19. kuṣṭhacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana kuShThacikitsitAdhyAyaH (2-3) · Śloka 3

અથાતઃ કુષ્ઠચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ| (ગદ્યસૂત્રે||૨|| )||૩||

Adhikarana sarvakuShThe pUrvaM snehapAnam (1) · Śloka 1

કુષ્ઠિનં સ્નેહપાનેન પૂર્વં સર્વમુપાચરેત્| |૧|

Adhikarana vAtottare kuShThe dashamUlAdisiddhaM tailaM ghRutaM vA (1-2) · Śloka 2

| તત્ર વાતોત્તરે તૈલં ઘૃતં વા સાધિતં હિતમ્||૧|| દશમૂલામૃતૈરણ્ડશાર્ઙ્ગેષ્ટામેષશૃઙ્ગિભિઃ| |૨|

Adhikarana pittottare kuShThe tiktakaM ghRutam (2-7) · Śloka 7

| પટોલનિમ્બકટુકાદાર્વીપાઠાદુરાલભાઃ||૨|| પર્પટં ત્રાયમાણાં ચ પલાંશં પાચયેદપામ્| દ્વ્યાઢકેઽષ્ટાંશશેષેણ તેન કર્ષોન્મિતૈસ્તથા||૩|| ત્રાયન્તીમુસ્તભૂનિમ્બકલિઙ્ગકણચન્દનૈઃ| સર્પિષો દ્વાદશપલં પચેત્તત્તિક્તકં જયેત્||૪|| પિત્તકુષ્ઠપરીસર્પપિટિકાદાહતૃડ્ભ્રમાન્| કણ્ડુપાણ્ડ્વામયાન્ ગણ્ડાન્ દુષ્ટનાડીવ્રણાપચીઃ||૫|| વિસ્ફોટવિદ્રધીગુલ્મશોફોન્માદમદાનપિ| હૃદ્રોગતિમિરવ્યઙ્ગગ્રહણીશ્વિત્રકામલાઃ||૬|| ભગન્દરમપસ્મારમુદરં પ્રદરં ગરમ્| અર્શોઽસ્રપિત્તમન્યાંશ્ચ સુકૃચ્છ્રાન્ પિત્તજાન્ ગદાન્||૭||

Adhikarana pittottare kuShThe mahAtiktaM ghRutam (8-11) · Śloka 11

સપ્તચ્છદઃ પર્પટકઃ શમ્યાકઃ કટુકા વચા| ત્રિફલા પદ્મકં પાઠા રજન્યૌ સારિવે કણે||૮|| નિમ્બચન્દનયષ્ટ્યાહ્વવિશાલેન્દ્રયવામૃતાઃ| કિરાતતિક્તકં સેવ્યં વૃષો મૂર્વા શતાવરી||૯|| પટોલાતિવિષામુસ્તાત્રાયન્તીધન્વયાસકમ્| તૈર્જલેઽષ્ટગુણે સર્પિર્દ્વિગુણામલકીરસે||૧૦|| સિદ્ધં તિક્તાન્મહાતિક્તં ગુણૈરભ્યધિકં મતમ્| |૧૧|

Adhikarana kaPottare kuShTheShu nimbAdisiddhaM ghRutam (11-12) · Śloka 12

| કફોત્તરે ઘૃતં સિદ્ધં નિમ્બસપ્તાહ્રચિત્રકૈઃ||૧૧|| કુષ્ઠોષણવચાશાલપ્રિયાલચતુરઙ્ગુલૈઃ| |૧૨|

Adhikarana sarvakuShTheShu BallAtakAdisnehaH ghRutaM sarvakRumijidAdighRutam (12-13) · Śloka 13

| સર્વેષુ ચારુષ્કરજં તૌવરં સાર્ષપં પિબેત્||૧૨|| સ્નેહં ઘૃતં વા કૃમિજિત્પથ્યાભલ્લાતકૈઃ શૃતમ્| |૧૩|

Adhikarana sarvakuShTheShu AragvadhamUlaghRutam (13-14) · Śloka 14

| આરગ્વધસ્ય મૂલેન શતકૃત્વઃ શૃતં ઘૃતમ્||૧૩|| પિબેન્ કુષ્ઠં જયત્યાશુ ભજન્ સખદિરં જલમ્| |૧૪|

Adhikarana sarveBireva snehairaBya~jjanam (14) · Śloka 14

| એભિરેવ યથાસ્વં ચ સ્નેહૈરભ્યઞ્જનં હિતમ્||૧૪||

Adhikarana sarvakuShTheShu snigdhasya visarpoktaM shodhanam (15) · Śloka 15

સ્નિગ્ધસ્ય શોધનં યોજ્યં વિસર્પે યદુદાહૃતમ્| |૧૫|

Adhikarana sarvakuShTheShu lalATahastapAdeShu shirAmokShAH (15-16) · Śloka 16

| લલાટહસ્તપાદેષુ શિરાશ્ચાસ્ય વિમોક્ષયેત્||૧૫|| પ્રચ્છાનમલ્પકે કુષ્ઠે શૃઙ્ગાદ્યાશ્ચ યથાયથમ્| |૧૬|

Adhikarana sarvakuShTheShu antarA~antarA snehairApyAyanaM tatkAraNaM ca (16-17) · Śloka 17

| સ્નેહૈરાપ્યાયયેચ્ચૈનં કુષ્ઠઘ્નૈરન્તરાઽન્તરા||૧૬|| મુક્તરક્તવિરિક્તસ્ય રિક્તકોષ્ઠસ્ય કુષ્ઠિનઃ| પ્રભઞ્જનસ્તથા હ્યસ્ય ન સ્યાદ્દેહપ્રભઞ્જનઃ||૧૭||

Adhikarana sarvakuShTheShu vajrakaghRutam (18) · Śloka 18

વાસામૃતાનિમ્બવરાપટોલ- વ્યાઘ્રીકરઞ્જોદકકલ્કપક્વમ્| સર્પિર્વિસર્પજ્વરકામલાસ્ર- કુષ્ઠાપહં વજ્રકમામનન્તિ||૧૮||

Adhikarana sarvakuShTheShu mahAvajrakaghRutam (19-20) · Śloka 20

ત્રિફલાત્રિકટુદ્વિકણ્ટકારી- કટુકાકુમ્ભનિકુમ્ભરાજવૃક્ષૈઃ| સવચાતિવિષાગ્નિકૈઃ સપાઠૈઃ પિચુભાગૈર્નવવજ્રદુગ્ધમુષ્ટ્યા||૧૯|| પિષ્ટૈઃ સિદ્ધં સર્પિષઃ પ્રસ્થમેભિઃ ક્રૂરે કોષ્ઠે સ્નેહનં રેચનં ચ| કુષ્ઠશ્વિત્રપ્લીહવર્ધ્માશ્મગુલ્માન્ હન્ત્યાત્કૃચ્છ્રાંસ્તન્મહાવજ્રકાખ્યમ્||૨૦||

Adhikarana sarvakuShTheShu UrdhvAMdhaH shodhanaM dantIghRutam (21) · Śloka 21

દન્ત્યાઢકમપાં દ્રોણે પક્ત્વા તેન ઘૃતં પચેત્| ધામાર્ગવપલે પીતં તદૂર્ધ્વાધો વિશુદ્ધિકૃત્||૨૧||

Adhikarana sarvakuShTheShu AvartakIghRutam (22-23) · Śloka 23

આવર્તકીતુલાં દ્રોણે પચેદષ્ટાંશશેષિતમ્| તન્મૂલૈસ્તત્ર નિર્યૂહે ઘૃતપ્રસ્થં વિપાચયેત્||૨૨|| પીત્વા તદેકદિવસાન્તરિતં સુજીર્ણે ભુઞ્જીત કોદ્રવમસંસ્કૃતકાઞ્જિકેન| કુષ્ઠં કિલાસમપચીં ચ વિજેતુમિચ્છન્ ઇચ્છન્ પ્રજાં ચ વિપુલાં ગ્રહણં સ્મૃતિં ચ||૨૩||

Adhikarana sarvakuShTheShu lelItakavasA (24) · Śloka 24

યતેર્લેલીતકવસા ક્ષૌદ્રજાતીરસાન્વિતા| કુષ્ઠઘ્ની સમસર્પિર્વા સગાયર્ત્ર્યસનોદકા||૨૪||

Adhikarana sarvakuShTheShu hitamannapAnaM sarva tyAjyaM amlalavaNAdi (25-27) · Śloka 27

શાલયો યવગોધૂમાઃ કોરદૂષાઃ પ્રિયઙ્ગવઃ| મુદ્ગા મસૂરાસ્તુવરી તિક્તશાકાનિ જાઙ્ગલમ્||૨૫|| વરાપટોલખદિરનિમ્બારુષ્કરયોજિતમ્| મદ્યાન્યૌષધગર્ભાણિ મથિતં ચેન્દુરાજિમત્||૨૬|| અન્નપાનં હિતં કુષ્ઠે, ન ત્વમ્લલવણોષણમ્| દધિદુગ્ધગુડાનૂપતિલમાષાંસ્ત્યજેત્તરામ્||૨૭||

Adhikarana sarvakuShTheShu paTolamUlAdikvAthasya ShaDrAtraprayogaH (28-30) · Śloka 30

પટોલમૂલત્રિફલાવિશાલાઃ પૃથક્ત્રિભાગાપચિતત્રિશાણાઃ| સ્યુસ્ત્રાયમાણા કટુરોહિણી ચ| ભાગાર્ધિકે નાગરપાદયુક્તે||૨૮|| એતત્પલં જર્જરિતં વિપક્વં જલે પિબેદ્દોષવિશોધનાય| જીર્ણે રસૈર્ધન્વમૃગદ્વિજાનાં પુરાણશાલ્યોદનમાદદીત||૨૯|| કુષ્ઠં કિલાસં ગ્રહણીપ્રદોષ- મર્શાંસિ કૃચ્છ્રાણિ હલીમકં ચ| ષડ્રાત્રયોગેન નિહન્તિ ચૈતદ્ હૃદ્વસ્તિશૂલં વિષમજ્વરં ચ||૩૦||

Adhikarana sarvakuShTheShu mANiBadrasiddho yogaH (31-32) · Śloka 32

વિડઙ્ગસારામલકાભયાનાં પલત્રયં, ત્રીણિ પલાનિ કુમ્ભાત્| ગુડસ્ય ચ દ્વાદશ, માસમેષ જિતાત્મનાં હન્ત્યુપયુજ્યમાનઃ||૩૧|| કુષ્ઠશ્વિત્રશ્વાસકાસોદરાર્શો- મેહપ્લીહગ્રન્થિરુગ્જન્તુગુલ્માન્| સિદ્ધં યોગં પ્રાહ યક્ષો મુમુક્ષો- ર્ભિક્ષોઃ પ્રાણાન્ માણિભદ્રઃ કિલેમમ્||૩૨||

Adhikarana sarvakuShTheShu BUnimbAdi cUrNam (33-35) · Śloka 35

ભૂનિમ્બનિમ્બત્રિફલાપદ્મકાતિવિષાકણાઃ| મૂર્વાપટોલીદ્વિનિશાપાઠાતિક્તેન્દ્રવારુણીઃ||૩૩|| સકલિઙ્ગવચાસ્તુલ્યા દ્વિગુણાશ્ચ યથોત્તરમ્| લિહ્યાદ્દન્તીત્રિવૃદ્બ્રાહ્મીશ્ચૂર્ણિતા મધુસર્પિષા||૩૪|| કુષ્ઠમેહપ્રસુપ્તીનાં પરમં સ્યાત્તદૌષધમ્|૩૫|

Adhikarana sarvakuShTheShu triphalAdicUrNam (35) · Śloka 35

| વરાવિડઙ્ગકૃષ્ણા વા લિહ્યાત્તૈલાજ્યમાક્ષિકૈઃ||૩૫||

Adhikarana sarvakuShTheShu vRukShakakvAthaH (36) · Śloka 36

કાકોદુમ્બરિકાવેલ્લનિમ્બાબ્દવ્યોષકલ્કવાન્| હન્તિ વૃક્ષકનિર્યૂહઃ પાનાત્સર્વાંસ્ત્વગામયાન્||૩૬||

Adhikarana sarvakuShTheShu kuTajAdisiddhaharItakIcUrNam (37) · Śloka 37

કુટજાગ્નિનિમ્બનૃપતરુખદિરાસનસપ્તપર્ણનિર્યૂહે| સિદ્ધા મધુઘૃતયુક્તાઃ કુષ્ઠઘ્નીર્ભક્ષયેદભયાઃ|૩૭|

Adhikarana sarvakuShTheShu dArvyAditvakkvAthaH (37) · Śloka 37

દાર્વીખદિરનિમ્બાનાં ત્વક્ક્વાથઃ કુષ્ઠસૂદનઃ| ||૩૭||

Adhikarana sarvakuShTheShu nishAdeH kvAtho ghRutaM ca sarva khadirAdeH pRuthak ghRutaM ca (38-39) · Śloka 39

નિશોત્તમાનિમ્બપટોલમૂલ- તિક્તાવચાલોહિતયષ્ટિકાભિઃ| કૃતઃ કષાયઃ કફપિત્તકુષ્ઠં સુસેવિતો ધર્મ ઇવોચ્છિનત્તિ||૩૮|| એભિરેવ ચ શૃતં ઘૃતમુખ્યં ભેષ્જૈર્જયતિ મારુતકુષ્ઠમ્| કલ્પયેત્ખદિરનિમ્બગુડૂચી- દેવદારુરજનીઃ પૃથગેવમ્||૩૯||

Adhikarana sarvakuShTheShu pAThAdiBirmUtramuShNajalaM vA (72)) · Śloka 40

પાઠાદાર્વીવહ્નિઘુણેષ્ટાકટુકાભિ- મૂત્રં યુક્તં શક્રયવૈશ્ચોષ્ણજલં વા| કુષ્ઠી પીત્વા માસમરુક્ સ્યાદ્ગુદકીલી મેહીશોફી પાણ્ડુરજીર્ણી કૃમીમાંશ્ચ||૪૦||

Adhikarana sarvakuShTheShu lAkShAdicUrNam (41) · Śloka 41

લાક્ષાદન્તીમધુરસવરાદ્વીપિપાઠાવિડઙ્ગ- પ્રત્યક્ઽઽપુષ્પીત્રિકટુરજનીસપ્તપર્ણાટરૂષમ્| રક્તા નિમ્બં સુરતરુ કૃતં પઞ્ચમૂલ્યૌ ચ ચૂર્ણં પીત્વા માસં જયતિ હિતભુગ્ગવ્યમૂત્રેણ કુષ્ઠમ્||૪૧||

Adhikarana sarvakuShTheShu nishAdeScUrNa paTakA vA (42) · Śloka 42

નિશાકણાનાગરવેલ્લતૌવરં સવહ્નિતાપ્યં ક્રમશો વિવર્ધિતમ્| ગવામ્બુપીતં વટકીકૃતં તથા નિહન્તિ કુષ્ઠાનિ સુદારુણાન્યપિ||૪૨||

Adhikarana sarvakuShTheShu trikaTvAdiguTikA (43) · Śloka 43

ત્રિકટૂત્તમાતિલારુ- ષ્કરાજ્યમાક્ષિકસિતોપલાવિહિતા| ગુલિકા રસાયનં કુ- ષ્ઠજિચ્ચ વૃષ્યા ચ સપ્તસમા||૪૩||

Adhikarana sarvakuShTheShu candraSakalAdi vaTakAH (44) · Śloka 44

ચાન્દ્રશકલાગ્નિરજની- વિડઙ્ગતુવરાસ્થ્યરુષ્કરત્રિફલાભિઃ| વટકા ગુડાંશક્લ્undefined્પ્તાઃ સમસ્તકુષ્ઠાનિ નાશયન્ત્યભ્યસ્તાઃ||૪૪||

Adhikarana sarvakuShTheShu viDa~ggAdipiNDI (45) · Śloka 45

વિડઙ્ગભલ્લાતકબાકુચીનાં સદ્વીપિવારાહિહરીતકીનામ્| સલાઙ્ગલીકૃષ્ણતિલોપકુલ્યા ગુડેન પિણ્ડી વિનિહન્તિ કુષ્ઠમ્||૪૫||

Adhikarana sarvakuShTheShu shashA~gkalekhAdilehaH (46) · Śloka 46

શશાઙ્કલેખા સવિડઙ્ગસારા સપિપ્પલીકા સહુતાશમૂલા| સાયોમલા સામલકા સતૈલા કુષ્ઠાનિ કૃચ્છ્રાણિ નિહન્તિ લીઢા||૪૬||

Adhikarana sarvakuShTheShu pathyAdipiNDI,sarvakuShTheShu guDAdipiNDI (47) · Śloka 47

પથ્યાતિલગુડૈઃ પિણ્ડી કુષ્ઠં સારુષ્કરૈર્જયેત્| ગુડારુષ્કરજન્તુઘ્નસોમરાજીકૃતાઽથવા||૪૭||

Adhikarana sarvakuShTheShu khadiracUrNam (48) · Śloka 48

વિડઙ્ગાદ્રિજતુક્ષૌદ્રસર્પિષ્મત્ખાદિરં રજઃ| કિટિભશ્વિત્રદદ્રુઘ્નં ખાદેન્મિતહિતાશનઃ||૪૮||

Adhikarana sarvakuShTheShu sitAdilehaH (49) · Śloka 49

સિતાતૈલકૃમિઘ્નાનિ ધાત્ર્યયોમલપિપ્પલીઃ| લિહાનઃ સર્વકુષ્ઠાનિ જયત્યતિગુરૂણ્યપિ||૪૯||

Adhikarana sarvakuShTheShu mustAdicUrNam (50-52) · Śloka 52

મુસ્તં વ્યોષં ત્રિફલા મઞ્જિષ્ઠા દારુ પઞ્ચમૂલે દ્વે| સપ્તચ્છદનિમ્બત્વક્ સવિશાલા ચિત્રકો મૂર્વા||૫૦|| ચૂર્ણં તર્પણભાગૈર્નવભિઃ સંયોજિતં સમધ્વંશમ્| નિત્યં કુષ્ઠનિબર્હણમેતત્પ્રાયોગિકં ખાદન્||૫૧|| શ્વયથું સપાણ્ડુરોગં શ્વિત્રં ગ્રહણીપ્રદોષમર્શાંસિ| વર્ધભગન્દરપિડકાકણ્ડૂકોઠાપચીર્હન્તિ||૫૨||

Adhikarana sarvakuShTheShu tuvarAsthyAdirasAyanAni (137)) · Śloka 53

રસાયનપ્રયોગેણ તુવરાસ્થીનિ શીલયેત્| ભલ્લાતકં બાકુચિકાં વહ્નિમૂલં શિલાહ્વયમ્||૫૩||

Adhikarana sarvakuShTheShu ityantadauShe vijite bahi pralepAdi hitam (54) · Śloka 54

ઇતિ દોષે વિજિતેઽન્તસ્- ત્વક્સ્થે શમનં બહિઃ પ્રલેપાદિ હિતમ્| તીક્ષ્ણાલેપોત્ક્લિષ્ટં કુષ્ઠં હિ વિવૃદ્ધિમેતિ મલિને દેહે||૫૪||

Adhikarana sarvakuShTheShu sthirakaThiNamaNDaleShu poTalaiH svedaH (55) · Śloka 55

સ્થિરકઠિનમણ્ડલાનાં કુષ્ઠાનાં પોટલૈર્હિતઃ સ્વેદઃ| સ્વિન્નોત્સનં કુષ્ઠં શસ્ત્રૈર્લિખિતં પ્રલેપનૈર્લિમ્પેત્||૫૫||

Adhikarana sarvakuShTheShu svinnotsanneShu lekhanaM lepanaM ca sarvakuShTheShu sparshaindriyanASaneShu kShAraH (56) · Śloka 56

યેષુ ન શસ્ત્રં ક્રમતે સ્પર્શેન્દ્રિયનાશનેષુ કુષ્ઠેષુ| તેષુ નિપાત્યઃ ક્ષારો રક્તં દોષં ચ વિસ્રાવ્ય||૫૬||

Adhikarana sarvakuShTheShu atikaThinaparuShApurANaMtvAdiyukteShu viShairagadaSca kramAllepaH (57) · Śloka 57

લેપોઽતિકઠિનપુરુષે સુપ્તે કુષ્ઠે સ્થિરે પુરાણે ચ| પીતાગદસ્ય કાર્યો વિષૈઃ સમન્ત્રોઽગદૈશ્ચાનુ||૫૭||

Adhikarana sarvakuShTheShu stabdhatvAdiyukteShu ghRuShTvA lepaH (58) · Śloka 58

સ્તબ્ધાનિ સુપ્તસુપ્તાન્યસ્વેદનકણ્ડુલાનિ કુષ્ઠાનિ| ઘૃષ્ટાનિ શુષ્કગોમયફેનકશસ્ત્રૈઃ પ્રદેહ્યાનિ||૫૮||

Adhikarana sarvakuShTheShu mustAdikaShAyaH siddhAthaikaM snAnam sarvakuShTheShu mustA vamanaM virecanaM tvagdoShAdi nAshakaSca (59-60) · Śloka 60

મુસ્તા ત્રિફલા મદનં કરઞ્જ આરગ્વધઃ કલિઙ્ગયવાઃ| સપ્તાહ્વકુષ્ઠફલિનીદાર્વ્યઃ સિદ્ધાર્થકં સ્નાનમ્||૫૯|| એષ કષાયો વમનં વિરેચનં વર્ણકસ્તથોદ્ધર્ષઃ| ત્વગ્દોષકુષ્ઠશોફપ્રબાધનઃ પાણ્ડુરોગઘ્નઃ||૬૦||

Adhikarana sarvakuShTheShu karavIramUlAdikvAthalepaH (61) · Śloka 61

કરવીરનિમ્બકુટજાચ્છમ્યાકાચ્ચિત્રકાચ્ચ મૂલાનામ્| મૂત્રે દર્વીલેપી ક્વાથો લેપેન કુષ્ઠઘ્નઃ||૬૧||

Adhikarana sarvakuShTheShu shvetakaravIramulAdi lepaH (62) · Śloka 62

શ્વેતકરવીમૂલં કુટજકરઞ્જાત્ફલં ત્વચો દાર્વ્યાઃ| સુમનઃપ્રવાલયુક્તો લેપઃ કુષ્ઠાપહઃ સિદ્ધઃ||૬૨||

Adhikarana sarvakuShTheShu SirIShatvagAdicaturvidholepaH (63) · Śloka 63

શૈરીષી ત્વક્ પુષ્પં કાર્પાસ્યા રાજવૃક્ષપત્રાણિ| પિષ્ટા ચ કાકમાચી ચતુર્વિધઃ કુષ્ઠહા લેપઃ||૬૩||

Adhikarana sarvakuShTheShu vyoShAdi lepaH (64) · Śloka 64

વ્યોષસર્ષપનિશાગૃહધૂમૈ- ર્યાવશૂકપટુચિત્રકકુષ્ઠૈઃ| કોલમાત્રગુટિકાઽર્ધવિષાંશા શ્વિત્રકુષ્ઠહરણો વરલેપઃ||૬૪||

Adhikarana sarvakuShTheShu nimbAdicUrNasyodvartanam (65-66) · Śloka 66

નિમ્બં હરિદ્રે સુરસં પટોલં કુષ્ઠાશ્વગન્ધે સુરદારુ શિગ્રુઃ| સસર્ષપં તુમ્બરુધાન્યવન્યં ચણ્ડા ચ ચૂર્ણાનિ સમાનિ કુર્યાત્||૬૫|| તૈસ્તક્રપિષ્ટૈઃ પ્રથમં શરીરં તૈલાક્તમુદ્વર્તયિતું યતેત| તથાઽસ્ય કણ્ડૂઃ પિટિકાઃ સકોઠાઃ કુષ્ઠાનિ શોફાશ્ચ શમં વ્રજન્તિ||૬૬||

Adhikarana sarvakuShTheShu mustAdicUrNasyAvacUrNanam (67-68) · Śloka 68

મુસ્તામૃતાસઙ્ગકટઙ્કટેરી- કાસીસકમ્પિલ્લકકુષ્ઠરોધ્રાઃ| ગન્ધોપલઃ સર્જરસો વિડઙ્ગં મનઃશિલાલે કરવીરકત્વક્||૬૭|| તૈલાક્તગાત્રસ્ય કૃતાનિ ચૂર્ણા- ન્યેતાનિ દદ્યાદવચૂર્ણનાર્થમ્| દદ્રૂઃ સકણ્ડૂઃ કિટિભાનિ પામા વિચર્ચિકા ચેતિ તથા ન સન્તિ||૬૮||

Adhikarana sarvakuShTheShu sarShapakalkalepaH sarvakuShTheShu manaH shilAdilepaH sarvakuShTheShu kara~jjAlepaH (69-70) · Śloka 70

સ્નુગ્ગણ્ડે સર્ષપાત્કલ્કઃ કુકૂલાનલપાચિતઃ| લેપાદ્વિચર્ચિકાં હન્તિ રાગવેગ ઇવ ત્રપામ્||૬૯|| મનઃશિલાલે મરિચાનિ તૈલ- માર્કં પયઃ કુષ્ઠહરઃ પ્રદેહઃ| તથા કરઞ્જપ્રપુનાટબીજં કુષ્ઠાન્વિતં ગોસલિલેન પિષ્ટમ્||૭૦||

Adhikarana sarvakuShTheShu guggulvAdiBi miSrakatailamishrairlepaH (71-72) · Śloka 72

ગુગ્ગુલુમરિચવિડઙ્ગૈઃ સર્ષપકાસીસસર્જરસમુસ્તૈઃ| શ્રીવેષ્ટકાલગન્ધૈર્મનઃશિલાકુષ્ઠકમ્પિલ્લૈઃ||૭૧|| ઉભયહરિદ્રાસહિતૈશ્ચાક્રિકતૈલેન મિશ્રિતૈરેભિઃ| દિનકરકરાભિતપ્તૈઃ કુષ્ઠં ઘૃષ્ટં ચ નષ્ટં ચ||૭૨||

Adhikarana sarvakuShTheShu sidhme maricAdilepaH (73-74) · Śloka 74

મરિચં તમાલપત્રં કુષ્ઠં સમનઃશિલં સકાસીસમ્| તૈલેન યુક્તમુષિતં સપ્તાહં ભાજને તામ્રે||૭૩|| તેનાલિપ્તં સિધ્મં સપ્તાહાદ્ ઘર્મસેવિનોઽપૈતિ| માસાન્નવં કિલાસં સ્નાનેન વિના વિશુદ્ધસ્ય||૭૪||

Adhikarana sarvakuShTheShu sidhme jyotiShmatItailam (75) · Śloka 75

મયૂરકક્ષારજલે સપ્તકૃત્વઃ પરિસ્રતે| સિદ્ધં જ્યોતિષ્મતીતૈલમભ્યઙ્ગાત્સિધ્મનાશનમ્||૭૫||

Adhikarana sarvakuShTheShu sidhme kAkaja~gghAmUlAdilepaH (76) · Śloka 76

વાયસજઙ્ઘામૂલં વમનીપત્રાણિ મૂલકાદ્બીજમ્| તક્રેણ ભૌમવારે લેપઃ સિધ્માપહઃ સિદ્ધઃ||૭૬||

Adhikarana sarvakuShTheShu jIvantyAdighRutatailapAkaH (77-78) · Śloka 78

જીવન્તી મઞ્જિષ્ઠા દાર્વી કમ્પિલ્લકં પયસ્તુત્થમ્| એષ ઘૃતતૈલપાકઃ સિદ્ધઃ સિદ્ધે ચ સર્જરસઃ||૭૭|| દેયઃ સમધૂચ્છિષ્ટો વિપાદિકા તેન નશ્યતિ હ્યક્તા| ચર્મૈકકુષ્ઠકિટિભં કુષ્ઠં શામ્યત્યલસકં ચ||૭૮||

Adhikarana sarvakuShTheShu nADIvraNeShu vajrakaM tailam (79-80) · Śloka 80

મૂલં સપ્તાહ્વાત્ત્વક્ શિરીષાશ્વમારા- દર્કાન્માલત્યાશ્ચિત્રકાસ્ફોતનિમ્બાત્| બીજં કારઞ્જં સાર્ષપં પ્રાપુનાટં શ્રેષ્ઠા જન્તુઘ્નં ત્ર્યૂષણં દ્વે હરિદ્રે||૭૯|| તૈલં તૈલં સાધિતં તૈઃ સમૂત્રૈ- સ્ત્વગ્દોષાણાં દુષ્ટનાડીવ્રણાનામ્| અભ્યઙ્ગેન શ્લેષ્મવાતોદ્ભવાનાં નાશાયાલં વજ્રકં વજ્રતુલ્યમ્||૮૦||

Adhikarana sarvakuShTheShu nADIvraNeShu mahAvajratailam (81-82) · Śloka 82

એરણ્ડતાર્ક્ષ્યઘનનીપકદમ્બભાર્ઙ્ગી- કમ્પિલ્લવેલ્લફલિનીસુરવારુણીભિઃ| નિર્ગુણ્ડ્યરુષ્કરસુરાહ્વસુવર્ણદુગ્ધા- શ્રીવેષ્ટગુગ્ગુલુશિલાપટુતાલવિશ્વૈઃ||૮૧|| તુલ્યસ્નુગર્કદુગ્ધં સિદ્ધં તૈલં સ્મૃતં મહાવજ્રમ્| અતિશયિતવજ્રકગુણં શ્વિત્રાર્શોગ્રન્થિમાલાઘ્નમ્||૮૨||

Adhikarana sarvakuShTheShu kuShThAditailam (83) · Śloka 83

કુષ્ઠાશ્વમારભૃઙ્ગાર્કમૂત્રસ્નુક્ક્ષીરસૈન્ધવૈઃ| તૈલં સિદ્ધં વિષાવાપમભ્યઙ્ગાત્ કુષ્ઠજિત્પરમ્||૮૩||

Adhikarana sarvakuShTheShu pAmAvicarcikayoH kaTutailam (84) · Śloka 84

સિદ્ધં સિક્થકસિન્દૂરપુરતુત્થકતાર્ક્ષ્યજૈઃ| કચ્છૂં વિચર્ચિકાં ચાશુ કટુતૈલં નિબર્હતિ||૮૪||

Adhikarana sarvakuShTheShu dadruShu lAkShAdilepaH (85) · Śloka 85

લાક્ષા વ્યોષં પ્રાપુનાટં ચ બીજં સશ્રીવેષ્ટં કુષ્ઠસિદ્ધાર્થકાશ્ચ| તક્રોન્મિશ્રઃ સ્યાદ્ધરિદ્રા ચ લેપો દદ્રૂષૂક્તો મૂલકોત્થં ચ બીજમ્||૮૫||

Adhikarana sarvakuShTheShu citrakAdayAH ShaT lepAH (86-87) · Śloka 87

ચિત્રકસોભાઞ્જનકૌ, ગુડૂચ્યપામાર્ગદેવદારૂણિ| ખદિરો ધવશ્ચ લેપઃ, શ્યામા દન્તી દ્રવન્તી ચ||૮૬|| લાક્ષારસાઞ્જનૈલાઃ, પુનર્નવા ચેતિ કુષ્ઠિનાં લેપાઃ| દધિમણ્ડયુતાઃ પાદૈઃ ષટ્ પ્રોક્તા મારુતકફઘ્નાઃ||૮૭||

Adhikarana sarvakuShTheShu pittakaPottareShu jalAdilepaH (88) · Śloka 88

જલવાપ્યલોહકેસરપત્રપ્લવચન્દનમૃણાલાનિ| ભાગોત્તરાણિ સિદ્ધં પ્રલેપનં પિત્તકફકુષ્ઠે||૮૮||

Adhikarana sarvakuShTheShu dAhayukteShu tiktaghRutAdiBiraBya~ggaH sarvakuShTheShu kledaprapAtAdiShu shItalepAdayaH (89-90) · Śloka 90

તિક્તઘૃતૈર્ધૌતઘૃતૈરભ્યઙ્ગો દહ્યમાનકુષ્ઠેષુ| તૈલૈશ્ચન્દનમધુકપ્રપૌણ્ડરીકોત્પલયુતૈશ્ચ||૮૯|| ક્લેદે પ્રપતતિ ચાઙ્ગે દાહે વિસ્ફોટકે ચ ચર્મદલે| શીતાઃ પ્રદેહસેકા વ્યધનવિરેકૌઘૃતં તિક્તમ્||૯૦||

Adhikarana sarvakuShTheShu kRumikuShTheShukhadirAdayaH (91) · Śloka 91

ખદિરવૃષનિમ્બકુટજાઃશ્રેષ્ઠાકૃમિજિત્પટોલમધુપર્ણ્યઃ અન્તર્બહિઃ પ્રયુક્તાઃ કૃમિકુષ્ઠનુદઃ સગોમૂત્રાઃ||૯૧||

Adhikarana sarvakuShTheShu vAtottareShu pUrvaM ghRutaM sarvakuShTheShu kaPottareShu pUrvaM vamanaM sarvakuShTheShu pittottareShu pUrvaM raktamokSho virekaSca (92) · Śloka 92

વાતોત્તરેષુ સર્પિર્વમનં શ્લેષ્મોત્તરેષુ કુષ્ઠેષુ| પિત્તોત્તરેષુ મોક્ષો રક્તસ્ય વિરેચનં ચાગ્રે||૯૨||

Adhikarana sarvakuShTheShu nihRutAstradoShAdiShu lepAH siddhidAH (93) · Śloka 93

યે લેપાઃ કુષ્ઠાનાં યુજ્યન્તે નિર્હૃતાસ્રદોષાણામ્| સંશોધિતાશયાનાં સદ્યઃ સિદ્ધિર્ભવતિ તેષામ્||૯૩||

Adhikarana sarvakuShTheShu bahudoSheShu saMshodhanam (94) · Śloka 94

દોષે હૃતેઽપનીતે રક્તે બાહ્યાન્તરે કૃતે શમને| સ્નેહે ચ કાલયુક્તે ન કુષ્ઠમતિવર્તતે સાધ્યમ્||૯૪||

Adhikarana sarvakuShTheShu doShAtiharaNe mRutyuH (95) · Śloka 95

બહુદોષઃ સંશોધ્યઃ કુષ્ઠી બહુશોઽનુરક્ષતા પ્રાણાન્| દોષે હ્યતિમાત્રહૃતે વાયુર્હન્યાદબલમાશુ||૯૫||

Adhikarana sarvakuShTheShu vamanAdInAM kAlaniyamaH (96) · Śloka 96

પક્ષાત્પક્ષાચ્છર્દનાન્યભ્યુપેયા- ન્માસાન્માસાચ્છોધનાન્યપ્યધસ્તાત્| શુદ્ધિર્મૂર્ઘ્નિ સ્યાત્ત્રિરાત્રાત્ત્રિરાત્રાત્ ષષ્ઠે ષષ્ઠે માસ્યસૃડ્મોક્ષણં ચ||૯૬||

Adhikarana sarvakuShTheShu kRutyadoShanirharaNam (97) · Śloka 97

યો દુર્વાન્તો દુર્વિરિક્તોઽથવા સ્યાત્ કુષ્ઠી દોષૈરુદ્ધતૈર્વ્યાપ્યતેઽસૌ| નિઃસન્દેહં યાત્યસાધ્યત્વમેવં તસ્માત્ કૃત્સ્નાન્નિર્હરેદસ્ય દોષાન્||૯૭||

Adhikarana sarvakuShTheShu vratasevanAdi (19) · Śloka 19

વ્રતદમયમસેવા ત્યાગશીલાભિયોગો દ્વિજસુરગુરુપૂજા સર્વસત્ત્વેષુ મૈત્રી| શિવશિવસુતતારાભાસ્કરારાધનાનિ પ્રકટિતમલપાપં કુષ્ઠમુન્મૂલયન્તિ||૯૮|| ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં ચતુર્થે ચિકિત્સિતસ્થાને કુષ્ઠચિકિત્સિતં નામૈકોનવિંશોઽધ્યાયઃ||૧૯||