Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ മൂര്ച്ഛാപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातो मूर्च्छाप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
46. mūrcchāpratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ക്ഷീണസ്യ ബഹുദോഷസ്യ വിരുദ്ധാഹാരസേവിനഃ | വേഗാഘാതാദഭീഘാതാദ്ധീനസത്ത്വസ്യ വാ പുനഃ ||൩|| കരണായതനേഷൂഗ്രാ ബാഹ്യേഷ്വാഭ്യന്തരേഷു ച | നിവിശന്തേ യദാ ദോഷാസ്തദാ മൂര്ച്ഛന്തി മാനവാഃ ||൪|| ഹൃത്പീഡാ ജൃമ്ഭണം ഗ്ലാനിഃ സഞ്ജ്ഞാനാശോ ബലസ്യ ച | സര്വാസാം പൂര്വരൂപാണി, യഥാസ്വം താ വിഭാവയേത് ||൫||
View original
क्षीणस्य बहुदोषस्य विरुद्धाहारसेविनः | वेगाघातादभीघाताद्धीनसत्त्वस्य वा पुनः ||३|| करणायतनेषूग्रा बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च | निविशन्ते यदा दोषास्तदा मूर्च्छन्ति मानवाः ||४|| हृत्पीडा जृम्भणं ग्लानिः सञ्ज्ञानाशो बलस्य च | सर्वासां पूर्वरूपाणि, यथास्वं ता विभावयेत् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 7
സഞ്ജ്ഞാവഹാസു നാഡീഷു പിഹിതാസ്വനിലാദിഭിഃ | തമോऽഭ്യുപൈതി സഹസാ സുഖദുഃഖവ്യപോഹകൃത് ||൬|| സുഖദുഃഖവ്യപോഹാച്ച നരഃ പതതി കാഷ്ഠവത് | മോഹോ മൂര്ച്ഛേതി താം പ്രാഹുഃ... |൭|
View original
सञ्ज्ञावहासु नाडीषु पिहितास्वनिलादिभिः | तमोऽभ्युपैति सहसा सुखदुःखव्यपोहकृत् ||६|| सुखदुःखव्यपोहाच्च नरः पतति काष्ठवत् | मोहो मूर्च्छेति तां प्राहुः... |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
... ഷഡ്വിധാ സാ പ്രകീര്തിതാ ||൭|| വാതാദിഭിഃ ശോണിതേന മദ്യേന ച വിഷേണ ച | ഷട്സ്വപ്യേതാസു പിത്തം ഹി പ്രഭുത്വേനാവതിഷ്ഠതേ ||൮||
View original
... षड्विधा सा प्रकीर्तिता ||७|| वातादिभिः शोणितेन मद्येन च विषेण च | षट्स्वप्येतासु पित्तं हि प्रभुत्वेनावतिष्ठते ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
അപസ്മാരോക്തലിങ്ഗാനി താസാമുക്താനി തത്ത്വതഃ |൯|
View original
अपस्मारोक्तलिङ्गानि तासामुक्तानि तत्त्वतः |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9) · Śloka 10
പൃഥിവ്യമ്ഭസ്തമോരൂപം രക്തഗന്ധശ്ച തന്മയഃ ||൯|| തസ്മാദ്രക്തസ്യ ഗന്ധേന മൂര്ച്ഛന്തി ഭുവി മാനവാഃ |൧൦|
View original
पृथिव्यम्भस्तमोरूपं रक्तगन्धश्च तन्मयः ||९|| तस्माद्रक्तस्य गन्धेन मूर्च्छन्ति भुवि मानवाः |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ദ്രവ്യസ്വഭാവ ഇത്യേകേ ദൃഷ്ട്വാ യദഭിമുഹ്യതി ||൧൦||
View original
द्रव्यस्वभाव इत्येके दृष्ट्वा यदभिमुह्यति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ഗുണാസ്തീവ്രതരത്വേന സ്ഥിതാസ്തു വിഷമദ്യയോഃ | ത ഏവ തസ്മാജ്ജായേത മോഹസ്താഭ്യാം യഥേരിതഃ ||൧൧||
View original
गुणास्तीव्रतरत्वेन स्थितास्तु विषमद्ययोः | त एव तस्माज्जायेत मोहस्ताभ्यां यथेरितः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
സ്തബ്ധാങ്ഗദൃഷ്ടിസ്ത്വസൃജാ ഗൂഢോച്ഛ്വാസശ്ച മൂര്ച്ഛിതഃ |൧൨|
View original
स्तब्धाङ्गदृष्टिस्त्वसृजा गूढोच्छ्वासश्च मूर्च्छितः |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
മദ്യേന വിലപംശ്ഛേതേ നഷ്ടവിഭ്രാന്തമാനസഃ | ഗാത്രാണി വിക്ഷിപന് ഭൂമൌ ജരാം യാവന്ന യാതി തത് ||൧൨||
View original
मद्येन विलपंश्छेते नष्टविभ्रान्तमानसः | गात्राणि विक्षिपन् भूमौ जरां यावन्न याति तत् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
വേപഥുസ്വപ്നതൃഷ്ണാഃ സ്യുഃ സ്തമ്ഭശ്ച വിഷമൂര്ച്ഛിതേ | വേദിതവ്യം തീവ്രതരം യഥാസ്വം വിഷലക്ഷണൈഃ ||൧൩||
View original
वेपथुस्वप्नतृष्णाः स्युः स्तम्भश्च विषमूर्च्छिते | वेदितव्यं तीव्रतरं यथास्वं विषलक्षणैः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
സേകാവഗാഹൌ മണയഃ സഹാരാഃ ശീതാഃ പ്രദേഹാ വ്യജനാനിലാശ്ച | ശീതാനി പാനാനി ച ഗന്ധവന്തി സര്വാസു മൂര്ച്ഛാസ്വനിവാരിതാനി ||൧൪||
View original
सेकावगाहौ मणयः सहाराः शीताः प्रदेहा व्यजनानिलाश्च | शीतानि पानानि च गन्धवन्ति सर्वासु मूर्च्छास्वनिवारितानि ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
സിതാപ്രിയാലേക്ഷുരസപ്ലുതാനി ദ്രാക്ഷാമധൂകസ്വരസാന്വിതാനി | ഖര്ജൂരകാശ്മര്യരസൈഃ ശൃതാനി പാനാനി സര്പീംഷി ച ജീവനാനി ||൧൫||
View original
सिताप्रियालेक्षुरसप्लुतानि द्राक्षामधूकस्वरसान्वितानि | खर्जूरकाश्मर्यरसैः शृतानि पानानि सर्पींषि च जीवनानि ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
സിദ്ധാനി വര്ഗേ മധുരേ പയാംസി സദാഡിമാ ജാങ്ഗലജാ രസാശ്ച | തഥാ യവാ ലോഹിതശാലയശ്ച മൂര്ച്ഛാസു പഥ്യാശ്ച സദാ സതീനാഃ ||൧൬||
View original
सिद्धानि वर्गे मधुरे पयांसि सदाडिमा जाङ्गलजा रसाश्च | तथा यवा लोहितशालयश्च मूर्च्छासु पथ्याश्च सदा सतीनाः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ഭുജങ്ഗപുഷ്പം മരിചാന്യുശീരം കോലസ്യ മധ്യം ച പിബേത് സമാനി | ശീതേന തോയേന ബിസം മൃണാലം ക്ഷൌദ്രേണ കൃഷ്ണാം സിതയാ ച പഥ്യാമ് ||൧൭||
View original
भुजङ्गपुष्पं मरिचान्युशीरं कोलस्य मध्यं च पिबेत् समानि | शीतेन तोयेन बिसं मृणालं क्षौद्रेण कृष्णां सितया च पथ्याम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
കുര്യാച്ച നാസാവദനാവരോധം ക്ഷീരം പിബേദ്വാऽപ്യഥ മാനുഷീണാമ് | മൂര്ച്ഛാം പ്രസക്താം തു ശിരോവിരേകൈര്ജയേദഭീക്ഷ്ണം വമനൈശ്ച തീക്ഷ്ണൈഃ ||൧൮||
View original
कुर्याच्च नासावदनावरोधं क्षीरं पिबेद्वाऽप्यथ मानुषीणाम् | मूर्च्छां प्रसक्तां तु शिरोविरेकैर्जयेदभीक्ष्णं वमनैश्च तीक्ष्णैः ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19) · Śloka 20
ഹരീതകീക്വാഥശൃതം ഘൃതം വാ ധാത്രീഫലാനാം സ്വരസൈഃ കൃതം വാ | ദ്രാക്ഷാസിതാദാഡിമലാജവന്തി ശീതാനി നീലോത്പലപദ്മവന്തി ||൧൯|| പിബേത് കഷായാണി ച ഗന്ധവന്തി പിത്തജ്വരം യാനി ശമം നയന്തി |൨൦|
View original
हरीतकीक्वाथशृतं घृतं वा धात्रीफलानां स्वरसैः कृतं वा | द्राक्षासितादाडिमलाजवन्ति शीतानि नीलोत्पलपद्मवन्ति ||१९|| पिबेत् कषायाणि च गन्धवन्ति पित्तज्वरं यानि शमं नयन्ति |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20) · Śloka 21
പ്രഭൂതദോഷസ്തമസോऽതിരേകാത് സമ്മൂര്ച്ഛിതോ നൈവ വിബുധ്യതേ യഃ ||൨൦|| സന്ന്യസ്തസഞ്ജ്ഞോ ഭൃശദുശ്ചികിത്സ്യോ ജ്ഞേയസ്തദാ ബുദ്ധിമതാ മനുഷ്യഃ |൨൧|
View original
प्रभूतदोषस्तमसोऽतिरेकात् सम्मूर्च्छितो नैव विबुध्यते यः ||२०|| सन्न्यस्तसञ्ज्ञो भृशदुश्चिकित्स्यो ज्ञेयस्तदा बुद्धिमता मनुष्यः |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (21) · Śloka 22
യഥാऽऽമലോഷ്ടം സലിലേ നിഷിക്തം സമുദ്ധരേദാശ്വവിലീനമേവ ||൨൧|| തദ്വച്ചികിത്സേത്ത്വരയാ ഭിഷക്തമസ്വേദനം മൃത്യുവശം പ്രയാതമ് |൨൨|
View original
यथाऽऽमलोष्टं सलिले निषिक्तं समुद्धरेदाश्वविलीनमेव ||२१|| तद्वच्चिकित्सेत्त्वरया भिषक्तमस्वेदनं मृत्युवशं प्रयातम् |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (22) · Śloka 23
തീക്ഷ്ണാഞ്ജനാഭ്യഞ്ജനധൂമയോഗൈസ്തഥാ നഖാഭ്യന്തരതോത്രപാതൈഃ ||൨൨|| വാദിത്രഗീതാനുനയൈരപൂര്വൈര്വിഘട്ടനൈര്ഗുപ്തഫലാവഘര്ഷൈഃ |൨൩|
View original
तीक्ष्णाञ्जनाभ्यञ्जनधूमयोगैस्तथा नखाभ्यन्तरतोत्रपातैः ||२२|| वादित्रगीतानुनयैरपूर्वैर्विघट्टनैर्गुप्तफलावघर्षैः |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (23) · Śloka 23
ആഭിഃ ക്രിയാഭിശ്ച ന ലബ്ധസഞ്ജ്ഞഃ സാനാഹലാലാശ്വസനശ്ച വര്ജ്യഃ ||൨൩||
View original
आभिः क्रियाभिश्च न लब्धसञ्ज्ञः सानाहलालाश्वसनश्च वर्ज्यः ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
പ്രബുദ്ധസഞ്ജ്ഞം വമനാനുലോമ്യൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്വിശുദ്ധം ലഘുപഥ്യഭുക്തമ് | ഫലത്രികൈശ്ചിത്രകനാഗരാഢ്യൈസ്തഥാऽശ്മജാതാജ്ജതുനഃ പ്രയോഗൈഃ | സശര്കരൈര്മാസമുപക്രമേത വിശേഷതോ ജീര്ണഘൃതം സ പായ്യഃ ||൨൪||
View original
प्रबुद्धसञ्ज्ञं वमनानुलोम्यैस्तीक्ष्णैर्विशुद्धं लघुपथ्यभुक्तम् | फलत्रिकैश्चित्रकनागराढ्यैस्तथाऽश्मजाताज्जतुनः प्रयोगैः | सशर्करैर्मासमुपक्रमेत विशेषतो जीर्णघृतं स पाय्यः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (25) · Śloka 25
യഥാസ്വം ച ജ്വരഘ്നാനി കഷായാണ്യുപയോജയേത് | സര്വമൂര്ച്ഛാപരീതാനാം വിഷജായാം വിഷാപഹമ് ||൨൫||
View original
यथास्वं च ज्वरघ्नानि कषायाण्युपयोजयेत् | सर्वमूर्च्छापरीतानां विषजायां विषापहम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 46
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ കായചികിത്സാതന്ത്രേ മൂര്ച്ഛാപ്രതിഷേധോ നാമ (അഷ്ടമോऽധ്യായഃ, ആദിതഃ) ഷട്ചത്വാരിംശത്തമോऽധ്യായഃ ||൪൬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे मूर्च्छाप्रतिषेधो नाम (अष्टमोऽध्यायः, आदितः) षट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४६||
🔊 Audio coming soon