Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతస్తృష్ణాప్రతిషేధమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातस्तृष्णाप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
48. tr̥ṣṇāpratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
సతతం యః పిబేద్వారి న తృప్తిమధిగచ్ఛతి | పునః కాంక్షతి తోయం చ తం తృష్ణార్దితమాదిశేత్ ||3||
View original
सततं यः पिबेद्वारि न तृप्तिमधिगच्छति | पुनः काङ्क्षति तोयं च तं तृष्णार्दितमादिशेत् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
సంక్షోభశోకశ్రమమద్యపానాద్రూక్షామ్లశుష్కోష్ణకటూపయోగాత్ | ధాతుక్షయాల్లంఘనసూర్యతాపాత్ పిత్తం చ వాతశ్చ భృశం ప్రవృద్ధౌ ||4|| స్రోతాంసి సందూషయతః సమేతౌ యాన్యంబువాహీని శరీరిణాం హి | స్రోతఃస్వపాంవాహిషు దూషితేషు జాయేత తృష్ణాఽతిబలా తతస్తు ||5||
View original
सङ्क्षोभशोकश्रममद्यपानाद्रूक्षाम्लशुष्कोष्णकटूपयोगात् | धातुक्षयाल्लङ्घनसूर्यतापात् पित्तं च वातश्च भृशं प्रवृद्धौ ||४|| स्रोतांसि सन्दूषयतः समेतौ यान्यम्बुवाहीनि शरीरिणां हि | स्रोतःस्वपांवाहिषु दूषितेषु जायेत तृष्णाऽतिबला ततस्तु ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
తిస్రః స్మృతాస్తాః క్షతజా చతుర్థీ క్షయాత్తథాఽన్యాఽఽమసముద్భవా చ | స్యాత్ సప్తమీ భక్తనిమిత్తజా తు నిబోధ లింగాన్యనుపూర్వశస్తు ||6||
View original
तिस्रः स्मृतास्ताः क्षतजा चतुर्थी क्षयात्तथाऽन्याऽऽमसमुद्भवा च | स्यात् सप्तमी भक्तनिमित्तजा तु निबोध लिङ्गान्यनुपूर्वशस्तु ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
తాల్వోష్ఠకంఠాస్యవిశోషదాహాః సంతాపమోహభ్రమవిప్రలాపాః | పూర్వాణి రూపాణి భవంతి తాసాముత్పత్తికాలేషు విశేషతస్తు ||7||
View original
ताल्वोष्ठकण्ठास्यविशोषदाहाः सन्तापमोहभ्रमविप्रलापाः | पूर्वाणि रूपाणि भवन्ति तासामुत्पत्तिकालेषु विशेषतस्तु ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
శుష్కాస్యతా మారుతసంభవాయాం తోదస్తథా శంఖశిరఃసు చాపి | స్రోతోనిరోధో విరసం చ వక్త్రం శీతాభిరద్భిశ్చ వివృద్ధిమేతి ||8||
View original
शुष्कास्यता मारुतसम्भवायां तोदस्तथा शङ्खशिरःसु चापि | स्रोतोनिरोधो विरसं च वक्त्रं शीताभिरद्भिश्च विवृद्धिमेति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
మూర్చ్ఛాప్రలాపారుచివక్త్రశోషాః పీతేక్షణత్వం ప్రతతశ్చ దాహః | శీతాభికాంక్షా ముఖతిక్తతా చ పిత్తాత్మికాయాం పరిధూపనం చ ||9||
View original
मूर्च्छाप्रलापारुचिवक्त्रशोषाः पीतेक्षणत्वं प्रततश्च दाहः | शीताभिकाङ्क्षा मुखतिक्तता च पित्तात्मिकायां परिधूपनं च ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10-11) · Śloka 11
కఫావృతాభ్యామనిలానలాభ్యాం కఫోఽపి శుష్కః ప్రకరోతి తృష్ణాం | నిద్రా గురుత్వం మధురాస్యతా చ తయాఽర్దితః శుష్యతి చాతిమాత్రం ||10|| కంఠోపలేపో ముఖపిచ్ఛిలత్వం శీతజ్వరశ్ఛర్దిరరోచకశ్చ | కఫాత్మికాయాం గురుగాత్రతా చ శాఖాసు శోఫస్త్వవిపాక ఏవ | ఏతాని రూపాణి భవంతి తస్యాం తయాఽర్దితః కాంక్షతి నాతి చాంభః ||11||
View original
