Adhikarana shvAsahidhmAcikitsitAdhyAyaH shvAsacikitsitaM hidhmAsvapi kartavyam (2-1) · Śloka 1
athātaḥ śvāsahidhmācikitsitaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ| (gadyasūtrē|2| śvāsahidhmā yatastulyahētvādyāḥ, sādhanaṁ tataḥ| tulyamēva|1|
अथातः श्वासहिध्माचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| श्वासहिध्मा यतस्तुल्यहेत्वाद्याः, साधनं ततः| तुल्यमेव|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra prathamaM svedaH (1-2) · Śloka 2
| tadārthaṁ ca pūrvaṁ svēdairupācarēt||1|| snigdhairlavaṇatailāktaṁ| |2|
| तदार्थं च पूर्वं स्वेदैरुपाचरेत्||१|| स्निग्धैर्लवणतैलाक्तं| |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedaPalam (2-3) · Śloka 3
kimēvaṁ sati syāt ? ityāha taiḥ khēṣu grathitaḥ kaphaḥ| sulīnō'pi vilīnō'sya kōṣṭhaṁ prāptaḥ sunirharaḥ||2|| srōtasāṁ syānmr̥dutvaṁ ca marutaścānulōmatā| |3|
किमेवं सति स्यात् ? इत्याह तैः ख़ेषु ग्रथितः कफः| सुलीनोऽपि विलीनोऽस्य कोष्ठं प्राप्तः सुनिर्हरः||२|| स्रोतसां स्यान्मृदुत्वं च मरुतश्चानुलोमता| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svinnaBojanam (3-5) · Śloka 5
| svinnaṁ ca bhōjayēdannaṁ snigdhamānūpajai rasaiḥ||3|| dadhyuttarēṇa vā, dadyāttatō'smai vamanaṁ mr̥du| viśēṣātkāsavamathuhr̥dgrahasvarasādinē||4|| pippalīsaindhavakṣaudrayuktaṁ vātāvirōdhi yat| |5|
| स्विन्नं च भोजयेदन्नं स्निग्धमानूपजै रसैः||३|| दध्युत्तरेण वा, दद्यात्ततोऽस्मै वमनं मृदु| विशेषात्कासवमथुहृद्ग्रहस्वरसादिने||४|| पिप्पलीसैन्धवक्षौद्रयुक्तं वाताविरोधि यत्| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanaPalam (5-6) · Śloka 6
| nirhr̥tē sukhamāpnpōti sa kaphē duṣṭavigrahē||5|| srōtaḥsu ca viśuddhēṣu caratyavihatō'nilaḥ| |6|
| निर्हृते सुख़माप्न्पोति स कफे दुष्टविग्रहे||५|| स्रोतःसु च विशुद्धेषु चरत्यविहतोऽनिलः| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanam (6-7) · Śloka 7
| dhmānōdāvartatamakē mātuluṅgāmlavētasaiḥ||6|| hiṅgupīlubiḍairyuktamannaṁ syādanulōmanam| sasaindhavaṁ phālāmlaṁ vā kōṣṇaṁ dadyādvirēcanam||7||
| ध्मानोदावर्ततमके मातुलुङ्गाम्लवेतसैः||६|| हिङ्गुपीलुबिडैर्युक्तमन्नं स्यादनुलोमनम्| ससैन्धवं फालाम्लं वा कोष्णं दद्याद्विरेचनम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhane yuktiH (8-9) · Śloka 9
srōtaḥśuddhyarthaṁ kimēvaṁ kriyatē ? ityāha ētē hi kaphasaṁruddhagatiprāṇaprakōpajāḥ| tasmāttanmārgaśuddhyarthamūrdhvādhaḥ śōdhanaṁ hitam||8|| udīryatē bhr̥śataraṁ mārgarōdhādvahajjalam| yathā tathā'nilastasya mārgamasmādviśōdhayēt||9||
