Adhikarana rAjayakShmAdicikitsAtAdhyAyaH yakShimaNaH shodhanam (2-1) · Śloka 1
অথাতো রাজযক্ষ্মাদিচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে|২| ) বলিনো বহুদোষস্য স্নিগ্ধস্বিন্নস্য শোধনম্| ঊর্ধ্বাধো যক্ষ্মিণঃ কুর্যাত্সস্নেহং যন্ন কর্শনম্||১||
अथातो राजयक्ष्मादिचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) बलिनो बहुदोषस्य स्निग्धस्विन्नस्य शोधनम्| ऊर्ध्वाधो यक्ष्मिणः कुर्यात्सस्नेहं यन्न कर्शनम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yakShimaNaH vamanam (2-3) · Śloka 3
তত্র বমনমাহ পযসা ফলযুক্তেন মধুরেণ রসেন বা| সর্পিষ্মত্যা যবাগ্বা বা বমনদ্রব্যসিদ্ধযা||২|| বমেত্| |৩|
तत्र वमनमाह पयसा फलयुक्तेन मधुरेण रसेन वा| सर्पिष्मत्या यवाग्वा वा वमनद्रव्यसिद्धया||२|| वमेत्| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yakShimaNaH virecanam (3-4) · Śloka 4
বিরেচনং দদ্যাত্রিবৃচ্ছ্যামানৃপদ্রুমান্| শর্করামধুসর্পির্ভিঃ পযসা তর্পণেন বা||৩|| দ্রাক্ষাবিদারীকাশ্মর্যমাংসানাং বা রসৈর্যুতান্| |৪|
विरेचनं दद्यात्रिवृच्छ्यामानृपद्रुमान्| शर्करामधुसर्पिर्भिः पयसा तर्पणेन वा||३|| द्राक्षाविदारीकाश्मर्यमांसानां वा रसैर्युतान्| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddhasya vidhiH (4-5) · Śloka 5
| শুদ্ধকোষ্ঠস্য যুঞ্জীত বিধিং বৃংহণদীপনম্||৪|| হৃদ্যানি চান্নপানানি বাতঘ্নানি লঘূনি চ| |৫|
| शुद्धकोष्ठस्य युञ्जीत विधिं बृंहणदीपनम्||४|| हृद्यानि चान्नपानानि वातघ्नानि लघूनि च| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yakShmaghnannapAnam (5-6) · Śloka 6
তথা চাহ | শালিষষ্টিকগোধূমযবমুদ্গং সমোষিতম্||৫|| |লঘুম(চা)চ্যুতবীর্যং চ সুজরং বলকৃচ্চ যত্| ] আজং ক্ষীরং ঘৃতং মাংসং ক্রব্যান্মাংসং চ শোষজিত্| |৬|
तथा चाह | शालिषष्टिकगोधूमयवमुद्गं समोषितम्||५|| |लघुम(चा)च्युतवीर्यं च सुजरं बलकृच्च यत्| ] आजं क्षीरं घृतं मांसं क्रव्यान्मांसं च शोषजित्| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAkAdimAMsaBakShaNopAyaH (6-7) · Śloka 7
কাকোলূকবৃকদ্বীপিগবাশ্বনকুলোরগম্||৬|| গৃধ্রাভাসখরোষ্ট্রং চ হিতং ছদ্মোপসংহিতম্| জ্ঞাতং জুগুপ্সিতং তদ্ধি ছর্দিষে ন বলৌজসে||৭||
काकोलूकवृकद्वीपिगवाश्वनकुलोरगम्||६|| गृध्राभासख़रोष्ट्रं च हितं छद्मोपसंहितम्| ज्ञातं जुगुप्सितं तद्धि छर्दिषे न बलौजसे||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsapAkaprakAraHyUShAH (8-10) · Śloka 10
মৃগাদ্যাঃ পিত্তকফযোঃ পবনে প্রসহাদযঃ| বেসবারীকৃতাঃ পথ্যা রসাদিষু চ কল্পিতাঃ||৮|| ভৃষ্টাঃ সর্পষতৈলেন সর্পিষা বা যথাযথম্| রসিকা মৃদবঃ স্নিগ্ধাঃ পটুদ্রব্যাভিসংস্কৃতাঃ||৯|| হিতা মৌলককৌলত্থাস্তদ্বদ্যূষাশ্চ সাধিতাঃ| |১০|
मृगाद्याः पित्तकफयोः पवने प्रसहादयः| वेसवारीकृताः पथ्या रसादिषु च कल्पिताः||८|| भृष्टाः सर्पषतैलेन सर्पिषा वा यथायथम्| रसिका मृदवः स्निग्धाः पटुद्रव्याभिसंस्कृताः||९|| हिता मौलककौलत्थास्तद्वद्यूषाश्च साधिताः| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AjamAMsarasaH (10-11) · Śloka 11
| সপিপ্পলীকং সযবং সকুলত্থং সনাগরম্||১০|| সদাডিমং সামলকং স্নিগ্ধমাজং রসং পিবেত্| তেন ষড্বিনিবর্তন্তে বিকারাঃ পীনসাদযঃ||১১||
| सपिप्पलीकं सयवं सकुलत्थं सनागरम्||१०|| सदाडिमं सामलकं स्निग्धमाजं रसं पिबेत्| तेन षड्विनिवर्तन्ते विकाराः पीनसादयः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyam pAnIyacatuShkam pAnIyamidamannapAke~api yojyam (12-14) · Śloka 14
পিবেচ্চ সুতরাং মদ্যং জীর্ণং স্রোতোবিশোধনম্| পিত্তাদিষু বিশেষেণ মধ্বরিষ্টাচ্ছবারুণীঃ||১২|| সিদ্ধং বা পঞ্চমূলেন তামলক্যাঽথবা জলম্| পর্ণিনীভিশ্চতসৃভির্ধান্যনাগরকেণ বা||১৩|| কল্পযেচ্চানুকূলোঽস্য তেনান্নং শুচি যত্নবান্| |১৪|
पिबेच्च सुतरां मद्यं जीर्णं स्रोतोविशोधनम्| पित्तादिषु विशेषेण मध्वरिष्टाच्छवारुणीः||१२|| सिद्धं वा पञ्चमूलेन तामलक्याऽथवा जलम्| पर्णिनीभिश्चतसृभिर्धान्यनागरकेण वा||१३|| कल्पयेच्चानुकूलोऽस्य तेनान्नं शुचि यत्नवान्| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAgarBaM ghRutaM pa~jcaprakAram (14-15) · Śloka 15
| দশমূলেন পযসা সিদ্ধং মাংসরসেন বা||১৪|| বলাগর্ভং ঘৃতং যোজ্যং ক্রব্যান্মাংসরসেন বা| সক্ষৌদ্রং পযসা সিদ্ধং সর্পির্দশগুণেন বা||১৫||
| दशमूलेन पयसा सिद्धं मांसरसेन वा||१४|| बलागर्भं घृतं योज्यं क्रव्यान्मांसरसेन वा| सक्षौद्रं पयसा सिद्धं सर्पिर्दशगुणेन वा||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvantyAdighRutam (16-17) · Śloka 17
জীবন্তীং মধুকং দ্রাক্ষাং ফলানি কুটজস্য চ| পুষ্করাহ্বং শঠীং কৃষ্ণাং ব্যাঘ্রীং গোক্ষুরকং বলাম্||১৬|| নীলোত্পলং তামলকীং ত্রাযমাণাং দুরালভাম্| কল্কীকৃত্য ঘৃতং পক্বং রোগরাজহরং পরম্||১৭||
जीवन्तीं मधुकं द्राक्षां फलानि कुटजस्य च| पुष्कराह्वं शठीं कृष्णां व्याघ्रीं गोक्षुरकं बलाम्||१६|| नीलोत्पलं तामलकीं त्रायमाणां दुरालभाम्| कल्कीकृत्य घृतं पक्वं रोगराजहरं परम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kharjUrAdighRutam (18) · Śloka 18
ঘৃতং খর্জূরমৃদ্বীকামধুকৈঃ সপরূষকৈঃ| সপিপ্পলীকং বৈস্বর্যকাসশ্বাসজ্বরাপহম্||১৮||
घृतं खर्जूरमृद्वीकामधुकैः सपरूषकैः| सपिप्पलीकं वैस्वर्यकासश्वासज्वरापहम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAdighRutam (19-20) · Śloka 20
দশমূলশৃতাত্ক্ষীরাত্সর্পির্যদুদিযান্নবম্| সপিপ্পলীকং সক্ষৌদ্রং তত্পরং স্বরবোধনম্||১৯|| শিরঃপার্শ্বাংসশূলঘ্নং কাসশ্বাসজ্বরাপহম্| পঞ্চভিঃ পঞ্চমূলৈর্বা শৃতাদ্যদুদিযাদ্ধৃতম্||২০||
दशमूलशृतात्क्षीरात्सर्पिर्यदुदियान्नवम्| सपिप्पलीकं सक्षौद्रं तत्परं स्वरबोधनम्||१९|| शिरःपार्श्वांसशूलघ्नं कासश्वासज्वरापहम्| पञ्चभिः पञ्चमूलैर्वा शृताद्यदुदियाद्धृतम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcapa~jcamUlAdighRutam (21) · Śloka 21
পঞ্চানাং পঞ্চমূলানাং রসে ক্ষীরচতুর্গুণে| সিদ্ধং সর্পির্জযত্যেতদ্যক্ষ্মণঃ সপ্তকং বলম্||২১||
पञ्चानां पञ्चमूलानां रसे क्षीरचतुर्गुणे| सिद्धं सर्पिर्जयत्येतद्यक्ष्मणः सप्तकं बलम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaTpalaM ghRutam (22-23) · Śloka 23
পঞ্চকোলযবক্ষারষট্পলেন পচেদ্ধৃতম্| প্রস্থোন্মিতং তুল্যপযঃ স্রোতসাং তদ্বিশোধনম্||২২|| গুল্মজ্বরোদরপ্লীহগ্রহণীপাণ্ডুপীনসান্| শ্বাসকাসাগ্নিসদনশ্বযথূর্ধ্বানিলঞ্জযেত্||২৩||
पञ्चकोलयवक्षारषट्पलेन पचेद्धृतम्| प्रस्थोन्मितं तुल्यपयः स्रोतसां तद्विशोधनम्||२२|| गुल्मज्वरोदरप्लीहग्रहणीपाण्डुपीनसान्| श्वासकासाग्निसदनश्वयथूर्ध्वानिलञ्जयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAsnAdighRutam (24) · Śloka 24
রাস্নাবলাগোক্ষুরকস্থিরাবর্ষাভুবারিণি| জীবন্তীপিপ্পলীগর্ভং সক্ষীরং শোষজিদ্ধৃতম্||২৪||
रास्नाबलागोक्षुरकस्थिरावर्षाभुवारिणि| जीवन्तीपिप्पलीगर्भं सक्षीरं शोषजिद्धृतम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashvagandhaghRutam (25) · Śloka 25
অশ্বগন্ধাশৃতাত্ক্ষীরাদ্ধৃতং চ সসিতাপযঃ| |২৫|
अश्वगन्धाशृतात्क्षीराद्धृतं च ससितापयः| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsaghRutam (25-27) · Śloka 27
| সাধারণামিষতুলাং তোযদ্রোণদ্বযে পচেত্||২৫|| তেনাষ্টভাগশেষেণ জীবনীযৈঃ পলোন্মিতৈঃ| সাধযেত্সর্পিষঃ প্রস্থং বাতপিত্তামযাপহম্||২৬|| মাংসসর্পিরিদং পীতং যুক্তং মাংসরসেন বা| কাসশ্বাসস্বরভ্রংশশোষহৃত্পার্শ্বশূলজিত্||২৭||
| साधारणामिषतुलां तोयद्रोणद्वये पचेत्||२५|| तेनाष्टभागशेषेण जीवनीयैः पलोन्मितैः| साधयेत्सर्पिषः प्रस्थं वातपित्तामयापहम्||२६|| मांससर्पिरिदं पीतं युक्तं मांसरसेन वा| कासश्वासस्वरभ्रंशशोषहृत्पार्श्वशूलजित्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana elAdileharasAyanam (28-32) · Śloka 32
এলাজমোদাত্রিফলাসৌরাষ্ট্রীব্যোষচিত্রকান্| সারানরিষ্টগাযত্রীশালবীজকসম্ভবান্||২৮|| ভল্লাতকং বিডঙ্গং চ পৃথগষ্টপলোন্মিতম্| সলিলে ষোডশগুণে ষোডশাংশস্থিতং পচেত্||২৯|| পুনস্তেন ঘৃতপ্রস্থং সিদ্ধে চাস্মিন্পলানি ষট্| তবক্ষীর্যাঃ ক্ষিপোত্র্নিংশত্সিতাযা দ্বিগুণং মধু||৩০|| ঘৃতাত্র্নিজাতাত্র্নিপলং ততো লীঢং খজাহতম্| পযোনুপানং তত্প্রাহ্ণে রসাযনমযন্ত্রণম্||৩১|| মেধ্যং চক্ষুষ্যমাযুষ্যং দীপনং হন্তি চাচিরাত্| মেহগুল্মক্ষযব্যাধিপাণ্ডুরোগভগন্দরান্||৩২||
एलाजमोदात्रिफलासौराष्ट्रीव्योषचित्रकान्| सारानरिष्टगायत्रीशालबीजकसम्भवान्||२८|| भल्लातकं विडङ्गं च पृथगष्टपलोन्मितम्| सलिले षोडशगुणे षोडशांशस्थितं पचेत्||२९|| पुनस्तेन घृतप्रस्थं सिद्धे चास्मिन्पलानि षट्| तवक्षीर्याः क्षिपोत्र्निंशत्सिताया द्विगुणं मधु||३०|| घृतात्र्निजातात्र्निपलं ततो लीढं खजाहतम्| पयोनुपानं तत्प्राह्णे रसायनमयन्त्रणम्||३१|| मेध्यं चक्षुष्यमायुष्यं दीपनं हन्ति चाचिरात्| मेहगुल्मक्षयव्याधिपाण्डुरोगभगन्दरान्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatakAsoktasarpirguDAtideshaH (33) · Śloka 33
যে চ সর্পির্গুডাঃ প্রোক্তাঃ ক্ষতে যোজ্যাঃ ক্ষযেঽপি তে| |৩৩|
ये च सर्पिर्गुडाः प्रोक्ताः क्षते योज्याः क्षयेऽपि ते| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvagAdi (sitopala) cUrNam (33-34) · Śloka 34
| ত্বগেলাপিপ্পলীক্ষীরীশর্করা দ্বিগুণাঃ ক্রমাত্||৩৩|| চূর্ণিতা ভক্ষিতাঃ ক্ষৌদ্রসর্পিষা বাঽবলেহিতাঃ| স্বর্যাঃ কাসক্ষযশ্বাসপার্শ্বরুক্কফনাশনাঃ||৩৪||
| त्वगेलापिप्पलीक्षीरीशर्करा द्विगुणाः क्रमात्||३३|| चूर्णिता भक्षिताः क्षौद्रसर्पिषा वाऽवलेहिताः| स्वर्याः कासक्षयश्वासपार्श्वरुक्कफनाशनाः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asya svarasAde nasyadhUmAdi (35) · Śloka 35
অথ স্বরসাদচিকিত্সিতম্| বিশেষাত্স্বরসাদেঽস্য নস্যধূমাদি যোজযেত্| |৩৫|
अथ स्वरसादचिकित्सितम्| विशेषात्स्वरसादेऽस्य नस्यधूमादि योजयेत्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje svarasAde kAsamardAdighRutam vAtaje svarasAde ArtagalaghRutam (35-36) · Śloka 36
| তত্রাপি বাতজে কোষ্ণং পিবেদৌত্তরভক্তিকম্||৩৫|| কাসমর্দকবার্তাকীমার্কবস্বরসৈর্ঘ্রুতম্| সাধিতং কাসজিত্স্বর্যং সিদ্ধমার্তগলেন বা||৩৬||
| तत्रापि वातजे कोष्णं पिबेदौत्तरभक्तिकम्||३५|| कासमर्दकवार्ताकीमार्कवस्वरसैर्घ्रुतम्| साधितं कासजित्स्वर्यं सिद्धमार्तगलेन वा||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje svarasAde badarIpatrakalkaH (37) · Śloka 37
বদরীপত্রকল্কং বা ঘৃতভৃষ্টং সসৈন্ধবম্| |৩৭|
बदरीपत्रकल्कं वा घृतभृष्टं ससैन्धवम्| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje svarasAde madhukAditailanasyam (37-38) · Śloka 38
তৈলং বা- | মধুকদ্রাক্ষাপিপ্পলীকৃমিনুত্ফলৈঃ||৩৭|| হংসপাদ্যাশ্চ মূলেন পক্বং নস্তো নিষেচযেত্| |৩৮|
तैलं वा- | मधुकद्राक्षापिप्पलीकृमिनुत्फलैः||३७|| हंसपाद्याश्च मूलेन पक्वं नस्तो निषेचयेत्| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje svarasAde guDaudanam,vAtaje svarasAde snigdhaH svedaH (38-39) · Śloka 39
| সুখোদকানুপানং চ সসর্পিষ্কং গুডৌদনম্||৩৮|| অশ্র্নীযাত্পাযসং চৈবং স্নিগ্ধং স্বেদং নিযোজযেত্| |৩৯|
| सुख़ोदकानुपानं च ससर्पिष्कं गुडौदनम्||३८|| अश्र्नीयात्पायसं चैवं स्निग्धं स्वेदं नियोजयेत्| |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje svarasAde kShIrivRukShA~gkurasiddhaM ghRutam pittaje sayaShTImadhukaM pAyasamannam (39-40) · Śloka 40
| পিত্তোদ্ভবে পিবেত্সর্পিঃ শৃতশীতপযোনুপঃ||৩৯|| ক্ষীরিবৃক্ষাঙ্কুরক্বাথকল্কসিদ্ধং সমাক্ষিকম্| অশ্নীযাচ্চ সসর্পিষ্কং যষ্টীমধুকপাযসম্||৪০||
| पित्तोद्भवे पिबेत्सर्पिः शृतशीतपयोनुपः||३९|| क्षीरिवृक्षाङ्कुरक्वाथकल्कसिद्धं समाक्षिकम्| अश्नीयाच्च ससर्पिष्कं यष्टीमधुकपायसम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje balAdidhRutaM nasyam (41) · Śloka 41
বলাবিদারিগন্ধাভ্যাং বিদার্যা মধুকেন চ| সিদ্ধং সলবণং সর্পির্নস্যং স্বর্যমনুত্তমম্||৪১||
बलाविदारिगन्धाभ्यां विदार्या मधुकेन च| सिद्धं सलवणं सर्पिर्नस्यं स्वर्यमनुत्तमम्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje prapauNDarIkAdighRutaM nasyam (42) · Śloka 42
প্রপৌণ্ডরীকং মধুকং পিপ্পলী বৃহতী বলা| সাধিতং ক্ষীরসর্পিশ্চ তত্স্বর্যং নাবনং পরম্||৪২||
प्रपौण्डरीकं मधुकं पिप्पली बृहती बला| साधितं क्षीरसर्पिश्च तत्स्वर्यं नावनं परम्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje madhuradravyA cUrNa lehaH (43) · Śloka 43
লিহ্যান্মধুরকাণাং চ চূর্ণং মধুঘৃতাপ্লুতম্| |৪৩|
लिह्यान्मधुरकाणां च चूर्णं मधुघृताप्लुतम्| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPaje kaTudravyANAm mUtreNa pAnam kaPaje rUkShamannam kaPaje kaTPalAdilehaH kaPaje vyoShAdilehaH (43-44) · Śloka 44
| পিবেত্কটূনি মূত্রেণ কফজে রূক্ষভোজনঃ||৪৩|| কটূফলামলকব্যোষং লিহ্যাত্তৈলমধুপ্লুতম্| ব্যোষক্ষারাগ্নিচবিকাভার্গীপথ্যামধূনি বা||৪৪||
| पिबेत्कटूनि मूत्रेण कफजे रूक्षभोजनः||४३|| कटूफलामलकव्योषं लिह्यात्तैलमधुप्लुतम्| व्योषक्षाराग्निचविकाभार्गीपथ्यामधूनि वा||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPaje yavAnAM yavAgUH kaPaje BojanAnte pippalIshuNThyau kaPaje kiMvA tIkShNaM vamanam (2) · Śloka 2
যবৈর্যবাগূং যমকে কণাধাত্রীকৃতাং পিবেত্| ভুক্ত্বাঽদ্যাত্পিপ্পলীং শুণ্ঠীং তীক্ষ্ণং বা বমনং ভজেত্||২||
यवैर्यवागूं यमके कणाधात्रीकृतां पिबेत्| भुक्त्वाऽद्यात्पिप्पलीं शुण्ठीं तीक्ष्णं वा वमनं भजेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uccaBAShaNakRutasvarasAde madhuradravyasiddaM payaH (46-47) · Śloka 47
শর্করাক্ষৌদ্রমিশ্রাণি শৃতানি মধুরৈঃ সহ| পিবেত্পযাংসি যস্যোচ্চৈর্বদতোঽভিহতঃ স্বরঃ||৪৬|| ইতি স্বরসাদচিকিত্সিতম্|৪৭|
शर्कराक्षौद्रमिश्राणि शृतानि मधुरैः सह| पिबेत्पयांसि यस्योच्चैर्वदतोऽभिहतः स्वरः||४६|| इति स्वरसादचिकित्सितम्|४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arocake sAmAnyacikitsA (47-49) · Śloka 49
অথারোচকচিকিত্সিতম্| বিচিত্রমন্নমরুচৌ হিতৈরুপহিতং হিতম্| বহিরন্তর্মৃজা চিত্তনির্বাণং হৃদ্যমৌষধম্||৪৭|| দ্বৌ কালৌ দন্তপবনং ভক্ষযেন্মুখধাবনৈঃ| কষাযৈঃ ক্ষালযেদাস্যং ধূমং প্রাযোগিকং পিবেত্||৪৮|| তালীসচূর্ণবটকাঃ সকর্পূরসিতোপলাঃ| শশাঙ্ককিরণাখ্যাশ্চ ভক্ষ্যা রুচিকরাঃ পরম্||৪৯||
अथारोचकचिकित्सितम्| विचित्रमन्नमरुचौ हितैरुपहितं हितम्| बहिरन्तर्मृजा चित्तनिर्वाणं हृद्यमौषधम्||४७|| द्वौ कालौ दन्तपवनं भक्षयेन्मुख़धावनैः| कषायैः क्षालयेदास्यं धूमं प्रायोगिकं पिबेत्||४८|| तालीसचूर्णवटकाः सकर्पूरसितोपलाः| शशाङ्ककिरणाख़्याश्च भक्ष्या रुचिकराः परम्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaje arocake auShadham vAtaje arocake vamanam (50-51) · Śloka 51
সামান্যেনারুচৌ চিকিত্সিতান্যুক্ত্বা বিশেষমাহ বাতাদরোচকে তত্র পিবেচ্চূর্ণং প্রসন্নযা| হরেণুকৃষ্ণাকৃমিজিদ্দ্রাক্ষাসৈন্ধবনাগরাত্||৫০|| এলাভার্গীযবক্ষারহিঙ্গুযুক্তাদ্ধৃতেন বা| ছর্দযেদ্বা বচাম্ভোভিঃ|৫১|
सामान्येनारुचौ चिकित्सितान्युक्त्वा विशेषमाह वातादरोचके तत्र पिबेच्चूर्णं प्रसन्नया| हरेणुकृष्णाकृमिजिद्द्राक्षासैन्धवनागरात्||५०|| एलाभार्गीयवक्षारहिङ्गुयुक्ताद्धृतेन वा| छर्दयेद्वा वचाम्भोभिः|५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaje arocake vamanam pittaje arocake sharkarAdi lehaH (51-52) · Śloka 52
| পিত্তাচ্চ গুডবারিভিঃ||৫১|| লিহ্যাদ্বা শর্করাসর্পির্লবণোত্তমমাক্ষিকম্| |৫২|
| पित्ताच्च गुडवारिभिः||५१|| लिह्याद्वा शर्करासर्पिर्लवणोत्तममाक्षिकम्| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPaje arocake vamanam kaPaje arocake pAnam kaPaje arocake cUrNam (52-53) · Śloka 53
| কফাদ্বমেন্নিম্বজলৈর্দীপ্যকারগ্বধোদকম্||৫২|| পানং সমধ্বরিষ্টাশ্চ তীক্ষ্ণাঃ সমধুমাধবাঃ| পিবেচ্চূর্ণং চ পূর্বোক্তং হরেণ্বাদ্যুষ্ণবারিণা||৫৩||
| कफाद्वमेन्निम्बजलैर्दीप्यकारग्वधोदकम्||५२|| पानं समध्वरिष्टाश्च तीक्ष्णाः समधुमाधवाः| पिबेच्चूर्णं च पूर्वोक्तं हरेण्वाद्युष्णवारिणा||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samasharkaraM cUrNam (54-55) · Śloka 55
এলাত্বঙ্নাগকুসুমতীক্ষ্ণকৃষ্ণামহৌষধম্| ভাগবৃদ্ধং ক্রমাচ্চূর্ণং নিহন্তি সমশর্করম্||৫৪|| প্রসেকারুচিহৃত্পার্শ্বকাসশ্বাসগলামযান্| |৫৫|
एलात्वङ्नागकुसुमतीक्ष्णकृष्णामहौषधम्| भागवृद्धं क्रमाच्चूर्णं निहन्ति समशर्करम्||५४|| प्रसेकारुचिहृत्पार्श्वकासश्वासगलामयान्| |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavAnyAdi cUrNam (55-58) · Śloka 58
| যবানীতিত্তিডীকাম্লবেতসৌষধদাডিমম্||৫৫|| কৃত্বা কোলং চ কর্ষাশং সিতাযাশ্চ চতুষ্পলম্| ধান্যসৌবর্চলাজাজীবরাঙ্গং চার্ধকার্ষিকম্||৫৬|| পিপ্পলীনাং শতং চৈকং দ্বে শতে মরিচস্য চ| চূর্ণমেতত্পরং রুচ্যং হৃদ্যং গ্রাহি, হিনস্তি চ||৫৭|| বিবন্ধকাসহৃত্পার্শ্বপ্লীহার্শোগ্রহণীগদান্| |৫৮|
| यवानीतित्तिडीकाम्लवेतसौषधदाडिमम्||५५|| कृत्वा कोलं च कर्षाशं सितायाश्च चतुष्पलम्| धान्यसौवर्चलाजाजीवराङ्गं चार्धकार्षिकम्||५६|| पिप्पलीनां शतं चैकं द्वे शते मरिचस्य च| चूर्णमेतत्परं रुच्यं हृद्यं ग्राहि, हिनस्ति च||५७|| विबन्धकासहृत्पार्श्वप्लीहार्शोग्रहणीगदान्| |५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlIsAdi cUrNam (58-61) · Śloka 61
| তালীসপত্রং মরিচং নাগরং পিপ্পলী শুভা||৫৮|| যথোত্তরং ভাগবৃদ্ধ্যা ত্বগেলে চার্ধভাগিকে| তদ্রুচ্যং দীপনং চূর্ণং কণাষ্টগুণশর্করম্||৫৯|| কাসশ্বাসারুচিচ্ছর্দিপ্লীহহৃত্পার্শ্বশূলনুত্| পাণ্ডুজ্বরাতিসারঘ্নং মূঢবাতানুলোমনম্||৬০|| ইত্যরোচকচিকিত্সিতম্|৬১|
| तालीसपत्रं मरिचं नागरं पिप्पली शुभा||५८|| यथोत्तरं भागवृद्ध्या त्वगेले चार्धभागिके| तद्रुच्यं दीपनं चूर्णं कणाष्टगुणशर्करम्||५९|| कासश्वासारुचिच्छर्दिप्लीहहृत्पार्श्वशूलनुत्| पाण्डुज्वरातिसारघ्नं मूढवातानुलोमनम्||६०|| इत्यरोचकचिकित्सितम्|६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upadravANAM cikitsA praseke cikitsA (61-62) · Śloka 62
অর্কামৃতাক্ষারজলে শর্বরীমুষিতৈর্যবৈঃ| প্রসেকে কল্পিতান্সক্তূন্ ভক্ষ্যাংশ্চাদ্যাদ্বলী বমেত্||৬১|| কটুতিক্তৈস্তথা শূল্যং ভক্ষ্যেজ্জাঙ্গলং পলম্| শুষ্কাংশ্চ ভক্ষ্যান্ সুলঘূংশ্চণকাদিরসানুপঃ||৬২||
अर्कामृताक्षारजले शर्वरीमुषितैर्यवैः| प्रसेके कल्पितान्सक्तून् भक्ष्यांश्चाद्याद्वली वमेत्||६१|| कटुतिक्तैस्तथा शूल्यं भक्ष्येज्जाङ्गलं पलम्| शुष्कांश्च भक्ष्यान् सुलघूंश्चणकादिरसानुपः||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana praseke cikitsAntaram (63) · Śloka 63
শ্লেষ্মণোঽতিপ্রসেকেন বাযুঃ শ্লেষ্মাণমস্যতি| কফপ্রসেকং তং বিদ্বান্স্নিগ্ধোষ্ণৈরেব নির্জযেত্||৬৩||
श्लेष्मणोऽतिप्रसेकेन वायुः श्लेष्माणमस्यति| कफप्रसेकं तं विद्वान्स्निग्धोष्णैरेव निर्जयेत्||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana CardipInasayoH praseka cikitsA (64) · Śloka 64
পীনসেঽপি ক্রমমিমং বমথৌ চ প্রযোজযেত্| |৬৪|
पीनसेऽपि क्रममिमं वमथौ च प्रयोजयेत्| |६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pInase visheShaH (64-65) · Śloka 65
বিশেষাত্পীনসেঽভ্যঙ্গান্ স্নেহান্ স্বেদাংশ্চ শীলযেত্||৬৪|| স্নিগ্ধানুত্কারিকাপিণ্ডৈঃ শিরঃপার্শ্বগলাদিষু| লবণাম্লকটূষ্ণাংশ্চ রসান্ স্নেহোপসংহিতান্||৬৫||
विशेषात्पीनसेऽभ्यङ्गान् स्नेहान् स्वेदांश्च शीलयेत्||६४|| स्निग्धानुत्कारिकापिण्डैः शिरःपार्श्वगलादिषु| लवणाम्लकटूष्णांश्च रसान् स्नेहोपसंहितान्||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shiroMsapArshvashUleShu cikitsA vAtajeShu pArshvashUleShu visheShaH (66-67) · Śloka 67
শিরোংসপার্শ্বশূলেষু যথাদোষবিধিং চরেত্| ঔদকানূপপিশিতৈরুপনাহাঃ সুসংস্কৃতাঃ||৬৬|| তত্রেষ্টাঃ সচতুঃস্নেহাঃ| |৬৭|
शिरोंसपार्श्वशूलेषु यथादोषविधिं चरेत्| औदकानूपपिशितैरुपनाहाः सुसंस्कृताः||६६|| तत्रेष्टाः सचतुःस्नेहाः| |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargeShu pArshvashUleShu visheShaH (67-68) · Śloka 68
দোষসংসর্গ ইষ্যতে| প্রলেপো নতযষ্ট্যাহ্বশতাহ্বাকুষ্ঠচন্দনৈঃ||৬৭|| বলারাস্নাতিলৈস্তদ্বত্সসর্পির্মধুকোত্পলৈঃ| পুনর্নবাকৃষ্ণগন্ধাবলাবীরাবিদারিভিঃ||৬৮||
दोषसंसर्ग इष्यते| प्रलेपो नतयष्ट्याह्वशताह्वाकुष्ठचन्दनैः||६७|| बलारास्नातिलैस्तद्वत्ससर्पिर्मधुकोत्पलैः| पुनर्नवाकृष्णगन्धाबलावीराविदारिभिः||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyAdIni (69) · Śloka 69
নাবনং ধূমপানানি স্নেহাশ্চৌত্তরভক্তিকাঃ| তৈলান্যভ্যঙ্গযোগীনি বস্তিকর্ম তথা পরম্||৬৯||
नावनं धूमपानानि स्नेहाश्चौत्तरभक्तिकाः| तैलान्यभ्यङ्गयोगीनि बस्तिकर्म तथा परम्||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktaduShTau visheShaH (70-72) · Śloka 72
শৃঙ্গাদ্যৈর্বা যথাদোষং দুষ্টমেষাং হরেদসৃক্| প্রদেহঃ সঘৃতৈঃ শ্রেষ্ঠঃ পদ্মকোশীরচন্দনৈঃ||৭০|| দূর্বামধুকমঞ্জিষ্ঠাকেসরৈর্বা ঘৃতাপ্লুতৈঃ| বটাদিসিদ্ধতৈলেন শতধৌতেন সর্পিষা||৭১|| অভ্যঙ্গঃ পযসা সেকঃ শস্তশ্চ মধুকাম্বুনা| |৭২|
शृङ्गाद्यैर्वा यथादोषं दुष्टमेषां हरेदसृक्| प्रदेहः सघृतैः श्रेष्ठः पद्मकोशीरचन्दनैः||७०|| दूर्वामधुकमञ्जिष्ठाकेसरैर्वा घृताप्लुतैः| वटादिसिद्धतैलेन शतधौतेन सर्पिषा||७१|| अभ्यङ्गः पयसा सेकः शस्तश्च मधुकाम्बुना| |७२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsAre cikitsA (72-73) · Śloka 73
| প্রাযেণোপহতাগ্নিত্বাত্সপিচ্ছমতিসার্যতে||৭২|| তস্যাতিসারগ্রহণীবিহিতং হিতমৌষধম্| |৭৩|
| प्रायेणोपहताग्नित्वात्सपिच्छमतिसार्यते||७२|| तस्यातिसारग्रहणीविहितं हितमौषधम्| |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShyato yakShmiNaH purISharakShaNam tatra hetuH (73-74) · Śloka 74
| পুরীষং যত্নতো রক্ষেচ্ছুষ্যতো রাজযক্ষ্মিণঃ||৭৩|| সর্বধাতুক্ষযার্তস্য বলং তস্য হি বিড্বলম্| |৭৪|
| पुरीषं यत्नतो रक्षेच्छुष्यतो राजयक्ष्मिणः||७३|| सर्वधातुक्षयार्तस्य बलं तस्य हि विड्बलम्| |७४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsamadyaprayogaH (74-76) · Śloka 76
| মাংসমেবাশ্নতো যুক্ত্যা মার্দ্বীকং পিবতোঽনু চ||৭৪|| অবিধারিতবেগস্য যক্ষ্মা ন লভতেঽন্তরম্| সুরাং সমণ্ডাং মার্দ্বীকমরিষ্টান্সীধুমাধবান্||৭৫|| যথার্হমনুপানার্থং পিবেন্মাংসানি ভক্ষযন্| স্রোতোবিবন্ধমোক্ষার্থ বলৌজঃপুষ্টযে চ তত্||৭৬||
| मांसमेवाश्नतो युक्त्या मार्द्वीकं पिबतोऽनु च||७४|| अविधारितवेगस्य यक्ष्मा न लभतेऽन्तरम्| सुरां समण्डां मार्द्वीकमरिष्टान्सीधुमाधवान्||७५|| यथार्हमनुपानार्थं पिबेन्मांसानि भक्षयन्| स्रोतोविबन्धमोक्षार्थ बलौजःपुष्टये च तत्||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avagAhAdIni (77-78) · Śloka 78
স্নেহক্ষীরাম্বুকোষ্ঠেষু স্বভ্যক্তমবগাহযেত্| উত্তীর্ণং মিশ্রকৈঃ স্নেহৈর্ভূযোঽভ্যক্তং সুখৈঃ করৈঃ||৭৭|| মৃদ্গীযাত্সুখমাসীনং সুখং চোদ্বর্তযেত্পরম্| |৭৮|
स्नेहक्षीराम्बुकोष्ठेषु स्वभ्यक्तमवगाहयेत्| उत्तीर्णं मिश्रकैः स्नेहैर्भूयोऽभ्यक्तं सुख़ैः करैः||७७|| मृद्गीयात्सुख़मासीनं सुख़ं चोद्वर्तयेत्परम्| |७८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udvartanayogaH (78-81) · Śloka 81
| জীবন্তীং শতবীর্যাং চ বিকসাং সপুনর্নবাম্||৭৮|| অশ্বগন্ধামপামার্গং তর্কারীং মধুকং বলাম্| বিদারীং সর্ষপান্ কুষ্ঠং তণ্ডুলানতসীফলম্||৭৯|| মাষাংস্তিলাংশ্চ কিণ্বং চ সর্বমেকত্র চূর্ণযেত্| যবচূর্ণং ত্রিগুণিতং দধ্না যুক্তং সমাক্ষিকম্||৮০|| এতদুদ্বর্তনং কার্যং পুষ্টিবর্ণবলপ্রদম্| |৮১|
| जीवन्तीं शतवीर्यां च विकसां सपुनर्नवाम्||७८|| अश्वगन्धामपामार्गं तर्कारीं मधुकं बलाम्| विदारीं सर्षपान् कुष्ठं तण्डुलानतसीफलम्||७९|| माषांस्तिलांश्च किण्वं च सर्वमेकत्र चूर्णयेत्| यवचूर्णं त्रिगुणितं दध्ना युक्तं समाक्षिकम्||८०|| एतदुद्वर्तनं कार्यं पुष्टिवर्णबलप्रदम्| |८१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAnIyaM jalaM kalkaSca (81-82) · Śloka 82
| গৌরসর্ষপকল্কেন স্নানীযৌষধিভিশ্চ সঃ||৮১|| স্নাযাদৃতুসুখৈস্তোযৈর্জীবনীযোপসাধিতৈঃ| |৮২|
| गौरसर्षपकल्केन स्नानीयौषधिभिश्च सः||८१|| स्नायादृतुसुख़ैस्तोयैर्जीवनीयोपसाधितैः| |८२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anulepanAdIni (82) · Śloka 82
| গন্ধমাল্যাদিকাং ভূষামলক্ষ্মীনাশনীং ভজেত্||৮২||
| गन्धमाल्यादिकां भूषामलक्ष्मीनाशनीं भजेत्||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suhRuddarshanAdIni (5) · Śloka 5
সুহৃদাং দর্শনং গীতবাদিত্রোত্সবসংশ্রুতিঃ| বস্তযঃ ক্ষীরসর্পীষি মদ্যমাংসসুশীলতা||৮৩|| দৈবব্যপাশ্রযং তত্তদথর্বোক্তং চ পূজিতম্| ৮৩ ১/২| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং চতুর্থে চিকিত্সিতস্থানে রাজযক্ষ্মাদিচিকিত্সিতং নাম পঞ্চমোঽধ্যাযঃ||৫||
सुहृदां दर्शनं गीतवादित्रोत्सवसंश्रुतिः| बस्तयः क्षीरसर्पीषि मद्यमांससुशीलता||८३|| दैवव्यपाश्रयं तत्तदथर्वोक्तं च पूजितम्| ८३ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने राजयक्ष्मादिचिकित्सितं नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon