Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātō mūtrakr̥cchrapratiṣēdhamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
View original
अथातो मूत्रकृच्छ्रप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
59. mūtrakr̥cchrapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
vātēna pittēna kaphēna sarvaistathā'bhighātaiḥ śakr̥daśmarībhyām | tathā'paraḥ śarkarayā sukaṣṭō mūtrōpaghātaḥ kathitō'ṣṭamastu ||3||
View original
वातेन पित्तेन कफेन सर्वैस्तथाऽभिघातैः शकृदश्मरीभ्याम् | तथाऽपरः शर्करया सुकष्टो मूत्रोपघातः कथितोऽष्टमस्तु ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
alpamalpaṁ samutpīḍya muṣkamēhanabastibhiḥ | phaladbhiriva kr̥cchrēṇa vātāghātēna mēhati ||4||
View original
अल्पमल्पं समुत्पीड्य मुष्कमेहनबस्तिभिः | फलद्भिरिव कृच्छ्रेण वाताघातेन मेहति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
hāridramuṣṇaṁ raktaṁ vā muṣkamēhanabastibhiḥ | agninā dahyāmānābhaiḥ pittaghātēna mēhati ||5||
View original
हारिद्रमुष्णं रक्तं वा मुष्कमेहनबस्तिभिः | अग्निना दह्यामानाभैः पित्तघातेन मेहति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
snigdhaṁ śuklamanuṣṇaṁ ca muṣkamēhanabastibhiḥ | saṁhr̥ṣṭarōmā gurubhiḥ ślēṣmāghātēna mēhati ||6||
View original
स्निग्धं शुक्लमनुष्णं च मुष्कमेहनबस्तिभिः | संहृष्टरोमा गुरुभिः श्लेष्माघातेन मेहति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
dāhaśītarujāviṣṭō nānāvarṇaṁ mahurmuhuḥ | tāmyamānastu kr̥cchrēṇa sānnipātēna mēhati ||7||
View original
दाहशीतरुजाविष्टो नानावर्णं महुर्मुहुः | ताम्यमानस्तु कृच्छ्रेण सान्निपातेन मेहति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8-9) · Śloka 10
mūtravāhiṣu śalyēna kṣatēṣvabhihatēṣu ca | srōtaḥsu mūtrāghātastu jāyatē bhr̥śavēdanaḥ ||8|| vātabastēstu tulyāni tasya liṅgāni lakṣayēt | śakr̥tastu pratīghātādvāyurviguṇatāṁ gataḥ ||9|| ādhmānaṁ ca saśūlaṁ ca mūtrasaṅgaṁ karōti hi |10|
View original
मूत्रवाहिषु शल्येन क्षतेष्वभिहतेषु च | स्रोतःसु मूत्राघातस्तु जायते भृशवेदनः ||८|| वातबस्तेस्तु तुल्यानि तस्य लिङ्गानि लक्षयेत् | शकृतस्तु प्रतीघाताद्वायुर्विगुणतां गतः ||९|| आध्मानं च सशूलं च मूत्रसङ्गं करोति हि |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
aśmarīhētukaḥ pūrvaṁ mūtrāghāta udāhr̥taḥ ||10||
View original
अश्मरीहेतुकः पूर्वं मूत्राघात उदाहृतः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11-14) · Śloka 15
aśmarī śarkarā caiva tulyē sambhavalakṣaṇaiḥ | śarkarāyā viśēṣaṁ tu śr̥ṇu kīrtayatō mama ||11|| pacyamānasya pittēna bhidyamānasya vāyunā | ślēṣamaṇō'vayavā bhinnāḥ śarkarā iti sañjñitāḥ ||12|| hr̥tpīḍā vēpathuḥ śūlaṁ kukṣau vahniḥ sudurbalaḥ | tābhirbhavati mūrcchā ca mūtrāghātaśca dāruṇaḥ ||13|| mūtravēganirastāsu tāsu śāmyati vēdanā | yāvadanyā punarnaiti guḍikā srōtasō mukham ||14|| śarkarāsambhavasyaitanmūtrāghātasya lakṣaṇam |15|
View original
अश्मरी शर्करा चैव तुल्ये सम्भवलक्षणैः | शर्कराया विशेषं तु शृणु कीर्तयतो मम ||११|| पच्यमानस्य पित्तेन भिद्यमानस्य वायुना | श्लेषमणोऽवयवा भिन्नाः शर्करा इति सञ्ज्ञिताः ||१२|| हृत्पीडा वेपथुः शूलं कुक्षौ वह्निः सुदुर्बलः | ताभिर्भवति मूर्च्छा च मूत्राघातश्च दारुणः ||१३|| मूत्रवेगनिरस्तासु तासु शाम्यति वेदना | यावदन्या पुनर्नैति गुडिका स्रोतसो मुखम् ||१४|| शर्करासम्भवस्यैतन्मूत्राघातस्य लक्षणम् |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (15) · Śloka 15
cikitsitamathaitēṣāmaṣṭānāmapi vakṣyatē ||15||
View original
चिकित्सितमथैतेषामष्टानामपि वक्ष्यते ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
aśmarīṁ ca samāśritya yaduktaṁ prasamīkṣya tat | yathādōṣaṁ prayuñjīta snēhādimapi ca kramam ||16||
View original
अश्मरीं च समाश्रित्य यदुक्तं प्रसमीक्ष्य तत् | यथादोषं प्रयुञ्जीत स्नेहादिमपि च क्रमम् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (17-18) · Śloka 19
śvadaṁṣṭrāśmabhidau kumbhīṁ hapuṣāṁ kaṇṭakārikām | balāṁ śatāvarīṁ rāsnāṁ varuṇaṁ girikarṇikām ||17|| tathā vidārigandhādiṁ saṁhr̥tya traivr̥taṁ pacēt | tailaṁ ghr̥taṁ vā tat pēyaṁ tēna vā'pyanuvāsanam ||18|| dadyāduttarabastiṁ ca vātakr̥cchrōpaśāntayē |19|
View original
श्वदंष्ट्राश्मभिदौ कुम्भीं हपुषां कण्टकारिकाम् | बलां शतावरीं रास्नां वरुणं गिरिकर्णिकाम् ||१७|| तथा विदारिगन्धादिं संहृत्य त्रैवृतं पचेत् | तैलं घृतं वा तत् पेयं तेन वाऽप्यनुवासनम् ||१८|| दद्यादुत्तरबस्तिं च वातकृच्छ्रोपशान्तये |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19) · Śloka 20
śvadaṁṣṭrāsvarasē tailaṁ saguḍakṣīranāgaram ||19|| paktvā tat pūrvavadyōjyaṁ tatrānilarujāpaham |20|
View original
श्वदंष्ट्रास्वरसे तैलं सगुडक्षीरनागरम् ||१९|| पक्त्वा तत् पूर्ववद्योज्यं तत्रानिलरुजापहम् |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (20) · Śloka 21
tr̥ṇōtpalādikākōlīnyagrōdhādigaṇaiḥ kr̥(śr̥)tam ||20|| pītaṁ ghr̥taṁ pittakr̥cchraṁ nāśayēta kṣīramēva vā |21|
View original
तृणोत्पलादिकाकोलीन्यग्रोधादिगणैः कृ(शृ)तम् ||२०|| पीतं घृतं पित्तकृच्छ्रं नाशयेत क्षीरमेव वा |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21) · Śloka 21
dadyāduttarabastiṁ ca pittakr̥cchrōpaśāntayē ||21||
View original
दद्यादुत्तरबस्तिं च पित्तकृच्छ्रोपशान्तये ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (22) · Śloka 22
ēbhirēva kr̥taḥ snēhastrividhēṣvapi bastiṣu | hitaṁ virēcanaṁ cēkṣukṣīradrākṣārasairyutam ||22||
View original
एभिरेव कृतः स्नेहस्त्रिविधेष्वपि बस्तिषु | हितं विरेचनं चेक्षुक्षीरद्राक्षारसैर्युतम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (23) · Śloka 23
surasōṣakamustādau varuṇādau ca yat kr̥tam | tailaṁ tathā yavāgvādi kaphāghātē praśasyatē ||23||
View original
सुरसोषकमुस्तादौ वरुणादौ च यत् कृतम् | तैलं तथा यवाग्वादि कफाघाते प्रशस्यते ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (24) · Śloka 24
yathādōṣōcchryaṁ kuryādētānēva ca sarvajē |24|
View original
यथादोषोच्छ्र्यं कुर्यादेतानेव च सर्वजे |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (24) · Śloka 25
phalguvr̥ścīradarbhāśmasāracūrṇaṁ ca vāriṇā ||24|| surēkṣurasadarbhāmbupītaṁ kr̥cchrarujāpaham |25|
View original
फल्गुवृश्चीरदर्भाश्मसारचूर्णं च वारिणा ||२४|| सुरेक्षुरसदर्भाम्बुपीतं कृच्छ्ररुजापहम् |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (25) · Śloka 25
tathā'bhighātajē kuryāt sadyōvraṇacikitsitam ||25||
View original
तथाऽभिघातजे कुर्यात् सद्योव्रणचिकित्सितम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (26) · Śloka 26
mūtrakr̥cchrē śakr̥jjātē kāryā vātaharī kriyā | svēdāvagāhāvabhyaṅgabasticūrṇakriyāstathā ||26||
View original
मूत्रकृच्छ्रे शकृज्जाते कार्या वातहरी क्रिया | स्वेदावगाहावभ्यङ्गबस्तिचूर्णक्रियास्तथा ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (27) · Śloka 27
yē tvanyē tu tathā kr̥cchrē tayō prōktaḥ kriyāvidhiḥ ||27||
View original
ये त्वन्ये तु तथा कृच्छ्रे तयो प्रोक्तः क्रियाविधिः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 59
iti suśrutasaṁhitāyāmuttaratantrāntargatē kāyacikitsātantrē mūtrakr̥cchrapratiṣēdhō nāma (ēkaviṁśatitamō'dhyāyaḥ, āditaḥ) ēkōnaṣaṣṭhatamō'dhyāyaḥ ||59||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे मूत्रकृच्छ्रप्रतिषेधो नाम (एकविंशतितमोऽध्यायः, आदितः) एकोनषष्ठतमोऽध्यायः ||५९||
🔊 Audio coming soon