् ||२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (27-28) · Śloka 28

ਹਿਙ੍ਗੁਸੌਵਰ੍ਚਲਾਜਾਜੀਵਿਡਦਾਡਿਮਦੀਪ੍ਯਕੈਃ | ਪੁਸ੍ਕਰਵ੍ਯੋਸਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਵੇਤਸਕ੍ਸਾਰਚਿਤ੍ਰਕੈਃ ||੨੭|| ਸ਼ਟੀਵਚਾਜਗਨ੍ਧੈਲਾਸੁਰਸੈਸ਼੍ਚ ਵਿਪਾਚਿਤਮ੍ | ਸ਼ੂਲਾਨਾਹਹਰਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਧ੍ਨਾ ਚਾਨਿਲਗੁਲ੍ਮਿਨਾਮ੍ ||੨੮||

View original

हिङ्गुसौवर्चलाजाजीविडदाडिमदीप्यकैः | पुष्करव्योषधान्याम्लवेतसक्षारचित्रकैः ||२७|| शटीवचाजगन्धैलासुरसैश्च विपाचितम् | शूलानाहहरं सर्पिर्दध्ना चानिलगुल्मिनाम् ||२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 25 (29-30) · Śloka 30

ਵਿਡਦਾਡਿਮਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਹੁਤਭੁਗ੍ਵ੍ਯੋਸਜੀਰਕੈਃ | ਹਿਙ੍ਗੁਸੌਵਰ੍ਚਲਕ੍ਸਾਰਰੁਗ੍ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਾਮ੍ਲਵੇਤਸੈਃ ||੨੯|| ਬੀਜਪੂਰਰਸੋਪੇਤਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਧਿਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍ | ਸਾਧਿਤਂ ਦਾਧਿਕਂ ਨਾਮ ਗੁਲ੍ਮਹਤ੍ ਪ੍ਲੀਹਸ਼ੂਲਜਿਤ੍ ||੩੦||

View original

विडदाडिमसिन्धूत्थहुतभुग्व्योषजीरकैः | हिङ्गुसौवर्चलक्षाररुग्वृक्षाम्लाम्लवेतसैः ||२९|| बीजपूररसोपेतं सर्पिर्दधिचतुर्गुणम् | साधितं दाधिकं नाम गुल्महृत् प्लीहशूलजित् ||३०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 26 (31-33) · Śloka 33

ਰਸੋਨਸ੍ਵਰਸੇ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲਰਸਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਸੁਰਾਰਨਾਲਦਧ੍ਯਮ੍ਲਮੂਲਕਸ੍ਵਰਸੈਃ ਸਹ ||੩੧|| ਵ੍ਯੋਸਦਾਡਿਮਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਯਵਾਨੀਚਵ੍ਯਸੈਨ੍ਧਵੈਃ | ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਮ੍ਲਵੇਤਸਾਜਾਜੀਦੀਪ੍ਯਕੈਸ਼੍ਚ ਸਮਾਂਸ਼ਿਕੈਃ ||੩੨|| ਸਿਦ੍ਧਂ ਗੁਲ੍ਮਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ਃਸ਼੍ਵਾਸੋਨ੍ਮਾਦਕ੍ਸਯਜ੍ਵਰਾਨ੍ | ਕਾਸਾਪਸ੍ਮਾਰਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਪ੍ਲੀਹਸ਼ੂਲਾਨਿਲਾਞ੍ਜਯੇਤ੍ ||੩੩||

View original

रसोनस्वरसे सर्पिः पञ्चमूलरसान्वितम् | सुरारनालदध्यम्लमूलकस्वरसैः सह ||३१|| व्योषदाडिमवृक्षाम्लयवानीचव्यसैन्धवैः | हिङ्ग्वम्लवेतसाजाजीदीप्यकैश्च समांशिकैः ||३२|| सिद्धं गुल्मग्रहण्यर्शःश्वासोन्मादक्षयज्वरान् | कासापस्मारमन्दाग्निप्लीहशूलानिलाञ्जयेत् ||३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 27 (34-35) · Śloka 35

ਦਧਿ ਸੌਵੀਰਕਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਵਾਥੌ ਮੁਦ੍ਗਕੁਲਤ੍ਥਜੌ | ਪਞ੍ਚਾਢਕਾਨਿ ਵਿਪਚੇਦਾਵਾਪ੍ਯ ਦ੍ਵਿਪਲਾਨ੍ਯਥ ||੩੪|| ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਸਰ੍ਜਿਕਾਂ ਚ ਦੇਵਦਾਰ੍ਵਥ ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍ | ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਾਪਹਂ ਸਰ੍ਪਿਰੇਤਦ੍ਦੀਪਨਮੇਵ ਚ ||੩੫||

View original

दधि सौवीरकं सर्पिः क्वाथौ मुद्गकुलत्थजौ | पञ्चाढकानि विपचेदावाप्य द्विपलान्यथ ||३४|| सौवर्चलं सर्जिकां च देवदार्वथ सैन्धवम् | वातगुल्मापहं सर्पिरेतद्दीपनमेव च ||३५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 28 (36) · Śloka 37

ਤਣਮੂਲਕਸਾਯੇ ਤੁ ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਪਚੇਦ੍ਘਤਮ੍ | ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਗਣੇ ਵਾਪਿ ਗਣੇ ਵਾਪ੍ਯੁਤ੍ਪਲਾਦਿਕੇ ||੩੬|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਿਤਂ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਘਤਾਨ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍ |੩੭|

View original

तृणमूलकषाये तु जीवनीयैः पचेद्घृतम् | न्यग्रोधादिगणे वाऽपि गणे वाऽप्युत्पलादिके ||३६|| रक्तपित्तोत्थितं घ्नन्ति घृतान्येतान्यसंशयम् |३७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 29 (37-38) · Śloka 38

ਆਰਗ੍ਵਧਾਦੌ ਵਿਪਚੇਦ੍ਦੀਪਨੀਯਯੁਤਂ ਘਤਮ੍ ||੩੭|| ਕ੍ਸਾਰਵਰ੍ਗੇ ਪਚੇਚ੍ਚਾਨ੍ਯਤ੍ ਪਚੇਨ੍ਮੂਤ੍ਰਗਣੇਪਰਮ੍ | ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਗੁਲ੍ਮਂ ਕਫੋਦ੍ਭੂਤਂ ਘਤਾਨ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍ ||੩੮||

View original

आरग्वधादौ विपचेद्दीपनीययुतं घृतम् ||३७|| क्षारवर्गे पचेच्चान्यत् पचेन्मूत्रगणेऽपरम् | घ्नन्ति गुल्मं कफोद्भूतं घृतान्येतान्यसंशयम् ||३८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 30 (39) · Śloka 39

ਯਥਾਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰਯਂ ਚਾਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਮ੍ |੩੯|

View original

यथादोषोच्छ्रयं चापि चिकित्सेत्सान्निपातिकम् |३९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 31 (39) · Śloka 40

ਚੂਰ੍ਣਂ ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਕਂ ਵਾਪਿ ਘਤਂ ਵਾ ਪ੍ਲੀਹਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੩੯|| ਪਿਬੇਦ੍ਗੁਲ੍ਮਾਪਹਂ ਕਾਲੇ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲ੍ਵਕਮੇਵ ਵਾ |੪੦|

View original

चूर्णं हिङ्ग्वादिकं वाऽपि घृतं वा प्लीहनाशनम् ||३९|| पिबेद्गुल्मापहं काले सर्पिस्तैल्वकमेव वा |४०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 32 (40-44) · Śloka 44