स्रोतःशुद्ध्यर्थं किमेवं क्रियते ? इत्याह एते हि कफसंरुद्धगतिप्राणप्रकोपजाः| तस्मात्तन्मार्गशुद्ध्यर्थमूर्ध्वाधः शोधनं हितम्||८|| उदीर्यते भृशतरं मार्गरोधाद्वहज्जलम्| यथा तथाऽनिलस्तस्य मार्गमस्माद्विशोधयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanenAshAntau dhUmaH kartavyaH (10) · Śloka 10
aśāntau kr̥tasaṁśuddhērdhūmairlīnaṁ malaṁ harēt| |10|
अशान्तौ कृतसंशुद्धेर्धूमैर्लीनं मलं हरेत्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmaprayogAH (10-14) · Śloka 14
| haridrāpatramēraṇḍamūlaṁ lākṣāṁ manaḥśilām||10|| sadēvadārvalaṁ māṁsīṁ piṣṭvā vartiṁ prakalpayēt| tāṁ ghr̥tāktāṁ pibēddhūmaṁ yavān vā ghr̥tasaṁyutān||11|| madhūcchiṣṭaṁ sarjarasaṁ ghr̥taṁ vā guru vā'guru| candanaṁ vā tathā śr̥ṅgaṁ vālānvā snāva vā gavām||12|| r̥kṣagōdhakuraṅgaiṇacarmaśr̥ṅgakhurāṇi vā| gugguluṁ vā manōhvāṁ vā śāliniryāsamēva vā||13|| śallakīṁ gugguluṁ lōhaṁ padmakaṁ vā ghr̥tāplutam| |14|
| हरिद्रापत्रमेरण्डमूलं लाक्षां मनःशिलाम्||१०|| सदेवदार्वलं मांसीं पिष्ट्वा वर्तिं प्रकल्पयेत्| तां घृताक्तां पिबेद्धूमं यवान् वा घृतसंयुतान्||११|| मधूच्छिष्टं सर्जरसं घृतं वा गुरु वाऽगुरु| चन्दनं वा तथा शृङ्गं वालान्वा स्नाव वा गवाम्||१२|| ऋक्षगोधकुरङ्गैणचर्मशृङ्गखुराणि वा| गुग्गुलुं वा मनोह्वां वा शालिनिर्यासमेव वा||१३|| शल्लकीं गुग्गुलुं लोहं पद्मकं वा घृताप्लुतम्| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedaprayogAH (14-16) · Śloka 16
| avaśyaṁ svēdanīyānāmasvēdyānāmapi kṣaṇam||14|| svēdayētsasitākṣīrasukhōṣṇasnēhasēcanaiḥ| utkārikōpanāhaiśca svēdādhyāyōktabhēṣajaiḥ||15|| uraḥ kaṇṭhaṁ ca mr̥dubhiḥ| |16|
| अवश्यं स्वेदनीयानामस्वेद्यानामपि क्षणम्||१४|| स्वेदयेत्ससिताक्षीरसुख़ोष्णस्नेहसेचनैः| उत्कारिकोपनाहैश्च स्वेदाध्यायोक्तभेषजैः||१५|| उरः कण्ठं च मृदुभिः| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAme AmavidhiH (16) · Śloka 16
sāmē tvāmavidhiṁ carēt| |16|
सामे त्वामविधिं चरेत्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmauShadhAtiyoddatavAtasyauShadham (16-17) · Śloka 17
| atiyōgōddhataṁ vātaṁ dr̥ṣṭvā pavananāśanaiḥ||16|| snigdhai rasādyairnātyuṣṇairabhyaṅgaiśca śamaṁ nayēt| |17|
| अतियोगोद्धतं वातं दृष्ट्वा पवननाशनैः||१६|| स्निग्धै रसाद्यैर्नात्युष्णैरभ्यङ्गैश्च शमं नयेत्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanAnarhANAM shamanam kShayAdyutpannasyauShadham (17-18) · Śloka 18
