Adhikarana kAsacikitsitAdhyAyaH vAtakAsacikitsA shuddhasya vAtakAsasya cikitsA sapittasya vAtakAsasya cikitsA sakaPasya vAtakAsasya cikitsA (2-3) · Śloka 3
athātaḥ kāsacikitsitaṁ vyākhyāsyāmaḥ|
iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ|
(gadyasūtrē||2||
) kēvalānilajaṁ kāsaṁ snēhairādāvupācarēt|
vātaghnasiddhaiḥ snigdhaiśca pēyāyūṣarasādibhiḥ||1||
lēhairdhūmaistathā'bhyaṅgasvēdasēkāvagāhanaiḥ|
bastibhirvaddhaviḍvātaṁ, sapittaṁ tūrdhvabhaktikaiḥ||2||
ghr̥taiḥ kṣīraiśca, sakaphaṁ jayētsnēhavirēcanaiḥ|
|3|
View original
अथातः कासचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे||२||
) केवलानिलजं कासं स्नेहैरादावुपाचरेत्|
वातघ्नसिद्धैः स्निग्धैश्च पेयायूषरसादिभिः||१||
लेहैर्धूमैस्तथाऽभ्यङ्गस्वेदसेकावगाहनैः|
बस्तिभिर्वद्धविड्वातं, सपित्तं तूर्ध्वभक्तिकैः||२||
ग़ृतैः क्षीरैश्च, सकफं जयेत्स्नेहविरेचनैः|
|३|
Adhikarana guDUcyAdighRutaM vAtakAsanut (3-4) · Śloka 4
|
guḍūcīkaṇṭakārībhyāṁ pr̥thaktriṁśatpalādrasē||3||
prasthaḥ siddhō ghr̥tādvātakāsanudvahnidīpanaḥ|
|4|
View original
|
गुडूचीकण्टकारीभ्यां पृथक्त्रिंशत्पलाद्रसे||३||
प्रस्थः सिद्धो घृताद्वातकासनुद्वह्निदीपनः|
|४|
Adhikarana kShArAdighRutaM kAsashvAsAdinut (4-6) · Śloka 6
|
kṣārarāsnāvacāhiṅgupāṭhāyaṣṭyāhvadhānyakaiḥ||4||
dviśāṇaiḥ sarpiṣaḥ prasthaṁ pañcakōlayutaiḥ pacēt|
daśamūlasya niryūhē pītō maṇḍānupāyinā||5||
sa kāsaśvāsahratpārśvagrahaṇīrōgagulmanut|
|6|
View original
|
क्षाररास्नावचाहिङ्गुपाठायष्ट्याह्वधान्यकैः||४||
द्विशाणैः सर्पिषः प्रस्थं पञ्चकोलयुतैः पचेत्|
दशमूलस्य निर्यूहे पीतो मण्डानुपायिना||५||
स कासश्वासह्रत्पार्श्वग्रहणीरोगगुल्मनुत्|
|६|
Adhikarana rAsnAdighRutaM pa~jcakAsAdijit (6-9) · Śloka 9
|
drōṇē'pāṁ sādhayēdrāsnādaśamūlaśatāvarīḥ||6||
palōnmitā dvikuḍavaṁ kulatthaṁ badaraṁ yavam|
tulārghaṁ cājamāṁsasya tēna sādhyaṁ ghr̥tāḍhakam||7||
samakṣīraṁ palāṁśaiśca jīvanīyaiḥ samīkṣya tat|
prayuktaṁ vātarōgēṣu pānanāvanabastibhiḥ||8||
pañcakāsān śiraḥkampaṁ yōnivaṅkṣaṇavēdanām|
sarvāṅgaikāṅgarōgāṁśca saplīhōrdhvānilān jayēt||9||
View original
|
द्रोणेऽपां साधयेद्रास्नादशमूलशतावरीः||६||
पलोन्मिता द्विकुडवं कुलत्थं बदरं यवम्|
तुलार्घं चाजमांसस्य तेन साध्यं घृताढकम्||७||
समक्षीरं पलांशैश्च जीवनीयैः समीक्ष्य तत्|
प्रयुक्तं वातरोगेषु पाननावनबस्तिभिः||८||
पञ्चकासान् शिरःकम्पं योनिवङ्क्षणवेदनाम्|
सर्वाङ्गैकाङ्गरोगांश्च सप्लीहोर्ध्वानिलान् जयेत्||९||
Adhikarana vidAryAdighRutaM kAsajit (10) · Śloka 10
vidāryādigaṇakvāthakalkasiddhaṁ ca kāsajit|
|10|
View original
विदार्यादिगणक्वाथकल्कसिद्धं च कासजित्|
|१०|
Adhikarana ashokabIjAdilehaH (10-11) · Śloka 11
|
aśōkabījakṣavakajantughnāñjanapadmakaiḥ||10||
sabiḍaiśca ghr̥taṁ siddhaṁ taccūrṇaṁ vā ghr̥taplutam|
lihyātpayaścānu pibēdājaṁ kāsātipīḍitaḥ||11||
View original
|
अशोकबीजक्षवकजन्तुघ्नाञ्जनपद्मकैः||१०||
सबिडैश्च घृतं सिद्धं तच्चूर्णं वा घृतप्लुतम्|
लिह्यात्पयश्चानु पिबेदाजं कासातिपीडितः||११||
Adhikarana viDa~ggAdilehaH (12-13) · Śloka 13
viḍaṅgaṁ nāgaraṁ rāsnā pippalī hiṅgu saindhavam|
bhārṅgī kṣāraśca taccūrṇaṁ pibēdvā ghr̥tamātrayā||12||
sakaphē'nilajē kāsē śvāsahidhmāhatāgniṣu|
|13|
View original
विडङ्गं नागरं रास्ना पिप्पली हिङ्गु सैन्धवम्|
भार्ङ्गी क्षारश्च तच्चूर्णं पिबेद्वा घृतमात्रया||१२||
सकफेऽनिलजे कासे श्वासहिध्माहताग्निषु|
|१३|
Adhikarana durAlaBAdilehaH (13-14) · Śloka 14
|
durālabhāṁ śr̥ṅgabēraṁ śaṭhīṁ drākṣāṁ sitōpalām||13||
lihyātkarkaṭaśr̥ṅgī ca kāsē tailēna vātajē|
|14|
View original
|
दुरालभां शृङ्गबेरं शठीं द्राक्षां सितोपलाम्||१३||
लिह्यात्कर्कटशृङ्गी च कासे तैलेन वातजे|
|१४|
Adhikarana duHsparshAdilehaH pippalIshuNThIlehaH BAr~ggIshuNThIlehaH (14-15) · Śloka 15
|
dusparśāṁ pippalīṁ mustāṁ bhārṅgī karkaṭakīṁ śaṭhīm||14||
purāṇaguḍatailābhyāṁ cūrṇitānyavalēhayēt|
tadvatsakr̥ṣṇāṁ śuṇṭhīṁ ca sabhārṅgī tadvadēva ca||15||
View original
|
दुस्पर्शां पिप्पलीं मुस्तां भार्ङ्गी कर्कटकीं शठीम्||१४||
पुराणगुडतैलाभ्यां चूर्णितान्यवलेहयेत्|
तद्वत्सकृष्णां शुण्ठीं च सभार्ङ्गी तद्वदेव च||१५||
Adhikarana pippalyAdipAnapa~jcakam (16-17) · Śloka 17
pibēcca kr̥ṣṇaṁ kōṣṇēna salilēna sasaindhavām|
mastunā sasitāṁ śuṇṭhīṁ dadhnā vā kaṇarēṇukām||16||
pibēdvadaramajjñō vā madirādadhimastubhiḥ|
athavā pippalīkalkaṁ ghr̥tabhr̥ṣṭaṁ sasaindhavam||17||
View original
पिबेच्च कृष्णं कोष्णेन सलिलेन ससैन्धवाम्|
मस्तुना ससितां शुण्ठीं दध्ना वा कणरेणुकाम्||१६||
पिबेद्वदरमज्ज्ञो वा मदिरादधिमस्तुभिः|
अथवा पिप्पलीकल्कं घृतभृष्टं ससैन्धवम्||१७||
Adhikarana sapInase kAse dhUmaH (18) · Śloka 18
kāsī sapīnasō dhūmaṁ snaihikaṁ vidhinā pibēt|
hidhmāśvāsōktadhūmāṁśca kṣīramāṁsarasāśanaḥ||18||
View original
कासी सपीनसो धूमं स्नैहिकं विधिना पिबेत्|
हिध्माश्वासोक्तधूमांश्च क्षीरमांसरसाशनः||१८||
Adhikarana mAMsarasayUShAH (19) · Śloka 19
grāmyānūpaudakaiḥ śāliyavagōdhūmaṣaṣṭikān|
rasairmāṣātmaguptānāṁ yūṣairvā bhōjayēddhitān||19||
View original
ग्राम्यानूपौदकैः शालियवगोधूमषष्टिकान्|
रसैर्माषात्मगुप्तानां यूषैर्वा भोजयेद्धितान्||१९||
Adhikarana yavAnyAdipeyA (20-21) · Śloka 21
yavānīpippalībilvamadhyanāgaracitrakaiḥ|
rāsnājājīpr̥thakparṇīpalāśaśaṭhipauṣkaraiḥ||20||
siddhāṁ snigdhāmlalavaṇāṁ pēyāmanilajē pibēt|
kaṭihr̥tpārśvakōṣṭhārtiśvāsahidhmāpraṇāśanīm||21||
View original
यवानीपिप्पलीबिल्वमध्यनागरचित्रकैः|
रास्नाजाजीपृथक्पर्णीपलाशशठिपौष्करैः||२०||
सिद्धां स्निग्धाम्ललवणां पेयामनिलजे पिबेत्|
कटिहृत्पार्श्वकोष्ठार्तिश्वासहिध्माप्रणाशनीम्||२१||
Adhikarana dashamUlAdipeyA (22) · Śloka 22
daśamūlarasē tadvat pañcakōlaguḍānvitām|
pibētpēyāṁ|22|
View original
दशमूलरसे तद्वत् पञ्चकोलगुडान्विताम्|
पिबेत्पेयां|२२|
Adhikarana kShaireyIpeyA (22) · Śloka 22
|
samatilāṁ kṣairēyīṁ vā sasaindhavām||22||
View original
|
समतिलां क्षैरेयीं वा ससैन्धवाम्||२२||
Adhikarana mAMsapeyA (23) · Śloka 23
mātsyakaukkuṭavārāhairmāṁsairvā sājyasaindhavām|
|23|
View original
मात्स्यकौक्कुटवाराहैर्मांसैर्वा साज्यसैन्धवाम्|
|२३|
Adhikarana shAkAni (23-24) · Śloka 24
|
vāstukō vāyasīśākaṁ kāsaghnaḥ suniṣaṇṇakaḥ||23||
kaṇṭakāryāḥ phalaṁ patraṁ bālaṁ śuṣkaṁ ca mūlakam|
|24|
View original
|
वास्तुको वायसीशाकं कासघ्नः सुनिषण्णकः||२३||
कण्टकार्याः फलं पत्रं बालं शुष्कं च मूलकम्|
|२४|
Adhikarana snehAH BakShyAH (24) · Śloka 24
|
snēhāstailādayōbhakṣyāḥ kṣīrēkṣurasagauḍikāḥ||24||
View original
|
स्नेहास्तैलादयोभक्ष्याः क्षीरेक्षुरसगौडिकाः||२४||
Adhikarana pAnAni (25) · Śloka 25
dadhimastvāranālāmlaphalāmbumadirāḥ pibēt|
|25|
View original
दधिमस्त्वारनालाम्लफलाम्बुमदिराः पिबेत्|
|२५|
Adhikarana pittakAsacikitsA sakaPe pittakAse vamanam (25-26) · Śloka 26
|
pittakāsē tu sakaphē vamanaṁ sarpiṣā hitam||25||
tathā madanakāśmaryamadhukakvathitairjalaiḥ|
phalayaṣṭyāhvakalkairvā vidārīkṣurasāplutaiḥ||26||
View original
|
पित्तकासे तु सकफे वमनं सर्पिषा हितम्||२५||
तथा मदनकाश्मर्यमधुकक्वथितैर्जलैः|
फलयष्ट्याह्वकल्कैर्वा विदारीक्षुरसाप्लुतैः||२६||
Adhikarana tanukaphe pittakAse virecanam,ghanakaphe pittakAse virecanam (27) · Śloka 27
pittakāsē tanukaphē trivr̥tāṁ madhurairyutām|
yuñjyādvirēkāya yutāṁ ghanaślēṣmaṇi tiktakaiḥ||27||
View original
पित्तकासे तनुकफे त्रिवृतां मधुरैर्युताम्|
युञ्ज्याद्विरेकाय युतां घनश्लेष्मणि तिक्तकैः||२७||
Adhikarana tanukaPe pittakAse saMsarjanam ghanakaPe pittakAse saMsarjanam (28) · Śloka 28
hr̥tadōṣō himaṁ svādu snigdhaṁ saṁsarjanaṁ bhajēt|
ghanē kaphē tu śiśiraṁ rūkṣaṁ tiktōpasaṁhitam||28||
View original
हृतदोषो हिमं स्वादु स्निग्धं संसर्जनं भजेत्|
घने कफे तु शिशिरं रूक्षं तिक्तोपसंहितम्||२८||
Adhikarana shuddhepittakAse lehaH sakaPe pittakAse lehaH savAte pittakAse lehaH (29) · Śloka 29
lēhaḥ paittē sitādhātrīkṣaudradrākṣāhimōtpalaiḥ|
sakaphē sābdamaricaḥ saghr̥taḥ sānilē hitaḥ||29||
View original
लेहः पैत्ते सिताधात्रीक्षौद्रद्राक्षाहिमोत्पलैः|
सकफे साब्दमरिचः सघृतः सानिले हितः||२९||
Adhikarana mRudvIkAdilehaH (30) · Śloka 30
mr̥dvīkārdhaśataṁ triṁśatpippalīḥ śarkarāpalam|
lēhayēnmadhunā|30|
View original
मृद्वीकार्धशतं त्रिंशत्पिप्पलीः शर्करापलम्|
लेहयेन्मधुना|३०|
Adhikarana goshakRudrasalehaH (30) · Śloka 30
|
gōrvā kṣīrapasya śakr̥drasam||30||
View original
|
गोर्वा क्षीरपस्य शकृद्रसम्||३०||
Adhikarana tvagelAdilehaH (31-32) · Śloka 32
tvagēlāvyōṣamr̥dvīkāpippalīmūlapauṣkaraiḥ|
lājamustāśaṭhīrāsnādhātrīphalabibhītakaiḥ||31||
śarkarākṣaudrasarpirbhirlēhō hr̥drōgakāsahā|
|32|
View original
त्वगेलाव्योषमृद्वीकापिप्पलीमूलपौष्करैः|
लाजमुस्ताशठीरास्नाधात्रीफलबिभीतकैः||३१||
शर्कराक्षौद्रसर्पिर्भिर्लेहो हृद्रोगकासहा|
|३२|
Adhikarana ghanakaPa pittakAse annapAnaM tanukaPe pittakAse annapAnam (32-34) · Śloka 34
|
madhurairjāṅgalarasairyavaśyāmākakōdravāḥ||32||
mudgādiyūṣaiḥ śākaiśca tiktakairmātrayā hitāḥ|
ghanaślēṣmaṇi lēhāśca tiktakā madhusaṁyutāḥ||33||
śālayaḥ syustanukaphē ṣaṣṭikāśca rasādibhiḥ|
|34|
View original
|
मधुरैर्जाङ्गलरसैर्यवश्यामाककोद्रवाः||३२||
मुद्गादियूषैः शाकैश्च तिक्तकैर्मात्रया हिताः|
घनश्लेष्मणि लेहाश्च तिक्तका मधुसंयुताः||३३||
शालयः स्युस्तनुकफे षष्टिकाश्च रसादिभिः|
|३४|
Adhikarana anupAnAni (34) · Śloka 34
|
śarkarāmbhō'nupānārthaṁ drākṣēkṣusvarasāḥ payaḥ||34||
View original
|
शर्कराम्भोऽनुपानार्थं द्राक्षेक्षुस्वरसाः पयः||३४||
Adhikarana mAMsarasakShIrapeyAyUShAH (35) · Śloka 35
kākōlībr̥hatīmēdādvayaiḥ savr̥ṣanāgaraiḥ|
pittakāsē rasakṣīrapēyāyūṣān prakalpayēt||35||
View original
काकोलीबृहतीमेदाद्वयैः सवृषनागरैः|
पित्तकासे रसक्षीरपेयायूषान् प्रकल्पयेत्||३५||
Adhikarana kShIrAntaraM peyAntaram (36-37) · Śloka 37
drākṣāṁ kaṇāṁ pañcamūlaṁ tr̥ṇākhyaṁ ca pacējjalē|
tēna kṣīraṁ śr̥taṁ śītaṁ pibētsamadhuśarkaram||36||
sādhitāṁ tēna pēyāṁ vā suśītāṁ madhunā'nvitām|
|37|
View original
द्राक्षां कणां पञ्चमूलं तृणाख़्यं च पचेज्जले|
तेन क्षीरं शृतं शीतं पिबेत्समधुशर्करम्||३६||
साधितां तेन पेयां वा सुशीतां मधुनाऽन्विताम्|
|३७|
Adhikarana pAnakam (37-38) · Śloka 38
|
śaṭhīhnībērabr̥hatīśarkarāviśvabhēṣajam||37||
piṣṭvā rasaṁ pibētpūtaṁ vastrēṇa ghr̥tamūrcchitam|
|38|
View original
|
शठीह्नीबेरबृहतीशर्कराविश्वभेषजम्||३७||
पिष्ट्वा रसं पिबेत्पूतं वस्त्रेण घृतमूर्च्छितम्|
|३८|
Adhikarana ghRutacUrNakvAthAH (38-40) · Śloka 40
|
mēdāṁ vidārīṁ kākōlīṁ svayaṁguptāphalaṁ balām||38||
śarkarāṁ jīvakaṁ mudgamāṣaparṇyau durālabhām|
kalkīkr̥tyapacētsarpiḥ kṣīrēṇāṣṭaguṇēna tat||39||
pānabhōjanalēhēṣu prayuktaṁ pittakāsajit|
lihyādvā cūrṇamētēṣāṁ kaṣāyamathavā pibēt||40||
View original
|
मेदां विदारीं काकोलीं स्वयंगुप्ताफलं बलाम्||३८||
शर्करां जीवकं मुद्गमाषपर्ण्यौ दुरालभाम्|
कल्कीकृत्यपचेत्सर्पिः क्षीरेणाष्टगुणेन तत्||३९||
पानभोजनलेहेषु प्रयुक्तं पित्तकासजित्|
लिह्याद्वा चूर्णमेतेषां कषायमथवा पिबेत्||४०||
Adhikarana kaPakAsacikitsA kaPakAse snehaH (41) · Śloka 41
kaphakāsī pibēdādau surakāṣṭhāt pradīpitāt|
snēhaṁ parisrutaṁ vyōṣayavakṣārāvacūrṇitam||41||
View original
कफकासी पिबेदादौ सुरकाष्ठात् प्रदीपितात्|
स्नेहं परिस्रुतं व्योषयवक्षारावचूर्णितम्||४१||
Adhikarana kaPakAse vamanavirecananasyAni (42) · Śloka 42
snigdhaṁ virēcayēdūrdhvamadhō mūrdhni ca yuktitaḥ|
tīkṣṇairvirēkairbalinaṁ|42|
View original
स्निग्धं विरेचयेदूर्ध्वमधो मूर्ध्नि च युक्तितः|
तीक्ष्णैर्विरेकैर्बलिनं|४२|
Adhikarana kaPakAse saMsarjanam (42-44) · Śloka 44
|
saṁsargī cāsya yōjayēt||42||
yavamudgakulatthānnairuṣṇarūkṣaiḥ kaṭūtkaṭaiḥ|
kāsamardakavārtākavyāghrīkṣārakaṇānvitaiḥ||43||
dhānvabailarasaiḥ snēhaistilasarṣapanimbajaiḥ|
|44|
View original
|
संसर्गी चास्य योजयेत्||४२||
यवमुद्गकुलत्थान्नैरुष्णरूक्षैः कटूत्कटैः|
कासमर्दकवार्ताकव्याघ्रीक्षारकणान्वितैः||४३||
धान्वबैलरसैः स्नेहैस्तिलसर्षपनिम्बजैः|
|४४|
Adhikarana kaPakAse udakapAnaM kaPakAse uShitodakapAnam (44-45) · Śloka 45
daśamūlāmbu gharmāmbu madyaṁ madhvambu vā pibēt||44||
mūlaiḥ pauṣkaraśamyākapaṭōlaiḥ saṁsthitaṁ niśām|
pibēdvāri sahakṣaudraṁ kālēṣvannasya vā triṣu||45||
View original
दशमूलाम्बु घर्माम्बु मद्यं मध्वम्बु वा पिबेत्||४४||
मूलैः पौष्करशम्याकपटोलैः संस्थितं निशाम्|
पिबेद्वारि सहक्षौद्रं कालेष्वन्नस्य वा त्रिषु||४५||
Adhikarana kaPakAsepippalyAdayastrayo lehAH (46-47) · Śloka 47
pippalī pippalīmūlaṁ śr̥ṅgabēraṁ bibhītakam|
śikhikukkuṭapicchānāṁ maṣī kṣārō yavōdbhavaḥ||46||
viśālā pippalīmūlaṁ trivr̥tā ca madhudravāḥ|
kaphakāsaharā lēhāstrayaḥ ślōkārdhayōjitāḥ||47||
View original
पिप्पली पिप्पलीमूलं शृङ्गबेरं बिभीतकम्|
शिख़िकुक्कुटपिच्छानां मषी क्षारो यवोद्भवः||४६||
विशाला पिप्पलीमूलं त्रिवृता च मधुद्रवाः|
कफकासहरा लेहास्त्रयः श्लोकार्धयोजिताः||४७||
Adhikarana kaPakAse madhunetyAdayo~aShTau lehAH (48-49) · Śloka 49
madhunā maricaṁ lihyānmadhunaiva ca jōṅgakam|
pr̥thagrasāṁśca madhunā vyāghrīvārtākabhr̥ṅgajān||48||
kāsaghnasyāśvaśakr̥taḥ surasasyāsitasya ca|
|49|
View original
मधुना मरिचं लिह्यान्मधुनैव च जोङ्गकम्|
पृथग्रसांश्च मधुना व्याघ्रीवार्ताकभृङ्गजान्||४८||
कासघ्नस्याश्वशकृतः सुरसस्यासितस्य च|
|४९|
Adhikarana vAtAnuge kaPe lehatrayam (49-51) · Śloka 51
|
dēvadāruśaṭhīrāsnākarkaṭākhyādurālabhāḥ||49||
pippalī nāgaraṁ mustaṁ pathyā dhātrī sitōpalā|
lājāḥ sitōpalā sarpiḥ śr̥ṅgī dhātrīphalōdbhavā||50||
madhutailayutā lēhāstrayō vātānugē kaphē|
|51|
View original
|
देवदारुशठीरास्नाकर्कटाख़्यादुरालभाः||४९||
पिप्पली नागरं मुस्तं पथ्या धात्री सितोपला|
लाजाः सितोपला सर्पिः शृङ्गी धात्रीफलोद्भवा||५०||
मधुतैलयुता लेहास्त्रयो वातानुगे कफे|
|५१|
Adhikarana dADimAdyaM cUrNam,guDakShArAdicUrNam (51-53) · Śloka 53
|
dvē palē dāḍimādaṣṭau guḍādvyōṣātpalatrayam||51||
rōcanaṁ dīpanaṁ svaryaṁ pīnasaśvāsakāsajit|
guḍakṣārōṣaṇakaṇādāḍimaṁ śvāsakāsajit||52||
kramātpaladvayārdhākṣakarṣārdhākṣapalōnmitam|
|53|
View original
|
द्वे पले दाडिमादष्टौ गुडाद्व्योषात्पलत्रयम्||५१||
रोचनं दीपनं स्वर्यं पीनसश्वासकासजित्|
गुडक्षारोषणकणादाडिमं श्वासकासजित्||५२||
क्रमात्पलद्वयार्धाक्षकर्षार्धाक्षपलोन्मितम्|
|५३|
Adhikarana pAcanam (53) · Śloka 53
|
pibējjavarōktaṁ pathyādi saśr̥ṅgīkaṁ ca pācanam||53||
View original
|
पिबेज्जवरोक्तं पथ्यादि सशृङ्गीकं च पाचनम्||५३||
Adhikarana pAcanAntaram (54) · Śloka 54
athavā dīpyakatrivr̥dviśālāghanapauṣkaram|
sakaṇaṁ kvathitaṁ mūtrē kaphakāsī jalē'pi vā||54||
View original
अथवा दीप्यकत्रिवृद्विशालाघनपौष्करम्|
सकणं क्वथितं मूत्रे कफकासी जलेऽपि वा||५४||
Adhikarana shamanam (55) · Śloka 55
tailabhr̥ṣṭaṁ ca vaidēhīkalkākṣaṁ sasitōpalam|
pāyayētkaphakāsaghnaṁ kulatthasalilāplutam||55||
View original
तैलभृष्टं च वैदेहीकल्काक्षं ससितोपलम्|
पाययेत्कफकासघ्नं कुलत्थसलिलाप्लुतम्||५५||
Adhikarana dashamUlaghRutam (56-57) · Śloka 57
daśamūlāḍhakē prasthaṁ ghr̥tasyākṣasamaiḥ pacēt|
puṣkarāhvaśaṭhībilvasurasāvyōṣahiṅgubhiḥ||56||
pēyānupānaṁ tatsarvavātaślēṣmāmayāpaham|
|57|
View original
दशमूलाढके प्रस्थं घृतस्याक्षसमैः पचेत्|
पुष्कराह्वशठीबिल्वसुरसाव्योषहिङ्गुभिः||५६||
पेयानुपानं तत्सर्ववातश्लेष्मामयापहम्|
|५७|
Adhikarana nirguNDIghRutam (57) · Śloka 57
|
nirguṇḍīpatraniryāsasādhitaṁ kāsajiddhr̥tam||57||
View original
|
निर्गुण्डीपत्रनिर्याससाधितं कासजिद्धृतम्||५७||
Adhikarana viDa~ggaghRutam (58) · Śloka 58
ghr̥taṁ rasē viḍaṅgānāṁ vyōṣagarbhaṁ ca sādhitam|
57 1/2|
|58|
View original
घृतं रसे विडङ्गानां व्योषगर्भं च साधितम्|
५७ १/२|
|५८|
Adhikarana punarnavAdighRutam (58) · Śloka 58
punarnavaśivāṭikāsaralakāsamardāmr̥tā- paṭōlabr̥hatīphaṇijjakarasaiḥ payaḥsaṁyutaiḥ|
ghr̥taṁ trikaṭunā ca siddhamupayujya sañjāyatē na kāsaviṣamajvarakṣayagudāṅkurēbhyō bhayam||58||
View original
पुनर्नवशिवाटिकासरलकासमर्दामृता- पटोलबृहतीफणिज्जकरसैः पयःसंयुतैः|
घृतं त्रिकटुना च सिद्धमुपयुज्य सञ्जायते न कासविषमज्वरक्षयगुदाङ्कुरेभ्यो भयम्||५८||
Adhikarana kaNTakArIghRutam (59-63) · Śloka 63
samūlaphalapatrāyāḥ kaṇṭakāryā rasāḍhakē||59||
ghr̥taprasthaṁ balāvyōṣaviḍaṅgaśaṭhidāḍimaiḥ|
sauvarcalayavakṣāramūlāmalakapauṣkaraiḥ||60||
vr̥ścīvabr̥hatīpathyāyavānīcitrakardhibhiḥ|
mr̥dvīkācavyavarṣābhūdurālambhāmlavētasaiḥ||61||
śr̥ṅgītāmalakībhārṅgīrāsnāgōkṣurakaiḥ pacēt|
kalkaistatsarvakāsēṣu śvāsahidhmāsu cēṣyatē||62||
kaṇṭakārīghr̥taṁ caitatkaphavyādhivināśanam|
|63|
View original
समूलफलपत्रायाः कण्टकार्या रसाढके||५९||
घृतप्रस्थं बलाव्योषविडङ्गशठिदाडिमैः|
सौवर्चलयवक्षारमूलामलकपौष्करैः||६०||
वृश्चीवबृहतीपथ्यायवानीचित्रकर्धिभिः|
मृद्वीकाचव्यवर्षाभूदुरालम्भाम्लवेतसैः||६१||
शृङ्गीतामलकीभार्ङ्गीरास्नागोक्षुरकैः पचेत्|
कल्कैस्तत्सर्वकासेषु श्वासहिध्मासु चेष्यते||६२||
कण्टकारीघृतं चैतत्कफव्याधिविनाशनम्|
|६३|
Adhikarana vyAghrIlehaH (63-67) · Śloka 67
|
pacēvyāghrītulāṁ kṣuṇṇāṁ vahē'pāmāḍhakasthitē||63||
kṣipēt pūtē tu sañcūrṇya vyōṣarāsnāmr̥tāgnikān|
śr̥ṅgībhārṅgīghanagranthidhanvayāsān palārdhakān||64||
sarpiṣaḥ ṣōḍaśapalaṁ catvāriṁśatpalāni ca|
matsyaṇḍikāyāḥ śuddhāyāḥ punaśca tadadhiśrayēt||65||
darvīlēpini śītē ca pr̥thak dvikuḍavaṁ kṣipēt|
pippalīnāṁ tavakṣīryā mākṣikasyānavasya ca||66||
lēhō'yaṁ gulmahr̥drōgadurnāmaśvāsakāsajit|
|67|
View original
|
पचेव्याघ्रीतुलां क्षुण्णां वहेऽपामाढकस्थिते||६३||
क्षिपेत् पूते तु सञ्चूर्ण्य व्योषरास्नामृताग्निकान्|
शृङ्गीभार्ङ्गीघनग्रन्थिधन्वयासान् पलार्धकान्||६४||
सर्पिषः षोडशपलं चत्वारिंशत्पलानि च|
मत्स्यण्डिकायाः शुद्धायाः पुनश्च तदधिश्रयेत्||६५||
दर्वीलेपिनि शीते च पृथक् द्विकुडवं क्षिपेत्|
पिप्पलीनां तवक्षीर्या माक्षिकस्यानवस्य च||६६||
लेहोऽयं गुल्महृद्रोगदुर्नामश्वासकासजित्|
|६७|
Adhikarana dhUmaH (67) · Śloka 67
|
śamanaṁ ca pibēddhūmaṁ śōdhanaṁ bahalē kaphē||67||
View original
|
शमनं च पिबेद्धूमं शोधनं बहले कफे||६७||
Adhikarana dhUmAntaram (68-69) · Śloka 69
manaḥśilālamadhukamāṁsīmustēṅgudītvacaḥ|
dhūmaṁ kāsaghnavidhinā pītvā kṣīraṁ pibēdanu||68||
niṣṭhyūtāntē guḍayutaṁ kōṣṇaṁ dhūmō nihanti saḥ|
vātaślēṣmōttarān kāsānacirēṇa cirantanān||69||
View original
मनःशिलालमधुकमांसीमुस्तेङ्गुदीत्वचः|
धूमं कासघ्नविधिना पीत्वा क्षीरं पिबेदनु||६८||
निष्ठ्यूतान्ते गुडयुतं कोष्णं धूमो निहन्ति सः|
वातश्लेष्मोत्तरान् कासानचिरेण चिरन्तनान्||६९||
Adhikarana tamakopadrave pratIkAra (70) · Śloka 70
tamakaḥ kaphakāsē tu syāccētpittānubandhajaḥ|
pittakāsakriyāṁ tatra yathāvasthaṁ prayōjayēt||70||
View original
तमकः कफकासे तु स्याच्चेत्पित्तानुबन्धजः|
पित्तकासक्रियां तत्र यथावस्थं प्रयोजयेत्||७०||
Adhikarana anubandhaBedAccikitsA (71-72) · Śloka 72
kaphānubandhē pavanē kuryātkaphaharāṁ kriyām|
pittānubandhayōrvātakaphayōḥ pittanāśinīm||71||
vātaślēṣmātmakē śuṣkē snigdhamārdrē virukṣaṇam|
kāsē karma sapittē tu kaphajē tiktasaṁyutam||72||
View original
कफानुबन्धे पवने कुर्यात्कफहरां क्रियाम्|
पित्तानुबन्धयोर्वातकफयोः पित्तनाशिनीम्||७१||
वातश्लेष्मात्मके शुष्के स्निग्धमार्द्रे विरुक्षणम्|
कासे कर्म सपित्ते तु कफजे तिक्तसंयुतम्||७२||
Adhikarana uraHkShate auShadham (73) · Śloka 73
urasyantaḥkṣatē sadyō lākṣāṁ kṣaudrayutāṁ pibēt|
kṣīrēṇa|73|
View original
उरस्यन्तःक्षते सद्यो लाक्षां क्षौद्रयुतां पिबेत्|
क्षीरेण|७३|
Adhikarana jIrNaiShadhe Bojanam (73) · Śloka 73
|
śālīn jīrṇē'dyātkṣīrēṇaiva saśarkarān||73||
View original
|
शालीन् जीर्णेऽद्यात्क्षीरेणैव सशर्करान्||७३||
Adhikarana pArshvarujAdyanvite auShadham (74) · Śloka 74
pārśvabastisarukcālpapittāgnistāṁ surāyutām|
|74|
View original
पार्श्वबस्तिसरुक्चाल्पपित्ताग्निस्तां सुरायुताम्|
|७४|
Adhikarana BinnaviTke auShadham (74) · Śloka 74
|
bhinnaviṭkaḥ samustātiviṣāpāṭhāṁ savatsakām||74||
View original
|
भिन्नविट्कः समुस्तातिविषापाठां सवत्सकाम्||७४||
Adhikarana dIptAnale auShadham (75) · Śloka 75
lākṣāṁ sarpirmadhūcchiṣṭaṁ jīvanīyaṁ gaṇaṁ sitām|
tvakkṣīrī samitaṁ kṣīrē paktvā dīptānalaḥ pibēt||75||
View original
लाक्षां सर्पिर्मधूच्छिष्टं जीवनीयं गणं सिताम्|
त्वक्क्षीरी समितं क्षीरे पक्त्वा दीप्तानलः पिबेत्||७५||
Adhikarana sandhAnArthaM payaH (76) · Śloka 76
ikṣvārikābisagranthipadmakēsaracandanaiḥ|
śr̥taṁ payō madhuyutaṁ sandhānārthaṁ pibētkṣatī||76||
View original
इक्ष्वारिकाबिसग्रन्थिपद्मकेसरचन्दनैः|
शृतं पयो मधुयुतं सन्धानार्थं पिबेत्क्षती||७६||
Adhikarana jvaradAhe auShadhadvayam (77) · Śloka 77
yavānāṁ cūrṇamāmānāṁ kṣīrē siddhaṁ ghr̥tānvitam|
jvaradāhē sitākṣaudrasaktūnvā payasā pibēt||77||
View original
यवानां चूर्णमामानां क्षीरे सिद्धं घृतान्वितम्|
ज्वरदाहे सिताक्षौद्रसक्तून्वा पयसा पिबेत्||७७||
Adhikarana kAse auShadhacatuShTayam (78-79) · Śloka 79
kāsavāṁstu pibētsarpirmadhurauṣadhasādhitam|
guḍōdakaṁ vā kvathitaṁ sakṣaudramaricaṁ hitam||78||
cūrṇamāmalakānāṁ vā kṣīrē pakvaṁ ghr̥tānvitam|
rasāyanavidhānēna pippalīrvā prayōjayēt||79||
View original
कासवांस्तु पिबेत्सर्पिर्मधुरौषधसाधितम्|
गुडोदकं वा क्वथितं सक्षौद्रमरिचं हितम्||७८||
चूर्णमामलकानां वा क्षीरे पक्वं घृतान्वितम्|
रसायनविधानेन पिप्पलीर्वा प्रयोजयेत्||७९||
Adhikarana kAse parvAsthishUle cauShadham (80) · Śloka 80
kāsī parvāsthiśūlī ca lihyātsaghr̥tamākṣikāḥ|
madhūkamadhukadrākṣātvakkṣīripippalībalāḥ||80||
View original
कासी पर्वास्थिशूली च लिह्यात्सघृतमाक्षिकाः|
मधूकमधुकद्राक्षात्वक्क्षीरिपिप्पलीबलाः||८०||
Adhikarana elAdi (trijAtakAdi)guTikA (81-83) · Śloka 83
trijātamardhakarṣāṁśaṁ pippalyardhapalaṁ sitā|
drākṣā madhūkaṁ kharjūraṁ palāṁśaṁ ślakṣṇacūrṇitam||81||
madhunā guṭikā ghnanti tā vr̥ṣyāḥ pittaśōṇitam|
kāsaśvāsārucicchardimūrcchāhidhmāmadabhramān||82||
kṣatakṣayasvarabhraṁśaplīhaśōṣāḍhyamārutān|
raktaniṣṭhīvahr̥tpārśvarukpipāsājvarānapi||83||
View original
त्रिजातमर्धकर्षांशं पिप्पल्यर्धपलं सिता|
द्राक्षा मधूकं खर्जूरं पलांशं श्लक्ष्णचूर्णितम्||८१||
मधुना गुटिका घ्नन्ति ता वृष्याः पित्तशोणितम्|
कासश्वासारुचिच्छर्दिमूर्च्छाहिध्मामदभ्रमान्||८२||
क्षतक्षयस्वरभ्रंशप्लीहशोषाढ्यमारुतान्|
रक्तनिष्ठीवहृत्पार्श्वरुक्पिपासाज्वरानपि||८३||
Adhikarana raktaShThIve auShadhadvayam (84-85) · Śloka 85
varṣābhūśarkarāraktaśālitaṇḍulajaṁ rajaḥ|
raktaṣṭhīvī pibētsiddhaṁ drākṣārasapayōghr̥taiḥ||84||
madhūkamadhukakṣīrasiddhaṁ vā taṇḍulīyakam|
|85|
View original
वर्षाभूशर्करारक्तशालितण्डुलजं रजः|
रक्तष्ठीवी पिबेत्सिद्धं द्राक्षारसपयोग़ृतैः||८४||
मधूकमधुकक्षीरसिद्धं वा तण्डुलीयकम्|
|८५|
Adhikarana atra raktapittauShadhamapi (85) · Śloka 85
|
yathāsvaṁ mārgavisr̥tē raktē kuryācca bhēṣajam||85||
View original
|
यथास्वं मार्गविसृते रक्ते कुर्याच्च भेषजम्||८५||
Adhikarana mUDhavAte auShadham (86) · Śloka 86
mūḍhavātastvajāmēdaḥ surābhr̥ṣṭaṁ sasaindhavam|
|86|
View original
मूढवातस्त्वजामेदः सुराभृष्टं ससैन्धवम्|
|८६|
Adhikarana kShAmakShINAdau auShadham (86-87) · Śloka 87
|
kṣāmaḥ kṣīṇaḥ kṣatōraskō mandanidrō'gnidīptimān||86||
śr̥takṣīrasarēṇādyātsaghr̥takṣaudraśarkaram|
|87|
View original
|
क्षामः क्षीणः क्षतोरस्को मन्दनिद्रोऽग्निदीप्तिमान्||८६||
शृतक्षीरसरेणाद्यात्सघृतक्षौद्रशर्करम्|
|८७|
Adhikarana kShINakShatakRutakRusheShu auShadham (87-88) · Śloka 88
|
śarkarāyavagōdhūmaṁ jīvakarṣabhakau madhu||87||
śr̥takṣīrānupānaṁ vā lihyātkṣīṇaḥ kṣataḥ kr̥śaḥ|
|88|
View original
|
शर्करायवगोधूमं जीवकर्षभकौ मधु||८७||
शृतक्षीरानुपानं वा लिह्यात्क्षीणः क्षतः कृशः|
|८८|
Adhikarana kShINakShatakRuteShu auShadham (88-89) · Śloka 89
|
kravyātpiśitaniryūhaṁ ghr̥tabhr̥ṣṭaṁ pibēcca saḥ||88||
pipppalīkṣaudrasaṁyuktaṁ māṁsaśōṇitavardhanam|
|89|
View original
|
क्रव्यात्पिशितनिर्यूहं घृतभृष्टं पिबेच्च सः||८८||
पिप्प्पलीक्षौद्रसंयुक्तं मांसशोणितवर्धनम्|
|८९|
Adhikarana kShINakShatakRuteShu auShadhAntaram kShatoraske auShadham (89-91) · Śloka 91
|
nyagrōdhōdumbarāśvatthaplakṣaśālapriyaṅgubhiḥ||89||
tālamastakajambūtvakpriyālaiśca sapadmakaiḥ|
sāśvakarṇaiḥ śr̥tātkṣīrādadyājjātēna sarpiṣā||90||
śālyōdanaṁ kṣatōraskaḥ kṣīṇaśukrabalēndriyaḥ|
|91|
View original
|
न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षशालप्रियङ्गुभिः||८९||
तालमस्तकजम्बूत्वक्प्रियालैश्च सपद्मकैः|
साश्वकर्णैः शृतात्क्षीरादद्याज्जातेन सर्पिषा||९०||
शाल्योदनं क्षतोरस्कः क्षीणशुक्रबलेन्द्रियः|
|९१|
Adhikarana vAtapittArdite ghRutABya~ggaH (91-92) · Śloka 92
|
vātapittārditē'bhyaṅgō gātrabhēdē ghr̥tairmataḥ||91||
tailaiścānilarōgaghnaiḥ pīḍitē mātariśvanā|
|92|
View original
|
वातपित्तार्दितेऽभ्यङ्गो गात्रभेदे घृतैर्मतः||९१||
तैलैश्चानिलरोगघ्नैः पीडिते मातरिश्वना|
|९२|
Adhikarana hratpArshvArtau auShadham (92) · Śloka 92
|
hr̥tpārśvārtiṣu pānaṁ syājjīvanīyasya sarpiṣaḥ|92|
View original
|
हृत्पार्श्वार्तिषु पानं स्याज्जीवनीयस्य सर्पिषः|९२|
Adhikarana atra vAtavyAdhyuktamapi (92) · Śloka 92
|
hr̥tpārśvārtiṣu pānaṁ syājjīvanīyasya sarpiṣaḥ||92||
View original
|
हृत्पार्श्वार्तिषु पानं स्याज्जीवनीयस्य सर्पिषः||९२||
Adhikarana kShate auShadham (93-94) · Śloka 94
|
yaṣṭyāhnanāgabalayōḥ kvāthē kṣīrasamē ghr̥tam||93||
payasyāpippalīvāṁśīkalkaiḥ siddhaṁ kṣatē hitam|
|94|
View original
|
यष्ट्याह्ननागबलयोः क्वाथे क्षीरसमे घृतम्||९३||
पयस्यापिप्पलीवांशीकल्कैः सिद्धं क्षते हितम्|
|९४|
Adhikarana amRutaprAshaM ghRutam (94-101) · Śloka 101
|
jīvanīyō gaṇaḥ śuṇṭhī varī vīrā punarnavā||94||
balābhārṅgīsvaguptarddhiśaṭhītāmalakīkaṇāḥ|
śr̥ṅgāṭakaṁ payasyā ca pañcamūlaṁ ca yallaghu||95||
drākṣākṣōḍādi ca phalaṁ madhurasnigdhabr̥ṁhaṇam|
taiḥ pacētsarpiṣaḥ prasthaṁ karṣāṁśaiḥ ślakṣṇakalkitaiḥ||96||
kṣīradhātrīvidārīkṣucchāgamāṁsarasānvitam|
prasthārdhaṁ madhunaḥ śītē śarkarārdhatulārajaḥ||97||
palārdhakaṁ ca maricatvagēlāpatrakēsaram|
vinīya cūrṇitaṁ tasmāllihyānmātrāṁ yathābalam||98||
amr̥taprāśamityētannarāṇāmamr̥taṁ ghr̥tam|
sudhāmr̥tarasaṁ prāśyaṁ kṣīramāṁsarasāśinā||99||
naṣṭaśukrakṣatakṣīṇadurbalavyādhikarśitān|
strīprasaktān kr̥śān varṇasvarahīnāṁśca br̥ṁhayēt||100||
kāsahidhmājvaraśvāsadāhatr̥ṣṇāsripittanut|
putradaṁ chardimūrcchāhr̥dyōnimūtrāmayāpaham||101||
View original
|
जीवनीयो गणः शुण्ठी वरी वीरा पुनर्नवा||९४||
बलाभार्ङ्गीस्वगुप्तर्द्धिशठीतामलकीकणाः|
शृङ्गाटकं पयस्या च पञ्चमूलं च यल्लघु||९५||
द्राक्षाक्षोडादि च फलं मधुरस्निग्धबृंहणम्|
तैः पचेत्सर्पिषः प्रस्थं कर्षांशैः श्लक्ष्णकल्कितैः||९६||
क्षीरधात्रीविदारीक्षुच्छागमांसरसान्वितम्|
प्रस्थार्धं मधुनः शीते शर्करार्धतुलारजः||९७||
पलार्धकं च मरिचत्वगेलापत्रकेसरम्|
विनीय चूर्णितं तस्माल्लिह्यान्मात्रां यथाबलम्||९८||
अमृतप्राशमित्येतन्नराणाममृतं घृतम्|
सुधामृतरसं प्राश्यं क्षीरमांसरसाशिना||९९||
नष्टशुक्रक्षतक्षीणदुर्बलव्याधिकर्शितान्|
स्त्रीप्रसक्तान् कृशान् वर्णस्वरहीनांश्च बृंहयेत्||१००||
कासहिध्माज्वरश्वासदाहतृष्णास्रिपित्तनुत्|
पुत्रदं छर्दिमूर्च्छाहृद्योनिमूत्रामयापहम्||१०१||
Adhikarana shvadaMShTrAdighRutam (102-105) · Śloka 105
śrvadaṁṣṭrōśīramañjiṣṭhābalākāśmaryakattr̥ṇam|
darbhamūlaṁ pr̥thakparṇī palāśarṣabhakau sthirām||102||
pālikāni pacēttēṣāṁ rasē kṣīracaturguṇē|
kalkaiḥ svaguptājīvantīmēdarṣabhakajīvakaiḥ||103||
śatāvaryarddhimr̥dvīkāśarkarāśrāvaṇībisaiḥ|
prasthaḥ siddhō ghr̥tādvātapittahr̥drōgaśūlanut||104||
mūtrakr̥cchrapramēhārśaḥkāsaśōṣakṣayāpahaḥ|
dhanuḥstrīmadyabhārādhvakhinnānāṁ balamāṁsadaḥ||105||
View original
श्र्वदंष्ट्रोशीरमञ्जिष्ठाबलाकाश्मर्यकत्तृणम्|
दर्भमूलं पृथक्पर्णी पलाशर्षभकौ स्थिराम्||१०२||
पालिकानि पचेत्तेषां रसे क्षीरचतुर्गुणे|
कल्कैः स्वगुप्ताजीवन्तीमेदर्षभकजीवकैः||१०३||
शतावर्यर्द्धिमृद्वीकाशर्कराश्रावणीबिसैः|
प्रस्थः सिद्धो घृताद्वातपित्तहृद्रोगशूलनुत्||१०४||
मूत्रकृच्छ्रप्रमेहार्शःकासशोषक्षयापहः|
धनुःस्त्रीमद्यभाराध्वखिन्नानां बलमांसदः||१०५||
Adhikarana samasaktu madhukAdi ghRutam (106-107) · Śloka 107
madhukāṣṭapaladrākṣāprasthakvāthē pacēddhr̥tam|
pippalyaṣṭapalē kalkē prasthaṁ siddhē ca śītalē||106||
pr̥thagaṣṭapalaṁ kṣaudraśarkarābhyāṁ vimiśrayēt|
samasaktu kṣatakṣīṇaraktagulmēṣu taddhitam||107||
View original
मधुकाष्टपलद्राक्षाप्रस्थक्वाथे पचेद्धृतम्|
पिप्पल्यष्टपले कल्के प्रस्थं सिद्धे च शीतले||१०६||
पृथगष्टपलं क्षौद्रशर्कराभ्यां विमिश्रयेत्|
समसक्तु क्षतक्षीणरक्तगुल्मेषु तद्धितम्||१०७||
Adhikarana dhAtrIPalAdi ghRutam (108-110) · Śloka 110
dhātrīphalavidārīkṣujīvanīyarasāddhr̥tāt|
gavyājayōśca payasōḥ prasthaṁ prasthaṁ vipācayēt||108||
siddhaśītē sitākṣaudraṁ dviprasthaṁ vinayēttataḥ|
yakṣmāpasmārapittāsr̥kkāsamēhakṣayāpaham||109||
vayaḥsthāpanamāyuṣyaṁ māṁsaśukrabalapradam|
|110|
View original
धात्रीफलविदारीक्षुजीवनीयरसाद्धृतात्|
गव्याजयोश्च पयसोः प्रस्थं प्रस्थं विपाचयेत्||१०८||
सिद्धशीते सिताक्षौद्रं द्विप्रस्थं विनयेत्ततः|
यक्ष्मापस्मारपित्तासृक्कासमेहक्षयापहम्||१०९||
वयःस्थापनमायुष्यं मांसशुक्रबलप्रदम्|
|११०|
Adhikarana ghRutalehapAnayorviShayaBedaH (110-111) · Śloka 111
|
ghr̥taṁ tu pittē'bhyadhikē lihyādvātē'dhikē pibēt||110||
līḍhaṁ nirvāpayētpittamalpatvāddhanti nānalam|
ākrāmatyanilaṁ pītamūṣmāṇaṁ niruṇaddhi ca||111||
View original
|
घृतं तु पित्तेऽभ्यधिके लिह्याद्वातेऽधिके पिबेत्||११०||
लीढं निर्वापयेत्पित्तमल्पत्वाद्धन्ति नानलम्|
आक्रामत्यनिलं पीतमूष्माणं निरुणद्धि च||१११||
Adhikarana sarpirguDAH (112-113) · Śloka 113
kṣāmakṣīṇakr̥śāṅgānāmētānyēva ghr̥tāni tu|
tvakkṣīrīśarkarālājacūrṇaiḥ styānāni yōjayēt||112||
sarpirguḍān samadhvaṁśān kr̥tvā dadyātpayō'nu ca|
rētō vīryaṁ balaṁ puṣṭiṁ tairāśutaramāpnuyāt||113||
View original
क्षामक्षीणकृशाङ्गानामेतान्येव घृतानि तु|
त्वक्क्षीरीशर्करालाजचूर्णैः स्त्यानानि योजयेत्||११२||
सर्पिर्गुडान् समध्वंशान् कृत्वा दद्यात्पयोऽनु च|
रेतो वीर्यं बलं पुष्टिं तैराशुतरमाप्नुयात्||११३||
Adhikarana kUShmANDakarasAyanam (114-118) · Śloka 118
vītatvagasthikūṣmāṇḍatulāṁ svinnāṁ punaḥ pacēt|
ghaṭṭayan sarpiṣaḥ prasthē kṣaudravarṇē'tra ca kṣipēt||114||
khaṇḍācchataṁ kaṇāśuṇṭhyōrdvipalaṁ jīrakādapi|
trijātadhānyamaricaṁ pr̥thagardhapalāṁśakam||115||
avatāritaśītē ca datvā kṣaudraṁ ghr̥tārdhakam|
khajēnāmathya ca sthāpyaṁ tannihantyupayōjitam||116||
kāsahidhmājvaraśvāsaraktapittakṣatakṣayān|
uraḥsandhānajananaṁ mēdhāsmr̥tibalapradam||117||
aśvibhyāṁ vihitaṁ hr̥dyaṁ kūṣmāṇḍakarasāyanam|
|118|
View original
वीतत्वगस्थिकूष्माण्डतुलां स्विन्नां पुनः पचेत्|
घट्टयन् सर्पिषः प्रस्थे क्षौद्रवर्णेऽत्र च क्षिपेत्||११४||
खण्डाच्छतं कणाशुण्ठ्योर्द्विपलं जीरकादपि|
त्रिजातधान्यमरिचं पृथगर्धपलांशकम्||११५||
अवतारितशीते च दत्वा क्षौद्रं घृतार्धकम्|
खजेनामथ्य च स्थाप्यं तन्निहन्त्युपयोजितम्||११६||
कासहिध्माज्वरश्वासरक्तपित्तक्षतक्षयान्|
उरःसन्धानजननं मेधास्मृतिबलप्रदम्||११७||
अश्विभ्यां विहितं हृद्यं कूष्माण्डकरसायनम्|
|११८|
Adhikarana nAgabalArasAyanam maNDUkaparNIrasAyanam yaShTIrasAyanam shuNThIrasAyanam (118-120) · Śloka 120
|
pibēnnāgabalāmūlasyārdhakarṣābhivardhitam||118||
palaṁ kṣīrayutaṁ māsaṁ kṣīravr̥ttiranannabhuk|
ēṣa prayōgaḥ puṣṭyāyurbalavarṇakaraḥ param||119||
maṇḍūkaparṇyāḥ kalpō'yaṁ yaṣṭyā viśvauṣadhasya ca|
|120|
View original
|
पिबेन्नागबलामूलस्यार्धकर्षाभिवर्धितम्||११८||
पलं क्षीरयुतं मासं क्षीरवृत्तिरनन्नभुक्|
एष प्रयोगः पुष्ट्यायुर्बलवर्णकरः परम्||११९||
मण्डूकपर्ण्याः कल्पोऽयं यष्ट्या विश्वौषधस्य च|
|१२०|
Adhikarana nAgabalAsarpiH (120-125) · Śloka 125
|
pādaśēṣaṁ jaladrōṇē pacēnnāgabalātulām||120||
tēna kvāthēna tulyāṁśaṁ ghr̥taṁ kṣīraṁ ca sādhayēt|
palārdhikaiścātibalābalāyaṣṭīpunarnavaiḥ||121||
prapauṇḍarīkakāśmaryapriyālakapikacchubhiḥ|
aśvagandhāsitābhīrumēdāyugmatrikaṇṭakaiḥ||122||
kākōlīkṣīrakākōlīkṣīraśuklādvijīrakaiḥ|
mr̥ṇālabisakharjūraśr̥ṅgāṭakakasērukaiḥ||123||
ētannāgabalāsarpiḥ pittaraktakṣatakṣayān|
jayēttr̥ḍbhramadāhāṁśca balapuṣṭikaraṁ param||124||
varṇyamāyuṣyamōjasyaṁ valīpalitanāśanam|
upayujya ca ṣaṇmāsān vr̥ddhō'pi taruṇāyatē||125||
View original
|
पादशेषं जलद्रोणे पचेन्नागबलातुलाम्||१२०||
तेन क्वाथेन तुल्यांशं घृतं क्षीरं च साधयेत्|
पलार्धिकैश्चातिबलाबलायष्टीपुनर्नवैः||१२१||
प्रपौण्डरीककाश्मर्यप्रियालकपिकच्छुभिः|
अश्वगन्धासिताभीरुमेदायुग्मत्रिकण्टकैः||१२२||
काकोलीक्षीरकाकोलीक्षीरशुक्लाद्विजीरकैः|
मृणालबिसखर्जूरशृङ्गाटककसेरुकैः||१२३||
एतन्नागबलासर्पिः पित्तरक्तक्षतक्षयान्|
जयेत्तृड्भ्रमदाहांश्च बलपुष्टिकरं परम्||१२४||
वर्ण्यमायुष्यमोजस्यं वलीपलितनाशनम्|
उपयुज्य च षण्मासान् वृद्धोऽपि तरुणायते||१२५||
Adhikarana dIpte~agnau eShavidhiH (126) · Śloka 126
dīptē'gnau vidhirēṣa syāt|
|126|
View original
दीप्तेऽग्नौ विधिरेष स्यात्|
|१२६|
Adhikarana mande~agnau dIpanapAcanAdiH drave male grAhI (126) · Śloka 126
mandē dīpanapācanaḥ|
yakṣmōktaḥ kṣatināṁ śastō, grāhī śakr̥ti tu dravē||126||
View original
मन्दे दीपनपाचनः|
यक्ष्मोक्तः क्षतिनां शस्तो, ग्राही शकृति तु द्रवे||१२६||
Adhikarana agastyaharItakI rasAyanam (127-132) · Śloka 132
daśamūlaṁ svayaṁguptāṁ śaṅkhapuṣpīṁ śaṭhīṁ balām|
hastipippalyapāmārgapippalīmūlacitrakān||127||
bhārṅgī puṣkaramūlaṁ ca dvipalāṁśaṁ yavāḍhakam|
harītakīśataṁ caikaṁ jalapañcāḍhakē pacēt||128||
yavasvēdē kaṣāyaṁ taṁ pūtaṁ taccābhayāśatam|
pacēdguḍatulāṁ dattvā kuḍavaṁ ca pr̥thagghr̥tāt||129||
tailātsapippalīcūrṇātsiddhaśītē ca mākṣikāt|
lēhaṁ dvē cābhayē nityamataḥ khādēdrasāyanāt||130||
tadvalīpalitaṁ hanyādvarṇāyurbalavardhanam|
pañcakāsān kṣayaṁ śvāsaṁ sahidhmaṁ viṣamajvaram||131||
mēhagulmagrahaṇyarśōhr̥drōgārucipīnasān|
agastyavihitaṁ dhanyamidaṁ śrēṣṭhaṁ rasāyanam||132||
View original
दशमूलं स्वयंगुप्तां शङ्खपुष्पीं शठीं बलाम्|
हस्तिपिप्पल्यपामार्गपिप्पलीमूलचित्रकान्||१२७||
भार्ङ्गी पुष्करमूलं च द्विपलांशं यवाढकम्|
हरीतकीशतं चैकं जलपञ्चाढके पचेत्||१२८||
यवस्वेदे कषायं तं पूतं तच्चाभयाशतम्|
पचेद्गुडतुलां दत्त्वा कुडवं च पृथग्घृतात्||१२९||
तैलात्सपिप्पलीचूर्णात्सिद्धशीते च माक्षिकात्|
लेहं द्वे चाभये नित्यमतः खादेद्रसायनात्||१३०||
तद्वलीपलितं हन्याद्वर्णायुर्बलवर्धनम्|
पञ्चकासान् क्षयं श्वासं सहिध्मं विषमज्वरम्||१३१||
मेहगुल्मग्रहण्यर्शोहृद्रोगारुचिपीनसान्|
अगस्त्यविहितं धन्यमिदं श्रेष्ठं रसायनम्||१३२||
Adhikarana vasiShThaharItakI (133-141) · Śloka 141
daśamūlaṁ balāṁ mūrvāṁ haridrē pippalīdvayam|
pāṭhāśvagandhāpāmārgasvaguptātiviṣāmr̥tāḥ||133||
bālabilvaṁ trivr̥ddantīmūlaṁ patraṁ ca citrakāt|
payasyāṁ kuṭajaṁ hiṁstrāṁ puṣpaṁ sāraṁ ca bījakāt||134||
bōṭasthavirabhallātavikaṅkataśatāvarīḥ|
pūtīkarañjaśamyākacandralēkhāsahācaram||135||
saubhāñjanakanimbatvagikṣuraṁ ca palāṁśakam|
pathyāsahasraṁ saśataṁ yavānāṁ cāḍhakadvayam||136||
pacēdaṣṭaguṇē tōyē yavasvēdē'vatārayēt|
pūtē kṣipētsapathyē ca tatra jīrṇaguḍāttulām||137||
tailājyadhātrīrasataḥ prasthaṁ prasthaṁ tataḥ punaḥ|
adhiśrayēnmr̥dāvagnau darvīlēpē'vatārya ca||138||
śītē prasthadvayaṁ kṣaudrātpippalīkuḍavaṁ kṣipēt|
cūrṇīkr̥taṁ trijātācca tripalaṁ nikhanēttataḥ||139||
dhānyē purāṇakumbhasthaṁ māsaṁ khādēcca pūrvavat|
rasāyanaṁ vasiṣṭhōktamētatpūrvaguṇādhikam||140||
svasthānāṁ niṣparīhāraṁ sarvartuṣu ca śasyatē|
|141|
View original
दशमूलं बलां मूर्वां हरिद्रे पिप्पलीद्वयम्|
पाठाश्वगन्धापामार्गस्वगुप्तातिविषामृताः||१३३||
बालबिल्वं त्रिवृद्दन्तीमूलं पत्रं च चित्रकात्|
पयस्यां कुटजं हिंस्त्रां पुष्पं सारं च बीजकात्||१३४||
बोटस्थविरभल्लातविकङ्कतशतावरीः|
पूतीकरञ्जशम्याकचन्द्रलेख़ासहाचरम्||१३५||
सौभाञ्जनकनिम्बत्वगिक्षुरं च पलांशकम्|
पथ्यासहस्रं सशतं यवानां चाढकद्वयम्||१३६||
पचेदष्टगुणे तोये यवस्वेदेऽवतारयेत्|
पूते क्षिपेत्सपथ्ये च तत्र जीर्णगुडात्तुलाम्||१३७||
तैलाज्यधात्रीरसतः प्रस्थं प्रस्थं ततः पुनः|
अधिश्रयेन्मृदावग्नौ दर्वीलेपेऽवतार्य च||१३८||
शीते प्रस्थद्वयं क्षौद्रात्पिप्पलीकुडवं क्षिपेत्|
चूर्णीकृतं त्रिजाताच्च त्रिपलं निख़नेत्ततः||१३९||
धान्ये पुराणकुम्भस्थं मासं ख़ादेच्च पूर्ववत्|
रसायनं वसिष्ठोक्तमेतत्पूर्वगुणाधिकम्||१४०||
स्वस्थानां निष्परीहारं सर्वर्तुषु च शस्यते|
|१४१|
Adhikarana ShADavaM cUrNam (141-144) · Śloka 144
|
pālikaṁ saindhavaṁ śuṇṭhī dvē ca sauvarcalātpalē||141||
kuḍavāṁśāni vr̥kṣāmlaṁ dāḍimaṁ patramārjakāt|
ēkaikāṁ maricājātyōrdhānyakād dvē caturthikē||142||
śarkarāyāḥ palānyatra daśa dvē ca pradāyayēt|
kr̥tvā cūrṇamatō mātrāmannapānēṣu dāpayēt||143||
rucyaṁ taddīpanaṁ balyaṁ pārśvārtīśvāsakāsajit|
|144|
View original
|
पालिकं सैन्धवं शुण्ठी द्वे च सौवर्चलात्पले||१४१||
कुडवांशानि वृक्षाम्लं दाडिमं पत्रमार्जकात्|
एकैकां मरिचाजात्योर्धान्यकाद् द्वे चतुर्थिके||१४२||
शर्करायाः पलान्यत्र दश द्वे च प्रदाययेत्|
कृत्वा चूर्णमतो मात्रामन्नपानेषु दापयेत्||१४३||
रुच्यं तद्दीपनं बल्यं पार्श्वार्तीश्वासकासजित्|
|१४४|
Adhikarana ShADavAntaram (144-146) · Śloka 146
|
ēkāṁ ṣōḍaśikāṁ dhānyād dvē dvē cājājidīpyakāt||144||
tābhyāṁ dāḍimavr̥kṣāmlē dvirdviḥ saurvacalātpalam|
śuṇṭhyāḥ karṣaṁ dadhitthasya madhyātpañca palāni ca||145||
taccūrṇaṁ ṣōḍaśapalaiḥ śarkarāyā vimiśrayēt|
ṣāḍavō'yaṁ pradēyaḥ syādannapānēṣu pūrvavat||146||
View original
|
एकां षोडशिकां धान्याद् द्वे द्वे चाजाजिदीप्यकात्||१४४||
ताभ्यां दाडिमवृक्षाम्ले द्विर्द्विः सौर्वचलात्पलम्|
शुण्ठ्याः कर्षं दधित्थस्य मध्यात्पञ्च पलानि च||१४५||
तच्चूर्णं षोडशपलैः शर्कराया विमिश्रयेत्|
षाडवोऽयं प्रदेयः स्यादन्नपानेषु पूर्ववत्||१४६||
Adhikarana kShate yakShmokto~api vidhiH (147) · Śloka 147
vidhiśca yakṣmavihitō yathāvasthaṁ kṣatē hitaḥ|
|147|
View original
विधिश्च यक्ष्मविहितो यथावस्थं क्षते हितः|
|१४७|
Adhikarana dhUmapAnam (147-148) · Śloka 148
|
nivr̥ttē kṣatadōṣē tu kaphē vr̥ddhē uraḥ śiraḥ||147||
dālyatē kāsinō yasya sa nā dhūmān pibēdimān|
|148|
View original
|
निवृत्ते क्षतदोषे तु कफे वृद्धे उरः शिरः||१४७||
दाल्यते कासिनो यस्य स ना धूमान् पिबेदिमान्|
|१४८|
Adhikarana dvimedAdidhUmaH (148-149) · Śloka 149
|
dvimēdādvibalāyaṣṭikalkaiḥ kṣaumē subhāvitē||148||
varti kr̥tvā pibēddhūmaṁ jīvanīyaghr̥tānupaḥ|
|149|
View original
|
द्विमेदाद्विबलायष्टिकल्कैः क्षौमे सुभाविते||१४८||
वर्ति कृत्वा पिबेद्धूमं जीवनीयघृतानुपः|
|१४९|
Adhikarana anyo manaHshilAdidhUmaH (149-151) · Śloka 151
|
manaḥśilāpalāśājagandhātvakkṣīrināgaraiḥ||149||
tadvadēvānupānaṁ tu śarkarēkṣuguḍōdakam|
piṣṭvā manaḥśilāṁ tulyāmārdrayā vaṭaśuṅgayā||150||
sasarpiṣkaṁ pibēddhūmaṁ tittiripratibhōjanam|
|151|
View original
|
मनःशिलापलाशाजगन्धात्वक्क्षीरिनागरैः||१४९||
तद्वदेवानुपानं तु शर्करेक्षुगुडोदकम्|
पिष्ट्वा मनःशिलां तुल्यामार्द्रया वटशुङ्गया||१५०||
ससर्पिष्कं पिबेद्धूमं तित्तिरिप्रतिभोजनम्|
|१५१|
Adhikarana kShayakAsacikitsA kShayakAse prathamopacAraH (151) · Śloka 151
|
kṣayajē br̥ṁhaṇaṁ pūrvaṁ kuryādagnēśca vardhanam||151||
View original
|
क्षयजे बृंहणं पूर्वं कुर्यादग्नेश्च वर्धनम्||१५१||
Adhikarana bahudoShe virecanam (1) · Śloka 1
bahudōṣāya sasnēhaṁ mr̥du dadyādvirēcanam||1||
View original
बहुदोषाय सस्नेहं मृदु दद्याद्विरेचनम्||१||
Adhikarana tadeva virecanam (152-153) · Śloka 153
|
śamyākēna trivr̥tayā mr̥dvīkārasayuktayā||152||
tilvakasya kaṣāyēṇa vidārīsvarasēna ca|
sarpiḥ siddhaṁ pibēdyuktyā kṣīṇadēhō viśōdhanam||153||
View original
|
शम्याकेन त्रिवृतया मृद्वीकारसयुक्तया||१५२||
तिल्वकस्य कषायेण विदारीस्वरसेन च|
सर्पिः सिद्धं पिबेद्युक्त्या क्षीणदेहो विशोधनम्||१५३||
Adhikarana kShINapittAdiShu karkaTakyAdighRutam (154) · Śloka 154
pittē kaphē dhātuṣu ca kṣīṇēṣu kṣayakāsavān|
ghr̥taṁ karkaṭakīkṣīradvibalāsādhitaṁ pibēt||154||
View original
पित्ते कफे धातुषु च क्षीणेषु क्षयकासवान्|
घृतं कर्कटकीक्षीरद्विबलासाधितं पिबेत्||१५४||
Adhikarana kShINapittAdiShu vidAryAdighRutaM payaSca (155) · Śloka 155
vidārībhiḥ kadambairvā tālasasyaiśca sādhitam|
ghr̥taṁ payaśca|155|
View original
विदारीभिः कदम्बैर्वा तालसस्यैश्च साधितम्|
घृतं पयश्च|१५५|
Adhikarana mUtravaivarNyAdike~anuvAsanam (155-156) · Śloka 156
|
mūtrasyavaivarṇyē kr̥chranirgamē||155||
śūnē savēdanē mēḍhrē pāyau saśrōṇivaṅkṣaṇē|
ghr̥tamaṇḍēna laghunā'nuvāsyō miśrikēṇa vā||156||
View original
|
मूत्रस्यवैवर्ण्ये कृछ्रनिर्गमे||१५५||
शूने सवेदने मेढ्रे पायौ सश्रोणिवङ्क्षणे|
घृतमण्डेन लघुनाऽनुवास्यो मिश्रिकेण वा||१५६||
Adhikarana anuvAsanashuddhasya mAMsopacAraH (157-158) · Śloka 158
jāṅgalaiḥ pratibhuktasya vartakādyā bilēśayāḥ|
kramaśaḥ prasahāstadvatprayōjyāḥ piśitāśinaḥ||157||
auṣṇyātpramāthibhāvācca srōtōbhyaścyāvayanti tē|
kaphaṁ śuddhaiśca taiḥ puṣṭiṁ kuryātsamyag vahan rasaḥ||158||
View original
जाङ्गलैः प्रतिभुक्तस्य वर्तकाद्या बिलेशयाः|
क्रमशः प्रसहास्तद्वत्प्रयोज्याः पिशिताशिनः||१५७||
औष्ण्यात्प्रमाथिभावाच्च स्रोतोभ्यश्च्यावयन्ति ते|
कफं शुद्धैश्च तैः पुष्टिं कुर्यात्सम्यग् वहन् रसः||१५८||
Adhikarana mAMsAyogyasya cavikAdi ghRutam (159-161) · Śloka 161
cavikātriphalābhārgīdaśamūlaiḥ sacitrakaiḥ|
kulatthapippalīmūlapāṭhākōlayavairjalē||159||
śr̥tairnāgaraduḥsparśāpippalīśaṭhipauṣkaraiḥ|
piṣṭaiḥ karkaṭaśr̥ṅgyā ca samaiḥ sarpirvipācayēt||160||
siddhē'smiṁścūrṇitau kṣārau dvau pañca lavaṇāni ca|
dattvā yuktyā pibēnmātrāṁ kṣayakāsanipīḍitaḥ||161||
View original
चविकात्रिफलाभार्गीदशमूलैः सचित्रकैः|
कुलत्थपिप्पलीमूलपाठाकोलयवैर्जले||१५९||
शृतैर्नागरदुःस्पर्शापिप्पलीशठिपौष्करैः|
पिष्टैः कर्कटशृङ्ग्या च समैः सर्पिर्विपाचयेत्||१६०||
सिद्धेऽस्मिंश्चूर्णितौ क्षारौ द्वौ पञ्च लवणानि च|
दत्त्वा युक्त्या पिबेन्मात्रां क्षयकासनिपीडितः||१६१||
Adhikarana kAsamardAdighRutaM kAsajvArArUciharam (162-163) · Śloka 163
kāsamardābhayāmustāpāṭhākaṭphalanāgaraiḥ|
pippalyā kaṭurōhiṇyā kāśmaryā surasēna ca||162||
akṣamātrairghr̥taprasthaṁ kṣīradrākṣārasāḍhakē|
pacēcchhōśajvaraplīhasarvakāsaharaṁ śivam||163||
View original
कासमर्दाभयामुस्तापाठाकट्फलनागरैः|
पिप्पल्या कटुरोहिण्या काश्मर्या सुरसेन च||१६२||
अक्षमात्रैर्घृतप्रस्थं क्षीरद्राक्षारसाढके|
पचेच्छोशज्वरप्लीहसर्वकासहरं शिवम्||१६३||
Adhikarana vRuShAdighRutam kAsajvarAruciharam (164) · Śloka 164
vr̥ṣavyāghrīguḍūcīnāṁ patramūlaphalāṅkurāt|
rasakalkairghr̥ta pakvaṁ hanti kāsajvarārucīḥ||164||
View original
वृषव्याघ्रीगुडूचीनां पत्रमूलफलाङ्कुरात्|
रसकल्कैर्घृत पक्वं हन्ति कासज्वरारुचीः||१६४||
Adhikarana dviguNadADimarasasiddhaM ghRutam pippalIguDasiddaM ghRutam (165-166) · Śloka 166
dviguṇē dāḍimarasē siddhaṁ vā vyōṣasaṁyutam|
pibēdupari bhuktasya yavakṣārrayutaṁ naraḥ||165||
pippalīguḍasiddhaṁ vā chāgakṣīrayutaṁ ghr̥tam|
|166|
View original
द्विगुणे दाडिमरसे सिद्धं वा व्योषसंयुतम्|
पिबेदुपरि भुक्तस्य यवक्षार्रयुतं नरः||१६५||
पिप्पलीगुडसिद्धं वा छागक्षीरयुतं घृतम्|
|१६६|
Adhikarana uktaghRutAnAM dIpanatvaM strotaH shodhanatvaM ca (166-167) · Śloka 167
|
ētānyagnivivr̥ddhyarthaṁ sarpiṣi kṣayakāsinām||166||
syurdōṣabaddhakaṇṭhōraḥsrōtasāṁ ca viśuddhayē|
|167|
View original
|
एतान्यग्निविवृद्ध्यर्थं सर्पिषि क्षयकासिनाम्||१६६||
स्युर्दोषबद्धकण्ठोरःस्रोतसां च विशुद्धये|
|१६७|
Adhikarana harItakIlehaH (167-139) · Śloka 139
|
prasthōnmitē yavakvāthē viṁśati vijayāḥ pacēt||167||
svinnā mr̥ditvā tāstasminpurāṇātṣaṭpalaṁ guḍāt|
pippalyā dvipalaṁ karṣaṁ manōhvāyā rasāñjanāt||138||
dattvā'rdhākṣaṁ pacēdbhūyaḥ sa lēhaḥ śvāsakāsajit|
||139||
View original
|
प्रस्थोन्मिते यवक्वाथे विंशति विजयाः पचेत्||१६७||
स्विन्ना मृदित्वा तास्तस्मिन्पुराणात्षट्पलं गुडात्|
पिप्पल्या द्विपलं कर्षं मनोह्वाया रसाञ्जनात्||१३८||
दत्त्वाऽर्धाक्षं पचेद्भूयः स लेहः श्वासकासजित्|
||१३९||
Adhikarana shvAvitsUcIkShAralehaH mayUracaraNakShAralehaH eraNDapatrakShAralehaH surasairaNDapatrakShAralehaH tryUShaNacUrNalehaH (169-171) · Śloka 171
|
śvāvidhāṁ sūcayō dagdhāḥ saghr̥takṣaudraśarkarāḥ||169||
śvāsakāsaharā, barhipādau vā madhusarpiṣā|
ēraṇḍapatrakṣāraṁ vā vyōṣatailaguḍanvitam||170||
lēhayēt, kṣāramēvaṁ vā surasairaṇḍapatrajam|
lihyāt tryūṣaṇacūrṇaṁ vā purāṇaguḍasarpiṣā||171||
View original
|
श्वाविधां सूचयो दग्धाः सघृतक्षौद्रशर्कराः||१६९||
श्वासकासहरा, बर्हिपादौ वा मधुसर्पिषा|
एरण्डपत्रक्षारं वा व्योषतैलगुडन्वितम्||१७०||
लेहयेत्, क्षारमेवं वा सुरसैरण्डपत्रजम्|
लिह्यात् त्र्यूषणचूर्णं वा पुराणगुडसर्पिषा||१७१||
Adhikarana samasharkaraM cUrNaM maricacUrNaM tadvat (172-173) · Śloka 173
padmakaṁ tripalā vyōṣaṁ viḍaṅgaṁ dēvadāru ca|
balā rāsnā ca taccūrṇaṁ samastaṁ samaśarkaram||172||
khādēnmadhughr̥tābhyāṁ vā lihyātkāsaharaṁ param|
tadvanmaricacūrṇaṁ vā saghr̥takṣaudraśarkaram||173||
View original
पद्मकं त्रिपला व्योषं विडङ्गं देवदारु च|
बला रास्ना च तच्चूर्णं समस्तं समशर्करम्||१७२||
खादेन्मधुघृताभ्यां वा लिह्यात्कासहरं परम्|
तद्वन्मरिचचूर्णं वा सघृतक्षौद्रशर्करम्||१७३||
Adhikarana pathyAdiguTikA mukhe dhAraNArthaMbiBItakadhAraNam (174) · Śloka 174
pathyāśuṇṭhīghanaguḍairguṭikāṁ dhārayēnmukhē|
sarvēṣu śvāsakāsēṣu, kēvalaṁ vā bibhītakam||174||
View original
पथ्याशुण्ठीघनगुडैर्गुटिकां धारयेन्मुखे|
सर्वेषु श्वासकासेषु, केवलं वा बिभीतकम्||१७४||
Adhikarana peyAmutkArikAM ca (175) · Śloka 175
patrakalkaṁ ghr̥tabhr̥ṣṭaṁ tilvakasya saśarkaram|
pēyā vōtkārikā charditr̥ṭkāsāmātisārajit||175||
View original
पत्रकल्कं घृतभृष्टं तिल्वकस्य सशर्करम्|
पेया वोत्कारिका छर्दितृट्कासामातिसारजित्||१७५||
Adhikarana mudgayUShaH (176) · Śloka 176
kaṇṭakārīrasē siddhō mudgayūṣaḥ susaṁskr̥taḥ|
sagaurāmalakaḥ sāmlaḥ sarvakāsabhiṣagjitam||176||
View original
कण्टकारीरसे सिद्धो मुद्गयूषः सुसंस्कृतः|
सगौरामलकः साम्लः सर्वकासभिषग्जितम्||१७६||
Adhikarana kShIrayUSharasAH (177) · Śloka 177
vātaghnauṣadhaniḥkvāthē kṣīraṁ yūṣān rasānapi|
vaiṣkirān prātudān bailān dāpayētkṣayakāsinē||177||
View original
वातघ्नौषधनिःक्वाथे क्षीरं यूषान् रसानपि|
वैष्किरान् प्रातुदान् बैलान् दापयेत्क्षयकासिने||१७७||
Adhikarana kShayakAsoktA bRuMhaNAdi (178-179) · Śloka 179
kṣatakāsē ca yē dhūmāḥ sānupānā nidarśitāḥ|
kṣayakāsē'pi tē yōjyā vakṣyatē yacca yakṣmaṇi||178||
br̥ṁhaṇaṁ dīpanaṁ cāgnēḥ srōtasāṁ ca viśōdhanam|
vyatyāsātkṣayakāsibhyō balyaṁ sarvaṁ praśasyatē||179||
View original
क्षतकासे च ये धूमाः सानुपाना निदर्शिताः|
क्षयकासेऽपि ते योज्या वक्ष्यते यच्च यक्ष्मणि||१७८||
बृंहणं दीपनं चाग्नेः स्रोतसां च विशोधनम्|
व्यत्यासात्क्षयकासिभ्यो बल्यं सर्वं प्रशस्यते||१७९||
Adhikarana kShayakAse sarvadoShAvirodhi kartavyam (3) · Śloka 3
sannipātōdbhavō ghōraḥ kṣayakāsō yatastataḥ|
yathādōṣabalaṁ tasya sannipātahitaṁ hitam||180||
iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitā yāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ caturthē cikitsita- sthānē kāsacikitsitaṁ nāma tr̥tīyō'dhyāyaḥ||3||
View original
सन्निपातोद्भवो घोरः क्षयकासो यतस्ततः|
यथादोषबलं तस्य सन्निपातहितं हितम्||१८०||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सित- स्थाने कासचिकित्सितं नाम तृतीयोऽध्यायः||३||