Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

44. pāṇḍurōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ਅਥਾਤਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||

View original

अथातः पाण्डुरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ਵ੍ਯਵਾਯਮਮ੍ਲਂ ਲਵਣਾਨਿ ਮਦ੍ਯਂ ਮਦਂ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਮਤੀਵ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍ | ਨਿਸੇਵਮਾਣਸ੍ਯ ਵਿਦੂਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਦੋਸਾਸ੍ਤ੍ਵਚਿ ਪਾਣ੍ਡੁਭਾਵਮ੍ ||੩||

View original

व्यवायमम्लं लवणानि मद्यं मृदं दिवास्वप्नमतीव तीक्ष्णम् | निषेवमाणस्य विदूष्य रक्तं कुर्वन्ति दोषास्त्वचि पाण्डुभावम् ||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੋਸ੍ਟਾਰ੍ਧਵਿਧਃ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਃ ਪਥਕ੍ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਯੁਗਪਚ੍ਚ ਦੋਸੈਃ |੪|

View original

पाण्ड्वामयोऽष्टार्धविधः प्रदिष्टः पृथक्समस्तैर्युगपच्च दोषैः |४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (4) · Śloka 4

ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਚੈਤੇਸ੍ਵਿਹ ਪਾਣ੍ਡੁਭਾਵੋ ਯਤੋਧਿਕੋਤਃ ਖਲੁ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਃ ||੪||

View original

सर्वेषु चैतेष्विह पाण्डुभावो यतोऽधिकोऽतः खलु पाण्डुरोगः ||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (5) · Śloka 5

ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਫੋਟਨਂ ਸ੍ਠੀਵਨਗਾਤ੍ਰਸਾਦੌ ਮਦ੍ਭਕ੍ਸਣਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸਣਕੂਟਸ਼ੋਥਃ | ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਪੀਤਤ੍ਵਮਥਾਵਿਪਾਕੋ ਭਵਿਸ੍ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਰਃਸਰਾਣਿ ||੫||

View original

त्वक्स्फोटनं ष्ठीवनगात्रसादौ मृद्भक्षणं प्रेक्षणकूटशोथः | विण्मूत्रपीतत्वमथाविपाको भविष्यतस्तस्य पुरःसराणि ||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (6) · Śloka 6

ਸ ਕਾਮਲਾਪਾਨਕਿਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਃ ਕੁਮ੍ਭਾਹ੍ਵਯੋ ਲਾਘਰ(ਵ)ਕੋਲਸਾਖ੍ਯਃ | ਵਿਭਾਸ੍ਯਤੇ ਲਕ੍ਸਣਮਸ੍ਯ ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਨਿਬੋਧ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ ||੬||

View original

स कामलापानकिपाण्डुरोगः कुम्भाह्वयो लाघर(व)कोऽलसाख्यः | विभाष्यते लक्षणमस्य कृत्स्नं निबोध वक्ष्याम्यनुपूर्वशस्तत् ||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (7) · Śloka 7

ਕਸ੍ਣੇਕ੍ਸਣਂ ਕਸ੍ਣਸਿਰਾਵਨਦ੍ਧਂ ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਨਖਾਨਨਂ ਚ | ਵਾਤੇਨ ਪਾਣ੍ਡੁਂ ਮਨੁਜਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਥਾਨ੍ਯੈਸ੍ਤਦੁਪਦ੍ਰਵੈਸ਼੍ਚ ||੭||

View original

कृष्णेक्षणं कृष्णसिरावनद्धं तद्वर्णविण्मूत्रनखाननं च | वातेन पाण्डुं मनुजं व्यवस्येद्युक्तं तथाऽन्यैस्तदुपद्रवैश्च ||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (8) · Śloka 8

ਪੀਤੇਕ੍ਸਣਂ ਪੀਤਸਿਰਾਵਨਦ੍ਧਂ ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਨਖਾਨਨਂ ਚ | ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਪਾਣ੍ਡੁਂ ਮਨੁਜਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਥਾਨ੍ਯੈਸ੍ਤਦੁਪਦ੍ਰਵੈਸ਼੍ਚ ||੮||

View original

पीतेक्षणं पीतसिरावनद्धं तद्वर्णविण्मूत्रनखाननं च | पित्तेन पाण्डुं मनुजं व्यवस्येद्युक्तं तथाऽन्यैस्तदुपद्रवैश्च ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (9) · Śloka 9

ਸ਼ੁਕ੍ਲੇਕ੍ਸਣਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਸਿਰਾਵਨਦ੍ਧਂ ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਨਖਾਨਨਂ ਚ | ਕਫੇਨ ਪਾਣ੍ਡੁਂ ਮਨੁਜਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਥਾਨ੍ਯੈਸ੍ਤਦੁਪਦ੍ਰਵੈਸ਼੍ਚ ||੯||

View original

शुक्लेक्षणं शुक्लसिरावनद्धं तद्वर्णविण्मूत्रनखाननं च | कफेन पाण्डुं मनुजं व्यवस्येद्युक्तं तथाऽन्यैस्तदुपद्रवैश्च ||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (10) · Śloka 10

ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕੇ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਦ੍... |੧੦|

View original

सर्वात्मके सर्वमिदं व्यवस्येद्... |१०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (10) · Śloka 11

... ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਥ ਕਾਮਲਾਯਾਃ | ਯੋ ਹ੍ਯਾਮਯਾਨ੍ਤੇ ਸਹਸਾਨ੍ਨਮਮ੍ਲਮਦ੍ਯਾਦਪਥ੍ਯਾਨਿ ਚ ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਮ੍ ||੧੦|| ਕਰੋਤਿ ਪਾਣ੍ਡੁਂ ਵਦਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੇਰਿਤੌ ਤਨ੍ਦ੍ਰਿਬਲਕ੍ਸਯੌ ਚ |੧੧|

View original

... वक्ष्यामि लिङ्गान्यथ कामलायाः | यो ह्यामयान्ते सहसाऽन्नमम्लमद्यादपथ्यानि च तस्य पित्तम् ||१०|| करोति पाण्डुं वदनं विशेषात् पूर्वेरितौ तन्द्रिबलक्षयौ च |११|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (11) · Śloka 11

ਭੇਦਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯਾਃ ਖਲੁ ਕੁਮ੍ਭਸਾਹ੍ਵਃ ਸ਼ੋਫੋ ਮਹਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਚ ਪਰ੍ਵਭੇਦਃ ||੧੧||

View original

भेदस्तु तस्याः खलु कुम्भसाह्वः शोफो महांस्तत्र च पर्वभेदः ||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (12) · Śloka 12

ਜ੍ਵਰਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਭ੍ਰਮਸਾਦਤਨ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਯਾਨ੍ਵਿਤੋ ਲਾਘਰ(ਵ)ਕੋਲਸਾਖ੍ਯਃ |੧੨|

View original

ज्वराङ्गमर्दभ्रमसादतन्द्राक्षयान्वितो लाघर(व)कोऽलसाख्यः |१२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (12) · Śloka 12

ਤਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਧਰਿਪੀਤਨੀਲਂ ਹਲੀਮਕਂ ਨਾਮ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਃ ||੧੨||

View original

तं वातपित्ताद्धरिपीतनीलं हलीमकं नाम वदन्ति तज्ज्ञाः ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (13) · Śloka 13

ਉਪਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤੇਸ੍ਵਰੁਚਿਃ ਪਿਪਾਸਾ ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਜ੍ਵਰੋ ਮੂਰ੍ਧਰੁਜਾਗ੍ਨਿਸਾਦਃ | ਸ਼ੋਫਸ੍ਤਥਾ ਕਣ੍ਠਗਤੋਬਲਤ੍ਵਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਕ੍ਲਮੋ ਹਦ੍ਯਵਪੀਡਨਂ ਚ ||੧੩||

View original

उपद्रवास्तेष्वरुचिः पिपासा छर्दिर्ज्वरो मूर्धरुजाऽग्निसादः | शोफस्तथा कण्ठगतोऽबलत्वं मूर्च्छा क्लमो हृद्यवपीडनं च ||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (14-15) · Śloka 15