| anutkliṣṭakaphāsvinnadurbalānāṁ hi śōdhanāt||17|| vāyurlabdhāspadō marma saṁśōṣyāśu harēdasūn| kaṣāyalēhasnēhādyaistēṣāṁ saṁśamayēdataḥ||18||
| अनुत्क्लिष्टकफास्विन्नदुर्बलानां हि शोधनात्||१७|| वायुर्लब्धास्पदो मर्म संशोष्याशु हरेदसून्| कषायलेहस्नेहाद्यैस्तेषां संशमयेदतः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShayAdyutpannasyauShadham (19) · Śloka 19
kṣīṇakṣatātisārāsr̥kpittadāhānubandhajān| madhurasnigdhaśītādyairhidhmāśvāsānupācarēt||19||
क्षीणक्षतातिसारासृक्पित्तदाहानुबन्धजान्| मधुरस्निग्धशीताद्यैर्हिध्माश्वासानुपाचरेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annapAnAni tatra rasAH (20) · Śloka 20
kulatthadaśamūlānāṁ kvāthē syurjāṅagalā rasāḥ| yūṣāśca|20|
कुलत्थदशमूलानां क्वाथे स्युर्जाङगला रसाः| यूषाश्च|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yUShAH yUShAntaram yUShAntaram (20-22) · Śloka 22
| śigruvārtākakāsaghnavr̥ṣamūlakaiḥ||20|| pallavairnimbakulakabr̥hatīmātuluṅgajaiḥ| vyāghrīdurālabhāśr̥ṅgībilvamadhyatrikaṇṭakaiḥ||21|| sāmr̥tāgnikulatthaiśca yūṣaḥ syātkvathitairjalē| tadvadrāsnābr̥hatyādibalāmudgaiḥ sacitrakaiḥ||22||
| शिग्रुवार्ताककासघ्नवृषमूलकैः||२०|| पल्लवैर्निम्बकुलकबृहतीमातुलुङ्गजैः| व्याघ्रीदुरालभाशृङ्गीबिल्वमध्यत्रिकण्टकैः||२१|| सामृताग्निकुलत्थैश्च यूषः स्यात्क्वथितैर्जले| तद्वद्रास्नाबृहत्यादिबलामुद्गैः सचित्रकैः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdvayam (23) · Śloka 23
pēyā ca citrakājājīśr̥ṅgīsauvarcalaiḥ kr̥tā| daśamūlēna vā kāsaśvāsahidhmārujāpahā||23||
पेया च चित्रकाजाजीशृङ्गीसौवर्चलैः कृता| दशमूलेन वा कासश्वासहिध्मारुजापहा||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaShAyaH peyA ca (24-25) · Śloka 25
daśamūlaśaṭhīrāsnābhārgībilvarddhipauṣkaraiḥ| kulīraśr̥ṅgīcapalātāmalakyamr̥tauṣadhaiḥ||24|| pibētkaṣāyaṁ jīrṇē'smin pēyāṁ tairēva sādhitām| |25|
दशमूलशठीरास्नाभार्गीबिल्वर्द्धिपौष्करैः| कुलीरशृङ्गीचपलातामलक्यमृतौषधैः||२४|| पिबेत्कषायं जीर्णेऽस्मिन् पेयां तैरेव साधिताम्| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annaM shAlyAdi (25-26) · Śloka 26
| śāliṣaṣṭikagōdhūmayavamudgakulatthabhuk||25|| kāsahr̥dgrahapārśvārtihidhmāśvāsapraśāntayē| |26|
| शालिषष्टिकगोधूमयवमुद्गकुलत्थभुक्||२५|| कासहृद्ग्रहपार्श्वार्तिहिध्माश्वासप्रशान्तये| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavasaktavaH (26-27) · Śloka 27