ਤਿਲੇਕ੍ਸੁਰਕਪਾਲਾਸ਼ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਯਾਵਨਾਲਜਮ੍ ||੪੦|| ਭਸ੍ਮ ਮੂਲਕਜਂ ਚਾਪਿ ਗੋਜਾਵਿਖਰਹਸ੍ਤਿਨਾਮ੍ | ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਮਹਿਸੀਣਾਂ ਚ ਪਾਲਿਕੈਸ਼੍ਚਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤੈਃ ||੪੧|| ਕੁਸ੍ਠਸੈਨ੍ਧਵਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਨਾਗਰਕਮਿਘਾਤਿਭਿਃ | ਸਾਜਮੋਦੈਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ਭਿਃ ਸਾਮੁਦ੍ਰਾਚ੍ਚ ਪਲੈਰ੍ਯੁਤਮ੍ ||੪੨|| ਅਯਃਪਾਤ੍ਰੇਗ੍ਨਿਨਾਲ੍ਪੇਨ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਲੇਹ੍ਯ(ਹ)ਮਥੋਦ੍ਧਰੇਤ੍ | ਤਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਿਬੇਦ੍ਦਧ੍ਨਾ ਸੁਰਯਾ ਸਰ੍ਪਿਸਾਪਿ ਵਾ ||੪੩|| ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲੇਨੋਸ੍ਣਤੋਯੇਨ ਕੌਲਤ੍ਥੇਨ ਰਸੇਨ ਵਾ | ਗੁਲ੍ਮਾਨ੍ ਵਾਤਵਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਾਰੋਯਂ ਹਨ੍ਤ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍ ||੪੪||

View original

तिलेक्षुरकपालाशसार्षपं यावनालजम् ||४०|| भस्म मूलकजं चापि गोजाविखरहस्तिनाम् | मूत्रेण महिषीणां च पालिकैश्चावचूर्णितैः ||४१|| कुष्ठसैन्धवयष्ट्याह्वनागरकृमिघातिभिः | साजमोदैश्च दशभिः सामुद्राच्च पलैर्युतम् ||४२|| अयःपात्रेऽग्निनाऽल्पेन पक्त्वा लेह्य(ह)मथोद्धरेत् | तस्य मात्रां पिबेद्दध्ना सुरया सर्पिषाऽपि वा ||४३|| धान्याम्लेनोष्णतोयेन कौलत्थेन रसेन वा | गुल्मान् वातविकारांश्च क्षारोऽयं हन्त्यसंशयम् ||४४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 33 (45) · Śloka 45

ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕੁਸ੍ਠਸਹਿਤਃ ਕ੍ਸਾਰਃ ਕੇਤਕਿਜੋਪਿ ਵਾ | ਤੈਲੇਨ ਸ਼ਮਯੇਤ੍ ਪੀਤੋ ਗੁਲ੍ਮਂ ਪਵਨਸਮ੍ਭਵਮ੍ ||੪੫||

View original

स्वर्जिकाकुष्ठसहितः क्षारः केतकिजोऽपि वा | तैलेन शमयेत् पीतो गुल्मं पवनसम्भवम् ||४५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 34 (46) · Śloka 46

ਪੀਤਂ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵਾਪਿ ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕੁਸ੍ਠਸੈਨ੍ਧਵਮ੍ |੪੬|

View original

पीतं सुखाम्बुना वाऽपि स्वर्जिकाकुष्ठसैन्धवम् |४६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 35 (46-48) · Śloka 49

ਵਸ਼੍ਚੀਵ(ਰ)ਮੁਰੁਬੂਕਂ ਚ ਵਰ੍ਸਾਭੂਰ੍ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਮ੍ ||੪੬|| ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਚ ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸਿਤਮ੍ | ਮਾਗਧੀਚਿਤ੍ਰਕਕ੍ਸੌਦ੍ਰਲਿਪ੍ਤੇ ਕੁਮ੍ਭੇ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ ||੪੭|| ਮਧੁਨਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਾਵਾਪ੍ਯ ਪਥ੍ਯਾਚੂਰ੍ਣਾਰ੍ਧਸਂਯੁਤਮ੍ | ਬੁਸੋਸਿਤਂ ਦਸ਼ਾਹਂ ਤੁ ਜੀਰ੍ਣਭਕ੍ਤਃ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ ||੪੮|| ਅਰਿਸ੍ਟੋਯਂ ਜਯੇਦ੍ਗੁਲ੍ਮਮਵਿਪਾਕਮਰੋਚਕਮ੍ |੪੯|

View original

वृश्चीव(र)मुरुबूकं च वर्षाभूर्बृहतीद्वयम् ||४६|| चित्रकं च जलद्रोणे पक्त्वा पादावशेषितम् | मागधीचित्रकक्षौद्रलिप्ते कुम्भे निधापयेत् ||४७|| मधुनः प्रस्थमावाप्य पथ्याचूर्णार्धसंयुतम् | बुसोषितं दशाहं तु जीर्णभक्तः पिबेन्नरः ||४८|| अरिष्टोऽयं जयेद्गुल्ममविपाकमरोचकम् |४९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 36 (49-51) · Śloka 52

ਪਾਠਾਨਿਕੁਮ੍ਭਰਜਨੀਤ੍ਰਿਕਟੁਤ੍ਰਿਫਲਾਗ੍ਨਿਕਮ੍ ||੪੯|| ਲਵਣਂ ਵਕ੍ਸਬੀਜਂ ਚ ਤੁਲ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦਨਵੋ ਗੁਡਃ | ਪਥ੍ਯਾਭਿਰ੍ਵਾ ਯੁਤਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਗਵਾਂ ਮੂਤ੍ਰਯੁਤਂ ਪਚੇਤ੍ ||੫੦|| ਗੁਟਿਕਾਸ੍ਤਦ੍ਘਨੀਭੂਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਖਾਦੇਦਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ | ਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹਾਗ੍ਨਿਸਾਦਾਂਸ੍ਤਾ ਨਾਸ਼ਯੇਯੁਰਸ਼ੇਸਤਃ ||੫੧|| ਹਦ੍ਰੋਗਂ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਚ ਦਾਰੁਣਮ੍ |੫੨|

View original

पाठानिकुम्भरजनीत्रिकटुत्रिफलाग्निकम् ||४९|| लवणं वृक्षबीजं च तुल्यं स्यादनवो गुडः | पथ्याभिर्वा युतं चूर्णं गवां मूत्रयुतं पचेत् ||५०|| गुटिकास्तद्घनीभूतं कृत्वा खादेदभुक्तवान् | गुल्मप्लीहाग्निसादांस्ता नाशयेयुरशेषतः ||५१|| हृद्रोगं ग्रहणीदोषं पाण्डुरोगं च दारुणम् |५२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 37 (52) · Śloka 53

ਸਸ਼ੂਲੇ ਸੋਨ੍ਨਤੇਸ੍ਪਨ੍ਦੇ ਦਾਹਪਾਕਰੁਗਨ੍ਵਿਤੇ ||੫੨|| ਗੁਲ੍ਮੇ ਰਕ੍ਤਂ ਜਲੌਕੋਭਿਃ ਸਿਰਾਮੋਕ੍ਸੇਣ ਵਾ ਹਰੇਤ੍ |੫੩|

View original

सशूले सोन्नतेऽस्पन्दे दाहपाकरुगन्विते ||५२|| गुल्मे रक्तं जलौकोभिः सिरामोक्षेण वा हरेत् |५३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 38 (53) · Śloka 54

ਸੁਖੋਸ੍ਣਾ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸਾਃ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਸੈਨ੍ਧਵਾਃ ||੫੩|| ਕਟੁਤ੍ਰਿਕਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾ ਹਿਤਾਃ ਪਾਨੇ ਤੁ ਗੁਲ੍ਮਿਨਾਮ੍ |੫੪|

View original

सुखोष्णा जाङ्गलरसाः सुस्निग्धा व्यक्तसैन्धवाः ||५३|| कटुत्रिकसमायुक्ता हिताः पाने तु गुल्मिनाम् |५४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 39 (54) · Śloka 55

ਪੇਯਾ ਵਾਤਹਰੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਕੌਲਤ੍ਥਾ ਸਂਸ੍ਕਤਾ ਰਸਾਃ ||੫੪|| ਖਲਾਃ ਸਪਞ੍ਚਮੂਲਾਸ਼੍ਚ ਗੁਲ੍ਮਿਨਾਂ ਭੋਜਨੇ ਹਿਤਾਃ |੫੫|

View original

पेया वातहरैः सिद्धाः कौलत्था संस्कृता रसाः ||५४|| खलाः सपञ्चमूलाश्च गुल्मिनां भोजने हिताः |५५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 40 (55) · Śloka 55

