Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతశ్ఛర్దిప్రతిషేధమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातश्छर्दिप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
49. chardipratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
అతిద్రవైరతిస్నిగ్ధైరహృద్యైర్లవణైరతి | అకాలే చాతిమాత్రైశ్చ తథాఽసాత్మ్యైశ్చ భోజనైః ||3|| శ్రమాత్ క్షయాత్తథోద్వేగాదజీర్ణాత్ కృమిదోషతః | నార్యాశ్చాపన్నసత్త్వాయాస్తథాఽతిద్రుతమశ్నతః ||4|| అత్యంతామపరీతస్య ఛర్దేర్వై సంభవో ధ్రువం | (బీభత్సైర్హేతుభిశ్చాన్యైర్ద్రుతముత్క్లేశితో బలాత్ ) ||5||
View original
अतिद्रवैरतिस्निग्धैरहृद्यैर्लवणैरति | अकाले चातिमात्रैश्च तथाऽसात्म्यैश्च भोजनैः ||३|| श्रमात् क्षयात्तथोद्वेगादजीर्णात् कृमिदोषतः | नार्याश्चापन्नसत्त्वायास्तथाऽतिद्रुतमश्नतः ||४|| अत्यन्तामपरीतस्य छर्देर्वै सम्भवो ध्रुवम् | (बीभत्सैर्हेतुभिश्चान्यैर्द्रुतमुत्क्लेशितो बलात् ) ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
ఛాదయన్నాననం వేగైరర్దయన్నంగభంజనైః | నిరుచ్యతే ఛర్దిరితి దోషో వక్త్రాద్వినిశ్చరన్ ||6||
View original
छादयन्नाननं वेगैरर्दयन्नङ्गभञ्जनैः | निरुच्यते छर्दिरिति दोषो वक्त्राद्विनिश्चरन् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
దోషానుదీరయన్ వృద్ధానుదానో వ్యానసంగతః | ఊర్ధ్వమాగచ్ఛతి భృశం విరుద్ధాహారసేవనాత్ ||7||
View original
दोषानुदीरयन् वृद्धानुदानो व्यानसङ्गतः | ऊर्ध्वमागच्छति भृशं विरुद्धाहारसेवनात् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ప్రసేకో హృదయోత్క్లేశో భక్తస్యానభినందనం | పూర్వరూపం మతం ఛర్ద్యా... |8|
View original
प्रसेको हृदयोत्क्लेशो भक्तस्यानभिनन्दनम् | पूर्वरूपं मतं छर्द्या... |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
... యథాస్వం చ విభావయేత్ ||8||
View original
... यथास्वं च विभावयेत् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ప్రచ్ఛర్దయేత్ ఫేనిలమల్పమల్పం శూలార్దితోఽభ్యర్దితపార్శ్వపృష్ఠః | శ్రాంతః సఘోషం బహుశః కషాయం జీర్ణేఽధికం సాఽనిలజా వమిస్తు ||9||
View original
प्रच्छर्दयेत् फेनिलमल्पमल्पं शूलार्दितोऽभ्यर्दितपार्श्वपृष्ठः | श्रान्तः सघोषं बहुशः कषायं जीर्णेऽधिकं साऽनिलजा वमिस्तु ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
యోఽమ్లం భృశం వా కటుతిక్తవక్త్రః పీతం సరక్తం హరితం వమేద్వా | సదాహచోషజ్వరవక్త్రశోషో మూర్చ్ఛాన్వితః పిత్తనిమిత్తజా సా ||10||
View original
योऽम्लं भृशं वा कटुतिक्तवक्त्रः पीतं सरक्तं हरितं वमेद्वा | सदाहचोषज्वरवक्त्रशोषो मूर्च्छान्वितः पित्तनिमित्तजा सा ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
యో హృష్టరోమా మధురం ప్రభూతం శుక్లం హిమం సాంద్రకఫానువిద్ధం | అభక్తరుగ్గౌరవసాదయుక్తో వమేద్వమీ సా కఫకోపజా స్యాత్ ||11||
View original
यो हृष्टरोमा मधुरं प्रभूतं शुक्लं हिमं सान्द्रकफानुविद्धम् | अभक्तरुग्गौरवसादयुक्तो वमेद्वमी सा कफकोपजा स्यात् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
సర్వాణి రూపాణి భవంతి యస్యాం సా సర్వదోషప్రభవా మతా తు |12|
View original
सर्वाणि रूपाणि भवन्ति यस्यां सा सर्वदोषप्रभवा मता तु |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
బీభత్సజా దౌహృదజాఽఽమజా చ సాత్మ్యప్రకోపాత్ కృమిజా చ యా హి | సా పంచమీ తాం చ విభావయేత్తు దోషోచ్ఛ్రయేణైవ యథోక్తమాదౌ ||12||
View original
बीभत्सजा दौहृदजाऽऽमजा च सात्म्यप्रकोपात् कृमिजा च या हि | सा पञ्चमी तां च विभावयेत्तु दोषोच्छ्रयेणैव यथोक्तमादौ ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
శూలహృల్లాసబహులా కృమిజా చ విశేషతః | కృమిహృద్రోగతుల్యేన లక్షణేన చ లక్షితా ||13||
View original
शूलहृल्लासबहुला कृमिजा च विशेषतः | कृमिहृद्रोगतुल्येन लक्षणेन च लक्षिता ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
క్షీణస్యోపద్రవైర్యుక్తాం సాసృక్పూయాం సచంద్రికాం | ఛర్ది ప్రసక్తాం కుశలో నారభేత చికిత్సితుం ||14||
View original
क्षीणस्योपद्रवैर्युक्तां सासृक्पूयां सचन्द्रिकाम् | छर्दि प्रसक्तां कुशलो नारभेत चिकित्सितुम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
ఆమాశయోత్క్లేశభవా హి సర్వాస్తస్మాద్ధితం లంఘనమేవ తాసు ||15||
View original
आमाशयोत्क्लेशभवा हि सर्वास्तस्माद्धितं लङ्घनमेव तासु ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
వమీషు బహుదోషాసు ఛర్దనం హితముచ్యతే | విరేచనం వా కుర్వీత యథాదోషోచ్ఛ్రయం భిషక్ ||16||
View original
वमीषु बहुदोषासु छर्दनं हितमुच्यते | विरेचनं वा कुर्वीत यथादोषोच्छ्रयं भिषक् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (17) · Śloka 17
సంసర్గశ్చానుపూర్వేణ యథాస్వం భేషజాయుతః |17|
View original
संसर्गश्चानुपूर्वेण यथास्वं भेषजायुतः |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (17) · Śloka 17
లఘూని పరిశుష్కాణి సాత్మ్యాన్యన్నాని చాచరేత్ ||17||
View original
लघूनि परिशुष्काणि सात्म्यान्यन्नानि चाचरेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (18) · Śloka 18
యథాస్వం చ కషాయాణి జ్వరఘ్నాని ప్రయోజయేత్ |18|
View original
यथास्वं च कषायाणि ज्वरघ्नानि प्रयोजयेत् |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (18-20) · Śloka 20
హన్యాత్ క్షీరఘృతం పీతం ఛర్దిం పవనసంభవాం ||18|| ససైంధవం పిబేత్ సర్పిర్వాతచ్ఛర్దినివారణం | ముద్గామలకయూషో వా ససర్పిష్కః ససైంధవః | యవాగూం మధుమిశ్రాం వా పంచమూలీకృతాం పిబేత్ ||19|| పిబేద్వా వ్యక్తసింధూత్థం ఫలామ్లం వైష్కిరం రసం | సుఖోష్ణలవణం చాత్ర హితం స్నేహవిరేచనం ||20||
View original
हन्यात् क्षीरघृतं पीतं छर्दिं पवनसम्भवाम् ||१८|| ससैन्धवं पिबेत् सर्पिर्वातच्छर्दिनिवारणम् | मुद्गामलकयूषो वा ससर्पिष्कः ससैन्धवः | यवागूं मधुमिश्रां वा पञ्चमूलीकृतां पिबेत् ||१९|| पिबेद्वा व्यक्तसिन्धूत्थं फलाम्लं वैष्किरं रसम् | सुखोष्णलवणं चात्र हितं स्नेहविरेचनम् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (21-22) · Śloka 22
పిత్తోపశమనీయాని పాక్యాని శిశిరాణి చ | కషాయాణ్యుపయుక్తాని ఘ్నంతి పిత్తకృతాం వమీం ||21|| శోధనం మధురైశ్చాత్ర ద్రాక్షారససమాయుతైః | బలవత్యాం ప్రశంసంతి సర్పిస్తైల్వకమేవ చ ||22||
View original
पित्तोपशमनीयानि पाक्यानि शिशिराणि च | कषायाण्युपयुक्तानि घ्नन्ति पित्तकृतां वमीम् ||२१|| शोधनं मधुरैश्चात्र द्राक्षारससमायुतैः | बलवत्यां प्रशंसन्ति सर्पिस्तैल्वकमेव च ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (23) · Śloka 23
ఆరగ్వధాదినిర్యూహం దశాంగయోగమేవ వా | పాయయేతాథ సక్షౌద్రం కఫజాయాం చికిత్సకః ||23||
View original
आरग्वधादिनिर्यूहं दशाङ्गयोगमेव वा | पाययेताथ सक्षौद्रं कफजायां चिकित्सकः ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
కృతం గుడూచ్యా విధివత్ కషాయం హిమసంజ్ఞితం | తిసృష్వపి భవేత్ పథ్యం మాక్షికేణ సమన్వితం ||24||
View original
कृतं गुडूच्या विधिवत् कषायं हिमसञ्ज्ञितम् | तिसृष्वपि भवेत् पथ्यं माक्षिकेण समन्वितम् ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (25) · Śloka 26
బీభత్సజాం హృద్యతమైర్దౌహృదీం కాంక్షితైః ఫలైః | లంఘనైర్వమనైశ్చామాం సాత్మ్యైః సాత్మ్యప్రకోపజాం ||25|| కృమిహృద్రోగవచ్చాపి కృమిజాం సాధయేద్వమీం |26|
View original
बीभत्सजां हृद्यतमैर्दौहृदीं काङ्क्षितैः फलैः | लङ्घनैर्वमनैश्चामां सात्म्यैः सात्म्यप्रकोपजाम् ||२५|| कृमिहृद्रोगवच्चापि कृमिजां साधयेद्वमीम् |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (26) · Śloka 26
వితరేచ్చ యథాదోషం శస్తం విధిమనంతరం ||26||
View original
वितरेच्च यथादोषं शस्तं विधिमनन्तरम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (27-35) · Śloka 35
దధిత్థరససంసక్తాం పిప్పలీం మాక్షికాన్వితాం | ముహుర్ముహుర్నరో లీఢ్వా ఛర్దిభ్యః ప్రవి(తి)ముచ్యతే ||27|| సమాక్షికా మధురసా పీతా వా తండులాంబునా | తర్పణం వా మధుయుతం తిసృణామపి భేషజం ||28|| స్వయంగుప్తాం సయష్ట్యాహ్వాం తండులాంబుమధుద్రవాం | పిబేద్యవాగూమథవా సిద్ధాం పత్రైః కరంజజైః ||29|| యుక్తామ్లలవణాః పిష్టాః కుస్తుంబుర్యోఽథవా హితాః | తండులాంబుయుతం ఖాదేత్ కపిత్థం త్ర్యూషణేన వా ||30|| సితాచందనమధ్వాక్తం లిహ్యాద్వా మక్షికాశకృత్ | పిబేత్ పయోఽగ్నితప్తం చ నిర్వాప్య గృహగోధికాం ||31|| సర్పిఃక్షౌద్రయుతాన్ వాఽపి లాజశక్తూన్ పిబేత్తథా | సర్పిఃక్షౌద్రసితోపేతాం మాగధీం వా లిహేత్తథా ||32|| ధాత్రీరసే చందనం వా ఘృష్టం ముద్గదలాంబునా | కోలామలకమజ్జానం లిహ్యాద్వా త్రిసుగంధికం ||33|| సక్షౌద్రాం శాలిలాజానాం యవాగూం వా పిబేన్నరః | ఘ్రేయాణ్యుపహరేచ్చాపి మనోఘ్రాణసుఖాని చ ||34|| జాంగలాని చ మాంసాని శుభాని పానకాని చ | భోజనాని విచిత్రాణి కుర్యాత్సర్వాస్వతంద్రితః ||35||
View original
दधित्थरससंसक्तां पिप्पलीं माक्षिकान्विताम् | मुहुर्मुहुर्नरो लीढ्वा छर्दिभ्यः प्रवि(ति)मुच्यते ||२७|| समाक्षिका मधुरसा पीता वा तण्डुलाम्बुना | तर्पणं वा मधुयुतं तिसृणामपि भेषजम् ||२८|| स्वयङ्गुप्तां सयष्ट्याह्वां तण्डुलाम्बुमधुद्रवाम् | पिबेद्यवागूमथवा सिद्धां पत्रैः करञ्जजैः ||२९|| युक्ताम्ललवणाः पिष्टाः कुस्तुम्बुर्योऽथवा हिताः | तण्डुलाम्बुयुतं खादेत् कपित्थं त्र्यूषणेन वा ||३०|| सिताचन्दनमध्वाक्तं लिह्याद्वा मक्षिकाशकृत् | पिबेत् पयोऽग्नितप्तं च निर्वाप्य गृहगोधिकाम् ||३१|| सर्पिःक्षौद्रयुतान् वाऽपि लाजशक्तून् पिबेत्तथा | सर्पिःक्षौद्रसितोपेतां मागधीं वा लिहेत्तथा ||३२|| धात्रीरसे चन्दनं वा घृष्टं मुद्गदलाम्बुना | कोलामलकमज्जानं लिह्याद्वा त्रिसुगन्धिकम् ||३३|| सक्षौद्रां शालिलाजानां यवागूं वा पिबेन्नरः | घ्रेयाण्युपहरेच्चापि मनोघ्राणसुखानि च ||३४|| जाङ्गलानि च मांसानि शुभानि पानकानि च | भोजनानि विचित्राणि कुर्यात्सर्वास्वतन्द्रितः ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 49
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే కాయచికిత్సాతంత్రే ఛర్దిప్రతిషేధో నామ (ఏకాదశోఽధ్యాయః, ఆదితః) ఏకోనపంచాశత్తమోఽధ్యాయః ||49||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे छर्दिप्रतिषेधो नाम (एकादशोऽध्यायः, आदितः) एकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||४९||
🔊 Audio coming soon