42. gulmapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

అథాతో గుల్మప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

యథోక్తైః కోపనైర్దోషాః కుపితాః కోష్ఠమాగతాః | జనయంతి నృణాం గుల్మం స పంచవిధ ఉచ్యతే ||3||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

హృద్బస్త్యోరంతరే గ్రంథిః సంచారీ యది వాఽచలః | చయాపచయవాన్ వృత్తః స గుల్మ ఇతి కీర్తితః ||4||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

పంచ గుల్మాశ్రయా నౄణాం పార్శ్వే హృన్నాభిబస్తయః |5|

Adhikarana 5 (5) · Śloka 6

గుపితానిలమూలత్వాద్గూఢమూలోదయాదపి ||5|| గుల్మవద్వా విశాలత్వాద్గుల్మ ఇత్యభిధీయతే |6|

Adhikarana 6 (6) · Śloka 7

స యస్మాదాత్మని చయం గచ్ఛత్యప్స్వివ బుద్బుదః ||6|| అంతః సరతి యస్మాచ్చ న పాకముపయాత్యతః |7|

Adhikarana 7 (7) · Śloka 8

స వ్యస్తైర్జాయతే దోషైః సమస్తైరపి చోచ్ఛ్రితైః ||7|| పురుషాణాం తథా స్త్రీణాం జ్ఞేయో రక్తేన చాపరః |8|

Adhikarana 8 (8-9) · Śloka 9

సదనం మదంతా వహ్నేరాటోపోఽంత్రవికూజనం ||8|| విణ్మూత్రానిలసంగశ్చ సౌహిత్యాసహతా తథా | ద్వేషోఽన్నే వాయురూర్ధ్వం చ పూర్వరూపేషు గుల్మినాం ||9||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

హృత్కుక్షిశూలం ముఖకంఠశోషో వాయోర్నిరోధో విషమాగ్నితా చ | తే తే వికారాః పవనాత్మకాశ్చ భవంతి గుల్మేఽనిలసంభవే తు ||10||

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

స్వేదజ్వరాహారవిదాహదాహాస్తృష్ణాఽంగరాగః కటువక్త్రతా చ | పిత్తస్య లింగాన్యఖిలాని యాని పిత్తాత్మకే తాని భవంతి గుల్మే ||11||

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

స్తైమిత్యమన్నేఽరుచిరంగసాదశ్ఛర్దిః ప్రసేకో మధురాస్యతా చ | కఫస్య లింగాని చ యాని తాని భవంతి గుల్మే కఫసంభవే తు ||12||

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

సర్వాత్మకః సర్వవికారయుక్తః సోఽసాధ్య ఉక్తః, ... |13|

Adhikarana 13 (13-15) · Śloka 15

... క్షతజం ప్రవక్ష్యే | నవప్రసూతాఽహితభోజనా యా యా చామగర్భం విసృజేదృతౌ వా ||13|| వాయుర్హి తస్యాః పరిగృహ్య రక్తం కరోతి గుల్మం సరుజం సదాహం | పైత్తస్య లింగేన సమానలింగం విశేషణం చాప్యపరం నిబోధ ||14|| న స్పందతే నోదరమేతి వృద్ధిం భవంతి లింగాని చ గర్భిణీనాం | తం గర్భకాలాతిగమే చికిత్స్యమసృగ్భవం గుల్మముశంతి తజ్జ్ఞాః ||15||

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

వాతగుల్మార్దితం స్నిగ్ధం యుక్తం స్నేహవిరేచనైః | ఉపాచరేద్యథాకాలం నిరూహైః సానువాసనైః ||16||

Adhikarana 15 (17) · Śloka 17

పిత్తగుల్మార్దితం స్నిగ్ధం కాకోల్యాదిఘృతేన తు | విరిక్తం మధురైర్యోగైర్నిరూహైః సముపాచరేత్ ||17||

Adhikarana 16 (18) · Śloka 18

శ్లేష్మగుల్మార్దితం స్నిగ్ధం పిప్పల్యాదిఘృతేన తు | తీక్ష్ణైర్విరిక్తం తద్రూపైర్నిరూహైః సముపాచరేత్ ||18||

Adhikarana 17 (19) · Śloka 19

సన్నిపాతోత్థితే గుల్మే త్రిదోషఘ్నో విధిర్హితః |19|

Adhikarana 18 (19-21) · Śloka 21

పిత్తవద్రక్తగుల్మిన్యా నార్యాః కార్యః క్రియావిధిః ||19|| విశేషమపరం చాస్యాః శృణు రక్తవిభేదనం | పలాశక్షారతోయేన సిద్ధం సర్పిః ప్రయోజయేత్ ||20|| దద్యాదుత్తరబస్తిం చ పిప్పల్యాదిఘృతేన తు | ఉష్ణైర్వా భేదయేద్భిన్నే విధిరాసృగ్దరో హితః ||21||

Adhikarana 19 (22) · Śloka 22

ఆనూపౌదకమజ్జానో వసా తైలం ఘృతం దధి | విపక్వమేకతః శస్తం వాతగుల్మేఽనువాసనం ||22||

Adhikarana 20 (23) · Śloka 23

జాంగలైకశఫానాం తు వసా సర్పిశ్చ పైత్తికే |23|

Adhikarana 21 (23) · Śloka 23

తైలం జాంగలమజ్జాన ఏవం గుల్మే కఫోత్థితే ||23||

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

ధాత్రీఫలానాం స్వరసే షడంగం విపచేద్ఘృతం | శర్కరాసైంధవోపేతం తద్ధితం వాతగుల్మినే ||24||

Adhikarana 23 (25-26) · Śloka 26

చిత్రకవ్యోషసింధూత్థపృథ్వీకాచవ్యదాడిమైః | దీప్యకగ్రంథికాజాజీహపుషాధాన్యకైః సమైః ||25|| దధ్యారనాలబదరమూలకస్వరసైర్ఘృతం | తత్పిబేద్వాతగుల్మాగ్నిదౌర్బల్యాటోపశూలనుత్ ||26||

Adhikarana 24 (27-28) · Śloka 28

హింగుసౌవర్చలాజాజీవిడదాడిమదీప్యకైః | పుష్కరవ్యోషధాన్యామ్లవేతసక్షారచిత్రకైః ||27|| శటీవచాజగంధైలాసురసైశ్చ విపాచితం | శూలానాహహరం సర్పిర్దధ్నా చానిలగుల్మినాం ||28||

Adhikarana 25 (29-30) · Śloka 30

విడదాడిమసింధూత్థహుతభుగ్వ్యోషజీరకైః | హింగుసౌవర్చలక్షారరుగ్వృక్షామ్లామ్లవేతసైః ||29|| బీజపూరరసోపేతం సర్పిర్దధిచతుర్గుణం | సాధితం దాధికం నామ గుల్మహృత్ ప్లీహశూలజిత్ ||30||

Adhikarana 26 (31-33) · Śloka 33

రసోనస్వరసే సర్పిః పంచమూలరసాన్వితం | సురారనాలదధ్యమ్లమూలకస్వరసైః సహ ||31|| వ్యోషదాడిమవృక్షామ్లయవానీచవ్యసైంధవైః | హింగ్వమ్లవేతసాజాజీదీప్యకైశ్చ సమాంశికైః ||32|| సిద్ధం గుల్మగ్రహణ్యర్శఃశ్వాసోన్మాదక్షయజ్వరాన్ | కాసాపస్మారమందాగ్నిప్లీహశూలానిలాంజయేత్ ||33||

Adhikarana 27 (34-35) · Śloka 35

దధి సౌవీరకం సర్పిః క్వాథౌ ముద్గకులత్థజౌ | పంచాఢకాని విపచేదావాప్య ద్విపలాన్యథ ||34|| సౌవర్చలం సర్జికాం చ దేవదార్వథ సైంధవం | వాతగుల్మాపహం సర్పిరేతద్దీపనమేవ చ ||35||

Adhikarana 28 (36) · Śloka 37

తృణమూలకషాయే తు జీవనీయైః పచేద్ఘృతం | న్యగ్రోధాదిగణే వాఽపి గణే వాఽప్యుత్పలాదికే ||36|| రక్తపిత్తోత్థితం ఘ్నంతి ఘృతాన్యేతాన్యసంశయం |37|

Adhikarana 29 (37-38) · Śloka 38

ఆరగ్వధాదౌ విపచేద్దీపనీయయుతం ఘృతం ||37|| క్షారవర్గే పచేచ్చాన్యత్ పచేన్మూత్రగణేఽపరం | ఘ్నంతి గుల్మం కఫోద్భూతం ఘృతాన్యేతాన్యసంశయం ||38||

Adhikarana 30 (39) · Śloka 39

యథాదోషోచ్ఛ్రయం చాపి చికిత్సేత్సాన్నిపాతికం |39|

Adhikarana 31 (39) · Śloka 40

చూర్ణం హింగ్వాదికం వాఽపి ఘృతం వా ప్లీహనాశనం ||39|| పిబేద్గుల్మాపహం కాలే సర్పిస్తైల్వకమేవ వా |40|

Adhikarana 32 (40-44) · Śloka 44

తిలేక్షురకపాలాశసార్షపం యావనాలజం ||40|| భస్మ మూలకజం చాపి గోజావిఖరహస్తినాం | మూత్రేణ మహిషీణాం చ పాలికైశ్చావచూర్ణితైః ||41|| కుష్ఠసైంధవయష్ట్యాహ్వనాగరకృమిఘాతిభిః | సాజమోదైశ్చ దశభిః సాముద్రాచ్చ పలైర్యుతం ||42|| అయఃపాత్రేఽగ్నినాఽల్పేన పక్త్వా లేహ్య(హ)మథోద్ధరేత్ | తస్య మాత్రాం పిబేద్దధ్నా సురయా సర్పిషాఽపి వా ||43|| ధాన్యామ్లేనోష్ణతోయేన కౌలత్థేన రసేన వా | గుల్మాన్ వాతవికారాంశ్చ క్షారోఽయం హంత్యసంశయం ||44||

Adhikarana 33 (45) · Śloka 45

స్వర్జికాకుష్ఠసహితః క్షారః కేతకిజోఽపి వా | తైలేన శమయేత్ పీతో గుల్మం పవనసంభవం ||45||

Adhikarana 34 (46) · Śloka 46

పీతం సుఖాంబునా వాఽపి స్వర్జికాకుష్ఠసైంధవం |46|

Adhikarana 35 (46-48) · Śloka 49

వృశ్చీవ(ర)మురుబూకం చ వర్షాభూర్బృహతీద్వయం ||46|| చిత్రకం చ జలద్రోణే పక్త్వా పాదావశేషితం | మాగధీచిత్రకక్షౌద్రలిప్తే కుంభే నిధాపయేత్ ||47|| మధునః ప్రస్థమావాప్య పథ్యాచూర్ణార్ధసంయుతం | బుసోషితం దశాహం తు జీర్ణభక్తః పిబేన్నరః ||48|| అరిష్టోఽయం జయేద్గుల్మమవిపాకమరోచకం |49|

Adhikarana 36 (49-51) · Śloka 52

పాఠానికుంభరజనీత్రికటుత్రిఫలాగ్నికం ||49|| లవణం వృక్షబీజం చ తుల్యం స్యాదనవో గుడః | పథ్యాభిర్వా యుతం చూర్ణం గవాం మూత్రయుతం పచేత్ ||50|| గుటికాస్తద్ఘనీభూతం కృత్వా ఖాదేదభుక్తవాన్ | గుల్మప్లీహాగ్నిసాదాంస్తా నాశయేయురశేషతః ||51|| హృద్రోగం గ్రహణీదోషం పాండురోగం చ దారుణం |52|

Adhikarana 37 (52) · Śloka 53

సశూలే సోన్నతేఽస్పందే దాహపాకరుగన్వితే ||52|| గుల్మే రక్తం జలౌకోభిః సిరామోక్షేణ వా హరేత్ |53|

Adhikarana 38 (53) · Śloka 54

సుఖోష్ణా జాంగలరసాః సుస్నిగ్ధా వ్యక్తసైంధవాః ||53|| కటుత్రికసమాయుక్తా హితాః పానే తు గుల్మినాం |54|

Adhikarana 39 (54) · Śloka 55

పేయా వాతహరైః సిద్ధాః కౌలత్థా సంస్కృతా రసాః ||54|| ఖలాః సపంచమూలాశ్చ గుల్మినాం భోజనే హితాః |55|

Adhikarana 40 (55) · Śloka 55

బద్ధవర్చోనిలానాం తు సార్ద్రకం క్షీరమిష్యతే ||55||

Adhikarana 41 (56) · Śloka 56

కుంభీపిండేష్టకాస్వేదాన్ కారయేత్ కుశలో భిషక్ |56|

Adhikarana 42 (56) · Śloka 57

గుల్మినః సర్వ ఏవోక్తా దుర్విరేచ్యతమా భృశం ||56|| అతశ్చైతాంస్తు సుస్విన్నాన్ స్రంసనేనోపపాదయేత్ |57|

Adhikarana 43 (57-58) · Śloka 59

విమ్లాపనాభ్యంజనాని తథైవ దహనాని చ ||57|| ఉపనాహాశ్చ కర్తవ్యాః సుఖోష్ణాః సాల్వణాదయః | ఉదరోక్తాని సర్పీంషి మూత్రవర్తిక్రియాస్తథా ||58|| లవణాని చ యోజ్యాని యాన్యుక్తాన్యనిలామయే |59|

Adhikarana 44 (59) · Śloka 60

వాతవర్చోనిరోధే తు సాముద్రార్ద్రకసర్షపైః ||59|| కృత్వా పాయౌ విధాతవ్యా వర్తయో మరిచోత్తరాః |60|

Adhikarana 45 (60) · Śloka 61

దంతీచిత్రకమూలేషు తథా వాతహరేషు చ ||60|| కుర్యాదరిష్టాన్ సర్వాంశ్చ శ్లోకస్థానే యథేరితాన్ |61|

Adhikarana 46 (61) · Śloka 61

స్వాదేద్వాఽప్యంకురాన్ భృష్టాన్ పూతీకనృపవృక్షయోః ||61||

Adhikarana 47 (62) · Śloka 62

ఊర్ధ్వవాతం మనుష్యం చ గుల్మినం న నిరూహయేత్ |62|

Adhikarana 48 (62-63) · Śloka 63

పిబేత్త్రివృన్నాగరం వా సగుడాం వా హరీతకీం ||62|| గుగ్గులుం త్రివృతాం దంతీం ద్రవంతీం సైంధవం వచాం | మూత్రమద్యపయోద్రాక్షారసైర్వీక్ష్య బలాబలం ||63||

Adhikarana 49 (64) · Śloka 64

ఏవం పీలూని భృష్టాని పిబేత్ సలవణాని తు |64|

Adhikarana 50 (64) · Śloka 65

పిప్పలీపిప్పలీమూలచవ్యచిత్రకసైంధవైః ||64|| యుక్తా హంతి సురా గుల్మం శీఘ్రం కాలే ప్రయోజితా |65|

Adhikarana 51 (65) · Śloka 66

బద్ధవిణ్మారుతో గుల్మీ భుంజీత పయసా యవాన్ ||65|| కుల్మాషాన్ వా బహుస్నేహాన్ భక్షయేల్లవణోత్తరాన్ |66|

Adhikarana 52 (66) · Śloka 67

అథాస్యోపద్రవః శూలః కథంచిదుపజాయతే ||66|| శూలం నిఖానితమివాసుఖం యేన తు వేత్త్యసౌ |67|

Adhikarana 53 (67-68) · Śloka 69

తత్ర విణ్మూత్రసంరోధః కృచ్ఛ్రోచ్ఛ్వాసః స్థిరాంగతా ||67|| తృష్ణా దాహో భ్రమోఽన్నస్య విదగ్ధపరివృద్ధితా | రోమహర్షోఽరుచిశ్ఛర్దిర్భుక్తవృద్ధిర్జడాంగతా ||68|| వాయ్వాదిభిర్యథాసంఖ్యం మిశ్రైర్వా... |69|

Adhikarana 54 (69-72) · Śloka 73

...వీక్ష్య యోజయేత్ | పథ్యాత్రిలవణం క్షారం హింగుతుంబురుపౌష్కరం ||69|| యవానీం చ హరిద్రాం చ విడంగాన్యమ్లవేతసం | విదారీత్రిఫలాఽభీరుశృంగాటీగుడశర్కరాః ||70|| కాశ్మరీఫలయష్ట్యాహ్వపరూషకహిమాని చ | షడ్గ్రంథాతివిషాదారుపథ్యామరిచవృక్షజాన్ ||71|| కృష్ణామూలకచవ్యం చ నాగరక్షారచిత్రకాన్ | ఉష్ణామ్లకాంజికక్షీరతోయైః శ్లోకసమాపనాన్ ||72|| యథాక్రమం విమిశ్రాంశ్చ ద్వంద్వే సర్వాంశ్చ సర్వజే |73|

Adhikarana 55 (73-74) · Śloka 75

తథైవ సేకావగాహప్రదేహాభ్యంగభోజనం ||73|| శిశిరోదకపూర్ణానాం భాజనానాం చ ధారణం | వమనోన్మర్దనస్వేదలంఘనక్షపణక్రియాః ||74|| స్నేహాదిశ్చ క్రమః సర్వో విశేషేణోపదిశ్యతే |75|

Adhikarana 56 (75) · Śloka 76

వల్లూరం మూలకం మత్స్యాన్ శుష్కశాకాని వైదలం ||75|| న ఖాదేదాలుకం గుల్మీ మధురాణి ఫలాని చ |76|

Adhikarana 57 (76) · Śloka 77

వినా గుల్మేన యచ్ఛూలం గుల్మస్థానేషు జాయతే ||76|| నిదానం తస్య వక్ష్యామి రూపం చ సచికిత్సితం |77|

Adhikarana 58 (77-80) · Śloka 80

వాతమూత్రపురీషాణాం నిగ్రహాదతిభోజనాత్ ||77|| అజీర్ణాధ్యశనాయాసవిరుద్ధాన్నోపసేవనాత్ | పానీయపానాత్ క్షుత్కాలే విరూఢానాం చ సేవనాత్ ||78|| పిష్టాన్నశుష్కమాంసానాముపయోగాత్తథైవ చ | ఏవంవిధానాం ద్రవ్యాణామన్యేషాం చోపసేవనాత్ ||79|| వాయుః ప్రకుపితః కోష్ఠే శూలం సంజనయేద్భృశం | నిరుచ్ఛ్వాసీ భవేత్తేన వేదనాపీడితో నరః ||80||

Adhikarana 59 (81) · Śloka 81

శంకుస్ఫోటనవత్తస్య యస్మాత్తీవ్రాశ్చ వేదనాః | శూలాసక్తస్య లక్ష్యంతే తస్మాచ్ఛూలమిహోచ్యతే ||81||

Adhikarana 60 (82-83) · Śloka 83

నిరాహారస్య యస్యైవ తీవ్రం శూలముదీర్యతే | ప్రస్తబ్ధగాత్రో భవతి కృచ్ఛ్రేణోచ్ఛ్వసితీవ చ ||82|| వాతమూత్రపురీషాణి కృచ్ఛ్రేణ కురుతే నరః | ఏతైర్లింగైర్విజానీయాచ్ఛూలం వాతసముద్భవం ||83||

Adhikarana 61 (84) · Śloka 85

తృష్ణా దాహో మదో మూర్చ్ఛా తీవ్రం శూలం తథైవ చ | శీతాభికామో భవతి శీతేనైవ ప్రశామ్యతి ||84|| ఏతైర్లింగైర్విజానీయాచ్ఛూలం పిత్తసముద్భవం |85|

Adhikarana 62 (85-86) · Śloka 86

శూలేనోత్పీడ్యమానస్య హృల్లాస ఉపజాయతే ||85|| అతీవ పూర్ణకోష్ఠత్వం తథైవ గురుగాత్రతా | ఏతచ్ఛ్లేష్మసముత్థస్య శూలస్యోక్తం నిదర్శనం ||86||

Adhikarana 63 (87) · Śloka 88

సర్వాణి దృష్ట్వా రూపాణి నిర్దిశేత్సాన్నిపాతికం | సన్నిపాతసముత్థానమసాధ్యం తం వినిర్దిశేత్ ||87|| శూలానాం లక్షణం ప్రోక్తం... |88|

Adhikarana 64 (88) · Śloka 89

...చికిత్సాం తు నిబోధ మే | ఆశుకారీ హి పవనస్తస్మాత్తం త్వరయా జయేత్ ||88|| తస్య శూలాభిపన్నస్య స్వేద ఏవ సుఖావహః |89|

Adhikarana 65 (89) · Śloka 89

పాయసైః కృశరాపిండైః స్నిగ్ధైర్వా పిశితైర్హితః ||89||

Adhikarana 66 (90-91) · Śloka 91

త్రివృచ్ఛాకేన వా స్నిగ్ధముష్ణం భుంజీత భోజనం | చిరబిల్వాంకురాన్ వాపి తైలభృష్టాంస్తు భక్షయేత్ ||90|| వైహంగాంశ్చ రసాన్ స్నిగ్ధాన్ జాంగలాన్ శూలపీడితః | యథాలాభం నిషేవేత మాంసాని బిలశాయినాం ||91||

Adhikarana 67 (92) · Śloka 92

సురా సౌవీరకం చుక్రం మస్తూదశ్విత్తథా దధి | సకాలలవణం పేయం శూలే వాతసముద్భవే ||92||

Adhikarana 68 (93) · Śloka 93

కులత్థయూషో యుక్తామ్లో లావకీయూషసంస్కృతః | ససైంధవః సమరిచో వాతశూలవినాశనః ||93||

Adhikarana 69 (94) · Śloka 95

విడంగశిగ్రుకంపిల్లపథ్యాశ్యామామ్లవేతసాన్ | సురసామశ్వమూత్రీం చ సౌవర్చలయుతాన్ పిబేత్ ||94|| మద్యేన వాతజం శూలం క్షిప్రమేవ ప్రశామ్యతి |95|

Adhikarana 70 (95-99) · Śloka 100

పృథ్వీకాజాజిచవికాయవానీవ్యోషచిత్రకాః ||95|| పిప్పల్యః పిప్పలీమూలం సైంధవం చేతి చూర్ణయేత్ | తాని చూర్ణాని పయసా పిబేత్ కాంబలికేన వా ||96|| మధ్వాసవేన చుక్రేణ సురాసౌవీరకేణ వా | అథవై(చై)తాని చూర్ణాని మాతులుంగరసేన వా ||97|| తథా బదరయూషేణ భావితాని పునః పునః | తాని హింగుప్రగాఢాని సహ శర్కరయా పిబేత్ ||98|| సహ దాడిమసారేణ వర్తిః కార్యా భిషగ్జితా | సా వర్తిర్వాతికం శూలం క్షిప్రమేవ వ్యపోహతి ||99|| గుడతైలేన వా లీఢా పీతా మద్యేన వా పునః |100|

Adhikarana 71 (100) · Śloka 101

బుభుక్షాప్రభవే శూలే లఘు సంతర్పణం హితం ||100|| ఉష్ణైః క్షీరైర్యవాగూభిః స్నిగ్ధైర్మాంసరసైస్తథా |101|

Adhikarana 72 (101-102) · Śloka 103

వాతశూలే సముత్పన్నే రూక్షం స్నిగ్ధేన భోజయేత్ ||101|| సుసంస్కృతాః ప్రదేయాః స్యుర్ఘృతపూరా విశేషతః | వారుణీం చ పిబేజ్జంతుస్తథా సంపద్యతే సుఖీ ||102|| ఏతద్వాతసముత్థస్య శూలస్యోక్తం చికిత్సితం |103|

Adhikarana 73 (103-104) · Śloka 104

అథ పిత్తసముత్థస్య క్రియాం వక్ష్యామ్యతః పరం ||103|| స సుఖం ఛర్దయిత్వా తు పీత్వా శీతోదకం నరః | శీతలాని చ సేవేత సర్వాణ్యుష్ణాని వర్జయేత్ ||104||

Adhikarana 74 (105) · Śloka 105

మణిరాజతతామ్రాణి భాజనాని చ సర్వశః | వారిపూర్ణాని తాన్యస్య శూలస్యోపరి నిక్షిపేత్ ||105||

Adhikarana 75 (106-107) · Śloka 107

గుడః శాలిర్యవాః క్షీరం సర్పిఃపానం విరేచనం | జాంగలాని చ మాంసాని భేషజం పిత్తశూలినాం ||106|| రసాన్ సేవేత పిత్తఘ్నాన్ పిత్తలాని వివర్జయేత్ | పాలాశం ధాన్వనం వాఽపి పిబేద్యూషం సశర్కరం ||107||

Adhikarana 76 (108) · Śloka 108

పరుషకాణి మృద్వీకాఖర్జూరోదకజాన్యపి | తత్ పిబేచ్ఛర్కరాయుక్తం పిత్తశూలనివారణం ||108||

Adhikarana 77 (109) · Śloka 109

అశనే భుక్తమాత్రే తు ప్రకోపః శ్లైష్మికస్య చ | వమనం కారయేత్తత్ర పిప్పలీవారిణా భిషక్ ||109||

Adhikarana 78 (110) · Śloka 110

రూక్షః స్వేదః ప్రయోజ్యః స్యాదన్యాశ్చోష్ణాః క్రియా హితాః | పిప్పలీ శృంగవేరం చ శ్లేష్మశూలే భిషగ్జితం ||110||

Adhikarana 79 (111) · Śloka 111

పాఠాం వచాం త్రికటుకం తథా కటుకరోహిణీం | చిత్రకస్య చ నిర్యూహే పిబేద్యూషం సహార్జకం ||111||

Adhikarana 80 (112-115) · Śloka 115

ఏరండఫలమూలాని మూలం గోక్షురకస్య చ | శాలపర్ణీం పృశ్నిపర్ణీం బృహతీం కంటకారికాం ||112|| దద్యాచ్ఛృగాలవిన్నాం చ సహదేవాం తథైవ చ | మహాసహాం క్షుద్రసహాం మూలమిక్షురకస్య చ ||113|| ఏతత్ సంభృత్య సంభారం జలద్రోణే విపాచయేత్ | చతుర్భాగావశేషం తు యవక్షారయుతం పిబేత్ ||114|| వాతికం పైత్తికం వాఽపి శ్లైష్మికం సాన్నిపాతికం | ప్రసహ్య నాశయేచ్ఛూలం ఛిన్నాభ్రమివ మారుతః ||115||

Adhikarana 81 (116) · Śloka 117

పిప్పలీ స్వర్జికాక్షారో యవాశ్చిత్రక ఏవ చ | సేవ్యం చైతత్ సమానీయ భస్మ కుర్యాద్విచక్షణః ||116|| తదుష్ణవారిణా పీతం శ్లేష్మశూలే భిషగ్జితం |117|

Adhikarana 82 (117-119) · Śloka 119

రుణద్ధి మారుతం శ్లేష్మా కుక్షిపార్శ్వవ్యవస్థితః ||117|| స సంరుద్ధః కరోత్యాశు సాధ్మానం గుడ్గుడాయనం | సూచీభిరివ నిస్తోదం కృచ్ఛ్రోచ్ఛ్వాసీ తదా నరః ||118|| నాన్నం వాంఛతి నో నిద్రాముపైత్యర్తినిపీడితః | పార్శ్వశూలః స విజ్ఞేయః కఫానిలసముద్భవః ||119||

Adhikarana 83 (120-122) · Śloka 123

తత్ర పుష్కరమూలాని హింగు సౌవర్చలం విడం | సైంధవం తుంబురుం పథ్యాం చూర్ణం కృత్వా తు పాయయేత్ ||120|| పార్శ్వహృద్బస్తిశూలేషు యవక్వాథేన సంయుతం | సర్పిః ప్లీహోదరోక్తం వా ఘృతం వా హింగుసంయుతం ||121|| బీజపూరకసారం వా పయసా సహ సాధితం | ఏరండతైలమథవా మద్యమస్తుపయోరసైః ||122|| భోజయేచ్చాపి పయసా జాంగలేన రసేన వా |123|

Adhikarana 84 (123-125) · Śloka 125

ప్రకుప్యతి యదా కుక్షౌ వహ్నిమాక్రమ్య మారుతః ||123|| తదాఽస్య భోజనం భుక్తం సోపస్తంభం న పచ్యతే | ఉచ్ఛ్వసిత్యామశకృతా శూలేనాహన్యతే ముహుః ||124|| నైవాసనే న శయనే తిష్ఠన్ వా లభతే సుఖం | కుక్షిశూల ఇతి ఖ్యాతో వాతాదామసముద్భవః ||125||

Adhikarana 85 (126) · Śloka 126

వమనం కారయేత్తత్ర లంఘయేద్వా యథాబలం | సంసర్గపాచనం కుర్యాదమ్లైర్దీపనసంయుతైః ||126||

Adhikarana 86 (127) · Śloka 128

నాగరం దీప్యకం చవ్యం హింగు సౌవర్చలం విడం | మాతులుంగస్య బీజాని తథా శ్యామోరుబూకయోః ||127|| బృహత్యాః కంటకార్యాశ్చ క్వాథం శూలహరం పిబేత్ |128|

Adhikarana 87 (128-129) · Śloka 129

వచా సౌవర్చలం హింగు కుష్ఠం సాతివిషాఽభయా ||128|| కుటజస్య చ బీజాని సద్యఃశూలహరాణి తు | విరేచనే ప్రయుంజీత జ్ఞాత్వా దోషబలాబలం ||129||

Adhikarana 88 (130) · Śloka 130

స్నేహబస్తీన్నిరూహాంశ్చ కుర్యాద్దోషనిబర్హణాన్ |130|

Adhikarana 89 (130) · Śloka 131

ఉపనాహాః స్నేహసేకా ధాన్యామ్లపరిషేచనం ||130|| అవగాహాశ్చ శస్యంతే యచ్చాన్యదపి తద్ధితం |131|

Adhikarana 90 (131-132) · Śloka 132

కఫపిత్తావరుద్ధస్తు మారుతో రసమూర్చ్ఛితః ||131|| హృదిస్థః కురుతే శూలముచ్ఛ్వాసారోధకం పరం | స హృచ్ఛూల ఇతి ఖ్యాతో రసమారుతసంభవః ||132||

Adhikarana 91 (133) · Śloka 133

తత్రాపి కర్మాభిహితం యదుక్తం హృద్వికారిణాం |133|

Adhikarana 92 (133-134) · Śloka 134

సంరోధాత్ కుపితో వాయుర్బస్తిమావృత్య తిష్ఠతి ||133|| బస్తివంక్షణనాభీషు తతః శూలోఽస్య జాయతే | విణ్మూత్రవాతసంరోధీ బస్తిశూలః స మారుతాత్ ||134||

Adhikarana 93 (135) · Śloka 135

నాభ్యాం వంక్షణపార్శ్వేషు కుక్షౌ మేఢ్రాంత్రమర్దకః | మూత్రమావృత్య గృహ్ణాతి మూత్రశూలః స మారుతాత్ ||135||

Adhikarana 94 (136-139) · Śloka 139

వాయుః ప్రకుపితో యస్య రూక్షాహారస్య దేహినః | మలం రుణద్ధి కోష్ఠస్థం మందీకృత్య తు పావకం ||136|| శూలం సంజనయంస్తీవ్రం స్రోతాంస్యావృత్య తస్య హి | దక్షిణం యది వా వామం కుక్షిమాదాయ జాయతే ||137|| సర్వత్ర వర్ధతే క్షిప్రం భ్రమన్నథ సఘోషవాన్ | పిపాసా వర్ధతే తీవ్రా భ్రమో మూర్చ్ఛా చ జాయతే ||138|| ఉచ్చారితో మూత్రితశ్చ న శాంతిమధిగచ్ఛతి | విట్శూలమేతజ్జానీయాద్భిషక్ పరమదారుణం ||139||

Adhikarana 95 (140-141) · Śloka 141

క్షిప్రం దోషహరం కార్యం భిషజా సాధు జానతా | స్వేదనం శమనం చైవ నిరూహాః స్నేహబస్తయః ||140|| పూర్వోద్దిష్టాన్ పాయయేత యోగాన్ కోష్ఠవిశోధనాన్ | ఉదావర్తహరాశ్చాస్య క్రియాః సర్వాః సుఖావహాః ||141||

Adhikarana 96 (142-144) · Śloka 144

అతిమాత్రం యదా భుక్తం పావకే మృదుతాం గతే | స్థిరీభూతం తు తత్కోష్ఠే వాయురావృత్య తిష్ఠతి ||142|| అవిపాకగతం హ్యన్నం శూలం తీవ్రం కరోత్యతి | మూర్చ్ఛాఽఽధ్మానం విదాహశ్చ హృదుత్క్లేశో విలంబికా ||143|| విరిచ్యతే ఛర్దయతి కంపతేఽథ విముహ్యతి | అవిపాకాద్భవేచ్ఛూలస్త్వన్నదోషసముద్భవః ||144||

Adhikarana 97 (145) · Śloka 145

వమనం లంఘనం స్వేదః పాచనం ఫలవర్తయః | క్షారాశ్చూర్ణాని గుటికాః శస్యంతే శూలనాశనాః ||145||

Adhikarana 98 (146) · Śloka 146

గుల్మావస్థాః క్రియాః కార్యా యథావత్ సర్వశూలినాం ||146||

Adhikarana puShpikA · Śloka 42

ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే కాయ చికిత్సాతంత్రే గుల్మప్రతిషేధో నామ (చతుర్థోఽధ్యాయః, ఆదితః) ద్విచత్వారింశోఽధ్యాయః ||42||