59. mūtrakr̥cchrapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતો મૂત્રકૃચ્છ્રપ્રતિષેધમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

વાતેન પિત્તેન કફેન સર્વૈસ્તથાઽભિઘાતૈઃ શકૃદશ્મરીભ્યામ્ | તથાઽપરઃ શર્કરયા સુકષ્ટો મૂત્રોપઘાતઃ કથિતોઽષ્ટમસ્તુ ||૩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

અલ્પમલ્પં સમુત્પીડ્ય મુષ્કમેહનબસ્તિભિઃ | ફલદ્ભિરિવ કૃચ્છ્રેણ વાતાઘાતેન મેહતિ ||૪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

હારિદ્રમુષ્ણં રક્તં વા મુષ્કમેહનબસ્તિભિઃ | અગ્નિના દહ્યામાનાભૈઃ પિત્તઘાતેન મેહતિ ||૫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

સ્નિગ્ધં શુક્લમનુષ્ણં ચ મુષ્કમેહનબસ્તિભિઃ | સંહૃષ્ટરોમા ગુરુભિઃ શ્લેષ્માઘાતેન મેહતિ ||૬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

દાહશીતરુજાવિષ્ટો નાનાવર્ણં મહુર્મુહુઃ | તામ્યમાનસ્તુ કૃચ્છ્રેણ સાન્નિપાતેન મેહતિ ||૭||

Adhikarana 7 (8-9) · Śloka 10

મૂત્રવાહિષુ શલ્યેન ક્ષતેષ્વભિહતેષુ ચ | સ્રોતઃસુ મૂત્રાઘાતસ્તુ જાયતે ભૃશવેદનઃ ||૮|| વાતબસ્તેસ્તુ તુલ્યાનિ તસ્ય લિઙ્ગાનિ લક્ષયેત્ | શકૃતસ્તુ પ્રતીઘાતાદ્વાયુર્વિગુણતાં ગતઃ ||૯|| આધ્માનં ચ સશૂલં ચ મૂત્રસઙ્ગં કરોતિ હિ |૧૦|

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

અશ્મરીહેતુકઃ પૂર્વં મૂત્રાઘાત ઉદાહૃતઃ ||૧૦||

Adhikarana 9 (11-14) · Śloka 15

અશ્મરી શર્કરા ચૈવ તુલ્યે સમ્ભવલક્ષણૈઃ | શર્કરાયા વિશેષં તુ શૃણુ કીર્તયતો મમ ||૧૧|| પચ્યમાનસ્ય પિત્તેન ભિદ્યમાનસ્ય વાયુના | શ્લેષમણોઽવયવા ભિન્નાઃ શર્કરા ઇતિ સઞ્જ્ઞિતાઃ ||૧૨|| હૃત્પીડા વેપથુઃ શૂલં કુક્ષૌ વહ્નિઃ સુદુર્બલઃ | તાભિર્ભવતિ મૂર્ચ્છા ચ મૂત્રાઘાતશ્ચ દારુણઃ ||૧૩|| મૂત્રવેગનિરસ્તાસુ તાસુ શામ્યતિ વેદના | યાવદન્યા પુનર્નૈતિ ગુડિકા સ્રોતસો મુખમ્ ||૧૪|| શર્કરાસમ્ભવસ્યૈતન્મૂત્રાઘાતસ્ય લક્ષણમ્ |૧૫|

Adhikarana 10 (15) · Śloka 15

ચિકિત્સિતમથૈતેષામષ્ટાનામપિ વક્ષ્યતે ||૧૫||

Adhikarana 11 (16) · Śloka 16

અશ્મરીં ચ સમાશ્રિત્ય યદુક્તં પ્રસમીક્ષ્ય તત્ | યથાદોષં પ્રયુઞ્જીત સ્નેહાદિમપિ ચ ક્રમમ્ ||૧૬||

Adhikarana 12 (17-18) · Śloka 19

શ્વદંષ્ટ્રાશ્મભિદૌ કુમ્ભીં હપુષાં કણ્ટકારિકામ્ | બલાં શતાવરીં રાસ્નાં વરુણં ગિરિકર્ણિકામ્ ||૧૭|| તથા વિદારિગન્ધાદિં સંહૃત્ય ત્રૈવૃતં પચેત્ | તૈલં ઘૃતં વા તત્ પેયં તેન વાઽપ્યનુવાસનમ્ ||૧૮|| દદ્યાદુત્તરબસ્તિં ચ વાતકૃચ્છ્રોપશાન્તયે |૧૯|

Adhikarana 13 (19) · Śloka 20

શ્વદંષ્ટ્રાસ્વરસે તૈલં સગુડક્ષીરનાગરમ્ ||૧૯|| પક્ત્વા તત્ પૂર્વવદ્યોજ્યં તત્રાનિલરુજાપહમ્ |૨૦|

Adhikarana 14 (20) · Śloka 21

તૃણોત્પલાદિકાકોલીન્યગ્રોધાદિગણૈઃ કૃ(શૃ)તમ્ ||૨૦|| પીતં ઘૃતં પિત્તકૃચ્છ્રં નાશયેત ક્ષીરમેવ વા |૨૧|

Adhikarana 15 (21) · Śloka 21

દદ્યાદુત્તરબસ્તિં ચ પિત્તકૃચ્છ્રોપશાન્તયે ||૨૧||

Adhikarana 16 (22) · Śloka 22

એભિરેવ કૃતઃ સ્નેહસ્ત્રિવિધેષ્વપિ બસ્તિષુ | હિતં વિરેચનં ચેક્ષુક્ષીરદ્રાક્ષારસૈર્યુતમ્ ||૨૨||

Adhikarana 17 (23) · Śloka 23

સુરસોષકમુસ્તાદૌ વરુણાદૌ ચ યત્ કૃતમ્ | તૈલં તથા યવાગ્વાદિ કફાઘાતે પ્રશસ્યતે ||૨૩||

Adhikarana 18 (24) · Śloka 24

યથાદોષોચ્છ્ર્યં કુર્યાદેતાનેવ ચ સર્વજે |૨૪|

Adhikarana 19 (24) · Śloka 25

ફલ્ગુવૃશ્ચીરદર્ભાશ્મસારચૂર્ણં ચ વારિણા ||૨૪|| સુરેક્ષુરસદર્ભામ્બુપીતં કૃચ્છ્રરુજાપહમ્ |૨૫|

Adhikarana 20 (25) · Śloka 25

તથાઽભિઘાતજે કુર્યાત્ સદ્યોવ્રણચિકિત્સિતમ્ ||૨૫||

Adhikarana 21 (26) · Śloka 26

મૂત્રકૃચ્છ્રે શકૃજ્જાતે કાર્યા વાતહરી ક્રિયા | સ્વેદાવગાહાવભ્યઙ્ગબસ્તિચૂર્ણક્રિયાસ્તથા ||૨૬||

Adhikarana 22 (27) · Śloka 27

યે ત્વન્યે તુ તથા કૃચ્છ્રે તયો પ્રોક્તઃ ક્રિયાવિધિઃ ||૨૭||

Adhikarana puShpikA · Śloka 59

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે કાયચિકિત્સાતન્ત્રે મૂત્રકૃચ્છ્રપ્રતિષેધો નામ (એકવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ, આદિતઃ) એકોનષષ્ઠતમોઽધ્યાયઃ ||૫૯||