ਸਾਧ੍ਯਂ ਤੁ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਿਨਂ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਘਤੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮ੍ | ਸਮ੍ਪਾਦਯੇਤ੍ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤਪ੍ਰਗਾਢੈਰ੍ਹਰੀਤਕੀਚੂਰ੍ਣਯੁਤੈਃ ਪ੍ਰਯੋਗੈਃ ||੧੪|| ਪਿਬੇਦ੍ਘਤਂ ਵਾ ਰਜਨੀਵਿਪਕ੍ਵਂ ਯਤ੍ਤ੍ਰੈਫਲਂ ਤੈਲ੍ਵਕਮੇਵ ਵਾਪਿ | ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਵੈਰੇਚਨਿਕਾਨ੍ ਘਤੇਨ ||੧੫||

View original

साध्यं तु पाण्ड्वामयिनं समीक्ष्य स्निग्धं घृतेनोर्ध्वमधश्च शुद्धम् | सम्पादयेत् क्षौद्रघृतप्रगाढैर्हरीतकीचूर्णयुतैः प्रयोगैः ||१४|| पिबेद्घृतं वा रजनीविपक्वं यत्त्रैफलं तैल्वकमेव वाऽपि | विरेचनद्रव्यकृतं पिबेद्वा योगांश्च वैरेचनिकान् घृतेन ||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (16) · Śloka 16

ਮੂਤ੍ਰੇ ਨਿਕੁਮ੍ਭਾਰ੍ਧਪਲਂ ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਪਿਬੇਦਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕੁਡਵਾਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਮ੍ | ਖਾਦੇਦ੍ਗੁਡਂ ਵਾਪ੍ਯਭਯਾਵਿਪਕ੍ਵਮਾਰਗ੍ਵਧਾਦਿਕ੍ਵਥਿਤਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ||੧੬||

View original

मूत्रे निकुम्भार्धपलं विपाच्य पिबेदभीक्ष्णं कुडवार्धमात्रम् | खादेद्गुडं वाऽप्यभयाविपक्वमारग्वधादिक्वथितं पिबेद्वा ||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (17) · Śloka 17

ਅਯੋਰਜੋਵ੍ਯੋਸਵਿਡਙ੍ਗਚੂਰ੍ਣਂ ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਧਰਿਦ੍ਰਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਨ੍ਵਿਤਾਂ ਵਾ | ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਵਿਦਧੀਤ ਵਾਪਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਭਿਹਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਯੋਗਾਨ੍ ||੧੭||

View original

अयोरजोव्योषविडङ्गचूर्णं लिह्याद्धरिद्रां त्रिफलान्वितां वा | सर्पिर्मधुभ्यां विदधीत वाऽपि शास्त्रप्रदेशाभिहितांश्च योगान् ||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (18) · Śloka 18

ਹਰੇਚ੍ਚ ਦੋਸਾਨ੍ ਬਹੁਸ਼ੋਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਾਨ੍ ਸ਼੍ਵਯੇਦ੍ਧਿ ਦੋਸੇਸ੍ਵਤਿਨਿਰ੍ਹਤੇਸੁ |੧੮|

View original

हरेच्च दोषान् बहुशोऽल्पमात्रान् श्वयेद्धि दोषेष्वतिनिर्हृतेषु |१८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (18) · Śloka 18

ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਾਨਾਂ ਰਸਮਿਕ੍ਸੁਜਂ ਚ ਮਨ੍ਥਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਹਿਤਾਸ਼ੀ ||੧੮||

View original

धात्रीफलानां रसमिक्षुजं च मन्थं पिबेत् क्षौद्रयुतं हिताशी ||१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (19) · Śloka 20

ਉਮੇ ਬਹਤ੍ਯੌ ਰਜਨੀਂ ਸ਼ੁਕਾਖ੍ਯਾਂ ਕਾਕਾਦਨੀਂ ਚਾਪਿ ਸਕਾਕਮਾਚੀਮ੍ | ਆਦਾਰਿਬਿਮ੍ਬੀਂ ਸਕਦਮ੍ਬਪੁਸ੍ਪੀਂ ਵਿਪਾਚ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਪਚੇਤ੍ ਕਸਾਯੇ ||੧੯|| ਤਤ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾਂ ਹਨ੍ਤ੍ਯੁਪਯੁਜ੍ਯਮਾਨਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾ ਮਾਗਧਿਕਾ ਯਥਾਗ੍ਨਿ |੨੦|

View original

उमे बृहत्यौ रजनीं शुकाख्यां काकादनीं चापि सकाकमाचीम् | आदारिबिम्बीं सकदम्बपुष्पीं विपाच्य सर्पिर्विपचेत् कषाये ||१९|| तत् पाण्डुतां हन्त्युपयुज्यमानं क्षीरेण वा मागधिका यथाग्नि |२०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (20) · Śloka 20

ਹਿਤਂ ਚ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਜਂ ਕਸਾਯਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਮਂ ਵਾ ਮਧੁਨਾਵਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ||੨੦||

View original

हितं च यष्टीमधुजं कषायं चूर्णं समं वा मधुनाऽवलिह्यात् ||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (21) · Śloka 21

ਗੋਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਲਾਨਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਯਸਂ ਚੂਰ੍ਣਮਨਲ੍ਪਕਾਲਮ੍ | ਪ੍ਰਵਾਲਮੁਕ੍ਤਾਞ੍ਜਨਸ਼ਙ੍ਖਚੂਰ੍ਣਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਕਾਞ੍ਚਨਗੈਰਿਕੋਤ੍ਥਮ੍ ||੨੧||

View original

गोमूत्रयुक्तं त्रिफलादलानां दत्त्वाऽऽयसं चूर्णमनल्पकालम् | प्रवालमुक्ताञ्जनशङ्खचूर्णं लिह्यात्तथा काञ्चनगैरिकोत्थम् ||२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (22) · Śloka 22

ਆਜਂ ਸ਼ਕਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਡਵਪ੍ਰਮਾਣਂ ਵਿਡਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਲਵਣੋਤ੍ਤਮਂ ਚ | ਪਥਕ੍ ਪਲਾਂਸ਼ਾਨਿ ਸਮਗ੍ਰਮੇਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਹਿਤਾਸ਼ੀ ਮਧੁਨਾਵਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ||੨੨||

View original

आजं शकृत्स्यात् कुडवप्रमाणं विडं हरिद्रा लवणोत्तमं च | पृथक् पलांशानि समग्रमेतच्चूर्णं हिताशी मधुनाऽवलिह्यात् ||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 25 (23) · Śloka 23

ਮਣ੍ਡੂਰਲੋਹਾਗ੍ਨਿਵਿਡਙ੍ਗਪਥ੍ਯਾਵ੍ਯੋਸਾਂਸ਼ਕਃ ਸਰ੍ਵਸਮਾਨਤਾਪ੍ਯਃ | ਮੂਤ੍ਰਾਸੁਤੋਯਂ ਮਧੁਨਾਵਲੇਹਃ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਂ ਹਨ੍ਤ੍ਯਚਿਰੇਣ ਘੋਰਮ੍ ||੨੩||

View original

मण्डूरलोहाग्निविडङ्गपथ्याव्योषांशकः सर्वसमानताप्यः | मूत्रासुतोऽयं मधुनाऽवलेहः पाण्ड्वामयं हन्त्यचिरेण घोरम् ||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 26 (24) · Śloka 24

ਬਿਭੀਤਕਾਯੋਮਲਨਾਗਰਾਣਾਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਤਿਲਾਨਾਂ ਚ ਗੁਡਸ਼੍ਚ ਮੁਖ੍ਯਃ | ਤਕ੍ਰਾਨੁਪਾਨੋ ਵਟਕਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਃ ਕ੍ਸਿਣੋਤਿ ਘੋਰਾਨਪਿ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਨ੍ ||੨੪||

View original

बिभीतकायोमलनागराणां चूर्णं तिलानां च गुडश्च मुख्यः | तक्रानुपानो वटकः प्रयुक्तः क्षिणोति घोरानपि पाण्डुरोगान् ||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 27 (25-26) · Śloka 26

ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਂ ਕਲਾਯਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵਾ | ਮੂਰ੍ਵਾਹਰਿਦ੍ਰਾਮਲਕਂ ਚ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਂ ਗਵਾਂ ਸਪ੍ਤਦਿਨਾਨਿ ਮੂਤ੍ਰੇ ||੨੫|| ਮੂਲਂ ਬਲਾਚਿਤ੍ਰਕਯੋਃ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਾਰ੍ਤੋਕ੍ਸਸਮਂ ਹਿਤਾਸ਼ੀ | ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵਾ ਲਵਣੇਨ ਤੁਲ੍ਯਂ ਸ਼ਿਗ੍ਰੋਃ ਫਲਂ ਕ੍ਸੀਰਭੁਜੋਪਯੋਜ੍ਯਮ੍ ||੨੬||

View original

सौवर्चलं हिङ्गु किराततिक्तं कलायमात्राणि सुखाम्बुना वा | मूर्वाहरिद्रामलकं च लिह्यात् स्थितं गवां सप्तदिनानि मूत्रे ||२५|| मूलं बलाचित्रकयोः पिबेद्वा पाण्ड्वामयार्तोऽक्षसमं हिताशी | सुखाम्बुना वा लवणेन तुल्यं शिग्रोः फलं क्षीरभुजोपयोज्यम् ||२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 28 (27) · Śloka 27

ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਪਿਬੇਤ੍ ਕਸਾਯਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਿਤਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤਂ ਹਿਤਾਸ਼ੀ | ਸ਼ਾਲਾਦਿਕਂ ਚਾਪ੍ਯਥ ਸਾਰਚੂਰ੍ਣਂ ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਂ ਵਾ ਮਧੁਨਾਵਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ||੨੭||

View original

न्यग्रोधवर्गस्य पिबेत् कषायं शीतं सिताक्षौद्रयुतं हिताशी | शालादिकं चाप्यथ सारचूर्णं धात्रीफलं वा मधुनाऽवलिह्यात् ||२७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 29 (28-29) · Śloka 30

ਵਿਡਙ੍ਗਮੁਸ੍ਤਤ੍ਰਿਫਲਾਜਮੋਦਪਰੂਸਕਵ੍ਯੋਸਵਿਨਿਰ੍ਦਹਨ੍ਯਃ | ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਗੁਡਸ਼ਰ੍ਕਰੇ ਚ ਤਥੈਵ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਨੀ ਸ਼ੁਭੇ ਚ ||੨੮|| ਸਮ੍ਭਾਰਮੇਤਦ੍ਵਿਪਚੇਨ੍ਨਿਧਾਯ ਸਾਰੋਦਕੇ ਸਾਰਵਤੋ ਗਣਸ੍ਯ | ਜਾਤਂ ਚ ਲੇਹ੍ਯਂ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਨਿਧਾਪਯੇਨ੍ਮੋਕ੍ਸਕਜੇ ਸਮੁਦ੍ਗੇ ||੨੯|| ਹਨ੍ਤ੍ਯੇਸ ਲੇਹਃ ਖਲੁ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਸਸ਼ੋਥਮੁਗ੍ਰਾਮਪਿ ਕਾਮਲਾਂ ਚ |੩੦|

View original

विडङ्गमुस्तत्रिफलाजमोदपरूषकव्योषविनिर्दहन्यः | चूर्णानि कृत्वा गुडशर्करे च तथैव सर्पिर्मधुनी शुभे च ||२८|| सम्भारमेतद्विपचेन्निधाय सारोदके सारवतो गणस्य | जातं च लेह्यं मतिमान् विदित्वा निधापयेन्मोक्षकजे समुद्गे ||२९|| हन्त्येष लेहः खलु पाण्डुरोगं सशोथमुग्रामपि कामलां च |३०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 30 (30) · Śloka 30

ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਕਾਮਲਿਨਾਂ ਤ੍ਰਿਭਣ੍ਡੀ ਹਿਤਾ ਗਵਾਕ੍ਸੀ ਸਗੁਡਾ ਚ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ||੩੦||

View original

सशर्करा कामलिनां त्रिभण्डी हिता गवाक्षी सगुडा च शुण्ठी ||३०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 31 (31) · Śloka 31

ਕਾਲੇਯਕੇ ਚਾਪਿ ਘਤਂ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਹਿਤਂ ਚ ਤਤ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਜਨੀਵਿਮਿਸ਼੍ਰਮ੍ |੩੧|

View original

कालेयके चापि घृतं विपक्वं हितं च तत् स्याद्रजनीविमिश्रम् |३१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 32 (31) · Śloka 31

ਧਾਤੁਂ ਨਦੀਜਂ ਜਤੁ ਸ਼ੈਲਜਂ ਵਾ ਕੁਮ੍ਭਾਹ੍ਵਯੇ ਮੂਤ੍ਰਯੁਤਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ||੩੧||

View original

धातुं नदीजं जतु शैलजं वा कुम्भाह्वये मूत्रयुतं पिबेद्वा ||३१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 33 (32) · Śloka 32

ਮੂਤ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸੈਨ੍ਧਵਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਮਾਸਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਪਿ ਹਿ ਲੋਹਕਿਟ੍ਟਮ੍ |੩੨|

View original

मूत्रे स्थितं सैन्धवसम्प्रयुक्तं मासं पिबेद्वाऽपि हि लोहकिट्टम् |३२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 34 (32-35) · Śloka 35

ਦਗ੍ਧ੍ਵਾਕ੍ਸਕਾਸ੍ਠੈਰ੍ਮਲਮਾਯਸਂ ਵਾ ਗੋਮੂਤ੍ਰਨਿਰ੍ਵਾਪਿਤਮਸ੍ਟਵਾਰਾਨ੍ ||੩੨|| ਵਿਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਲੀਢਂ ਮਧੁਨਾਚਿਰੇਣ ਕੁਮ੍ਭਾਹ੍ਵਯਂ ਪਾਣ੍ਡੁਗਦਂ ਨਿਹਨ੍ਯਾਤ੍ | ਸਿਨ੍ਧੂਦ੍ਭਵਂ ਵਾਗ੍ਨਿਸਮਂ ਚ ਕਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਮੂਤ੍ਰੇ ਸਕਦੇਵ ਤਪ੍ਤਮ੍ ||੩੩|| ਲੌਹਂ ਚ ਕਿਟ੍ਟਂ ਬਹੁਸ਼ਸ਼੍ਚ ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰੇ ਬਹੁਸ਼ਸ੍ਤਥੈਵ | ਏਕੀਕਤਂ ਗੋਜਲਪਿਸ੍ਟਮੇਤਦੈਕਧ੍ਯਮਾਵਾਪ੍ਯ ਪਚੇਦੁਖਾਯਾਮ੍ ||੩੪|| ਯਥਾ ਨ ਦਹ੍ਯੇਤ ਤਥਾ ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਂ ਪੇਯਮੁਦਸ਼੍ਵਿਤਾ ਤਤ੍ | ਤਕ੍ਰੌਦਨਾਸ਼ੀ ਵਿਜਯੇਤ ਰੋਗਂ ਪਾਣ੍ਡੁਂ ਤਥਾ ਦੀਪਯਤੇਨਲਂ ਚ ||੩੫||