कफावृताभ्यामनिलानलाभ्यां कफोऽपि शुष्कः प्रकरोति तृष्णाम् | निद्रा गुरुत्वं मधुरास्यता च तयाऽर्दितः शुष्यति चातिमात्रम् ||१०|| कण्ठोपलेपो मुखपिच्छिलत्वं शीतज्वरश्छर्दिररोचकश्च | कफात्मिकायां गुरुगात्रता च शाखासु शोफस्त्वविपाक एव | एतानि रूपाणि भवन्ति तस्यां तयाऽर्दितः काङ्क्षति नाति चाम्भः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
క్షతస్య రుక్శోణితనిర్గమాభ్యాం తృష్ణా చతుర్థీ క్షతజా మతా తు | తయాఽభిభూతస్య నిశాదినాని గచ్ఛంతి దుఃఖం పిబతోఽపి తోయం ||12||
View original
क्षतस्य रुक्शोणितनिर्गमाभ्यां तृष्णा चतुर्थी क्षतजा मता तु | तयाऽभिभूतस्य निशादिनानि गच्छन्ति दुःखं पिबतोऽपि तोयम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13) · Śloka 14
రసక్షయాద్యా క్షయజా మతా సా తయాఽర్దితః శుష్యతి దహ్యతే చ | అత్యర్థమాకాంక్షతి చాపి తోయం తాం సన్నిపాతాదితి కేచిదాహుః ||13|| రసక్షయోక్తాని చ లక్షణాని తస్యామశేషేణ భిషగ్వ్యవస్యేత్ |14|
View original
रसक्षयाद्या क्षयजा मता सा तयाऽर्दितः शुष्यति दह्यते च | अत्यर्थमाकाङ्क्षति चापि तोयं तां सन्निपातादिति केचिदाहुः ||१३|| रसक्षयोक्तानि च लक्षणानि तस्यामशेषेण भिषग्व्यवस्येत् |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
త్రిదోషలింగాఽఽమసముద్భవా చ హృచ్ఛూలనిష్ఠీవనసాదయుక్తా ||14||
View original
त्रिदोषलिङ्गाऽऽमसमुद्भवा च हृच्छूलनिष्ठीवनसादयुक्ता ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
స్నిగ్ధం తథాఽమ్లం లవణం చ భుక్తం గుర్వన్నమేవాతితృషాం కరోతి |15|
View original
स्निग्धं तथाऽम्लं लवणं च भुक्तं गुर्वन्नमेवातितृषां करोति |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
క్షీణం విచిత్తం బధిరం తృషార్తం వివర్జయేన్నిర్గతజిహ్వమాశు ||15||
View original
क्षीणं विचित्तं बधिरं तृषार्तं विवर्जयेन्निर्गतजिह्वमाशु ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16) · Śloka 17
తృష్ణాభివృద్ధావుదరే చ పూర్ణే తం వామయేన్మాగధికోదకేన | విలోభనం చాత్ర హితం విధేయం స్యాద్దాడిమామ్రాతకమాతులుంగైః ||16|| తిస్రః ప్రయోగైరిహ సన్నివార్యాః శీతైశ్చ సమ్యగ్రసవీర్యజాతైః |17|
View original
तृष्णाभिवृद्धावुदरे च पूर्णे तं वामयेन्मागधिकोदकेन | विलोभनं चात्र हितं विधेयं स्याद्दाडिमाम्रातकमातुलुङ्गैः ||१६|| तिस्रः प्रयोगैरिह सन्निवार्याः शीतैश्च सम्यग्रसवीर्यजातैः |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
గండూషమమ్లైర్విరసే చ వక్త్రే కుర్యాచ్ఛుభైరామలకస్య చూర్ణైః ||17||
View original
गण्डूषमम्लैर्विरसे च वक्त्रे कुर्याच्छुभैरामलकस्य चूर्णैः ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
సువర్ణరూప్యాదిభిరగ్నితప్తైర్లోష్టైః కృతం వా సికతాదిభిర్వా | జలం సుఖోష్ణం శమయేత్తు తృష్ణాం సశర్కరం క్షౌద్రయుతం హిమం వా ||18||
View original
सुवर्णरूप्यादिभिरग्नितप्तैर्लोष्टैः कृतं वा सिकतादिभिर्वा | जलं सुखोष्णं शमयेत्तु तृष्णां सशर्करं क्षौद्रयुतं हिमं वा ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
పంచాంగికాః పంచగణా య ఉక్తాస్తేష్వంబు సిద్ధం ప్రథమే గణే వా | పిబేత్ సుఖోష్ణం మనుజోఽచిరేణ తృషో విముచ్యేత హి వాతజాయాః ||19||
View original
पञ्चाङ्गिकाः पञ्चगणा य उक्तास्तेष्वम्बु सिद्धं प्रथमे गणे वा | पिबेत् सुखोष्णं मनुजोऽचिरेण तृषो विमुच्येत हि वातजायाः ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
పిత్తఘ్నవర్గైస్తు కృతః కషాయః సశర్కరః క్షౌద్రయుతః సుశీతః | పీతస్తృషాం పిత్తకృతాం నిహంతి క్షీరం శృతం వాఽప్యథ జీవనీయైః ||20||
View original
पित्तघ्नवर्गैस्तु कृतः कषायः सशर्करः क्षौद्रयुतः सुशीतः | पीतस्तृषां पित्तकृतां निहन्ति क्षीरं शृतं वाऽप्यथ जीवनीयैः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
బిల్వాఢకీకన్యకపంచమూలీదర్భేషు సిద్ధం కఫజాం నిహంతి | హితం భవేచ్ఛర్దనమేవ చాత్ర తప్తేన నింబప్రసవోదకేన ||21||
View original
बिल्वाढकीकन्यकपञ्चमूलीदर्भेषु सिद्धं कफजां निहन्ति | हितं भवेच्छर्दनमेव चात्र तप्तेन निम्बप्रसवोदकेन ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (22) · Śloka 22
సర్వాసు తృష్ణాస్వథవాఽపి పైత్తం కుర్యాద్విధిం తేన హి తా న సంతి |22|
View original
सर्वासु तृष्णास्वथवाऽपि पैत्तं कुर्याद्विधिं तेन हि ता न सन्ति |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (22) · Śloka 23
పర్యాగతోదుంబరజో రసస్తు సశర్కరస్తత్క్వథితోదకం వా ||22|| వర్గస్య సిద్ధస్య చ సారివాదేః పాతవ్యమంభః శిశిరం తృషార్తైః |23|
View original
पर्यागतोदुम्बरजो रसस्तु सशर्करस्तत्क्वथितोदकं वा ||२२|| वर्गस्य सिद्धस्य च सारिवादेः पातव्यमम्भः शिशिरं तृषार्तैः |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (23) · Śloka 23
కశేరుశృంగాటకపద్మమోచబిసేక్షుసిద్ధం క్షతజాం నిహంతి ||23||
View original
कशेरुशृङ्गाटकपद्ममोचबिसेक्षुसिद्धं क्षतजां निहन्ति ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (24) · Śloka 25
లాజోత్పలోశీరకుచందనాని దత్త్వా ప్రవాతే నిశి వాసయేత్తు | తదుత్తమం తోయముదారగంధి సితాయుతం క్షౌద్రయుతం వదంతి ||24|| ద్రాక్షాప్రగాఢం చ హితాయ వైద్యస్తృష్ణార్దితేభ్యో వితరేన్నరేభ్యః |25|
View original
लाजोत्पलोशीरकुचन्दनानि दत्त्वा प्रवाते निशि वासयेत्तु | तदुत्तमं तोयमुदारगन्धि सितायुतं क्षौद्रयुतं वदन्ति ||२४|| द्राक्षाप्रगाढं च हिताय वैद्यस्तृष्णार्दितेभ्यो वितरेन्नरेभ्यः |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (25) · Śloka 26
ససారివాదౌ తృణపంచమూలే తథోత్పలాదౌ ప్రథమే గణే చ ||25|| కుర్యాత్ కషాయం చ యథేరితేన ... |26|
View original
ससारिवादौ तृणपञ्चमूले तथोत्पलादौ प्रथमे गणे च ||२५|| कुर्यात् कषायं च यथेरितेन ... |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (26) · Śloka 26
... మధూకపుష్పాదిషు చాపరేషు | రాజాదనక్షీరికపీతనేషు షట్ పానకాన్యత్ర హితాని చ స్యుః ||26||
View original
... मधूकपुष्पादिषु चापरेषु | राजादनक्षीरिकपीतनेषु षट् पानकान्यत्र हितानि च स्युः ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (27) · Śloka 27
సతుండికేరాణ్యథవా పిబేత్తు పిష్టాని కార్పాససముద్భవాని |27|
View original
सतुण्डिकेराण्यथवा पिबेत्तु पिष्टानि कार्पाससमुद्भवानि |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (27) · Śloka 27
క్షతోద్భవాం రుగ్వినివారణేన జయేద్రసానామసృజశ్చ పానైః ||27||
View original
क्षतोद्भवां रुग्विनिवारणेन जयेद्रसानामसृजश्च पानैः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (28) · Śloka 28
క్షయోత్థితాం క్షీరఘృతం నిహన్యాన్మాంసోదకం వా మధుకోదకం వా |28|
View original
क्षयोत्थितां क्षीरघृतं निहन्यान्मांसोदकं वा मधुकोदकं वा |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (28) · Śloka 29
ఆమోద్భవాం బిల్వవచాయుతైస్తు జయేత్ కషాయైరథ దీపనీయైః ||28|| ఆమ్రాతభల్లాతబలాయుతాని పిబేత్ కషాయాణ్యథ దీపనాని |29|
View original
आमोद्भवां बिल्ववचायुतैस्तु जयेत् कषायैरथ दीपनीयैः ||२८|| आम्रातभल्लातबलायुतानि पिबेत् कषायाण्यथ दीपनानि |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (29) · Śloka 29
గుర్వన్నజాతాం వమనైర్జయేచ్చ క్షయాదృతే సర్వకృతాం చ తృష్ణాం ||29||
View original
गुर्वन्नजातां वमनैर्जयेच्च क्षयादृते सर्वकृतां च तृष्णाम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (30) · Śloka 30
శ్రమోద్భవాం మాంసరసో నిహంతి గుడోదకం వాఽప్యథవాఽపి మంథః |30|
View original
श्रमोद्भवां मांसरसो निहन्ति गुडोदकं वाऽप्यथवाऽपि मन्थः |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (30) · Śloka 30
భక్తోపరోధాత్తృషితో యవాగూముష్ణాం పిబేన్మంథమథో హిమం చ ||30||
View original
भक्तोपरोधात्तृषितो यवागूमुष्णां पिबेन्मन्थमथो हिमं च ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (31) · Śloka 31
యా స్నేహపీతస్య భవేచ్చ తృష్ణా తత్రోష్ణమంభః ప్రపిబేన్మనుష్యః |31|
View original
या स्नेहपीतस्य भवेच्च तृष्णा तत्रोष्णमम्भः प्रपिबेन्मनुष्यः |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (31) · Śloka 31
మద్యోద్భవామర్ధజలం నిహంతి మద్యం తృషాం యాఽపి చ మద్యపస్య ||31||
View original
मद्योद्भवामर्धजलं निहन्ति मद्यं तृषां याऽपि च मद्यपस्य ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (32) · Śloka 32
తృష్ణోద్భవాం హంతి జలం సుశీతం సశర్కరం సేక్షురసం తథాఽంభః |32|
View original
तृष्णोद्भवां हन्ति जलं सुशीतं सशर्करं सेक्षुरसं तथाऽम्भः |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (32) · Śloka 32
స్వైః స్వైః కషాయైర్వమనాని తాసాం తథా జ్వరోక్తాని చ పాచనాని ||32||
View original
स्वैः स्वैः कषायैर्वमनानि तासां तथा ज्वरोक्तानि च पाचनानि ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (33) · Śloka 33
లేపావగాహౌ పరిషేచనాని కుర్యాత్తథా శీతగృహాణి చాపి | సంశోధనం క్షీరరసౌ ఘృతాని సర్వాసు లేహాన్మధురాన్ హిమాంశ్చ ||33||
View original
लेपावगाहौ परिषेचनानि कुर्यात्तथा शीतगृहाणि चापि | संशोधनं क्षीररसौ घृतानि सर्वासु लेहान्मधुरान् हिमांश्च ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 48
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే కాయచికిత్సాతంత్రే (దశమోఽధ్యాయః, ఆదితః) అష్టచత్వారింశోఽధ్యాయః ||48||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे (दशमोऽध्यायः, आदितः) अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः ||४८||
🔊 Audio coming soon