| saktūn vā'rkāṅkurakṣīrabhāvitānāṁ samākṣikān||26|| yavānāṁ daśamūlādiniṣkvāthalulitān pibēt| |27|
| सक्तून् वाऽर्काङ्कुरक्षीरभावितानां समाक्षिकान्||२६|| यवानां दशमूलादिनिष्क्वाथलुलितान् पिबेत्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anne kShArAdiyojanam (27-28) · Śloka 28
| annē ca yōjayēt kṣārahiṅgvājyabiḍadāḍimān||27|| sapauṣkaraśaṭhīvyōṣamātuluṅgāmlavētasān| |28|
| अन्ने च योजयेत् क्षारहिङ्ग्वाज्यबिडदाडिमान्||२७|| सपौष्करशठीव्योषमातुलुङ्गाम्लवेतसान्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShitasya dashamUlakkAthAdipAnam,tRuShitasya vArUNImaNDapAnam (28-29) · Śloka 29
| daśamūlasya vā kvāthamathavā dēvadāruṇaḥ||28|| pibēdvā vāruṇīmaṇḍaṁ hidhmāśvāsī pipāsitaḥ| |29|
| दशमूलस्य वा क्वाथमथवा देवदारुणः||२८|| पिबेद्वा वारुणीमण्डं हिध्माश्वासी पिपासितः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShitasya takravisheShapAnam (29-30) · Śloka 30
| pippalīpippalīmūlapathyājantughnacitrakaiḥ||29|| kalkitairlēpitē rūḍhē niḥkṣipēddhr̥tabhājanē| takraṁ māsasthitaṁ taddhi dīpanaṁ śvāsakāsajit||30||
| पिप्पलीपिप्पलीमूलपथ्याजन्तुघ्नचित्रकैः||२९|| कल्कितैर्लेपिते रूढे निःक्षिपेद्धृतभाजने| तक्रं मासस्थितं तद्धि दीपनं श्वासकासजित्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShitasya surAmaNDapAnamtRuShitasya BArgIshuNThcambu pAnam tRuShitasya bAShpikAkkAthapAnam (31-32) · Śloka 32
pāṭhāṁ madhurasāṁ dāru saralaṁ ca niśi sthitam| surāmaṇḍē'lpalavaṇaṁ pibētprasr̥tasammitam||31|| bhārgīśuṇṭhyō sukhāmbhōbhiḥ kṣāraṁ vā maricānvitam svakvāthapiṣṭāṁ lulitāṁ bāṣpikāṁ pāyayēta vā||32||
पाठां मधुरसां दारु सरलं च निशि स्थितम्| सुरामण्डेऽल्पलवणं पिबेत्प्रसृतसम्मितम्||३१|| भार्गीशुण्ठ्यो सुख़ाम्भोभिः क्षारं वा मरिचान्वितम् स्वक्वाथपिष्टां लुलितां बाष्पिकां पाययेत वा||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittakaPAnuroge hidhmAshvAse saptaparNAdisvarasau pittAnude utkArikA vAtapittAnuge kShIram vAtApittAnuge kShIrAntaram (33-36) · Śloka 36
svarasaḥ saptaparṇasya puṣpāṇāṁ vā śiśīṣataḥ| hidhmāśvāsē madhukaṇāyuktaḥ pittakaphānugē||33|| utkārikā tugākr̥ṣṇāmadhūlīghr̥tanāgaraiḥ| pittānubandhē yōktavyā, pavanē tvanubandhini||34|| śvāvicchaśāmiṣakaṇāghr̥taśalyakaśōṇītaiḥ| suvarcalārasavyōṣasarpirbhiḥ sahitaṁ payaḥ||35|| anu śālyōdanaṁ pēyaṁ vātapittānubandhini| caturguṇāmbusiddhaṁ vā chāgaṁ saguḍanāgaram||36||