View original

दग्ध्वाऽक्षकाष्ठैर्मलमायसं वा गोमूत्रनिर्वापितमष्टवारान् ||३२|| विचूर्ण्य लीढं मधुनाऽचिरेण कुम्भाह्वयं पाण्डुगदं निहन्यात् | सिन्धूद्भवं वाऽग्निसमं च कृत्वा क्षिप्त्वा च मूत्रे सकृदेव तप्तम् ||३३|| लौहं च किट्टं बहुशश्च तप्त्वा निर्वाप्य मूत्रे बहुशस्तथैव | एकीकृतं गोजलपिष्टमेतदैकध्यमावाप्य पचेदुखायाम् ||३४|| यथा न दह्येत तथा विशुष्कं चूर्णीकृतं पेयमुदश्विता तत् | तक्रौदनाशी विजयेत रोगं पाण्डुं तथा दीपयतेऽनलं च ||३५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 35 (36) · Śloka 36

ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਗੁਡੂਚ੍ਯਾਮਲਕੀਰਸੈਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਲਾਘਰ(ਵ)ਕੇ ਹਿਤਂ ਚ |੩੬|

View original

द्राक्षागुडूच्यामलकीरसैश्च सिद्धं घृतं लाघर(व)के हितं च |३६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 36 (36-37) · Śloka 37

ਗੌਡਾਨਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼੍ਚ ਮੂਤ੍ਰਾਸਵਾਨ੍ ਕ੍ਸਾਰਕਤਾਂਸ੍ਤਥੈਵ ||੩੬|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਰਸਾਨਾਮਲਕੈਰੁਪੇਤਾਨ੍ ਕੋਲਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ ਵਾਪਿ ਹਿ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਾਮ੍ | ਸੇਵੇਤ ਸ਼ੋਫਾਭਿਹਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਯੋਗਾਨ੍ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੀ ਸ਼ਾਲਿਯਵਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ||੩੭||

View original

गौडानरिष्टान् मधुशर्कराश्च मूत्रासवान् क्षारकृतांस्तथैव ||३६|| स्निग्धान् रसानामलकैरुपेतान् कोलान्वितान् वाऽपि हि जाङ्गलानाम् | सेवेत शोफाभिहितांश्च योगान् पाण्ड्वामयी शालियवांश्च नित्यम् ||३७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 37 (38) · Śloka 38

ਸ਼੍ਵਾਸਾਤਿਸਾਰਾਰੁਚਿਕਾਸਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿ ਸ਼ੂਲਜ੍ਵਰਸ਼ੋਫਦਾਹਾਨ੍ | ਤਥਾਵਿਪਾਕਸ੍ਵਰਭੇਦਸਾਦਾਨ੍ ਜਯੇਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਾਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ||੩੮||

View original

श्वासातिसारारुचिकासमूर्च्छातृट्छर्दि शूलज्वरशोफदाहान् | तथाऽविपाकस्वरभेदसादान् जयेद्यथास्वं प्रसामीक्ष्य शास्त्रम् ||३८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 38 (39-40) · Śloka 40

ਅਨ੍ਤੇਸੁ ਸ਼ੂਨਂ ਪਰਿਹੀਨਮਧ੍ਯਂ ਮ੍ਲਾਨਂ ਤਥਾਨ੍ਤੇਸੁ ਚ ਮਧ੍ਯਸ਼ੂਨਮ੍ | ਗੁਦੇ ਚ ਸ਼ੇਫਸ੍ਯਥ ਮੁਸ੍ਕਸ਼ੂਨਂ ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਮਾਨਂ ਚ ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞਕਲ੍ਪਮ੍ ||੩੯|| ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਕਿਨਂ ਯਸ਼ੋਰ੍ਥੀ ਤਥਾਤਿਸਾਰਜ੍ਵਰਪੀਡਿਤਂ ਚ ||੪੦||

View original

अन्तेषु शूनं परिहीनमध्यं म्लानं तथाऽन्तेषु च मध्यशूनम् | गुदे च शेफस्यथ मुष्कशूनं प्रताम्यमानं च विसञ्ज्ञकल्पम् ||३९|| विवर्जयेत् पाण्डुकिनं यशोऽर्थी तथाऽतिसारज्वरपीडितं च ||४०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 44

ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੪੪||

View original

इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे पाण्डुरोगप्रतिषेधो नाम (षष्ठोऽध्यायः, आदितः) चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४४||

🔊 Audio coming soon

44. pāṇḍurōgapratiṣēdhādhyāyaḥ — Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi