19. kuṣṭhacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana kuShThacikitsitAdhyAyaH (2-3) · Śloka 3

अथातः कुष्ठचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२|| )||३||

Adhikarana sarvakuShThe pUrvaM snehapAnam (1) · Śloka 1

कुष्ठिनं स्नेहपानेन पूर्वं सर्वमुपाचरेत्| |१|

Adhikarana vAtottare kuShThe dashamUlAdisiddhaM tailaM ghRutaM vA (1-2) · Śloka 2

| तत्र वातोत्तरे तैलं घृतं वा साधितं हितम्||१|| दशमूलामृतैरण्डशार्ङ्गेष्टामेषशृङ्गिभिः| |२|

Adhikarana pittottare kuShThe tiktakaM ghRutam (2-7) · Śloka 7

| पटोलनिम्बकटुकादार्वीपाठादुरालभाः||२|| पर्पटं त्रायमाणां च पलांशं पाचयेदपाम्| द्व्याढकेऽष्टांशशेषेण तेन कर्षोन्मितैस्तथा||३|| त्रायन्तीमुस्तभूनिम्बकलिङ्गकणचन्दनैः| सर्पिषो द्वादशपलं पचेत्तत्तिक्तकं जयेत्||४|| पित्तकुष्ठपरीसर्पपिटिकादाहतृड्भ्रमान्| कण्डुपाण्ड्वामयान् गण्डान् दुष्टनाडीव्रणापचीः||५|| विस्फोटविद्रधीगुल्मशोफोन्मादमदानपि| हृद्रोगतिमिरव्यङ्गग्रहणीश्वित्रकामलाः||६|| भगन्दरमपस्मारमुदरं प्रदरं गरम्| अर्शोऽस्रपित्तमन्यांश्च सुकृच्छ्रान् पित्तजान् गदान्||७||

Adhikarana pittottare kuShThe mahAtiktaM ghRutam (8-11) · Śloka 11

सप्तच्छदः पर्पटकः शम्याकः कटुका वचा| त्रिफला पद्मकं पाठा रजन्यौ सारिवे कणे||८|| निम्बचन्दनयष्ट्याह्वविशालेन्द्रयवामृताः| किराततिक्तकं सेव्यं वृषो मूर्वा शतावरी||९|| पटोलातिविषामुस्तात्रायन्तीधन्वयासकम्| तैर्जलेऽष्टगुणे सर्पिर्द्विगुणामलकीरसे||१०|| सिद्धं तिक्तान्महातिक्तं गुणैरभ्यधिकं मतम्| |११|

Adhikarana kaPottare kuShTheShu nimbAdisiddhaM ghRutam (11-12) · Śloka 12

| कफोत्तरे घृतं सिद्धं निम्बसप्ताह्रचित्रकैः||११|| कुष्ठोषणवचाशालप्रियालचतुरङ्गुलैः| |१२|

Adhikarana sarvakuShTheShu BallAtakAdisnehaH ghRutaM sarvakRumijidAdighRutam (12-13) · Śloka 13

| सर्वेषु चारुष्करजं तौवरं सार्षपं पिबेत्||१२|| स्नेहं घृतं वा कृमिजित्पथ्याभल्लातकैः शृतम्| |१३|

Adhikarana sarvakuShTheShu AragvadhamUlaghRutam (13-14) · Śloka 14

| आरग्वधस्य मूलेन शतकृत्वः शृतं घृतम्||१३|| पिबेन् कुष्ठं जयत्याशु भजन् सखदिरं जलम्| |१४|

Adhikarana sarveBireva snehairaBya~jjanam (14) · Śloka 14

| एभिरेव यथास्वं च स्नेहैरभ्यञ्जनं हितम्||१४||

Adhikarana sarvakuShTheShu snigdhasya visarpoktaM shodhanam (15) · Śloka 15

स्निग्धस्य शोधनं योज्यं विसर्पे यदुदाहृतम्| |१५|

Adhikarana sarvakuShTheShu lalATahastapAdeShu shirAmokShAH (15-16) · Śloka 16

| ललाटहस्तपादेषु शिराश्चास्य विमोक्षयेत्||१५|| प्रच्छानमल्पके कुष्ठे शृङ्गाद्याश्च यथायथम्| |१६|

Adhikarana sarvakuShTheShu antarA~antarA snehairApyAyanaM tatkAraNaM ca (16-17) · Śloka 17

| स्नेहैराप्याययेच्चैनं कुष्ठघ्नैरन्तराऽन्तरा||१६|| मुक्तरक्तविरिक्तस्य रिक्तकोष्ठस्य कुष्ठिनः| प्रभञ्जनस्तथा ह्यस्य न स्याद्देहप्रभञ्जनः||१७||

Adhikarana sarvakuShTheShu vajrakaghRutam (18) · Śloka 18

वासामृतानिम्बवरापटोल- व्याघ्रीकरञ्जोदककल्कपक्वम्| सर्पिर्विसर्पज्वरकामलास्र- कुष्ठापहं वज्रकमामनन्ति||१८||

Adhikarana sarvakuShTheShu mahAvajrakaghRutam (19-20) · Śloka 20

त्रिफलात्रिकटुद्विकण्टकारी- कटुकाकुम्भनिकुम्भराजवृक्षैः| सवचातिविषाग्निकैः सपाठैः पिचुभागैर्नववज्रदुग्धमुष्ट्या||१९|| पिष्टैः सिद्धं सर्पिषः प्रस्थमेभिः क्रूरे कोष्ठे स्नेहनं रेचनं च| कुष्ठश्वित्रप्लीहवर्ध्माश्मगुल्मान् हन्त्यात्कृच्छ्रांस्तन्महावज्रकाख़्यम्||२०||

Adhikarana sarvakuShTheShu UrdhvAMdhaH shodhanaM dantIghRutam (21) · Śloka 21

दन्त्याढकमपां द्रोणे पक्त्वा तेन घृतं पचेत्| धामार्गवपले पीतं तदूर्ध्वाधो विशुद्धिकृत्||२१||

Adhikarana sarvakuShTheShu AvartakIghRutam (22-23) · Śloka 23

आवर्तकीतुलां द्रोणे पचेदष्टांशशेषितम्| तन्मूलैस्तत्र निर्यूहे घृतप्रस्थं विपाचयेत्||२२|| पीत्वा तदेकदिवसान्तरितं सुजीर्णे भुञ्जीत कोद्रवमसंस्कृतकाञ्जिकेन| कुष्ठं किलासमपचीं च विजेतुमिच्छन् इच्छन् प्रजां च विपुलां ग्रहणं स्मृतिं च||२३||

Adhikarana sarvakuShTheShu lelItakavasA (24) · Śloka 24

यतेर्लेलीतकवसा क्षौद्रजातीरसान्विता| कुष्ठघ्नी समसर्पिर्वा सगायर्त्र्यसनोदका||२४||

Adhikarana sarvakuShTheShu hitamannapAnaM sarva tyAjyaM amlalavaNAdi (25-27) · Śloka 27

शालयो यवगोधूमाः कोरदूषाः प्रियङ्गवः| मुद्गा मसूरास्तुवरी तिक्तशाकानि जाङ्गलम्||२५|| वरापटोलख़दिरनिम्बारुष्करयोजितम्| मद्यान्यौषधगर्भाणि मथितं चेन्दुराजिमत्||२६|| अन्नपानं हितं कुष्ठे, न त्वम्ललवणोषणम्| दधिदुग्धगुडानूपतिलमाषांस्त्यजेत्तराम्||२७||

Adhikarana sarvakuShTheShu paTolamUlAdikvAthasya ShaDrAtraprayogaH (28-30) · Śloka 30

पटोलमूलत्रिफलाविशालाः पृथक्त्रिभागापचितत्रिशाणाः| स्युस्त्रायमाणा कटुरोहिणी च| भागार्धिके नागरपादयुक्ते||२८|| एतत्पलं जर्जरितं विपक्वं जले पिबेद्दोषविशोधनाय| जीर्णे रसैर्धन्वमृगद्विजानां पुराणशाल्योदनमाददीत||२९|| कुष्ठं किलासं ग्रहणीप्रदोष- मर्शांसि कृच्छ्राणि हलीमकं च| षड्रात्रयोगेन निहन्ति चैतद् हृद्वस्तिशूलं विषमज्वरं च||३०||

Adhikarana sarvakuShTheShu mANiBadrasiddho yogaH (31-32) · Śloka 32

विडङ्गसारामलकाभयानां पलत्रयं, त्रीणि पलानि कुम्भात्| गुडस्य च द्वादश, मासमेष जितात्मनां हन्त्युपयुज्यमानः||३१|| कुष्ठश्वित्रश्वासकासोदरार्शो- मेहप्लीहग्रन्थिरुग्जन्तुगुल्मान्| सिद्धं योगं प्राह यक्षो मुमुक्षो- र्भिक्षोः प्राणान् माणिभद्रः किलेमम्||३२||

Adhikarana sarvakuShTheShu BUnimbAdi cUrNam (33-35) · Śloka 35

भूनिम्बनिम्बत्रिफलापद्मकातिविषाकणाः| मूर्वापटोलीद्विनिशापाठातिक्तेन्द्रवारुणीः||३३|| सकलिङ्गवचास्तुल्या द्विगुणाश्च यथोत्तरम्| लिह्याद्दन्तीत्रिवृद्ब्राह्मीश्चूर्णिता मधुसर्पिषा||३४|| कुष्ठमेहप्रसुप्तीनां परमं स्यात्तदौषधम्|३५|

Adhikarana sarvakuShTheShu triphalAdicUrNam (35) · Śloka 35

| वराविडङ्गकृष्णा वा लिह्यात्तैलाज्यमाक्षिकैः||३५||

Adhikarana sarvakuShTheShu vRukShakakvAthaH (36) · Śloka 36

काकोदुम्बरिकावेल्लनिम्बाब्दव्योषकल्कवान्| हन्ति वृक्षकनिर्यूहः पानात्सर्वांस्त्वगामयान्||३६||

Adhikarana sarvakuShTheShu kuTajAdisiddhaharItakIcUrNam (37) · Śloka 37

कुटजाग्निनिम्बनृपतरुखदिरासनसप्तपर्णनिर्यूहे| सिद्धा मधुघृतयुक्ताः कुष्ठघ्नीर्भक्षयेदभयाः|३७|

Adhikarana sarvakuShTheShu dArvyAditvakkvAthaH (37) · Śloka 37

दार्वीख़दिरनिम्बानां त्वक्क्वाथः कुष्ठसूदनः| ||३७||

Adhikarana sarvakuShTheShu nishAdeH kvAtho ghRutaM ca sarva khadirAdeH pRuthak ghRutaM ca (38-39) · Śloka 39

निशोत्तमानिम्बपटोलमूल- तिक्तावचालोहितयष्टिकाभिः| कृतः कषायः कफपित्तकुष्ठं सुसेवितो धर्म इवोच्छिनत्ति||३८|| एभिरेव च शृतं ग़ृतमुख़्यं भेष्जैर्जयति मारुतकुष्ठम्| कल्पयेत्ख़दिरनिम्बगुडूची- देवदारुरजनीः पृथगेवम्||३९||

Adhikarana sarvakuShTheShu pAThAdiBirmUtramuShNajalaM vA (72)) · Śloka 40

पाठादार्वीवह्निघुणेष्टाकटुकाभि- मूत्रं युक्तं शक्रयवैश्चोष्णजलं वा| कुष्ठी पीत्वा मासमरुक् स्याद्गुदकीली मेहीशोफी पाण्डुरजीर्णी कृमीमांश्च||४०||

Adhikarana sarvakuShTheShu lAkShAdicUrNam (41) · Śloka 41

लाक्षादन्तीमधुरसवराद्वीपिपाठाविडङ्ग- प्रत्यक्ऽऽपुष्पीत्रिकटुरजनीसप्तपर्णाटरूषम्| रक्ता निम्बं सुरतरु कृतं पञ्चमूल्यौ च चूर्णं पीत्वा मासं जयति हितभुग्गव्यमूत्रेण कुष्ठम्||४१||

Adhikarana sarvakuShTheShu nishAdeScUrNa paTakA vA (42) · Śloka 42

निशाकणानागरवेल्लतौवरं सवह्निताप्यं क्रमशो विवर्धितम्| गवाम्बुपीतं वटकीकृतं तथा निहन्ति कुष्ठानि सुदारुणान्यपि||४२||

Adhikarana sarvakuShTheShu trikaTvAdiguTikA (43) · Śloka 43

त्रिकटूत्तमातिलारु- ष्कराज्यमाक्षिकसितोपलाविहिता| गुलिका रसायनं कु- ष्ठजिच्च वृष्या च सप्तसमा||४३||

Adhikarana sarvakuShTheShu candraSakalAdi vaTakAH (44) · Śloka 44

चान्द्रशकलाग्निरजनी- विडङ्गतुवरास्थ्यरुष्करत्रिफलाभिः| वटका गुडांशक्ल्ऱ्प्ताः समस्तकुष्ठानि नाशयन्त्यभ्यस्ताः||४४||

Adhikarana sarvakuShTheShu viDa~ggAdipiNDI (45) · Śloka 45

विडङ्गभल्लातकबाकुचीनां सद्वीपिवाराहिहरीतकीनाम्| सलाङ्गलीकृष्णतिलोपकुल्या गुडेन पिण्डी विनिहन्ति कुष्ठम्||४५||

Adhikarana sarvakuShTheShu shashA~gkalekhAdilehaH (46) · Śloka 46

शशाङ्कलेख़ा सविडङ्गसारा सपिप्पलीका सहुताशमूला| सायोमला सामलका सतैला कुष्ठानि कृच्छ्राणि निहन्ति लीढा||४६||

Adhikarana sarvakuShTheShu pathyAdipiNDI,sarvakuShTheShu guDAdipiNDI (47) · Śloka 47

पथ्यातिलगुडैः पिण्डी कुष्ठं सारुष्करैर्जयेत्| गुडारुष्करजन्तुघ्नसोमराजीकृताऽथवा||४७||

Adhikarana sarvakuShTheShu khadiracUrNam (48) · Śloka 48

विडङ्गाद्रिजतुक्षौद्रसर्पिष्मत्ख़ादिरं रजः| किटिभश्वित्रदद्रुघ्नं ख़ादेन्मितहिताशनः||४८||

Adhikarana sarvakuShTheShu sitAdilehaH (49) · Śloka 49

सितातैलकृमिघ्नानि धात्र्ययोमलपिप्पलीः| लिहानः सर्वकुष्ठानि जयत्यतिगुरूण्यपि||४९||

Adhikarana sarvakuShTheShu mustAdicUrNam (50-52) · Śloka 52

मुस्तं व्योषं त्रिफला मञ्जिष्ठा दारु पञ्चमूले द्वे| सप्तच्छदनिम्बत्वक् सविशाला चित्रको मूर्वा||५०|| चूर्णं तर्पणभागैर्नवभिः संयोजितं समध्वंशम्| नित्यं कुष्ठनिबर्हणमेतत्प्रायोगिकं ख़ादन्||५१|| श्वयथुं सपाण्डुरोगं श्वित्रं ग्रहणीप्रदोषमर्शांसि| वर्धभगन्दरपिडकाकण्डूकोठापचीर्हन्ति||५२||

Adhikarana sarvakuShTheShu tuvarAsthyAdirasAyanAni (137)) · Śloka 53

रसायनप्रयोगेण तुवरास्थीनि शीलयेत्| भल्लातकं बाकुचिकां वह्निमूलं शिलाह्वयम्||५३||

Adhikarana sarvakuShTheShu ityantadauShe vijite bahi pralepAdi hitam (54) · Śloka 54

इति दोषे विजितेऽन्तस्- त्वक्स्थे शमनं बहिः प्रलेपादि हितम्| तीक्ष्णालेपोत्क्लिष्टं कुष्ठं हि विवृद्धिमेति मलिने देहे||५४||

Adhikarana sarvakuShTheShu sthirakaThiNamaNDaleShu poTalaiH svedaH (55) · Śloka 55

स्थिरकठिनमण्डलानां कुष्ठानां पोटलैर्हितः स्वेदः| स्विन्नोत्सनं कुष्ठं शस्त्रैर्लिख़ितं प्रलेपनैर्लिम्पेत्||५५||

Adhikarana sarvakuShTheShu svinnotsanneShu lekhanaM lepanaM ca sarvakuShTheShu sparshaindriyanASaneShu kShAraH (56) · Śloka 56

येषु न शस्त्रं क्रमते स्पर्शेन्द्रियनाशनेषु कुष्ठेषु| तेषु निपात्यः क्षारो रक्तं दोषं च विस्राव्य||५६||

Adhikarana sarvakuShTheShu atikaThinaparuShApurANaMtvAdiyukteShu viShairagadaSca kramAllepaH (57) · Śloka 57

लेपोऽतिकठिनपुरुषे सुप्ते कुष्ठे स्थिरे पुराणे च| पीतागदस्य कार्यो विषैः समन्त्रोऽगदैश्चानु||५७||

Adhikarana sarvakuShTheShu stabdhatvAdiyukteShu ghRuShTvA lepaH (58) · Śloka 58

स्तब्धानि सुप्तसुप्तान्यस्वेदनकण्डुलानि कुष्ठानि| घृष्टानि शुष्कगोमयफेनकशस्त्रैः प्रदेह्यानि||५८||

Adhikarana sarvakuShTheShu mustAdikaShAyaH siddhAthaikaM snAnam sarvakuShTheShu mustA vamanaM virecanaM tvagdoShAdi nAshakaSca (59-60) · Śloka 60

मुस्ता त्रिफला मदनं करञ्ज आरग्वधः कलिङ्गयवाः| सप्ताह्वकुष्ठफलिनीदार्व्यः सिद्धार्थकं स्नानम्||५९|| एष कषायो वमनं विरेचनं वर्णकस्तथोद्धर्षः| त्वग्दोषकुष्ठशोफप्रबाधनः पाण्डुरोगघ्नः||६०||

Adhikarana sarvakuShTheShu karavIramUlAdikvAthalepaH (61) · Śloka 61

करवीरनिम्बकुटजाच्छम्याकाच्चित्रकाच्च मूलानाम्| मूत्रे दर्वीलेपी क्वाथो लेपेन कुष्ठघ्नः||६१||

Adhikarana sarvakuShTheShu shvetakaravIramulAdi lepaH (62) · Śloka 62

श्वेतकरवीमूलं कुटजकरञ्जात्फलं त्वचो दार्व्याः| सुमनःप्रवालयुक्तो लेपः कुष्ठापहः सिद्धः||६२||

Adhikarana sarvakuShTheShu SirIShatvagAdicaturvidholepaH (63) · Śloka 63

शैरीषी त्वक् पुष्पं कार्पास्या राजवृक्षपत्राणि| पिष्टा च काकमाची चतुर्विधः कुष्ठहा लेपः||६३||

Adhikarana sarvakuShTheShu vyoShAdi lepaH (64) · Śloka 64

व्योषसर्षपनिशागृहधूमै- र्यावशूकपटुचित्रककुष्ठैः| कोलमात्रगुटिकाऽर्धविषांशा श्वित्रकुष्ठहरणो वरलेपः||६४||

Adhikarana sarvakuShTheShu nimbAdicUrNasyodvartanam (65-66) · Śloka 66

निम्बं हरिद्रे सुरसं पटोलं कुष्ठाश्वगन्धे सुरदारु शिग्रुः| ससर्षपं तुम्बरुधान्यवन्यं चण्डा च चूर्णानि समानि कुर्यात्||६५|| तैस्तक्रपिष्टैः प्रथमं शरीरं तैलाक्तमुद्वर्तयितुं यतेत| तथाऽस्य कण्डूः पिटिकाः सकोठाः कुष्ठानि शोफाश्च शमं व्रजन्ति||६६||

Adhikarana sarvakuShTheShu mustAdicUrNasyAvacUrNanam (67-68) · Śloka 68

मुस्तामृतासङ्गकटङ्कटेरी- कासीसकम्पिल्लककुष्ठरोध्राः| गन्धोपलः सर्जरसो विडङ्गं मनःशिलाले करवीरकत्वक्||६७|| तैलाक्तगात्रस्य कृतानि चूर्णा- न्येतानि दद्यादवचूर्णनार्थम्| दद्रूः सकण्डूः किटिभानि पामा विचर्चिका चेति तथा न सन्ति||६८||

Adhikarana sarvakuShTheShu sarShapakalkalepaH sarvakuShTheShu manaH shilAdilepaH sarvakuShTheShu kara~jjAlepaH (69-70) · Śloka 70

स्नुग्गण्डे सर्षपात्कल्कः कुकूलानलपाचितः| लेपाद्विचर्चिकां हन्ति रागवेग इव त्रपाम्||६९|| मनःशिलाले मरिचानि तैल- मार्कं पयः कुष्ठहरः प्रदेहः| तथा करञ्जप्रपुनाटबीजं कुष्ठान्वितं गोसलिलेन पिष्टम्||७०||

Adhikarana sarvakuShTheShu guggulvAdiBi miSrakatailamishrairlepaH (71-72) · Śloka 72

गुग्गुलुमरिचविडङ्गैः सर्षपकासीससर्जरसमुस्तैः| श्रीवेष्टकालगन्धैर्मनःशिलाकुष्ठकम्पिल्लैः||७१|| उभयहरिद्रासहितैश्चाक्रिकतैलेन मिश्रितैरेभिः| दिनकरकराभितप्तैः कुष्ठं घृष्टं च नष्टं च||७२||

Adhikarana sarvakuShTheShu sidhme maricAdilepaH (73-74) · Śloka 74

मरिचं तमालपत्रं कुष्ठं समनःशिलं सकासीसम्| तैलेन युक्तमुषितं सप्ताहं भाजने ताम्रे||७३|| तेनालिप्तं सिध्मं सप्ताहाद् घर्मसेविनोऽपैति| मासान्नवं किलासं स्नानेन विना विशुद्धस्य||७४||

Adhikarana sarvakuShTheShu sidhme jyotiShmatItailam (75) · Śloka 75

मयूरकक्षारजले सप्तकृत्वः परिस्रते| सिद्धं ज्योतिष्मतीतैलमभ्यङ्गात्सिध्मनाशनम्||७५||

Adhikarana sarvakuShTheShu sidhme kAkaja~gghAmUlAdilepaH (76) · Śloka 76

वायसजङ्घामूलं वमनीपत्राणि मूलकाद्बीजम्| तक्रेण भौमवारे लेपः सिध्मापहः सिद्धः||७६||

Adhikarana sarvakuShTheShu jIvantyAdighRutatailapAkaH (77-78) · Śloka 78

जीवन्ती मञ्जिष्ठा दार्वी कम्पिल्लकं पयस्तुत्थम्| एष घृततैलपाकः सिद्धः सिद्धे च सर्जरसः||७७|| देयः समधूच्छिष्टो विपादिका तेन नश्यति ह्यक्ता| चर्मैककुष्ठकिटिभं कुष्ठं शाम्यत्यलसकं च||७८||

Adhikarana sarvakuShTheShu nADIvraNeShu vajrakaM tailam (79-80) · Śloka 80

मूलं सप्ताह्वात्त्वक् शिरीषाश्वमारा- दर्कान्मालत्याश्चित्रकास्फोतनिम्बात्| बीजं कारञ्जं सार्षपं प्रापुनाटं श्रेष्ठा जन्तुघ्नं त्र्यूषणं द्वे हरिद्रे||७९|| तैलं तैलं साधितं तैः समूत्रै- स्त्वग्दोषाणां दुष्टनाडीव्रणानाम्| अभ्यङ्गेन श्लेष्मवातोद्भवानां नाशायालं वज्रकं वज्रतुल्यम्||८०||

Adhikarana sarvakuShTheShu nADIvraNeShu mahAvajratailam (81-82) · Śloka 82

एरण्डतार्क्ष्यघननीपकदम्बभार्ङ्गी- कम्पिल्लवेल्लफलिनीसुरवारुणीभिः| निर्गुण्ड्यरुष्करसुराह्वसुवर्णदुग्धा- श्रीवेष्टगुग्गुलुशिलापटुतालविश्वैः||८१|| तुल्यस्नुगर्कदुग्धं सिद्धं तैलं स्मृतं महावज्रम्| अतिशयितवज्रकगुणं श्वित्रार्शोग्रन्थिमालाघ्नम्||८२||

Adhikarana sarvakuShTheShu kuShThAditailam (83) · Śloka 83

कुष्ठाश्वमारभृङ्गार्कमूत्रस्नुक्क्षीरसैन्धवैः| तैलं सिद्धं विषावापमभ्यङ्गात् कुष्ठजित्परम्||८३||

Adhikarana sarvakuShTheShu pAmAvicarcikayoH kaTutailam (84) · Śloka 84

सिद्धं सिक्थकसिन्दूरपुरतुत्थकतार्क्ष्यजैः| कच्छूं विचर्चिकां चाशु कटुतैलं निबर्हति||८४||

Adhikarana sarvakuShTheShu dadruShu lAkShAdilepaH (85) · Śloka 85

लाक्षा व्योषं प्रापुनाटं च बीजं सश्रीवेष्टं कुष्ठसिद्धार्थकाश्च| तक्रोन्मिश्रः स्याद्धरिद्रा च लेपो दद्रूषूक्तो मूलकोत्थं च बीजम्||८५||

Adhikarana sarvakuShTheShu citrakAdayAH ShaT lepAH (86-87) · Śloka 87

चित्रकसोभाञ्जनकौ, गुडूच्यपामार्गदेवदारूणि| ख़दिरो धवश्च लेपः, श्यामा दन्ती द्रवन्ती च||८६|| लाक्षारसाञ्जनैलाः, पुनर्नवा चेति कुष्ठिनां लेपाः| दधिमण्डयुताः पादैः षट् प्रोक्ता मारुतकफघ्नाः||८७||

Adhikarana sarvakuShTheShu pittakaPottareShu jalAdilepaH (88) · Śloka 88

जलवाप्यलोहकेसरपत्रप्लवचन्दनमृणालानि| भागोत्तराणि सिद्धं प्रलेपनं पित्तकफकुष्ठे||८८||

Adhikarana sarvakuShTheShu dAhayukteShu tiktaghRutAdiBiraBya~ggaH sarvakuShTheShu kledaprapAtAdiShu shItalepAdayaH (89-90) · Śloka 90

तिक्तघृतैर्धौतघृतैरभ्यङ्गो दह्यमानकुष्ठेषु| तैलैश्चन्दनमधुकप्रपौण्डरीकोत्पलयुतैश्च||८९|| क्लेदे प्रपतति चाङ्गे दाहे विस्फोटके च चर्मदले| शीताः प्रदेहसेका व्यधनविरेकौघृतं तिक्तम्||९०||

Adhikarana sarvakuShTheShu kRumikuShTheShukhadirAdayaH (91) · Śloka 91

ख़दिरवृषनिम्बकुटजाःश्रेष्ठाकृमिजित्पटोलमधुपर्ण्यः अन्तर्बहिः प्रयुक्ताः कृमिकुष्ठनुदः सगोमूत्राः||९१||

Adhikarana sarvakuShTheShu vAtottareShu pUrvaM ghRutaM sarvakuShTheShu kaPottareShu pUrvaM vamanaM sarvakuShTheShu pittottareShu pUrvaM raktamokSho virekaSca (92) · Śloka 92

वातोत्तरेषु सर्पिर्वमनं श्लेष्मोत्तरेषु कुष्ठेषु| पित्तोत्तरेषु मोक्षो रक्तस्य विरेचनं चाग्रे||९२||

Adhikarana sarvakuShTheShu nihRutAstradoShAdiShu lepAH siddhidAH (93) · Śloka 93

ये लेपाः कुष्ठानां युज्यन्ते निर्हृतास्रदोषाणाम्| संशोधिताशयानां सद्यः सिद्धिर्भवति तेषाम्||९३||

Adhikarana sarvakuShTheShu bahudoSheShu saMshodhanam (94) · Śloka 94

दोषे हृतेऽपनीते रक्ते बाह्यान्तरे कृते शमने| स्नेहे च कालयुक्ते न कुष्ठमतिवर्तते साध्यम्||९४||

Adhikarana sarvakuShTheShu doShAtiharaNe mRutyuH (95) · Śloka 95

बहुदोषः संशोध्यः कुष्ठी बहुशोऽनुरक्षता प्राणान्| दोषे ह्यतिमात्रहृते वायुर्हन्यादबलमाशु||९५||

Adhikarana sarvakuShTheShu vamanAdInAM kAlaniyamaH (96) · Śloka 96

पक्षात्पक्षाच्छर्दनान्यभ्युपेया- न्मासान्मासाच्छोधनान्यप्यधस्तात्| शुद्धिर्मूर्घ्नि स्यात्त्रिरात्रात्त्रिरात्रात् षष्ठे षष्ठे मास्यसृड्मोक्षणं च||९६||

Adhikarana sarvakuShTheShu kRutyadoShanirharaNam (97) · Śloka 97

यो दुर्वान्तो दुर्विरिक्तोऽथवा स्यात् कुष्ठी दोषैरुद्धतैर्व्याप्यतेऽसौ| निःसन्देहं यात्यसाध्यत्वमेवं तस्मात् कृत्स्नान्निर्हरेदस्य दोषान्||९७||

Adhikarana sarvakuShTheShu vratasevanAdi (19) · Śloka 19

व्रतदमयमसेवा त्यागशीलाभियोगो द्विजसुरगुरुपूजा सर्वसत्त्वेषु मैत्री| शिवशिवसुतताराभास्कराराधनानि प्रकटितमलपापं कुष्ठमुन्मूलयन्ति||९८|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने कुष्ठचिकित्सितं नामैकोनविंशोऽध्यायः||१९||