ਬਦ੍ਧਵਰ੍ਚੋਨਿਲਾਨਾਂ ਤੁ ਸਾਰ੍ਦ੍ਰਕਂ ਕ੍ਸੀਰਮਿਸ੍ਯਤੇ ||੫੫||

View original

बद्धवर्चोनिलानां तु सार्द्रकं क्षीरमिष्यते ||५५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 41 (56) · Śloka 56

ਕੁਮ੍ਭੀਪਿਣ੍ਡੇਸ੍ਟਕਾਸ੍ਵੇਦਾਨ੍ ਕਾਰਯੇਤ੍ ਕੁਸ਼ਲੋ ਭਿਸਕ੍ |੫੬|

View original

कुम्भीपिण्डेष्टकास्वेदान् कारयेत् कुशलो भिषक् |५६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 42 (56) · Śloka 57

ਗੁਲ੍ਮਿਨਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵੋਕ੍ਤਾ ਦੁਰ੍ਵਿਰੇਚ੍ਯਤਮਾ ਭਸ਼ਮ੍ ||੫੬|| ਅਤਸ਼੍ਚੈਤਾਂਸ੍ਤੁ ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨ੍ ਸ੍ਰਂਸਨੇਨੋਪਪਾਦਯੇਤ੍ |੫੭|

View original

गुल्मिनः सर्व एवोक्ता दुर्विरेच्यतमा भृशम् ||५६|| अतश्चैतांस्तु सुस्विन्नान् स्रंसनेनोपपादयेत् |५७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 43 (57-58) · Śloka 59

ਵਿਮ੍ਲਾਪਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਤਥੈਵ ਦਹਨਾਨਿ ਚ ||੫੭|| ਉਪਨਾਹਾਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣਾਃ ਸਾਲ੍ਵਣਾਦਯਃ | ਉਦਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਤਿਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਥਾ ||੫੮|| ਲਵਣਾਨਿ ਚ ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਯਨਿਲਾਮਯੇ |੫੯|

View original

विम्लापनाभ्यञ्जनानि तथैव दहनानि च ||५७|| उपनाहाश्च कर्तव्याः सुखोष्णाः साल्वणादयः | उदरोक्तानि सर्पींषि मूत्रवर्तिक्रियास्तथा ||५८|| लवणानि च योज्यानि यान्युक्तान्यनिलामये |५९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 44 (59) · Śloka 60

ਵਾਤਵਰ੍ਚੋਨਿਰੋਧੇ ਤੁ ਸਾਮੁਦ੍ਰਾਰ੍ਦ੍ਰਕਸਰ੍ਸਪੈਃ ||੫੯|| ਕਤ੍ਵਾ ਪਾਯੌ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਾ ਵਰ੍ਤਯੋ ਮਰਿਚੋਤ੍ਤਰਾਃ |੬੦|

View original

वातवर्चोनिरोधे तु सामुद्रार्द्रकसर्षपैः ||५९|| कृत्वा पायौ विधातव्या वर्तयो मरिचोत्तराः |६०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 45 (60) · Śloka 61

ਦਨ੍ਤੀਚਿਤ੍ਰਕਮੂਲੇਸੁ ਤਥਾ ਵਾਤਹਰੇਸੁ ਚ ||੬੦|| ਕੁਰ੍ਯਾਦਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਥਾਨੇ ਯਥੇਰਿਤਾਨ੍ |੬੧|

View original

दन्तीचित्रकमूलेषु तथा वातहरेषु च ||६०|| कुर्यादरिष्टान् सर्वांश्च श्लोकस्थाने यथेरितान् |६१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 46 (61) · Śloka 61

ਸ੍ਵਾਦੇਦ੍ਵਾਪ੍ਯਙ੍ਕੁਰਾਨ੍ ਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਪੂਤੀਕਨਪਵਕ੍ਸਯੋਃ ||੬੧||

View original

स्वादेद्वाऽप्यङ्कुरान् भृष्टान् पूतीकनृपवृक्षयोः ||६१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 47 (62) · Śloka 62

ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਂ ਮਨੁਸ੍ਯਂ ਚ ਗੁਲ੍ਮਿਨਂ ਨ ਨਿਰੂਹਯੇਤ੍ |੬੨|

View original

ऊर्ध्ववातं मनुष्यं च गुल्मिनं न निरूहयेत् |६२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 48 (62-63) · Śloka 63

ਪਿਬੇਤ੍ਤ੍ਰਿਵਨ੍ਨਾਗਰਂ ਵਾ ਸਗੁਡਾਂ ਵਾ ਹਰੀਤਕੀਮ੍ ||੬੨|| ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਂ ਦਨ੍ਤੀਂ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਵਚਾਮ੍ | ਮੂਤ੍ਰਮਦ੍ਯਪਯੋਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੈਰ੍ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਬਲਾਬਲਮ੍ ||੬੩||

View original

पिबेत्त्रिवृन्नागरं वा सगुडां वा हरीतकीम् ||६२|| गुग्गुलुं त्रिवृतां दन्तीं द्रवन्तीं सैन्धवं वचाम् | मूत्रमद्यपयोद्राक्षारसैर्वीक्ष्य बलाबलम् ||६३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 49 (64) · Śloka 64

ਏਵਂ ਪੀਲੂਨਿ ਭਸ੍ਟਾਨਿ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਲਵਣਾਨਿ ਤੁ |੬੪|

View original

एवं पीलूनि भृष्टानि पिबेत् सलवणानि तु |६४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 50 (64) · Śloka 65

ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ||੬੪|| ਯੁਕ੍ਤਾ ਹਨ੍ਤਿ ਸੁਰਾ ਗੁਲ੍ਮਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਾ |੬੫|

View original

पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकसैन्धवैः ||६४|| युक्ता हन्ति सुरा गुल्मं शीघ्रं काले प्रयोजिता |६५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 51 (65) · Śloka 66

ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮਾਰੁਤੋ ਗੁਲ੍ਮੀ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਪਯਸਾ ਯਵਾਨ੍ ||੬੫|| ਕੁਲ੍ਮਾਸਾਨ੍ ਵਾ ਬਹੁਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਭਕ੍ਸਯੇਲ੍ਲਵਣੋਤ੍ਤਰਾਨ੍ |੬੬|

View original

बद्धविण्मारुतो गुल्मी भुञ्जीत पयसा यवान् ||६५|| कुल्माषान् वा बहुस्नेहान् भक्षयेल्लवणोत्तरान् |६६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 52 (66) · Śloka 67

ਅਥਾਸ੍ਯੋਪਦ੍ਰਵਃ ਸ਼ੂਲਃ ਕਥਞ੍ਚਿਦੁਪਜਾਯਤੇ ||੬੬|| ਸ਼ੂਲਂ ਨਿਖਾਨਿਤਮਿਵਾਸੁਖਂ ਯੇਨ ਤੁ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯਸੌ |੬੭|

View original

अथास्योपद्रवः शूलः कथञ्चिदुपजायते ||६६|| शूलं निखानितमिवासुखं येन तु वेत्त्यसौ |६७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 53 (67-68) · Śloka 69

ਤਤ੍ਰ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸਂਰੋਧਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਃ ਸ੍ਥਿਰਾਙ੍ਗਤਾ ||੬੭|| ਤਸ੍ਣਾ ਦਾਹੋ ਭ੍ਰਮੋਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵਿਦਗ੍ਧਪਰਿਵਦ੍ਧਿਤਾ | ਰੋਮਹਰ੍ਸੋਰੁਚਿਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਭੁਕ੍ਤਵਦ੍ਧਿਰ੍ਜਡਾਙ੍ਗਤਾ ||੬੮|| ਵਾਯ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਮਿਸ਼੍ਰੈਰ੍ਵਾ... |੬੯|

View original

तत्र विण्मूत्रसंरोधः कृच्छ्रोच्छ्वासः स्थिराङ्गता ||६७|| तृष्णा दाहो भ्रमोऽन्नस्य विदग्धपरिवृद्धिता | रोमहर्षोऽरुचिश्छर्दिर्भुक्तवृद्धिर्जडाङ्गता ||६८|| वाय्वादिभिर्यथासङ्ख्यं मिश्रैर्वा... |६९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 54 (69-72) · Śloka 73

...ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਯੋਜਯੇਤ੍ | ਪਥ੍ਯਾਤ੍ਰਿਲਵਣਂ ਕ੍ਸਾਰਂ ਹਿਙ੍ਗੁਤੁਮ੍ਬੁਰੁਪੌਸ੍ਕਰਮ੍ ||੬੯|| ਯਵਾਨੀਂ ਚ ਹਰਿਦ੍ਰਾਂ ਚ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨ੍ਯਮ੍ਲਵੇਤਸਮ੍ | ਵਿਦਾਰੀਤ੍ਰਿਫਲਾਭੀਰੁਸ਼ਙ੍ਗਾਟੀਗੁਡਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ ||੭੦|| ਕਾਸ਼੍ਮਰੀਫਲਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਪਰੂਸਕਹਿਮਾਨਿ ਚ | ਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਤਿਵਿਸਾਦਾਰੁਪਥ੍ਯਾਮਰਿਚਵਕ੍ਸਜਾਨ੍ ||੭੧|| ਕਸ੍ਣਾਮੂਲਕਚਵ੍ਯਂ ਚ ਨਾਗਰਕ੍ਸਾਰਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍ | ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਕ੍ਸੀਰਤੋਯੈਃ ਸ਼੍ਲੋਕਸਮਾਪਨਾਨ੍ ||੭੨|| ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਜੇ |੭੩|

View original

...वीक्ष्य योजयेत् | पथ्यात्रिलवणं क्षारं हिङ्गुतुम्बुरुपौष्करम् ||६९|| यवानीं च हरिद्रां च विडङ्गान्यम्लवेतसम् | विदारीत्रिफलाऽभीरुशृङ्गाटीगुडशर्कराः ||७०|| काश्मरीफलयष्ट्याह्वपरूषकहिमानि च | षड्ग्रन्थातिविषादारुपथ्यामरिचवृक्षजान् ||७१|| कृष्णामूलकचव्यं च नागरक्षारचित्रकान् | उष्णाम्लकाञ्जिकक्षीरतोयैः श्लोकसमापनान् ||७२|| यथाक्रमं विमिश्रांश्च द्वन्द्वे सर्वांश्च सर्वजे |७३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 55 (73-74) · Śloka 75

ਤਥੈਵ ਸੇਕਾਵਗਾਹਪ੍ਰਦੇਹਾਭ੍ਯਙ੍ਗਭੋਜਨਮ੍ ||੭੩|| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋਦਕਪੂਰ੍ਣਾਨਾਂ ਭਾਜਨਾਨਾਂ ਚ ਧਾਰਣਮ੍ | ਵਮਨੋਨ੍ਮਰ੍ਦਨਸ੍ਵੇਦਲਙ੍ਘਨਕ੍ਸਪਣਕ੍ਰਿਯਾਃ ||੭੪|| ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਮਃ ਸਰ੍ਵੋ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ |੭੫|

View original

तथैव सेकावगाहप्रदेहाभ्यङ्गभोजनम् ||७३|| शिशिरोदकपूर्णानां भाजनानां च धारणम् | वमनोन्मर्दनस्वेदलङ्घनक्षपणक्रियाः ||७४|| स्नेहादिश्च क्रमः सर्वो विशेषेणोपदिश्यते |७५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 56 (75) · Śloka 76

ਵਲ੍ਲੂਰਂ ਮੂਲਕਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਾਨਿ ਵੈਦਲਮ੍ ||੭੫|| ਨ ਖਾਦੇਦਾਲੁਕਂ ਗੁਲ੍ਮੀ ਮਧੁਰਾਣਿ ਫਲਾਨਿ ਚ |੭੬|

View original

वल्लूरं मूलकं मत्स्यान् शुष्कशाकानि वैदलम् ||७५|| न खादेदालुकं गुल्मी मधुराणि फलानि च |७६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 57 (76) · Śloka 77

ਵਿਨਾ ਗੁਲ੍ਮੇਨ ਯਚ੍ਛੂਲਂ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਥਾਨੇਸੁ ਜਾਯਤੇ ||੭੬|| ਨਿਦਾਨਂ ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਰੂਪਂ ਚ ਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ |੭੭|

View original

विना गुल्मेन यच्छूलं गुल्मस्थानेषु जायते ||७६|| निदानं तस्य वक्ष्यामि रूपं च सचिकित्सितम् |७७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 58 (77-80) · Śloka 80

ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਾਂ ਨਿਗ੍ਰਹਾਦਤਿਭੋਜਨਾਤ੍ ||੭੭|| ਅਜੀਰ੍ਣਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਯਾਸਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨ੍ਨੋਪਸੇਵਨਾਤ੍ | ਪਾਨੀਯਪਾਨਾਤ੍ ਕ੍ਸੁਤ੍ਕਾਲੇ ਵਿਰੂਢਾਨਾਂ ਚ ਸੇਵਨਾਤ੍ ||੭੮|| ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਸ਼ੁਸ੍ਕਮਾਂਸਾਨਾਮੁਪਯੋਗਾਤ੍ਤਥੈਵ ਚ | ਏਵਂਵਿਧਾਨਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮਨ੍ਯੇਸਾਂ ਚੋਪਸੇਵਨਾਤ੍ ||੭੯|| ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਃ ਕੋਸ੍ਠੇ ਸ਼ੂਲਂ ਸਞ੍ਜਨਯੇਦ੍ਭਸ਼ਮ੍ | ਨਿਰੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸੀ ਭਵੇਤ੍ਤੇਨ ਵੇਦਨਾਪੀਡਿਤੋ ਨਰਃ ||੮੦||

View original

वातमूत्रपुरीषाणां निग्रहादतिभोजनात् ||७७|| अजीर्णाध्यशनायासविरुद्धान्नोपसेवनात् | पानीयपानात् क्षुत्काले विरूढानां च सेवनात् ||७८|| पिष्टान्नशुष्कमांसानामुपयोगात्तथैव च | एवंविधानां द्रव्याणामन्येषां चोपसेवनात् ||७९|| वायुः प्रकुपितः कोष्ठे शूलं सञ्जनयेद्भृशम् | निरुच्छ्वासी भवेत्तेन वेदनापीडितो नरः ||८०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 59 (81) · Śloka 81

ਸ਼ਙ੍ਕੁਸ੍ਫੋਟਨਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤੀਵ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਨਾਃ | ਸ਼ੂਲਾਸਕ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੂਲਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ ||੮੧||

View original

शङ्कुस्फोटनवत्तस्य यस्मात्तीव्राश्च वेदनाः | शूलासक्तस्य लक्ष्यन्ते तस्माच्छूलमिहोच्यते ||८१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 60 (82-83) · Śloka 83

ਨਿਰਾਹਾਰਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯੈਵ ਤੀਵ੍ਰਂ ਸ਼ੂਲਮੁਦੀਰ੍ਯਤੇ | ਪ੍ਰਸ੍ਤਬ੍ਧਗਾਤ੍ਰੋ ਭਵਤਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣੋਚ੍ਛ੍ਵਸਿਤੀਵ ਚ ||੮੨|| ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਕੁਰੁਤੇ ਨਰਃ | ਏਤੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਵਿਜਾਨੀਯਾਚ੍ਛੂਲਂ ਵਾਤਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ ||੮੩||

View original

निराहारस्य यस्यैव तीव्रं शूलमुदीर्यते | प्रस्तब्धगात्रो भवति कृच्छ्रेणोच्छ्वसितीव च ||८२|| वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण कुरुते नरः | एतैर्लिङ्गैर्विजानीयाच्छूलं वातसमुद्भवम् ||८३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 61 (84) · Śloka 85

ਤਸ੍ਣਾ ਦਾਹੋ ਮਦੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਤੀਵ੍ਰਂ ਸ਼ੂਲਂ ਤਥੈਵ ਚ | ਸ਼ੀਤਾਭਿਕਾਮੋ ਭਵਤਿ ਸ਼ੀਤੇਨੈਵ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ||੮੪|| ਏਤੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਵਿਜਾਨੀਯਾਚ੍ਛੂਲਂ ਪਿਤ੍ਤਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ |੮੫|

View original

तृष्णा दाहो मदो मूर्च्छा तीव्रं शूलं तथैव च | शीताभिकामो भवति शीतेनैव प्रशाम्यति ||८४|| एतैर्लिङ्गैर्विजानीयाच्छूलं पित्तसमुद्भवम् |८५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 62 (85-86) · Śloka 86

ਸ਼ੂਲੇਨੋਤ੍ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਹਲ੍ਲਾਸ ਉਪਜਾਯਤੇ ||੮੫|| ਅਤੀਵ ਪੂਰ੍ਣਕੋਸ੍ਠਤ੍ਵਂ ਤਥੈਵ ਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਤਾ | ਏਤਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਸਮੁਤ੍ਥਸ੍ਯ ਸ਼ੂਲਸ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ||੮੬||

View original

शूलेनोत्पीड्यमानस्य हृल्लास उपजायते ||८५|| अतीव पूर्णकोष्ठत्वं तथैव गुरुगात्रता | एतच्छ्लेष्मसमुत्थस्य शूलस्योक्तं निदर्शनम् ||८६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 63 (87) · Śloka 88

ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਰੂਪਾਣਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਮ੍ | ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸਮੁਤ੍ਥਾਨਮਸਾਧ੍ਯਂ ਤਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੮੭|| ਸ਼ੂਲਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ... |੮੮|

View original

सर्वाणि दृष्ट्वा रूपाणि निर्दिशेत्सान्निपातिकम् | सन्निपातसमुत्थानमसाध्यं तं विनिर्दिशेत् ||८७|| शूलानां लक्षणं प्रोक्तं... |८८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 64 (88) · Śloka 89

...ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਤੁ ਨਿਬੋਧ ਮੇ | ਆਸ਼ੁਕਾਰੀ ਹਿ ਪਵਨਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਤ੍ਵਰਯਾ ਜਯੇਤ੍ ||੮੮|| ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੂਲਾਭਿਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦ ਏਵ ਸੁਖਾਵਹਃ |੮੯|

View original

...चिकित्सां तु निबोध मे | आशुकारी हि पवनस्तस्मात्तं त्वरया जयेत् ||८८|| तस्य शूलाभिपन्नस्य स्वेद एव सुखावहः |८९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 65 (89) · Śloka 89

ਪਾਯਸੈਃ ਕਸ਼ਰਾਪਿਣ੍ਡੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰ੍ਵਾ ਪਿਸ਼ਿਤੈਰ੍ਹਿਤਃ ||੮੯||

View original

पायसैः कृशरापिण्डैः स्निग्धैर्वा पिशितैर्हितः ||८९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 66 (90-91) · Śloka 91

ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛਾਕੇਨ ਵਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸ੍ਣਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਭੋਜਨਮ੍ | ਚਿਰਬਿਲ੍ਵਾਙ੍ਕੁਰਾਨ੍ ਵਾਪਿ ਤੈਲਭਸ੍ਟਾਂਸ੍ਤੁ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ ||੯੦|| ਵੈਹਙ੍ਗਾਂਸ਼੍ਚ ਰਸਾਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨ੍ ਸ਼ੂਲਪੀਡਿਤਃ | ਯਥਾਲਾਭਂ ਨਿਸੇਵੇਤ ਮਾਂਸਾਨਿ ਬਿਲਸ਼ਾਯਿਨਾਮ੍ ||੯੧||

View original

त्रिवृच्छाकेन वा स्निग्धमुष्णं भुञ्जीत भोजनम् | चिरबिल्वाङ्कुरान् वापि तैलभृष्टांस्तु भक्षयेत् ||९०|| वैहङ्गांश्च रसान् स्निग्धान् जाङ्गलान् शूलपीडितः | यथालाभं निषेवेत मांसानि बिलशायिनाम् ||९१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 67 (92) · Śloka 92

ਸੁਰਾ ਸੌਵੀਰਕਂ ਚੁਕ੍ਰਂ ਮਸ੍ਤੂਦਸ਼੍ਵਿਤ੍ਤਥਾ ਦਧਿ | ਸਕਾਲਲਵਣਂ ਪੇਯਂ ਸ਼ੂਲੇ ਵਾਤਸਮੁਦ੍ਭਵੇ ||੯੨||

View original

सुरा सौवीरकं चुक्रं मस्तूदश्वित्तथा दधि | सकाललवणं पेयं शूले वातसमुद्भवे ||९२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 68 (93) · Śloka 93

ਕੁਲਤ੍ਥਯੂਸੋ ਯੁਕ੍ਤਾਮ੍ਲੋ ਲਾਵਕੀਯੂਸਸਂਸ੍ਕਤਃ | ਸਸੈਨ੍ਧਵਃ ਸਮਰਿਚੋ ਵਾਤਸ਼ੂਲਵਿਨਾਸ਼ਨਃ ||੯੩||

View original

कुलत्थयूषो युक्ताम्लो लावकीयूषसंस्कृतः | ससैन्धवः समरिचो वातशूलविनाशनः ||९३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 69 (94) · Śloka 95

ਵਿਡਙ੍ਗਸ਼ਿਗ੍ਰੁਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਪਥ੍ਯਾਸ਼੍ਯਾਮਾਮ੍ਲਵੇਤਸਾਨ੍ | ਸੁਰਸਾਮਸ਼੍ਵਮੂਤ੍ਰੀਂ ਚ ਸੌਵਰ੍ਚਲਯੁਤਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍ ||੯੪|| ਮਦ੍ਯੇਨ ਵਾਤਜਂ ਸ਼ੂਲਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮੇਵ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ |੯੫|

View original

विडङ्गशिग्रुकम्पिल्लपथ्याश्यामाम्लवेतसान् | सुरसामश्वमूत्रीं च सौवर्चलयुतान् पिबेत् ||९४|| मद्येन वातजं शूलं क्षिप्रमेव प्रशाम्यति |९५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 70 (95-99) · Śloka 100

ਪਥ੍ਵੀਕਾਜਾਜਿਚਵਿਕਾਯਵਾਨੀਵ੍ਯੋਸਚਿਤ੍ਰਕਾਃ ||੯੫|| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਚੇਤਿ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍ | ਤਾਨਿ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਪਯਸਾ ਪਿਬੇਤ੍ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕੇਨ ਵਾ ||੯੬|| ਮਧ੍ਵਾਸਵੇਨ ਚੁਕ੍ਰੇਣ ਸੁਰਾਸੌਵੀਰਕੇਣ ਵਾ | ਅਥਵੈ(ਚੈ)ਤਾਨਿ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸੇਨ ਵਾ ||੯੭|| ਤਥਾ ਬਦਰਯੂਸੇਣ ਭਾਵਿਤਾਨਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ | ਤਾਨਿ ਹਿਙ੍ਗੁਪ੍ਰਗਾਢਾਨਿ ਸਹ ਸ਼ਰ੍ਕਰਯਾ ਪਿਬੇਤ੍ ||੯੮|| ਸਹ ਦਾਡਿਮਸਾਰੇਣ ਵਰ੍ਤਿਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਾ | ਸਾ ਵਰ੍ਤਿਰ੍ਵਾਤਿਕਂ ਸ਼ੂਲਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮੇਵ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ ||੯੯|| ਗੁਡਤੈਲੇਨ ਵਾ ਲੀਢਾ ਪੀਤਾ ਮਦ੍ਯੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ |੧੦੦|

View original

पृथ्वीकाजाजिचविकायवानीव्योषचित्रकाः ||९५|| पिप्पल्यः पिप्पलीमूलं सैन्धवं चेति चूर्णयेत् | तानि चूर्णानि पयसा पिबेत् काम्बलिकेन वा ||९६|| मध्वासवेन चुक्रेण सुरासौवीरकेण वा | अथवै(चै)तानि चूर्णानि मातुलुङ्गरसेन वा ||९७|| तथा बदरयूषेण भावितानि पुनः पुनः | तानि हिङ्गुप्रगाढानि सह शर्करया पिबेत् ||९८|| सह दाडिमसारेण वर्तिः कार्या भिषग्जिता | सा वर्तिर्वातिकं शूलं क्षिप्रमेव व्यपोहति ||९९|| गुडतैलेन वा लीढा पीता मद्येन वा पुनः |१००|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 71 (100) · Śloka 101

ਬੁਭੁਕ੍ਸਾਪ੍ਰਭਵੇ ਸ਼ੂਲੇ ਲਘੁ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਹਿਤਮ੍ ||੧੦੦|| ਉਸ੍ਣੈਃ ਕ੍ਸੀਰੈਰ੍ਯਵਾਗੂਭਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰ੍ਮਾਂਸਰਸੈਸ੍ਤਥਾ |੧੦੧|

View original

बुभुक्षाप्रभवे शूले लघु सन्तर्पणं हितम् ||१००|| उष्णैः क्षीरैर्यवागूभिः स्निग्धैर्मांसरसैस्तथा |१०१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 72 (101-102) · Śloka 103

ਵਾਤਸ਼ੂਲੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨ ਭੋਜਯੇਤ੍ ||੧੦੧|| ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਾਃ ਪ੍ਰਦੇਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਘਤਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ | ਵਾਰੁਣੀਂ ਚ ਪਿਬੇਜ੍ਜਨ੍ਤੁਸ੍ਤਥਾ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਸੁਖੀ ||੧੦੨|| ਏਤਦ੍ਵਾਤਸਮੁਤ੍ਥਸ੍ਯ ਸ਼ੂਲਸ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ |੧੦੩|

View original

वातशूले समुत्पन्ने रूक्षं स्निग्धेन भोजयेत् ||१०१|| सुसंस्कृताः प्रदेयाः स्युर्घृतपूरा विशेषतः | वारुणीं च पिबेज्जन्तुस्तथा सम्पद्यते सुखी ||१०२|| एतद्वातसमुत्थस्य शूलस्योक्तं चिकित्सितम् |१०३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 73 (103-104) · Śloka 104

ਅਥ ਪਿਤ੍ਤਸਮੁਤ੍ਥਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਤਃ ਪਰਮ੍ ||੧੦੩|| ਸ ਸੁਖਂ ਛਰ੍ਦਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਤੋਦਕਂ ਨਰਃ | ਸ਼ੀਤਲਾਨਿ ਚ ਸੇਵੇਤ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੁਸ੍ਣਾਨਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੧੦੪||

View original

अथ पित्तसमुत्थस्य क्रियां वक्ष्याम्यतः परम् ||१०३|| स सुखं छर्दयित्वा तु पीत्वा शीतोदकं नरः | शीतलानि च सेवेत सर्वाण्युष्णानि वर्जयेत् ||१०४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 74 (105) · Śloka 105

ਮਣਿਰਾਜਤਤਾਮ੍ਰਾਣਿ ਭਾਜਨਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ | ਵਾਰਿਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੂਲਸ੍ਯੋਪਰਿ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ ||੧੦੫||

View original

मणिराजतताम्राणि भाजनानि च सर्वशः | वारिपूर्णानि तान्यस्य शूलस्योपरि निक्षिपेत् ||१०५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 75 (106-107) · Śloka 107

ਗੁਡਃ ਸ਼ਾਲਿਰ੍ਯਵਾਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ | ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਿ ਚ ਮਾਂਸਾਨਿ ਭੇਸਜਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੂਲਿਨਾਮ੍ ||੧੦੬|| ਰਸਾਨ੍ ਸੇਵੇਤ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਨ੍ ਪਿਤ੍ਤਲਾਨਿ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ | ਪਾਲਾਸ਼ਂ ਧਾਨ੍ਵਨਂ ਵਾਪਿ ਪਿਬੇਦ੍ਯੂਸਂ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍ ||੧੦੭||

View original

गुडः शालिर्यवाः क्षीरं सर्पिःपानं विरेचनम् | जाङ्गलानि च मांसानि भेषजं पित्तशूलिनाम् ||१०६|| रसान् सेवेत पित्तघ्नान् पित्तलानि विवर्जयेत् | पालाशं धान्वनं वाऽपि पिबेद्यूषं सशर्करम् ||१०७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 76 (108) · Śloka 108

ਪਰੁਸਕਾਣਿ ਮਦ੍ਵੀਕਾਖਰ੍ਜੂਰੋਦਕਜਾਨ੍ਯਪਿ | ਤਤ੍ ਪਿਬੇਚ੍ਛਰ੍ਕਰਾਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੂਲਨਿਵਾਰਣਮ੍ ||੧੦੮||

View original

परुषकाणि मृद्वीकाखर्जूरोदकजान्यपि | तत् पिबेच्छर्करायुक्तं पित्तशूलनिवारणम् ||१०८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 77 (109) · Śloka 109

ਅਸ਼ਨੇ ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਪ੍ਰਕੋਪਃ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਸ੍ਯ ਚ | ਵਮਨਂ ਕਾਰਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪਿਪ੍ਪਲੀਵਾਰਿਣਾ ਭਿਸਕ੍ ||੧੦੯||

View original

अशने भुक्तमात्रे तु प्रकोपः श्लैष्मिकस्य च | वमनं कारयेत्तत्र पिप्पलीवारिणा भिषक् ||१०९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 78 (110) · Śloka 110

ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ੍ਵੇਦਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਦਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚੋਸ੍ਣਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਹਿਤਾਃ | ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੂਲੇ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍ ||੧੧੦||

View original

रूक्षः स्वेदः प्रयोज्यः स्यादन्याश्चोष्णाः क्रिया हिताः | पिप्पली शृङ्गवेरं च श्लेष्मशूले भिषग्जितम् ||११०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 79 (111) · Śloka 111

ਪਾਠਾਂ ਵਚਾਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਤਥਾ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀਮ੍ | ਚਿਤ੍ਰਕਸ੍ਯ ਚ ਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਪਿਬੇਦ੍ਯੂਸਂ ਸਹਾਰ੍ਜਕਮ੍ ||੧੧੧||

View original

पाठां वचां त्रिकटुकं तथा कटुकरोहिणीम् | चित्रकस्य च निर्यूहे पिबेद्यूषं सहार्जकम् ||१११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 80 (112-115) · Śloka 115

ਏਰਣ੍ਡਫਲਮੂਲਾਨਿ ਮੂਲਂ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕਸ੍ਯ ਚ | ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣੀਂ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਂ ਬਹਤੀਂ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਮ੍ ||੧੧੨|| ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਛਗਾਲਵਿਨ੍ਨਾਂ ਚ ਸਹਦੇਵਾਂ ਤਥੈਵ ਚ | ਮਹਾਸਹਾਂ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸਹਾਂ ਮੂਲਮਿਕ੍ਸੁਰਕਸ੍ਯ ਚ ||੧੧੩|| ਏਤਤ੍ ਸਮ੍ਭਤ੍ਯ ਸਮ੍ਭਾਰਂ ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍ | ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸਂ ਤੁ ਯਵਕ੍ਸਾਰਯੁਤਂ ਪਿਬੇਤ੍ ||੧੧੪|| ਵਾਤਿਕਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕਂ ਵਾਪਿ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਂ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਮ੍ | ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਨਾਸ਼ਯੇਚ੍ਛੂਲਂ ਛਿਨ੍ਨਾਭ੍ਰਮਿਵ ਮਾਰੁਤਃ ||੧੧੫||

View original

एरण्डफलमूलानि मूलं गोक्षुरकस्य च | शालपर्णीं पृश्निपर्णीं बृहतीं कण्टकारिकाम् ||११२|| दद्याच्छृगालविन्नां च सहदेवां तथैव च | महासहां क्षुद्रसहां मूलमिक्षुरकस्य च ||११३|| एतत् सम्भृत्य सम्भारं जलद्रोणे विपाचयेत् | चतुर्भागावशेषं तु यवक्षारयुतं पिबेत् ||११४|| वातिकं पैत्तिकं वाऽपि श्लैष्मिकं सान्निपातिकम् | प्रसह्य नाशयेच्छूलं छिन्नाभ्रमिव मारुतः ||११५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 81 (116) · Śloka 117

ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕ੍ਸਾਰੋ ਯਵਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕ ਏਵ ਚ | ਸੇਵ੍ਯਂ ਚੈਤਤ੍ ਸਮਾਨੀਯ ਭਸ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ ||੧੧੬|| ਤਦੁਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ ਪੀਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੂਲੇ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍ |੧੧੭|

View original

पिप्पली स्वर्जिकाक्षारो यवाश्चित्रक एव च | सेव्यं चैतत् समानीय भस्म कुर्याद्विचक्षणः ||११६|| तदुष्णवारिणा पीतं श्लेष्मशूले भिषग्जितम् |११७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 82 (117-119) · Śloka 119

ਰੁਣਦ੍ਧਿ ਮਾਰੁਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਕੁਕ੍ਸਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ||੧੧੭|| ਸ ਸਂਰੁਦ੍ਧਃ ਕਰੋਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸਾਧ੍ਮਾਨਂ ਗੁਡ੍ਗੁਡਾਯਨਮ੍ | ਸੂਚੀਭਿਰਿਵ ਨਿਸ੍ਤੋਦਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸੀ ਤਦਾ ਨਰਃ ||੧੧੮|| ਨਾਨ੍ਨਂ ਵਾਞ੍ਛਤਿ ਨੋ ਨਿਦ੍ਰਾਮੁਪੈਤ੍ਯਰ੍ਤਿਨਿਪੀਡਿਤਃ | ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਕਫਾਨਿਲਸਮੁਦ੍ਭਵਃ ||੧੧੯||

View original

रुणद्धि मारुतं श्लेष्मा कुक्षिपार्श्वव्यवस्थितः ||११७|| स संरुद्धः करोत्याशु साध्मानं गुड्गुडायनम् | सूचीभिरिव निस्तोदं कृच्छ्रोच्छ्वासी तदा नरः ||११८|| नान्नं वाञ्छति नो निद्रामुपैत्यर्तिनिपीडितः | पार्श्वशूलः स विज्ञेयः कफानिलसमुद्भवः ||११९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 83 (120-122) · Śloka 123

ਤਤ੍ਰ ਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਾਨਿ ਹਿਙ੍ਗੁ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਵਿਡਮ੍ | ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਂ ਪਥ੍ਯਾਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਾਯਯੇਤ੍ ||੧੨੦|| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਹਦ੍ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲੇਸੁ ਯਵਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਂਯੁਤਮ੍ | ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰੋਕ੍ਤਂ ਵਾ ਘਤਂ ਵਾ ਹਿਙ੍ਗੁਸਂਯੁਤਮ੍ ||੧੨੧|| ਬੀਜਪੂਰਕਸਾਰਂ ਵਾ ਪਯਸਾ ਸਹ ਸਾਧਿਤਮ੍ | ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਮਥਵਾ ਮਦ੍ਯਮਸ੍ਤੁਪਯੋਰਸੈਃ ||੧੨੨|| ਭੋਜਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਪਯਸਾ ਜਾਙ੍ਗਲੇਨ ਰਸੇਨ ਵਾ |੧੨੩|

View original

तत्र पुष्करमूलानि हिङ्गु सौवर्चलं विडम् | सैन्धवं तुम्बुरुं पथ्यां चूर्णं कृत्वा तु पाययेत् ||१२०|| पार्श्वहृद्बस्तिशूलेषु यवक्वाथेन संयुतम् | सर्पिः प्लीहोदरोक्तं वा घृतं वा हिङ्गुसंयुतम् ||१२१|| बीजपूरकसारं वा पयसा सह साधितम् | एरण्डतैलमथवा मद्यमस्तुपयोरसैः ||१२२|| भोजयेच्चापि पयसा जाङ्गलेन रसेन वा |१२३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 84 (123-125) · Śloka 125

ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ ਯਦਾ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਹ੍ਨਿਮਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਮਾਰੁਤਃ ||੧੨੩|| ਤਦਾਸ੍ਯ ਭੋਜਨਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਸੋਪਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਨ ਪਚ੍ਯਤੇ | ਉਚ੍ਛ੍ਵਸਿਤ੍ਯਾਮਸ਼ਕਤਾ ਸ਼ੂਲੇਨਾਹਨ੍ਯਤੇ ਮੁਹੁਃ ||੧੨੪|| ਨੈਵਾਸਨੇ ਨ ਸ਼ਯਨੇ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ ਵਾ ਲਭਤੇ ਸੁਖਮ੍ | ਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਵਾਤਾਦਾਮਸਮੁਦ੍ਭਵਃ ||੧੨੫||

View original

प्रकुप्यति यदा कुक्षौ वह्निमाक्रम्य मारुतः ||१२३|| तदाऽस्य भोजनं भुक्तं सोपस्तम्भं न पच्यते | उच्छ्वसित्यामशकृता शूलेनाहन्यते मुहुः ||१२४|| नैवासने न शयने तिष्ठन् वा लभते सुखम् | कुक्षिशूल इति ख्यातो वातादामसमुद्भवः ||१२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 85 (126) · Śloka 126

ਵਮਨਂ ਕਾਰਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਲਙ੍ਘਯੇਦ੍ਵਾ ਯਥਾਬਲਮ੍ | ਸਂਸਰ੍ਗਪਾਚਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਮ੍ਲੈਰ੍ਦੀਪਨਸਂਯੁਤੈਃ ||੧੨੬||

View original

वमनं कारयेत्तत्र लङ्घयेद्वा यथाबलम् | संसर्गपाचनं कुर्यादम्लैर्दीपनसंयुतैः ||१२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 86 (127) · Śloka 128

ਨਾਗਰਂ ਦੀਪ੍ਯਕਂ ਚਵ੍ਯਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਵਿਡਮ੍ | ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਬੀਜਾਨਿ ਤਥਾ ਸ਼੍ਯਾਮੋਰੁਬੂਕਯੋਃ ||੧੨੭|| ਬਹਤ੍ਯਾਃ ਕਣ੍ਟਕਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕ੍ਵਾਥਂ ਸ਼ੂਲਹਰਂ ਪਿਬੇਤ੍ |੧੨੮|

View original

नागरं दीप्यकं चव्यं हिङ्गु सौवर्चलं विडम् | मातुलुङ्गस्य बीजानि तथा श्यामोरुबूकयोः ||१२७|| बृहत्याः कण्टकार्याश्च क्वाथं शूलहरं पिबेत् |१२८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 87 (128-129) · Śloka 129

ਵਚਾ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਕੁਸ੍ਠਂ ਸਾਤਿਵਿਸਾਭਯਾ ||੧੨੮|| ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਚ ਬੀਜਾਨਿ ਸਦ੍ਯਃਸ਼ੂਲਹਰਾਣਿ ਤੁ | ਵਿਰੇਚਨੇ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦੋਸਬਲਾਬਲਮ੍ ||੧੨੯||

View original

वचा सौवर्चलं हिङ्गु कुष्ठं सातिविषाऽभया ||१२८|| कुटजस्य च बीजानि सद्यःशूलहराणि तु | विरेचने प्रयुञ्जीत ज्ञात्वा दोषबलाबलम् ||१२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 88 (130) · Śloka 130

ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤੀਨ੍ਨਿਰੂਹਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਨਿਬਰ੍ਹਣਾਨ੍ |੧੩੦|

View original

स्नेहबस्तीन्निरूहांश्च कुर्याद्दोषनिबर्हणान् |१३०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 89 (130) · Śloka 131

ਉਪਨਾਹਾਃ ਸ੍ਨੇਹਸੇਕਾ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਪਰਿਸੇਚਨਮ੍ ||੧੩੦|| ਅਵਗਾਹਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦਪਿ ਤਦ੍ਧਿਤਮ੍ |੧੩੧|

View original

उपनाहाः स्नेहसेका धान्याम्लपरिषेचनम् ||१३०|| अवगाहाश्च शस्यन्ते यच्चान्यदपि तद्धितम् |१३१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 90 (131-132) · Śloka 132

ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਵਰੁਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਮਾਰੁਤੋ ਰਸਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ ||੧੩੧|| ਹਦਿਸ੍ਥਃ ਕੁਰੁਤੇ ਸ਼ੂਲਮੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਰੋਧਕਂ ਪਰਮ੍ | ਸ ਹਚ੍ਛੂਲ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਰਸਮਾਰੁਤਸਮ੍ਭਵਃ ||੧੩੨||

View original

कफपित्तावरुद्धस्तु मारुतो रसमूर्च्छितः ||१३१|| हृदिस्थः कुरुते शूलमुच्छ्वासारोधकं परम् | स हृच्छूल इति ख्यातो रसमारुतसम्भवः ||१३२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 91 (133) · Śloka 133

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਕਰ੍ਮਾਭਿਹਿਤਂ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਹਦ੍ਵਿਕਾਰਿਣਾਮ੍ |੧੩੩|

View original

तत्रापि कर्माभिहितं यदुक्तं हृद्विकारिणाम् |१३३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 92 (133-134) · Śloka 134

ਸਂਰੋਧਾਤ੍ ਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਬਸ੍ਤਿਮਾਵਤ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ||੧੩੩|| ਬਸ੍ਤਿਵਙ੍ਕ੍ਸਣਨਾਭੀਸੁ ਤਤਃ ਸ਼ੂਲੋਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ | ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਾਤਸਂਰੋਧੀ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਃ ਸ ਮਾਰੁਤਾਤ੍ ||੧੩੪||

View original

संरोधात् कुपितो वायुर्बस्तिमावृत्य तिष्ठति ||१३३|| बस्तिवङ्क्षणनाभीषु ततः शूलोऽस्य जायते | विण्मूत्रवातसंरोधी बस्तिशूलः स मारुतात् ||१३४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 93 (135) · Śloka 135

ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਸੁ ਕੁਕ੍ਸੌ ਮੇਢ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਰਮਰ੍ਦਕਃ | ਮੂਤ੍ਰਮਾਵਤ੍ਯ ਗਹ੍ਣਾਤਿ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੂਲਃ ਸ ਮਾਰੁਤਾਤ੍ ||੧੩੫||

View original

नाभ्यां वङ्क्षणपार्श्वेषु कुक्षौ मेढ्रान्त्रमर्दकः | मूत्रमावृत्य गृह्णाति मूत्रशूलः स मारुतात् ||१३५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 94 (136-139) · Śloka 139

ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋ ਯਸ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸਾਹਾਰਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ | ਮਲਂ ਰੁਣਦ੍ਧਿ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਥਂ ਮਨ੍ਦੀਕਤ੍ਯ ਤੁ ਪਾਵਕਮ੍ ||੧੩੬|| ਸ਼ੂਲਂ ਸਞ੍ਜਨਯਂਸ੍ਤੀਵ੍ਰਂ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਾਵਤ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਹਿ | ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਯਦਿ ਵਾ ਵਾਮਂ ਕੁਕ੍ਸਿਮਾਦਾਯ ਜਾਯਤੇ ||੧੩੭|| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਰ੍ਧਤੇ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਭ੍ਰਮਨ੍ਨਥ ਸਘੋਸਵਾਨ੍ | ਪਿਪਾਸਾ ਵਰ੍ਧਤੇ ਤੀਵ੍ਰਾ ਭ੍ਰਮੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚ ਜਾਯਤੇ ||੧੩੮|| ਉਚ੍ਚਾਰਿਤੋ ਮੂਤ੍ਰਿਤਸ਼੍ਚ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ | ਵਿਟ੍ਸ਼ੂਲਮੇਤਜ੍ਜਾਨੀਯਾਦ੍ਭਿਸਕ੍ ਪਰਮਦਾਰੁਣਮ੍ ||੧੩੯||

View original

वायुः प्रकुपितो यस्य रूक्षाहारस्य देहिनः | मलं रुणद्धि कोष्ठस्थं मन्दीकृत्य तु पावकम् ||१३६|| शूलं सञ्जनयंस्तीव्रं स्रोतांस्यावृत्य तस्य हि | दक्षिणं यदि वा वामं कुक्षिमादाय जायते ||१३७|| सर्वत्र वर्धते क्षिप्रं भ्रमन्नथ सघोषवान् | पिपासा वर्धते तीव्रा भ्रमो मूर्च्छा च जायते ||१३८|| उच्चारितो मूत्रितश्च न शान्तिमधिगच्छति | विट्शूलमेतज्जानीयाद्भिषक् परमदारुणम् ||१३९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 95 (140-141) · Śloka 141

ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਦੋਸਹਰਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਭਿਸਜਾ ਸਾਧੁ ਜਾਨਤਾ | ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਸ਼ਮਨਂ ਚੈਵ ਨਿਰੂਹਾਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਯਃ ||੧੪੦|| ਪੂਰ੍ਵੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਪਾਯਯੇਤ ਯੋਗਾਨ੍ ਕੋਸ੍ਠਵਿਸ਼ੋਧਨਾਨ੍ | ਉਦਾਵਰ੍ਤਹਰਾਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸੁਖਾਵਹਾਃ ||੧੪੧||

View original

क्षिप्रं दोषहरं कार्यं भिषजा साधु जानता | स्वेदनं शमनं चैव निरूहाः स्नेहबस्तयः ||१४०|| पूर्वोद्दिष्टान् पाययेत योगान् कोष्ठविशोधनान् | उदावर्तहराश्चास्य क्रियाः सर्वाः सुखावहाः ||१४१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 96 (142-144) · Śloka 144

ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਯਦਾ ਭੁਕ੍ਤਂ ਪਾਵਕੇ ਮਦੁਤਾਂ ਗਤੇ | ਸ੍ਥਿਰੀਭੂਤਂ ਤੁ ਤਤ੍ਕੋਸ੍ਠੇ ਵਾਯੁਰਾਵਤ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ||੧੪੨|| ਅਵਿਪਾਕਗਤਂ ਹ੍ਯਨ੍ਨਂ ਸ਼ੂਲਂ ਤੀਵ੍ਰਂ ਕਰੋਤ੍ਯਤਿ | ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਧ੍ਮਾਨਂ ਵਿਦਾਹਸ਼੍ਚ ਹਦੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਵਿਲਮ੍ਬਿਕਾ ||੧੪੩|| ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ ਛਰ੍ਦਯਤਿ ਕਮ੍ਪਤੇਥ ਵਿਮੁਹ੍ਯਤਿ | ਅਵਿਪਾਕਾਦ੍ਭਵੇਚ੍ਛੂਲਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਨਦੋਸਸਮੁਦ੍ਭਵਃ ||੧੪੪||

View original

अतिमात्रं यदा भुक्तं पावके मृदुतां गते | स्थिरीभूतं तु तत्कोष्ठे वायुरावृत्य तिष्ठति ||१४२|| अविपाकगतं ह्यन्नं शूलं तीव्रं करोत्यति | मूर्च्छाऽऽध्मानं विदाहश्च हृदुत्क्लेशो विलम्बिका ||१४३|| विरिच्यते छर्दयति कम्पतेऽथ विमुह्यति | अविपाकाद्भवेच्छूलस्त्वन्नदोषसमुद्भवः ||१४४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 97 (145) · Śloka 145

ਵਮਨਂ ਲਙ੍ਘਨਂ ਸ੍ਵੇਦਃ ਪਾਚਨਂ ਫਲਵਰ੍ਤਯਃ | ਕ੍ਸਾਰਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਗੁਟਿਕਾਃ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ੂਲਨਾਸ਼ਨਾਃ ||੧੪੫||

View original

वमनं लङ्घनं स्वेदः पाचनं फलवर्तयः | क्षाराश्चूर्णानि गुटिकाः शस्यन्ते शूलनाशनाः ||१४५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 98 (146) · Śloka 146

ਗੁਲ੍ਮਾਵਸ੍ਥਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਯਥਾਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼ੂਲਿਨਾਮ੍ ||੧੪੬||

View original

गुल्मावस्थाः क्रियाः कार्या यथावत् सर्वशूलिनाम् ||१४६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 42

ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਗੁਲ੍ਮਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਦ੍ਵਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੪੨||

View original

इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते काय चिकित्सातन्त्रे गुल्मप्रतिषेधो नाम (चतुर्थोऽध्यायः, आदितः) द्विचत्वारिंशोऽध्यायः ||४२||

🔊 Audio coming soon