47. pānātyayapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതഃ പാനാത്യയപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

മദ്യമുഷ്ണം തഥാ തീക്ഷ്ണം സൂക്ഷ്മം വിശദമേവ ച | രൂക്ഷമാശുകരം ചൈവ വ്യവായി ച വികാശി ച ||൩||

Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5

ഔഷ്ണ്യാച്ഛീതോപചാരം തത്തൈക്ഷ്ണ്യാദ്ധന്തി മനോഗതിമ് | വിശത്യവയവാന് സൌക്ഷ്മ്യാദ്വൈശദ്യാത്കഫശുക്രനുത് ||൪|| മാരുതം കോപയേദ്രൌക്ഷ്യാദാശുത്വാച്ചാശുകര്മകൃത് | ഹര്ഷദം ച വ്യവായിത്വാദ്വികാശിത്വാദ്വിസര്പതി ||൫||

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

തദമ്ലം രസതഃ പ്രോക്തം ലഘു രോചനദീപനമ് | കേചില്ലവണവര്ജ്യാംസ്തു രസാനത്രാദിശന്തി ഹി ||൬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

സ്നിഗ്ധൈസ്തദന്നൈര്മാംസൈശ്ച ഭക്ഷ്യൈശ്ച സഹ സേവിതമ് | ഭവേദായുഃപ്രകര്ഷായ ബലായോപചയായ ച ||൭||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

കാമ്യതാ മനസസ്തുഷ്ടിര്ധൈര്യം തേജോऽതിവിക്രമഃ | വിധിവത് സേവ്യമാനേ തു മദ്യേ സന്നിഹിതാ ഗുണാഃ ||൮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

തദേവാനന്നമജ്ഞേന സേവ്യമാനമമാത്രയാ | കായാഗ്നിനാ ഹ്യഗ്നിസമം സമേത്യ കുരുതേ മദമ് ||൯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

മദേന കരണാനാം തു ഭാവാന്യത്വേ കൃതേ സതി | നിഗൂഢമപി ഭാവം സ്വം പ്രകാശീകുരുതേऽവശഃ ||൧൦||

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

ത്ര്യവസ്ഥശ്ച മദോ ജ്ഞേയഃ പൂര്വോ മധ്യോऽഥ പശ്ചിമഃ |൧൧|

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

പൂര്വേ വീര്യരതിപ്രീതിഹര്ഷഭാഷ്യാദിവര്ധനമ് ||൧൧||

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

പ്രലാപോ മധ്യമേ മോഹോ യുക്തായുക്തക്രിയാസ്തഥാ |൧൨|

Adhikarana 12 (12) · Śloka 12

വിസഞ്ജ്ഞഃ പശ്ചിമേ ശേതേ നഷ്ടകര്മക്രിയാഗുണഃ ||൧൨||

Adhikarana 13 (13) · Śloka 13

ശ്ലൈഷ്മികാനല്പപിത്താംശ്ച സ്നിഗ്ധാന്മാത്രോപസേവിനഃ | പാനം ന ബാധതേऽത്യര്ഥം വിപരീതാംസ്തു ബാധതേ ||൧൩||

Adhikarana 14 (14) · Śloka 14

നിര്ഭക്തമേകാന്തത ഏവ മദ്യം നിഷേവ്യമാണം മനുജേന നിത്യമ് | ഉത്പാദയേത് കഷ്ടതമാന് വികാരാനാപാദയേച്ചാപി ശരീരമേദമ് ||൧൪||

Adhikarana 15 (15-16) · Śloka 26

ക്രുദ്ധേന ഭീതേന പിപാസിതേന ശോകാഭിതപ്തേന ബുഭുക്ഷിതേന | വ്യായാമഭാരാധ്വപരിക്ഷതേന വേഗാവരോധാഭിഹതേന ചാപി ||൧൫|| അത്യമ്ലഭക്ഷ്യാവതതോദരേണ സാജീര്ണഭുക്തേന തഥാऽബലേന | ഉഷ്ണാഭിതപ്തേന ച സേവ്യമാനം കരോതി മദ്യം വിവിധാന് വികാരാന് ||൨൬||

Adhikarana 16 (17) · Śloka 17

പാനാത്യയം പരമദം പാനാജീര്ണമഥാപി വാ | പാനവിഭ്രമമുഗ്രം ച തേഷാം വക്ഷ്യമി ലക്ഷണമ് ||൧൭||

Adhikarana 17 (18) · Śloka 19

സ്തമ്ഭാങ്ഗമര്ദഹൃദയഗ്രഹതോദകമ്പാഃ പാനാത്യയേऽനിലകൃതേ ശിരസോ രുജശ്ച | സ്വേദപ്രലാപമുഖശോഷണദാഹമൂര്ച്ഛാഃ പിത്താത്മകേ വദനലോചനപീതതാ ച ||൧൮|| ശ്ലേഷ്മാത്മകേ വമഥുശീതകഫപ്രസേകാഃ സര്വാത്മകേ ഭവതി സര്വവികാരസമ്പത് |൧൯|

Adhikarana 18 (19) · Śloka 20

ഊഷ്മാണമങ്ഗഗുരുതാം വിരസാനനത്വം ശ്ലേഷ്മാധികത്വമരുചിം മലമൂത്രസങ്ഗമ് ||൧൯|| ലിങ്ഗം പരസ്യ തു മദസ്യ വദന്തി തജ്ജ്ഞാസ്തൃഷ്ണാം രുജാം ശിരസി സന്ധിഷു ചാപി ഭേദമ് |൨൦|

Adhikarana 19 (20) · Śloka 21

ആധ്മാനമുദ്ഗിരണമമ്ലരസോ വിദാഹോऽജീര്ണസ്യ പാനജനിതസ്യ വദന്തി ലിങ്ഗമ് ||൨൦|| ജ്ഞേയാനി തത്ര ഭിഷജാ സുവിനിശ്ചിതാനി പിത്തപ്രകോപജനിതാനി ച കാരണാനി |൨൧|

Adhikarana 20 (21) · Śloka 22

ഹൃദ്ഗാത്രതോദവമഥുജ്വരകണ്ഠധൂമമൂര്ച്ഛാകഫസ്രവണമൂര്ധരുജോ വിദാഹഃ ||൨൧|| ദ്വേഷഃ സുരാന്നവികൃതേഷു ച തേഷു തേഷു തം പാനവിഭ്രമമുശന്ത്യഖിലേന ധീരാഃ |൨൨|

Adhikarana 21 (22) · Śloka 23

ഹീനോത്തരൌഷ്ഠമതിശീതമമന്ദദാഹം തൈലപ്രഭാസ്യമതി(പി)പാനഹതം വിജഹ്യാത് ||൨൨|| ജിഹ്വൌഷ്ഠദന്തമസിതം ത്വഥവാऽപി നീലം പീതേ ച യസ്യ നയനേ രുധിരപ്രഭേ ച |൨൩|

Adhikarana 22 (23) · Śloka 23

ഹിക്കാജ്വരൌ വമഥുവേപഥുപാര്ശ്വശൂലാഃ കാസഭ്രമാവപി ച പാനഹതം ഭജന്തേ ||൨൩||

Adhikarana 23 (24) · Śloka 24

തേഷാം നിവാരണമിദം ഹി മയോച്യമാനം വ്യക്താഭിധാനമഖിലേന വിധിം നിബോധ |൨൪|

Adhikarana 24 (24) · Śloka 25

മദ്യം തു ചുക്രമരിചാര്ദ്രകദീപ്യകുഷ്ഠസൌവര്ചലായുതമലം പവനസ്യ ശാന്ത്യൈ ||൨൪|| പൃഥ്വീകദീപ്യകമഹൌഷധഹിങ്ഗുഭിര്വാ സൌവര്ചലേന ച യുതം വിതരേത് സുഖായ |൨൫|

Adhikarana 25 (25) · Śloka 26

ആമ്രാതകാമ്രഫലദാഡിമമാതുലുങ്ഗൈഃ കുര്യാച്ഛുഭാന്യപി ച ഷാഡവപാനകാനി ||൨൫|| സേവേത വാ ഫലരസോപഹിതാന് രസാദീനാനൂപവര്ഗപിശിതാന്യപി ഗന്ധവന്തി |൨൬|

Adhikarana 26 (26) · Śloka 26

പിത്താത്മകേ മധുരവര്ഗകഷായമിശ്രം മദ്യം ഹിതം സമധുശര്കരമിഷ്ടഗന്ധമ് ||൨൬||

Adhikarana 27 (27) · Śloka 27

പീത്വാ ച മദ്യമപി ചേക്ഷുരസപ്രഗാഢം നിഃശേഷതഃ ക്ഷണമവസ്ഥിതമുല്ലിഖേച്ച | ലാവൈണതിത്തിരിരസാംശ്ച പിബേദനമ്ലാന് മൌദ്ഗാന് സുഖായ സഘൃതാന് സസിതാംശ്ച യൂഷാന് ||൨൭||

Adhikarana 28 (28) · Śloka 28

പാനാത്യയേ കഫകൃതേ കഫമുല്ലിഖേച്ച മദ്യേന ബിമ്ബിവിദുലോദകസംയുതേന | സേവേത തിക്തകടുകാംശ്ച രസാനുദാരാന് യൂഷാംശ്ച തിക്തകടുകോപഹിതാന് ഹിതായ ||൨൮||

Adhikarana 29 (29) · Śloka 29

പഥ്യം യവാന്നവികൃതാനി ച ജാങ്ഗലാനി ശ്ലേഷ്മഘ്നമന്യദപി യച്ച നിരത്യയം സ്യാത് |൨൯|

Adhikarana 30 (29) · Śloka 29

കുര്യാച്ച സര്വമഥ സര്വഭവേ വിധാനം ദ്വന്ദ്വോദ്ഭവേ ദ്വയമവേക്ഷ്യ യഥാപ്രധാനമ് ||൨൯||

Adhikarana 31 (30) · Śloka 30

സാമാന്യമന്യദപി യച്ച സമഗ്രമഗ്ര്യം വക്ഷ്യാമി യച്ച മനസോ മദകൃത് സുഖം ച |൩൦|

Adhikarana 32 (30-33) · Śloka 34

ത്വങ്ഗാഗപുഷ്പമഗധൈലമധൂകധാന്യൈഃ ശ്ലക്ഷ്ണൈരജാജിമരിചൈശ്ച കൃതം സമാംശൈഃ ||൩൦|| പാനം കപിത്ഥരസവാരിപരൂഷകാഢ്യം പാനാത്യയേഷു വിധിവത്സ്രുതമമ്ബരാന്തേ | ഹ്രീവേരപദ്മപരിപേലവസമ്പ്രയുക്തൈഃ പുഷ്പൈര്വിലിപ്യ കരവീരജലോദ്ഭവൈശ്ച ||൩൧|| പിഷ്ടൈഃ സപദ്മകയുതൈരപി സാരിവാദ്യൈഃ സേകം ജലൈശ്ച വിതരേദമലൈഃ സുശീതൈഃ | ത്വക്പത്രചോചമരിചൈലഭുജങ്ഗപുഷ്പശ്ലേഷ്മാതകപ്രസവവല്കഗുഡൈരുപേതമ് ||൩൨|| ദ്രാക്ഷായുതം ഹൃതമലം മദിരാമയാര്തൈസ്തത്പാനകം ശുചി സുഗന്ധി നരൈര്നിഷേവ്യമ് | പിഷ്ട്വാ പിബേച്ച മധുകം കടുരോഹിണീം ച ദ്രാക്ഷാം ച മൂലമസകൃത് ത്രപുഷീഭവം യത് ||൩൩|| കാര്പാസിനീമഥ ച നാഗബലാം ച തുല്യാം പീത്വാ സുഖീ ഭവതി സാധു സുവര്ചലാം ച |൩൪|

Adhikarana 33 (34) · Śloka 35

കാശ്മര്യദാരുവിഡദാഡിമപിപ്പലീഷു ദ്രാക്ഷാന്വിതാസു കൃതമമ്ബുനി പാനകം യത് ||൩൪|| തദ്ബീജപൂരകരസായുതമാശു പീതം ശാന്തിം പരാം പരമദേ ത്വചിരാത് കരോതി |൩൫|

Adhikarana 34 (35-36) · Śloka 36

ദ്രാക്ഷാസിതാമധുകജീരകധാന്യകൃഷ്ണാസ്വേവം കൃതം ത്രിവൃതയാ ച പിബേത്തഥൈവ ||൩൫|| സൌവര്ചലായുതമുദാരരസം ഫലാമ്ലം ഭാര്ഗീശൃതേന ച ജലേന ഹിതോऽവസേകഃ ||൩൬||

Adhikarana 35 (37) · Śloka 37

ഇക്ഷ്വാകുധാമാര്ഗവവൃക്ഷകാണി കാകാഹ്വയോദുമ്ബരികാശ്ച ദുഗ്ധേ | വിപാച്യ തസ്യാഞ്ജലിനാ വമേദ്ധി മദ്യം പിബേച്ചാഹ്നി ഗതേ ത്വജീര്ണേ ||൩൭||

Adhikarana 36 (38) · Śloka 39

ത്വക്പിപ്പലീഭുജഗപുഷ്പവിഡൈരുപേതം സേവേത ഹിങ്ഗുമരിചൈലയുതം ഫലാമ്ലമ് | ഉഷ്ണാമ്ബുസൈന്ധവയുതാസ്ത്വഥവാ വിഡത്വക്ചവ്യൈലഹിങ്ഗുമഗധാഫലമൂലശുണ്ഠീഃ ||൩൮|| ഹൃദ്യൈഃ ഖഡൈരപി ച ഭോജനമത്ര ശസ്തം... |൩൯|

Adhikarana 37 (39-41) · Śloka 41

... ദ്രാക്ഷാകപിത്ഥഫലദാഡിമപാനകം യത് | തത് പാനവിഭ്രമഹരം മധുശര്കരാഢ്യമാമ്രാതകോലരസപാനകമേവ ചാപി ||൩൯|| ഖര്ജൂരവേത്രകകരീരപരൂഷകേഷു ദ്രാക്ഷാത്രിവൃത്സു ച കൃതം സസിതം ഹിമം വാ | ശ്രീപര്ണിയുക്തമഥവാ തു പിബേദിമാനി യഷ്ട്യാഹ്വയോത്പലഹിമാമ്ബുവിമിശ്രിതാനി ||൪൦|| ക്ഷീരിപ്രവാലബിസജീരകനാഗപുഷ്പപത്രൈലവാലുസിതസാരിവപദ്മകാനി | ആമ്രാതഭവ്യകരമര്ദകപിത്ഥകോലവൃക്ഷാമ്ലവേത്രഫലജീരകദാഡിമാനി ||൪൧||

Adhikarana 38 (42) · Śloka 42

സേവേത വാ മരിചജീരകനാഗപുഷ്പത്വക്പത്രവിശ്വചവികൈലയുതാന് രസാംശ്ച | സൂക്ഷ്മാമ്ബരസ്രുതഹിമാംശ്ച സുഗന്ധിഗന്ധാന് പാനോദ്ഭവാന്നുദതി സപ്തഗദാനശേഷാന് ||൪൨||

Adhikarana 39 (43-44) · Śloka 44

പഞ്ചേന്ദ്രിയാര്ഥവിഷയാ മൃദുപാനയോഗാ ഹൃദ്യാഃ സുഖാശ്ച മനസഃ സതതം നിഷേവ്യാഃ | പാനാത്യയേഷു വികടോരുനിതമ്ബവത്യഃ പീനോന്നതസ്തനഭരാനതമധ്യദേശാഃ ||൪൩|| പ്രൌഢാഃ സ്ത്രിയോऽഭിനവയൌവനപീനഗാത്ര്യഃ സേവ്യാശ്ച പഞ്ചവിഷയാതിശയസ്വഭാവാഃ ||൪൪||

Adhikarana 40 (45) · Śloka 45

പിബേദ്രസം പുഷ്പഫലോദ്ഭവം വാ സിതാമധൂകത്രിസുഗന്ധിയുക്തമ് | സഞ്ചൂര്ണ്യ സംയോജ്യ ച നാഗപുഷ്പൈരജാജികൃഷ്ണാമരിചൈശ്ച തുല്യൈഃ ||൪൫||

Adhikarana 41 (46) · Śloka 46

വര്ഷാഭൂയഷ്ട്യാഹ്വമധൂകലാക്ഷാത്വക്കര്ബുദാരാങ്കുരജീരകാണി | ദ്രാക്ഷാം ച കൃഷ്ണാമഥ കേശരം ച ക്ഷീരേ സമാലോഡ്യ പിബേത് സുഖേപ്സുഃ ||൪൬||

Adhikarana 42 (47) · Śloka 47

ഭവേച്ച മദ്യേന തു യേന പാതിതഃ പ്രകാമപീതേന സുരാസവാദിനാ | തദേവ തസ്മൈ വിധിവത് പ്രദാപയേദ്വിപര്യയേ ഭ്രംശമവശ്യമൃച്ഛതി ||൪൭||

Adhikarana 43 (48) · Śloka 48

യഥാ നരേന്ദ്രോപഹതസ്യ കസ്യചിദ്ഭവേത് പ്രസാദസ്തത ഏവ നാന്യതഃ | ധ്രുവം തഥാ മദ്യഹതസ്യ ദേഹിനോ ഭവേത് പ്രസാദസ്തത ഏവ നാന്യതഃ ||൪൮||

Adhikarana 44 (49) · Śloka 49

വിച്ഛിന്നമദ്യഃ സഹസാ യോऽതിമദ്യം നിഷേവതേ | തസ്യ പാനാത്യയോദ്ദിഷ്ടാ വികാരാഃ സമ്ഭവന്തി ഹി ||൪൯||

Adhikarana 45 (50) · Śloka 50

മദ്യസ്യാഗ്നേയവായവ്യൌ ഗുണാവമ്ബു(മ്ഭോ)വഹാനി തു | സ്രോതാംസി ശോഷയേയാതാം തേന തൃഷ്ണോപജായതേ ||൫൦||

Adhikarana 46 (51) · Śloka 51

പാടലോത്പലകന്ദേഷു മുദ്ഗപര്ണ്യാം ച സാധിതമ് | പിബേന്മാഗധികോന്മിശ്രം തത്രാമ്ഭോ ഹിമശീതലമ് ||൫൧||

Adhikarana 47 (52) · Śloka 53

സര്പിസ്തൈലവസാമജ്ജദധിഭൃങ്ഗരസൈര്യുതമ് | ക്വാഥേന ബില്വയവയോഃ സര്വഗന്ധൈശ്ച പേഷിതൈഃ ||൫൨|| പക്വമഭ്യഞ്ജനേ ശ്രേഷ്ഠം... |൫൩|

Adhikarana 48 (53) · Śloka 53

...സേകേ ക്വാഥശ്ച ശീതലഃ |൫൩|

Adhikarana 49 (53) · Śloka 54

രസവന്തി ച ഭോജ്യാനി യഥാസ്വമവചാരയേത് ||൫൩|| പാനകാനി സുശീതാനി ഹൃദ്യാനി സുരഭീണി ച |൫൪|

Adhikarana 50 (54) · Śloka 54

ത്വചം പ്രാപ്തസ്തു പാനോഷ്മാ പിത്തരക്താഭിമൂര്ച്ഛിതഃ | ദാഹം പ്രകുരുതേ ഘോരം പിത്തവത്തത്ര ഭേഷജമ് ||൫൪||

Adhikarana 51 (55-56) · Śloka 56

ശീതം വിധാനമത ഊര്ധ്വമഹം പ്രവക്ഷ്യേ ദാഹപ്രശാന്തികരമൃദ്ധിമതാം നരാണാമ് | തത്രാദിതോ മലയജേന ഹിതഃ പ്രദേഹശ്ചന്ദ്രാംശുഹാരതുഹിനോദകശീതലേന ||൫൫|| ശീതാമ്ബുശീതലതരൈശ്ച ശയാനമേനം ഹാരൈര്മൃണാലവലയൈരബലാഃ സ്പൃശേയുഃ | ഭിന്നോത്പലോജ്ജ്വലഹിമേ ശയനേ ശയീത പത്രേഷു വാ സജലബിന്ദുഷു പദ്മിനീനാമ് ||൫൬||

Adhikarana 52 (57) · Śloka 57

ആസാദയന് പവനമാഹൃതമങ്ഗനാഭിഃ കഹ്ലാരപദ്മദലശൈവലസഞ്ചയേഷു | കാന്തൈര്വനാന്തപവനൈഃ പരിമൃശ്യമാനഃ ശക്തശ്ചരേദ്ഭവനകാനനദീര്ഘികാസു ||൫൭||

Adhikarana 53 (58) · Śloka 59

ദാഹാഭിഭൂതമഥവാ പരിഷേചയേത്തു ലാമജ്ജകാമ്ബുരുഹചന്ദനതോയതോയൈഃ | വിസ്രാവിതാം ഹൃതമലാം നവവാരിപൂര്ണാം പദ്മോത്പലാകുലജലാമധിവാസിതാമ്ബുമ് ||൫൮|| വാപീം ഭജേത ഹരിചന്ദനഭൂഷിതാങ്ഗഃ കാന്താകരസ്പൃശനകര്കശരോമകൂപഃ |൫൯|

Adhikarana 54 (59) · Śloka 60

തത്രൈനമമ്ബുരുഹപത്രസമൈഃ സ്പൃശന്ത്യഃ ശീതൈഃ കരോരുവദനൈഃ കഠിനൈഃ സ്തനൈശ്ച ||൫൯|| തോയാവഗാഹകുശലാ മധുരസ്വഭാവാഃ സംഹര്ഷയേയുരബലാഃ സുകലൈഃ പ്രലാപൈഃ |൬൦|

Adhikarana 55 (60-61) · Śloka 62

ധാരാഗൃഹേ പ്രഗലിതോദകദുര്ദിനാഭേ ക്ലാന്തഃ ശയീത സലിലാനിലശീതകുക്ഷൌ ||൬൦|| ഗന്ധോദകൈഃ സകുസുമൈരുപസിക്തഭൂമൌ പത്രാമ്ബുചന്ദനരസൈരുപലിപ്തകുഡ്യേ | ജാത്യുത്പലപ്രിയകകേശരപുണ്ഡരീകപുന്നാഗനാഗകരവീരകൃതോപചാരേ ||൬൧|| തസ്മിന് ഗൃഹേ കമലരേണ്വരുണേ ശയീത യത്നാഹൃതാനിലവികമ്പിതപുഷ്പദാമ്നി |൬൨|

Adhikarana 56 (62-64) · Śloka 64

ഹേമന്തവിന്ധ്യഹിമവന്മലയാചലാനാം ശീതാമ്ഭസാം സകദലീഹരിതദ്രുമാണാമ് ||൬൨|| ഉദ്ഭിന്നനീലനലിനാമ്ബുരുഹാകരാണാം ചന്ദ്രോദയസ്യ ച കഥാഃ ശൃണുയാന്മനോജ്ഞാഃ | മ്ലാനം പ്രതാന്തമനസം മനസോऽനുകൂലാഃ പീനസ്തനോരുജഘനാ ഹരിചന്ദനാങ്ഗ്യഃ ||൬൩|| താ ഏനമാര്ദ്രവസനാഃ സഹ സംവിശേയുഃ ശ്ലിഷ്ട്വാऽബലാഃ ശിഥിലമേഖലഹാരയഷ്ട്യഃ ||൬൪||

Adhikarana 57 (65) · Śloka 65

ഹര്ഷയേയുര്നരം നാര്യഃ സ്വഗുണൈ രഹസി സ്ഥിതാഃ | താഃ ശൈത്യാച്ഛമയേയുശ്ച പിത്തപാനാത്യയാന്തരമ് ||൬൫||

Adhikarana 58 (66) · Śloka 66

തൃഡ്ദാഹരക്തപിത്തേഷു കാര്യോऽയം ഭേഷജക്രമഃ | സാമാന്യതോ... |൬൬|

Adhikarana 59 (66) · Śloka 66

... വിശേഷം തു ശൃണു ദാഹേഷ്വശേഷതഃ ||൬൬||

Adhikarana 60 (67-69) · Śloka 69

കൃത്സ്നദേഹാനുഗം രക്തമുദ്രിക്തം ദഹതി ഹ്യതി | സഞ്ചൂഷ്യതേ ദഹ്യതേ ച താമ്രാഭസ്താമ്രലോചനഃ ||൬൭|| ലോഹഗന്ധാങ്ഗവദനോ വഹ്നിനേവാവകീര്യതേ | തം വിലങ്ഘ്യ വിധാനേന സംസൃഷ്ടാഹാരമാചരേത് ||൬൮|| അപ്രശാമ്യതി ദാഹേ ച രസൈസ്തൃപ്തസ്യ ജാങ്ഗലൈഃ | ശാഖാശ്രയാ യഥാന്യായം രോഹിണീര്വ്യധയേത് സിരാഃ ||൬൯||

Adhikarana 61 (70) · Śloka 70

പിത്തജ്വരസമഃ പിത്താത് സ ചാപ്യസ്യ വിധിര്ഹിതഃ |൭൦|

Adhikarana 62 (70-71) · Śloka 71

തൃഷ്ണാനിരോധാദബ്ധാതൌ ക്ഷീണേ തേജഃ സമുദ്ധതമ് ||൭൦|| സബാഹ്യാഭ്യന്തരം ദേഹം ദഹേദ്വൈ മന്ദചേതസഃ | സംശുഷ്കഗലതാല്വോഷ്ഠോ ജിഹ്വാം നിഷ്കൃഷ്യ ചേഷ്ടതേ ||൭൧||

Adhikarana 63 (72) · Śloka 73

തത്രോപശമയേത്തേജസ്ത്വബ്ധാതും ച വിവര്ധയേത് | പായയേത് കാമമമ്ഭശ്ച ശര്കരാഢ്യം പയോऽപി വാ ||൭൨|| ശീതമിക്ഷുരസം മന്ഥം വിതരേച്ചേരിതം വിധിമ് |൭൩|

Adhikarana 64 (73) · Śloka 74

അസൃജാ പൂര്ണകോഷ്ഠസ്യ ദാഹോ ഭവതി ദുഃസഹഃ ||൭൩|| വിധിഃ സദ്യോവ്രണീയോക്തസ്തസ്യ ലക്ഷണമേവ ച |൭൪|

Adhikarana 65 (74-75) · Śloka 75

ധാതുക്ഷയോക്തോ യോ ദാഹസ്തേന മൂര്ച്ഛാതൃഷാന്വിതഃ ||൭൪|| ക്ഷാമസ്വരഃ ക്രിയാഹീനോ ഭൃശം സീദതി പീഡിതഃ | രക്തപിത്തവിധിസ്തസ്യ ഹിതഃ സ്നിഗ്ധോऽനിലാപഹഃ ||൭൫||

Adhikarana 66 (76-77) · Śloka 77

ക്ഷതജേനാശ്നതശ്ചാന്യഃ ശോചതോ വാऽപ്യനേകധാ | തേനാന്തര്ദഹ്യതേऽത്യര്ഥം തൃഷ്ണാമൂര്ച്ഛാപ്രലാപവാന് ||൭൬|| തമിഷ്ടവിഷയോപേതം സുഹൃദ്ഭിരഭിസംവൃതമ് | ക്ഷീരമാംസരസാഹാരം വിധിനോക്തേന സാധയേത് ||൭൭||

Adhikarana 67 (78) · Śloka 78

മര്മാഭിഘാതജോऽപ്യസ്തി സ ചാസാധ്യതമഃ സ്മൃതഃ |൭൮|

Adhikarana 68 (78) · Śloka 78

സര്വ ഏവ ച വര്ജ്യാഃ സ്യുഃ ശീതഗാത്രേഷു ദേഹിഷു ||൭൮|| (ഏവംവിധോ ഭവേദ്യസ്തു മദിരാമയപീഡിതഃ ||) |

Adhikarana 69 (79) · Śloka 79

പ്രശാന്തോപദ്രവേ ചാപി ശോധനം പ്രാപ്തമാചരേത് ||൭൯||

Adhikarana 70 (80) · Śloka 80

സജീരകാണ്യാര്ദ്രകശൃങ്ഗവേരസൌവര്ചലാന്യര്ധജലപ്ലുതാനി | മദ്യാനി ഹൃദ്യാന്യഥ ഗന്ധവന്തി പീതാനി സദ്യഃ ശമയന്തി തൃഷ്ണാമ് ||൮൦||

Adhikarana 71 (81) · Śloka 81

ജലപ്ലുതശ്ചന്ദനഭൂഷിതാങ്ഗഃ സ്രഗ്വീ സഭക്താം പിശിതോപദംശാമ് | പിബന് സുരാം നൈവ ലഭേത രോഗാന് മനോനുവിഘ്നം ച മദം ന യാതി ||൮൧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 47

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ കായചികിത്സാതന്ത്രേ മദാത്യയപ്രതിഷേധോ നാമ (നവമോऽധ്യായഃ, ആദിതഃ) സപ്തചത്വാരിംശത്തമോऽധ്യായഃ ||൪൭||