Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो मूत्रकृच्छ्रप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
59. mūtrakr̥cchrapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਵਾਤੇਨ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕਫੇਨ ਸਰ੍ਵੈਸ੍ਤਥਾਭਿਘਾਤੈਃ ਸ਼ਕਦਸ਼੍ਮਰੀਭ੍ਯਾਮ੍ | ਤਥਾਪਰਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਯਾ ਸੁਕਸ੍ਟੋ ਮੂਤ੍ਰੋਪਘਾਤਃ ਕਥਿਤੋਸ੍ਟਮਸ੍ਤੁ ||੩||
View original
वातेन पित्तेन कफेन सर्वैस्तथाऽभिघातैः शकृदश्मरीभ्याम् | तथाऽपरः शर्करया सुकष्टो मूत्रोपघातः कथितोऽष्टमस्तु ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਅਲ੍ਪਮਲ੍ਪਂ ਸਮੁਤ੍ਪੀਡ੍ਯ ਮੁਸ੍ਕਮੇਹਨਬਸ੍ਤਿਭਿਃ | ਫਲਦ੍ਭਿਰਿਵ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਵਾਤਾਘਾਤੇਨ ਮੇਹਤਿ ||੪||
View original
अल्पमल्पं समुत्पीड्य मुष्कमेहनबस्तिभिः | फलद्भिरिव कृच्छ्रेण वाताघातेन मेहति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਹਾਰਿਦ੍ਰਮੁਸ੍ਣਂ ਰਕ੍ਤਂ ਵਾ ਮੁਸ੍ਕਮੇਹਨਬਸ੍ਤਿਭਿਃ | ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਦਹ੍ਯਾਮਾਨਾਭੈਃ ਪਿਤ੍ਤਘਾਤੇਨ ਮੇਹਤਿ ||੫||
View original
हारिद्रमुष्णं रक्तं वा मुष्कमेहनबस्तिभिः | अग्निना दह्यामानाभैः पित्तघातेन मेहति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮਨੁਸ੍ਣਂ ਚ ਮੁਸ੍ਕਮੇਹਨਬਸ੍ਤਿਭਿਃ | ਸਂਹਸ੍ਟਰੋਮਾ ਗੁਰੁਭਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਘਾਤੇਨ ਮੇਹਤਿ ||੬||
View original
स्निग्धं शुक्लमनुष्णं च मुष्कमेहनबस्तिभिः | संहृष्टरोमा गुरुभिः श्लेष्माघातेन मेहति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਦਾਹਸ਼ੀਤਰੁਜਾਵਿਸ੍ਟੋ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਂ ਮਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ | ਤਾਮ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਮੇਹਤਿ ||੭||
View original
दाहशीतरुजाविष्टो नानावर्णं महुर्मुहुः | ताम्यमानस्तु कृच्छ्रेण सान्निपातेन मेहति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8-9) · Śloka 10
ਮੂਤ੍ਰਵਾਹਿਸੁ ਸ਼ਲ੍ਯੇਨ ਕ੍ਸਤੇਸ੍ਵਭਿਹਤੇਸੁ ਚ | ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ ਭਸ਼ਵੇਦਨਃ ||੮|| ਵਾਤਬਸ੍ਤੇਸ੍ਤੁ ਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਤਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍ | ਸ਼ਕਤਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤੀਘਾਤਾਦ੍ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਗੁਣਤਾਂ ਗਤਃ ||੯|| ਆਧ੍ਮਾਨਂ ਚ ਸਸ਼ੂਲਂ ਚ ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਂ ਕਰੋਤਿ ਹਿ |੧੦|
View original
मूत्रवाहिषु शल्येन क्षतेष्वभिहतेषु च | स्रोतःसु मूत्राघातस्तु जायते भृशवेदनः ||८|| वातबस्तेस्तु तुल्यानि तस्य लिङ्गानि लक्षयेत् | शकृतस्तु प्रतीघाताद्वायुर्विगुणतां गतः ||९|| आध्मानं च सशूलं च मूत्रसङ्गं करोति हि |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ਅਸ਼੍ਮਰੀਹੇਤੁਕਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤ ਉਦਾਹਤਃ ||੧੦||
View original
अश्मरीहेतुकः पूर्वं मूत्राघात उदाहृतः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11-14) · Śloka 15
ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਚੈਵ ਤੁਲ੍ਯੇ ਸਮ੍ਭਵਲਕ੍ਸਣੈਃ | ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸਂ ਤੁ ਸ਼ਣੁ ਕੀਰ੍ਤਯਤੋ ਮਮ ||੧੧|| ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਵਾਯੁਨਾ | ਸ਼੍ਲੇਸਮਣੋਵਯਵਾ ਭਿਨ੍ਨਾਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਾਃ ||੧੨|| ਹਤ੍ਪੀਡਾ ਵੇਪਥੁਃ ਸ਼ੂਲਂ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਹ੍ਨਿਃ ਸੁਦੁਰ੍ਬਲਃ | ਤਾਭਿਰ੍ਭਵਤਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਸ਼੍ਚ ਦਾਰੁਣਃ ||੧੩|| ਮੂਤ੍ਰਵੇਗਨਿਰਸ੍ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਵੇਦਨਾ | ਯਾਵਦਨ੍ਯਾ ਪੁਨਰ੍ਨੈਤਿ ਗੁਡਿਕਾ ਸ੍ਰੋਤਸੋ ਮੁਖਮ੍ ||੧੪|| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਮ੍ਭਵਸ੍ਯੈਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ |੧੫|
View original
अश्मरी शर्करा चैव तुल्ये सम्भवलक्षणैः | शर्कराया विशेषं तु शृणु कीर्तयतो मम ||११|| पच्यमानस्य पित्तेन भिद्यमानस्य वायुना | श्लेषमणोऽवयवा भिन्नाः शर्करा इति सञ्ज्ञिताः ||१२|| हृत्पीडा वेपथुः शूलं कुक्षौ वह्निः सुदुर्बलः | ताभिर्भवति मूर्च्छा च मूत्राघातश्च दारुणः ||१३|| मूत्रवेगनिरस्तासु तासु शाम्यति वेदना | यावदन्या पुनर्नैति गुडिका स्रोतसो मुखम् ||१४|| शर्करासम्भवस्यैतन्मूत्राघातस्य लक्षणम् |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (15) · Śloka 15
ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਥੈਤੇਸਾਮਸ੍ਟਾਨਾਮਪਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੧੫||
View original
चिकित्सितमथैतेषामष्टानामपि वक्ष्यते ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
ਅਸ਼੍ਮਰੀਂ ਚ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਤਤ੍ | ਯਥਾਦੋਸਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਮਪਿ ਚ ਕ੍ਰਮਮ੍ ||੧੬||
View original
अश्मरीं च समाश्रित्य यदुक्तं प्रसमीक्ष्य तत् | यथादोषं प्रयुञ्जीत स्नेहादिमपि च क्रमम् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (17-18) · Śloka 19
ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਸ਼੍ਮਭਿਦੌ ਕੁਮ੍ਭੀਂ ਹਪੁਸਾਂ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਮ੍ | ਬਲਾਂ ਸ਼ਤਾਵਰੀਂ ਰਾਸ੍ਨਾਂ ਵਰੁਣਂ ਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾਮ੍ ||੧੭|| ਤਥਾ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦਿਂ ਸਂਹਤ੍ਯ ਤ੍ਰੈਵਤਂ ਪਚੇਤ੍ | ਤੈਲਂ ਘਤਂ ਵਾ ਤਤ੍ ਪੇਯਂ ਤੇਨ ਵਾਪ੍ਯਨੁਵਾਸਨਮ੍ ||੧੮|| ਦਦ੍ਯਾਦੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਂ ਚ ਵਾਤਕਚ੍ਛ੍ਰੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ |੧੯|
View original
श्वदंष्ट्राश्मभिदौ कुम्भीं हपुषां कण्टकारिकाम् | बलां शतावरीं रास्नां वरुणं गिरिकर्णिकाम् ||१७|| तथा विदारिगन्धादिं संहृत्य त्रैवृतं पचेत् | तैलं घृतं वा तत् पेयं तेन वाऽप्यनुवासनम् ||१८|| दद्यादुत्तरबस्तिं च वातकृच्छ्रोपशान्तये |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19) · Śloka 20
ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਸ੍ਵਰਸੇ ਤੈਲਂ ਸਗੁਡਕ੍ਸੀਰਨਾਗਰਮ੍ ||੧੯|| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਯੋਜ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰਾਨਿਲਰੁਜਾਪਹਮ੍ |੨੦|
View original
श्वदंष्ट्रास्वरसे तैलं सगुडक्षीरनागरम् ||१९|| पक्त्वा तत् पूर्ववद्योज्यं तत्रानिलरुजापहम् |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (20) · Śloka 21
ਤਣੋਤ੍ਪਲਾਦਿਕਾਕੋਲੀਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਗਣੈਃ ਕ(ਸ਼)ਤਮ੍ ||੨੦|| ਪੀਤਂ ਘਤਂ ਪਿਤ੍ਤਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਨਾਸ਼ਯੇਤ ਕ੍ਸੀਰਮੇਵ ਵਾ |੨੧|
View original
तृणोत्पलादिकाकोलीन्यग्रोधादिगणैः कृ(शृ)तम् ||२०|| पीतं घृतं पित्तकृच्छ्रं नाशयेत क्षीरमेव वा |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21) · Śloka 21
ਦਦ੍ਯਾਦੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਕਚ੍ਛ੍ਰੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ||੨੧||
View original
दद्यादुत्तरबस्तिं च पित्तकृच्छ्रोपशान्तये ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (22) · Śloka 22
ਏਭਿਰੇਵ ਕਤਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧੇਸ੍ਵਪਿ ਬਸ੍ਤਿਸੁ | ਹਿਤਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਚੇਕ੍ਸੁਕ੍ਸੀਰਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੈਰ੍ਯੁਤਮ੍ ||੨੨||
View original
एभिरेव कृतः स्नेहस्त्रिविधेष्वपि बस्तिषु | हितं विरेचनं चेक्षुक्षीरद्राक्षारसैर्युतम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (23) · Śloka 23
ਸੁਰਸੋਸਕਮੁਸ੍ਤਾਦੌ ਵਰੁਣਾਦੌ ਚ ਯਤ੍ ਕਤਮ੍ | ਤੈਲਂ ਤਥਾ ਯਵਾਗ੍ਵਾਦਿ ਕਫਾਘਾਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੨੩||
View original
सुरसोषकमुस्तादौ वरुणादौ च यत् कृतम् | तैलं तथा यवाग्वादि कफाघाते प्रशस्यते ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (24) · Śloka 24
ਯਥਾਦੋਸੋਚ੍ਛ੍ਰ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦੇਤਾਨੇਵ ਚ ਸਰ੍ਵਜੇ |੨੪|
View original
यथादोषोच्छ्र्यं कुर्यादेतानेव च सर्वजे |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (24) · Śloka 25
ਫਲ੍ਗੁਵਸ਼੍ਚੀਰਦਰ੍ਭਾਸ਼੍ਮਸਾਰਚੂਰ੍ਣਂ ਚ ਵਾਰਿਣਾ ||੨੪|| ਸੁਰੇਕ੍ਸੁਰਸਦਰ੍ਭਾਮ੍ਬੁਪੀਤਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਰੁਜਾਪਹਮ੍ |੨੫|
View original
फल्गुवृश्चीरदर्भाश्मसारचूर्णं च वारिणा ||२४|| सुरेक्षुरसदर्भाम्बुपीतं कृच्छ्ररुजापहम् |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (25) · Śloka 25
ਤਥਾਭਿਘਾਤਜੇ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ ||੨੫||
View original
तथाऽभिघातजे कुर्यात् सद्योव्रणचिकित्सितम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (26) · Śloka 26
ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੇ ਸ਼ਕਜ੍ਜਾਤੇ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਾਤਹਰੀ ਕ੍ਰਿਯਾ | ਸ੍ਵੇਦਾਵਗਾਹਾਵਭ੍ਯਙ੍ਗਬਸ੍ਤਿਚੂਰ੍ਣਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਥਾ ||੨੬||
View original
मूत्रकृच्छ्रे शकृज्जाते कार्या वातहरी क्रिया | स्वेदावगाहावभ्यङ्गबस्तिचूर्णक्रियास्तथा ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (27) · Śloka 27
ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਤੁ ਤਥਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇ ਤਯੋ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਧਿਃ ||੨੭||
View original
ये त्वन्ये तु तथा कृच्छ्रे तयो प्रोक्तः क्रियाविधिः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 59
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਏਕੋਨਸਸ੍ਠਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੫੯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे मूत्रकृच्छ्रप्रतिषेधो नाम (एकविंशतितमोऽध्यायः, आदितः) एकोनषष्ठतमोऽध्यायः ||५९||
🔊 Audio coming soon