स्वरसः सप्तपर्णस्य पुष्पाणां वा शिशीषतः| हिध्माश्वासे मधुकणायुक्तः पित्तकफानुगे||३३|| उत्कारिका तुगाकृष्णामधूलीघृतनागरैः| पित्तानुबन्धे योक्तव्या, पवने त्वनुबन्धिनि||३४|| श्वाविच्छशामिषकणाघृतशल्यकशोणीतैः| सुवर्चलारसव्योषसर्पिर्भिः सहितं पयः||३५|| अनु शाल्योदनं पेयं वातपित्तानुबन्धिनि| चतुर्गुणाम्बुसिद्धं वा छागं सगुडनागरम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pippalImUlAdilehaH (37) · Śloka 37
pippalīmūlamadhukaguḍagōśvaśakr̥drasān| hidhmābhiṣyandakāsaghnān lihyānmadhughr̥tānvitān||37||
पिप्पलीमूलमधुकगुडगोश्वशकृद्रसान्| हिध्माभिष्यन्दकासघ्नान् लिह्यान्मधुघृतान्वितान्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPolbaNe gogajAdishakRudrasalehAH kaPolbaNe catuShpAccarmAdimaShIlehaH kaPolbaNe ashvagandhAmaShIlehaH kaPolbaNe shaThcAdilehaH kaPolbaNe pauShkarapippalIlehaH kaPolbaNe gairikAdilehaH kaPolbaNe kapitthasvarasalehaH kaPolbaNe dhAtryAdilehaH kaPolbaNe pathyAdilehaH kaPolbaNe kolAdilehaH kaPolbaNe guDAdilehaH kaPolbaNe uktaleha auShadhacUrNAnAM rasAdiBiH pAnam (38-43) · Śloka 43
gōgajāśvavarāhōṣṭrakharamēṣājaviḍrasam| samadhvēkaikaśō lihyādbahuślēṣmā'thavā pibēt||38|| catuṣpāccarmarōmāsthikhuraśr̥ṅgōdbhavāṁ maṣīm| tathaiva vājigandhāyā lihyācchvāsī kaphōlbaṇaḥ||39|| śaṭhīpauṣkaradhātrīrvā pauṣkaraṁ vā kaṇānvitam| gairikāñjanakr̥ṣṇā vā svarasaṁ vā kapitthajam||40|| rasēna vā kapitthasya dhātrīsaindhavapippalīḥ| ghr̥takṣaudrēṇa vā pathyāviḍaṅgōṣaṇapippalīḥ||41|| kōlalājāmaladrākṣāpippalīnāgarāṇi vā| guḍatailaniśādrākṣākaṇārāsnōṣaṇāni vā||42|| pibēdrasāmbumadyāmlairlēhauṣadharajāṁsi vā| |43|
गोगजाश्ववराहोष्ट्रखरमेषाजविड्रसम्| समध्वेकैकशो लिह्याद्बहुश्लेष्माऽथवा पिबेत्||३८|| चतुष्पाच्चर्मरोमास्थिखुरशृङ्गोद्भवां मषीम्| तथैव वाजिगन्धाया लिह्याच्छ्वासी कफोल्बणः||३९|| शठीपौष्करधात्रीर्वा पौष्करं वा कणान्वितम्| गैरिकाञ्जनकृष्णा वा स्वरसं वा कपित्थजम्||४०|| रसेन वा कपित्थस्य धात्रीसैन्धवपिप्पलीः| घृतक्षौद्रेण वा पथ्याविडङ्गोषणपिप्पलीः||४१|| कोललाजामलद्राक्षापिप्पलीनागराणि वा| गुडतैलनिशाद्राक्षाकणारास्नोषणानि वा||४२|| पिबेद्रसाम्बुमद्याम्लैर्लेहौषधरजांसि वा| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvantyAdikaM dviguNasharkaraM cUrNam (43-45) · Śloka 45
| jīvantīmustasurasatvagēlādvayapauṣkaram||43|| caṇḍātāmalakīlōhabhārgīnāgaravālakam| karkaṭākhyāśaṭhīkr̥ṣṇānāgakēsaracōrakam||44|| upayuktaṁ yathākāmaṁ cūrṇaṁ dviguṇaśarkaram| pārśvarugjvarakāsaghnaṁ hidhmāśvāsaharaṁ param||45||
| जीवन्तीमुस्तसुरसत्वगेलाद्वयपौष्करम्||४३|| चण्डातामलकीलोहभार्गीनागरवालकम्| कर्कटाख़्याशठीकृष्णानागकेसरचोरकम्||४४|| उपयुक्तं यथाकामं चूर्णं द्विगुणशर्करम्| पार्श्वरुग्ज्वरकासघ्नं हिध्माश्वासहरं परम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shaThyAdikaM aShTaguNasharkaraM cURnam (46) · Śloka 46
śaṭhītāmalakībhārṅgīcaṇḍāvālakapauṣkaram| śarkarāṣṭaguṇaṁ cūrṇaṁ hidhmāśvāsaharaṁ param||46||
शठीतामलकीभार्ङ्गीचण्डावालकपौष्करम्| शर्कराष्टगुणं चूर्णं हिध्माश्वासहरं परम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyAni guDanAgaranasyam (47) · Śloka 47
tulyaṁ guḍaṁ nāgaraṁ ca bhakṣyēnnāvayēta vā| |47|
तुल्यं गुडं नागरं च भक्ष्येन्नावयेत वा| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lashunamUlAdinasyacatuShkam makShikAviShThAdinasyatrayam stanyasiddaM ghRutam kShIram virecanauShadhasiddaM ghRutam (47-50) · Śloka 50
| laśunasya palāṇḍōrvā mūlaṁ gr̥ñjanakasya vā||47|| candanādvā rasaṁ dadyānnārīkṣīrēṇa nāvanam| stanyēna makṣikāviṣṭhāmalaktakarasēna vā||48|| sasaindhavaṁ ghr̥tācchaṁ vā, siddhaṁ stanyēna vā ghr̥tam| kalkitairmadhuradravyaistatpibēnnāvayēta vā||49|| sakr̥duṣṇaṁ sakr̥cchītaṁ vyatyāsāt sasitāmadhu| tadvatpayastathā siddhamadhōbhāgauṣadhairghr̥tam||50||
| लशुनस्य पलाण्डोर्वा मूलं गृञ्जनकस्य वा||४७|| चन्दनाद्वा रसं दद्यान्नारीक्षीरेण नावनम्| स्तन्येन मक्षिकाविष्ठामलक्तकरसेन वा||४८|| ससैन्धवं घृताच्छं वा, सिद्धं स्तन्येन वा घृतम्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैस्तत्पिबेन्नावयेत वा||४९|| सकृदुष्णं सकृच्छीतं व्यत्यासात् ससितामधु| तद्वत्पयस्तथा सिद्धमधोभागौषधैर्घृतम्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNAdighRutam jIvanIyaghRutam (51-52) · Śloka 52
kaṇāsauvarcalakṣāravayasthāhiṅgucōrakaiḥ| sakāyasthairghr̥taṁ mastudaśamūlarasē pacēt||51|| tatpibējjīvanīyairvā lihyātsamadhu sādhitam| |52|
कणासौवर्चलक्षारवयस्थाहिङ्गुचोरकैः| सकायस्थैर्घृतं मस्तुदशमूलरसे पचेत्||५१|| तत्पिबेज्जीवनीयैर्वा लिह्यात्समधु साधितम्| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tejovatyAdighRutam (52-55) · Śloka 55
| tējōvatyabhayā kuṣṭhaṁ pippalī kaṭurōhiṇī||52|| bhūtīkaṁ pauṣkaraṁ mūlaṁ palāśaścitrakaḥ śaṭhī| paṭudvayaṁ tāmalakī jīvantī bilvapēśikā||53|| vacā patraṁ ca tālīsaṁ karṣāṁśaistairvipācayēt| hiṅgupādairghr̥taprasthaṁ pītamāśu nihanti tat||54|| śākhānilārśōgrahaṇīhidhmāhr̥tpārśvavēdanāḥ| |55|
