Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో మూర్చ్ఛాప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो मूर्च्छाप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
46. mūrcchāpratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
క్షీణస్య బహుదోషస్య విరుద్ధాహారసేవినః | వేగాఘాతాదభీఘాతాద్ధీనసత్త్వస్య వా పునః ||3|| కరణాయతనేషూగ్రా బాహ్యేష్వాభ్యంతరేషు చ | నివిశంతే యదా దోషాస్తదా మూర్చ్ఛంతి మానవాః ||4|| హృత్పీడా జృంభణం గ్లానిః సంజ్ఞానాశో బలస్య చ | సర్వాసాం పూర్వరూపాణి, యథాస్వం తా విభావయేత్ ||5||
View original
क्षीणस्य बहुदोषस्य विरुद्धाहारसेविनः | वेगाघातादभीघाताद्धीनसत्त्वस्य वा पुनः ||३|| करणायतनेषूग्रा बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च | निविशन्ते यदा दोषास्तदा मूर्च्छन्ति मानवाः ||४|| हृत्पीडा जृम्भणं ग्लानिः सञ्ज्ञानाशो बलस्य च | सर्वासां पूर्वरूपाणि, यथास्वं ता विभावयेत् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 7
సంజ్ఞావహాసు నాడీషు పిహితాస్వనిలాదిభిః | తమోఽభ్యుపైతి సహసా సుఖదుఃఖవ్యపోహకృత్ ||6|| సుఖదుఃఖవ్యపోహాచ్చ నరః పతతి కాష్ఠవత్ | మోహో మూర్చ్ఛేతి తాం ప్రాహుః... |7|
View original
सञ्ज्ञावहासु नाडीषु पिहितास्वनिलादिभिः | तमोऽभ्युपैति सहसा सुखदुःखव्यपोहकृत् ||६|| सुखदुःखव्यपोहाच्च नरः पतति काष्ठवत् | मोहो मूर्च्छेति तां प्राहुः... |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
... షడ్విధా సా ప్రకీర్తితా ||7|| వాతాదిభిః శోణితేన మద్యేన చ విషేణ చ | షట్స్వప్యేతాసు పిత్తం హి ప్రభుత్వేనావతిష్ఠతే ||8||
View original
... षड्विधा सा प्रकीर्तिता ||७|| वातादिभिः शोणितेन मद्येन च विषेण च | षट्स्वप्येतासु पित्तं हि प्रभुत्वेनावतिष्ठते ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
అపస్మారోక్తలింగాని తాసాముక్తాని తత్త్వతః |9|
View original
अपस्मारोक्तलिङ्गानि तासामुक्तानि तत्त्वतः |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9) · Śloka 10
పృథివ్యంభస్తమోరూపం రక్తగంధశ్చ తన్మయః ||9|| తస్మాద్రక్తస్య గంధేన మూర్చ్ఛంతి భువి మానవాః |10|
View original
पृथिव्यम्भस्तमोरूपं रक्तगन्धश्च तन्मयः ||९|| तस्माद्रक्तस्य गन्धेन मूर्च्छन्ति भुवि मानवाः |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ద్రవ్యస్వభావ ఇత్యేకే దృష్ట్వా యదభిముహ్యతి ||10||
View original
द्रव्यस्वभाव इत्येके दृष्ट्वा यदभिमुह्यति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
గుణాస్తీవ్రతరత్వేన స్థితాస్తు విషమద్యయోః | త ఏవ తస్మాజ్జాయేత మోహస్తాభ్యాం యథేరితః ||11||
View original
गुणास्तीव्रतरत्वेन स्थितास्तु विषमद्ययोः | त एव तस्माज्जायेत मोहस्ताभ्यां यथेरितः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
స్తబ్ధాంగదృష్టిస్త్వసృజా గూఢోచ్ఛ్వాసశ్చ మూర్చ్ఛితః |12|
View original
स्तब्धाङ्गदृष्टिस्त्वसृजा गूढोच्छ्वासश्च मूर्च्छितः |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
మద్యేన విలపంశ్ఛేతే నష్టవిభ్రాంతమానసః | గాత్రాణి విక్షిపన్ భూమౌ జరాం యావన్న యాతి తత్ ||12||
View original
मद्येन विलपंश्छेते नष्टविभ्रान्तमानसः | गात्राणि विक्षिपन् भूमौ जरां यावन्न याति तत् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
వేపథుస్వప్నతృష్ణాః స్యుః స్తంభశ్చ విషమూర్చ్ఛితే | వేదితవ్యం తీవ్రతరం యథాస్వం విషలక్షణైః ||13||
View original
वेपथुस्वप्नतृष्णाः स्युः स्तम्भश्च विषमूर्च्छिते | वेदितव्यं तीव्रतरं यथास्वं विषलक्षणैः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
సేకావగాహౌ మణయః సహారాః శీతాః ప్రదేహా వ్యజనానిలాశ్చ | శీతాని పానాని చ గంధవంతి సర్వాసు మూర్చ్ఛాస్వనివారితాని ||14||
View original
सेकावगाहौ मणयः सहाराः शीताः प्रदेहा व्यजनानिलाश्च | शीतानि पानानि च गन्धवन्ति सर्वासु मूर्च्छास्वनिवारितानि ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
సితాప్రియాలేక్షురసప్లుతాని ద్రాక్షామధూకస్వరసాన్వితాని | ఖర్జూరకాశ్మర్యరసైః శృతాని పానాని సర్పీంషి చ జీవనాని ||15||
View original
सिताप्रियालेक्षुरसप्लुतानि द्राक्षामधूकस्वरसान्वितानि | खर्जूरकाश्मर्यरसैः शृतानि पानानि सर्पींषि च जीवनानि ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
సిద్ధాని వర్గే మధురే పయాంసి సదాడిమా జాంగలజా రసాశ్చ | తథా యవా లోహితశాలయశ్చ మూర్చ్ఛాసు పథ్యాశ్చ సదా సతీనాః ||16||
View original
सिद्धानि वर्गे मधुरे पयांसि सदाडिमा जाङ्गलजा रसाश्च | तथा यवा लोहितशालयश्च मूर्च्छासु पथ्याश्च सदा सतीनाः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
భుజంగపుష్పం మరిచాన్యుశీరం కోలస్య మధ్యం చ పిబేత్ సమాని | శీతేన తోయేన బిసం మృణాలం క్షౌద్రేణ కృష్ణాం సితయా చ పథ్యాం ||17||
View original
भुजङ्गपुष्पं मरिचान्युशीरं कोलस्य मध्यं च पिबेत् समानि | शीतेन तोयेन बिसं मृणालं क्षौद्रेण कृष्णां सितया च पथ्याम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
కుర్యాచ్చ నాసావదనావరోధం క్షీరం పిబేద్వాఽప్యథ మానుషీణాం | మూర్చ్ఛాం ప్రసక్తాం తు శిరోవిరేకైర్జయేదభీక్ష్ణం వమనైశ్చ తీక్ష్ణైః ||18||
View original
कुर्याच्च नासावदनावरोधं क्षीरं पिबेद्वाऽप्यथ मानुषीणाम् | मूर्च्छां प्रसक्तां तु शिरोविरेकैर्जयेदभीक्ष्णं वमनैश्च तीक्ष्णैः ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19) · Śloka 20
హరీతకీక్వాథశృతం ఘృతం వా ధాత్రీఫలానాం స్వరసైః కృతం వా | ద్రాక్షాసితాదాడిమలాజవంతి శీతాని నీలోత్పలపద్మవంతి ||19|| పిబేత్ కషాయాణి చ గంధవంతి పిత్తజ్వరం యాని శమం నయంతి |20|
View original
हरीतकीक्वाथशृतं घृतं वा धात्रीफलानां स्वरसैः कृतं वा | द्राक्षासितादाडिमलाजवन्ति शीतानि नीलोत्पलपद्मवन्ति ||१९|| पिबेत् कषायाणि च गन्धवन्ति पित्तज्वरं यानि शमं नयन्ति |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20) · Śloka 21
ప్రభూతదోషస్తమసోఽతిరేకాత్ సమ్మూర్చ్ఛితో నైవ విబుధ్యతే యః ||20|| సన్న్యస్తసంజ్ఞో భృశదుశ్చికిత్స్యో జ్ఞేయస్తదా బుద్ధిమతా మనుష్యః |21|
View original
प्रभूतदोषस्तमसोऽतिरेकात् सम्मूर्च्छितो नैव विबुध्यते यः ||२०|| सन्न्यस्तसञ्ज्ञो भृशदुश्चिकित्स्यो ज्ञेयस्तदा बुद्धिमता मनुष्यः |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (21) · Śloka 22
యథాఽఽమలోష్టం సలిలే నిషిక్తం సముద్ధరేదాశ్వవిలీనమేవ ||21|| తద్వచ్చికిత్సేత్త్వరయా భిషక్తమస్వేదనం మృత్యువశం ప్రయాతం |22|
View original
यथाऽऽमलोष्टं सलिले निषिक्तं समुद्धरेदाश्वविलीनमेव ||२१|| तद्वच्चिकित्सेत्त्वरया भिषक्तमस्वेदनं मृत्युवशं प्रयातम् |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (22) · Śloka 23
తీక్ష్ణాంజనాభ్యంజనధూమయోగైస్తథా నఖాభ్యంతరతోత్రపాతైః ||22|| వాదిత్రగీతానునయైరపూర్వైర్విఘట్టనైర్గుప్తఫలావఘర్షైః |23|
View original
तीक्ष्णाञ्जनाभ्यञ्जनधूमयोगैस्तथा नखाभ्यन्तरतोत्रपातैः ||२२|| वादित्रगीतानुनयैरपूर्वैर्विघट्टनैर्गुप्तफलावघर्षैः |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (23) · Śloka 23
ఆభిః క్రియాభిశ్చ న లబ్ధసంజ్ఞః సానాహలాలాశ్వసనశ్చ వర్జ్యః ||23||
View original
आभिः क्रियाभिश्च न लब्धसञ्ज्ञः सानाहलालाश्वसनश्च वर्ज्यः ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
ప్రబుద్ధసంజ్ఞం వమనానులోమ్యైస్తీక్ష్ణైర్విశుద్ధం లఘుపథ్యభుక్తం | ఫలత్రికైశ్చిత్రకనాగరాఢ్యైస్తథాఽశ్మజాతాజ్జతునః ప్రయోగైః | సశర్కరైర్మాసముపక్రమేత విశేషతో జీర్ణఘృతం స పాయ్యః ||24||
View original
प्रबुद्धसञ्ज्ञं वमनानुलोम्यैस्तीक्ष्णैर्विशुद्धं लघुपथ्यभुक्तम् | फलत्रिकैश्चित्रकनागराढ्यैस्तथाऽश्मजाताज्जतुनः प्रयोगैः | सशर्करैर्मासमुपक्रमेत विशेषतो जीर्णघृतं स पाय्यः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (25) · Śloka 25
యథాస్వం చ జ్వరఘ్నాని కషాయాణ్యుపయోజయేత్ | సర్వమూర్చ్ఛాపరీతానాం విషజాయాం విషాపహం ||25||
View original
यथास्वं च ज्वरघ्नानि कषायाण्युपयोजयेत् | सर्वमूर्च्छापरीतानां विषजायां विषापहम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 46
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే కాయచికిత్సాతంత్రే మూర్చ్ఛాప్రతిషేధో నామ (అష్టమోఽధ్యాయః, ఆదితః) షట్చత్వారింశత్తమోఽధ్యాయః ||46||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे मूर्च्छाप्रतिषेधो नाम (अष्टमोऽध्यायः, आदितः) षट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४६||
🔊 Audio coming soon