| तेजोवत्यभया कुष्ठं पिप्पली कटुरोहिणी||५२|| भूतीकं पौष्करं मूलं पलाशश्चित्रकः शठी| पटुद्वयं तामलकी जीवन्ती बिल्वपेशिका||५३|| वचा पत्रं च तालीसं कर्षांशैस्तैर्विपाचयेत्| हिङ्गुपादैर्घृतप्रस्थं पीतमाशु निहन्ति तत्||५४|| शाखानिलार्शोग्रहणीहिध्माहृत्पार्श्ववेदनाः| |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAMshakShAraghRutam ardhAMshalavaNaghRutam dhAnvantarAdighRutacatuShkasyAtideshaH (55-56) · Śloka 56
| ardhāṁśēna pibētsarpiḥ kṣārēṇa paṭunā'thavā||55|| dhānvantaraṁ vr̥ṣaghr̥taṁ dādhikaṁ hapuṣādi vā| |56|
| अर्धांशेन पिबेत्सर्पिः क्षारेण पटुनाऽथवा||५५|| धान्वन्तरं वृषघृतं दाधिकं हपुषादि वा| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cittakShoBaNamauShadham (56-57) · Śloka 57
| śītāmbusēkaḥ sahasā trāsavikṣēpabhīśucaḥ||56|| harṣērṣyōcchvāsarōdhāśca hitaṁ kīṭaiśca daṁśanam| |57|
| शीताम्बुसेकः सहसा त्रासविक्षेपभीशुचः||५६|| हर्षेर्ष्योच्छ्वासरोधाश्च हितं कीटैश्च दंशनम्| |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuktasaMgrAhArthaM sAmAnya cikitsA (57-59) · Śloka 59
ēvaṁ hidhmāśvāsānāṁ viśēṣēṇa cikitsāmuktvā sāmānyēnāha yatkiñcitkaphavātaghnamuṣṇaṁ vātānulōmanam||57|| tatsēvyaṁ prāyaśō yacca sutarāṁ mārutāpaham| |59|
एवं हिध्माश्वासानां विशेषेण चिकित्सामुक्त्वा सामान्येनाह यत्किञ्चित्कफवातघ्नमुष्णं वातानुलोमनम्||५७|| तत्सेव्यं प्रायशो यच्च सुतरां मारुतापहम्| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shamanabRuMhaNaiScopacAraH (58-59) · Śloka 59
kimityēvaṁ kriyatē ? ityāha- | sarvēṣāṁ br̥ṁhaṇē hyalpaḥ śakyaśca prāyaśō bhavēt||58|| nātyarthaṁ śamanē'pāyō bhr̥śō'śakyaśca karṣaṇē| śamanairbr̥ṁhaṇaiścātō bhūyiṣṭhaṁ tānupācarēt||59||
किमित्येवं क्रियते ? इत्याह- | सर्वेषां बृंहणे ह्यल्पः शक्यश्च प्रायशो भवेत्||५८|| नात्यर्थं शमनेऽपायो भृशोऽशक्यश्च कर्षणे| शमनैर्बृंहणैश्चातो भूयिष्ठं तानुपाचरेत्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsAdInAmanyonyaBeShajam (4) · Śloka 4
adhunā kāsādīnāṁ pañcānāmapyēṣāṁ sāmānyēna cikitsitaṁ vaktumāha kāsaśvāsakṣayacchardihidhmāścānyōnyabhēṣajaiḥ| 59 1/2| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ caturthē cikitsitasthānē śvāsahidhmācikitsitaṁ nāma caturthō'dhyāyaḥ||4||
अधुना कासादीनां पञ्चानामप्येषां सामान्येन चिकित्सितं वक्तुमाह कासश्वासक्षयच्छर्दिहिध्माश्चान्योन्यभेषजैः| ५९ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने श्वासहिध्माचिकित्सितं नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon